بررسی لایحه بودجه سال 1404 کل کشور(12): موضوع تبصره «12» حقوق و دستمزد

شهر آئینی, سیدمجتبی

doi:10.22034/report.mrc.2024.1403.32.8.20199

بررسی لایحه بودجه سال 1404 کل کشور(12): موضوع تبصره «12» حقوق و دستمزد

نوع گزارش : گزارش های تقنینی

نویسنده

سیدمجتبی شهر آئینی

سرپرست گروه منابع انسانی و امور استخدامی دفتر مطالعات مدیریت مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی

https://doi.org/10.22034/report.mrc.2024.1403.32.8.20199

چکیده

استقرار عدالت محوری در سازوکارهای افزایش حقوق و مزایای گروههای مختلف حقوق بگیر دولت در قوانین بودجه
سنواتی، یکی از مؤثرترین و در دسترس ترین راهکارهای ارتقای عدالت محوری در نظام جبران خدمات کارکنان دولت
محسوب میشود. دراین راستا در گزارش حاضر، ضمن تحلیل اعتبارات جبران خدمات کارکنان و بازنشستگان دولت
درلایحه بودجه 1404 ، به ارزیابی احکام مندرج در تبصره « 12 » آن پرداخته شده است. براساس بررسیهای انجام
شده و فرضیات مدنظر در این لایحه و افزایشهای حقوق اعمال شده در سال جاری، حدود چهل وچهار (٪44)درصد
از مجموع هزینه های عمومی دولت در سال 1404 ، صرف پرداخت حقوق و مزایای گروههای مختلف حقوق بگیر شاغل
و بازنشسته دولت خواهد شد. در این امتداد اهم فروض لایحه بودجه در این حوزه، شامل افزایش بیست درصدی حقوق
کارکنان و بازنشستگان و رشد به ترتیب پنجاه و صد درصدی کمک هزینه های عائله مندی و اولاد آنهاست. درخصوص
تناسب بین افزایش مذکور و نرخ تورم، گفتنی است که هرچند افزایش بیشتر حقوق کارکنان دولت بدون تأمین منابع
پایدار درآمدی، آن هم در شرایطی که تراز عملیاتی لایحه، حدوداً منفی هزار و هشتصد هزار میلیارد تومان برآورد
میشود، میتواند به تعمیق وضعیت کسری بودجه و شکل گیری تورم بیشتر و بروز مطالبات افزایش حقوق مضاعف
منجر شود، اما استمرار سیاست اختلاف قابل توجه بین افزایش حقوق سنواتی و نرخ تورم، آن هم در چند سال پیاپی،
نیز میتواند به کاهش بهره وری کارکنان و نظام اداری، عدم تعادل دستمزدی در بخش عمومی و خصوصی و افزایش
انگیزه دستگاههای اجرایی برای اخذ فوق العاده های خاص و تعمیق بی عدالتی در نظام جبران خدمات کشور منجر گردد.
بنابراین پیشنهاد میشود، کارگروهی متشکل از مجلس و دولت با همکاری کارشناسان تخصصی، نسبت به شناسایی
منابع حمایتی نقدی و غیرنقدی جدید اقدام نموده و حمایتهای مضاعفی در این خصوص در نظر گرفته شود.

گزیده سیاستی

این گزارش ضمن بررسی اعتبارات جبران خدمت کارکنان دولت در لایحه بودجه سال 1404 ، به ارزیابی احکام مندرج در تبصره «۱۲» این لایحه پرداخته و پیشنهادهایی به منظور اصلاح آنها ارائه کرده است.

کلیدواژه‌ها

حقوق و دستمزد

لایحه بودجه 1404

عدالت در پرداختها

نظام جبران خدمات کارکنان

انواع مدلهای افزایش حقوق

موضوعات

[1] قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مصوب 1۳68

[2] سیاستهای کلی نظام اداری، ابلاغی 1۳89

[3] سیاستهای کلی نظام قانونگذاری، ابلاغی 1۳98

[4] سیاستهای کلی خانواده، ابلاغی 1۳9۵

[5] سیاستهای کلی جمعیت، ابلاغی 1۳9۳

[6] سیاستهای کلی نظام در امور ترویج و تحکیم فرهنگ ایثار و جهاد و ساماندهی امور ایثارگران، ابلاغی 1۳89

[7] سیاستهای کلی تأمین اجتماعی، ابلاغی 1401

[8] سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی، ابلاغی 1۳9۲

[9] سیاستهای کلی برنامه پنجساله هفتم توسعه، ابلاغی1401

[10] بیانات رهبر انقلاب اسلامی در دیدار با رئیس جمهور و اعضای هیئت دولت، مورخ1۳9۵/4/۲

[11] قانون مدیریت خدمات کشوری، مصوب 1۳86

[12] قانون محاسبات عمومی، مصوب 1۳66

[13] قانون کار، مصوب 1۳69

[14] قانون مالیاتهای مستقیم، مصوب 1۳66

[15] قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، مصوب 1400

[16] قانون اصلاح قانون تنظیم خانواده و جمعیت، مصوب 1۳88

[17] قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران، مصوب 1۳91

[18] قانون خدمت وظیفه عمومی، مصوب 1۳6۳

[19] قانون نظام رتبه بندی معلمان، مصوب 1400

[20] قانون اصلاح پاره ای از مقررات مربوط به پایه حقوق اعضای رسمی هیئت علمی (آموزشی و پژوهشی) شاغل و بازنشسته دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی، مصوب 1۳68

[21] قانون مالیات بر ارزش افزوده، مصوب 1400

[22] قانون مالیات بر ارزش افزوده، مصوب 1۳8۷

[23] قانون امور گمرکی، مصوب 1۳90

[24] قانون برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران، مصوب 140۳

[25] قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (1۳96-1400)، مصوب 1۳96

[26] قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران(1۳90-1۳94)، مصوب 1۳89

[27] قانون احکام دائمی برنامه ها ی توسعه کشور، مصوب 1۳96

[28] قانون آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی، مصوب 1۳۷8

[29] قانون اصلاح مواد (180) و (18۲) قانون آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی، مصوب 1401

[30] قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت، مصوب 1380.

[31] قانون بودجه سال 140۳ کل کشور، مصوب 140۲

[32] قانون بودجه سال 140۲ کل کشور، مصوب 1401

[33] قانون بودجه سال 1401 کل کشور، مصوب 1400

[34] قانون بودجه سال 1400 کل کشور، مصوب 1۳99

[35] قانون بودجه سال 1۳99 کل کشور، مصوب 1۳98

[36] قانون بودجه سال 1۳98 کل کشور، مصوب 1۳9۷

[37] قانون بودجه سال 1۳9۷ کل کشور، مصوب 1۳96

[38]قانون بودجه سال 1۳96 کل کشور، مصوب 1۳9۵

[39] قانون بودجه سال 1۳9۵ کل کشور، مصوب 1۳94

[40] قانون بودجه سال 1۳94 کل کشور، مصوب 1۳9۳

[41] قانون بودجه سال 1۳9۳ کل کشور، مصوب 1۳9۲

[42] قانون بودجه سال 1۳9۲ کل کشور، مصوب 1۳91

[43] قانون بودجه سال 11۳9 کل کشور، مصوب 1۳90

[44] قانون بودجه سال 1۳90 کل کشور، مصوب 1۳89

[45] قانون بودجه سال 1۳89 کل کشور، مصوب 1۳88

[46] قانون بودجه سال 1۳88 کل کشور، مصوب 1۳8۷

[47] قانون اصلاح قانون بودجه سال 1401 کل کشور و ترمیم حقوق کارکنان و بازنشستگان کشوری و لشکری، مصوب 1401

[48] قانون اصلاح پاره ای از مقررات مربوط به حقوق بازنشستگی، بانوان شاغل، خانواده ها و سایر کارکنان، مصوب 1۳۷9

[49] قانون پرداخت پاداش پایان خدمت و بخشی از هزینه های ضروری به کارکنان دولت، مصوب 1۳۷۵

[50] قانون ممنوعیت به کارگیری بازنشستگان، مصوب 1۳9۵

[51] قانون نحوه انتصاب اشخاص در مشاغل حساس، مصوب 1401

[52] قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری، مصوب1۳9۲

[53] قانون ارتش جمهوری اسلامی، مصوب 1۳66

[54] قانون حمایت از حقوق معلولان، مصوب 1۳96

[55] لایحه بودجه سال 1404 کل کشور.

[56] لایحه بودجه سال 140۳ کل کشور.

[57] لایحه اصلاح قانون بودجه سال 140۲ کل کشور.

[58] لایحه بودجه سال 1401 کل کشور.

[59] لایحه الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (۳).

[60] طرح تسری فوق العاده خاص کارمندان سازمانهای پزشکی قانونی، انتقال خون ایران، دامپزشکی و زندانها و اقدامات تأمین و تربیتی کشور به کارکنان سازمان بازرسی (شماره ثبت 4۵۷ ،دوره یازدهم مجلس شورای اسلامی).

[61] طرح تسری فوق العاده خاص کارکنان سازمان زندانها و اقدامات تأمین و تربیتی کشور به کارکنان گمرک جمهوری اسلامی ایران (شماره ثبت 894 ،دوره یازدهم مجلس شورای اسلامی)

[62] طرح تسری فوق العاده خاص کارمندان سازمان زندانها و اقدامات تأمین و تربیتی کشور به کارکنان وزارت جهاد کشاورزی (شماره ثبت 6۳6 ،دوره یازدهم مجلس شورای اسلامی).

[63] تصویب نامه شماره 11۳4۳0/ ت6۳۲۵8هـ مورخ 140۳/۷/۲9 هیئت وزیران.

[64] تصویب نامه شماره ۵6۳06 / ت6۲۷۷هـ مورخ 140۳/4/4 هیئت وزیران.

[65]. تصویب نامه شماره 68969 / ت6۲۷۷0هـ مورخ 1403/5/1 هیئت وزیران.

[66] تصویب نامه هیئت وزیران درخصوص تعیین ضریب افزایش حقوق کارکنان و بازنشستگان دولت در سال 140۳ مورخ 140۳/1/14 – شماره ۳0۳4 / ت6۲46هـ.

[67] تصویب نامه هیئت وزیران درخصوص تعیین ضریب افزایش حقوق کارکنان و بازنشستگان دولت در سال 140۲ ، مورخ 140۲/1/1۵ – شماره ۳60۷ / ت 611۲4هـ.

[68] تصویب نامه هیئت وزیران درخصوص تعیین ضریب افزایش حقوق کارکنان و بازنشستگان دولت در سال 1401 ،مورخ 1401/۲/11 – شماره ۲148۷ / ت۵98۲6هـ..

[69] تصویب نامه هیئت وزیران درخصوص تعیین ضریب افزایش حقوق کارکنان و بازنشستگان دولت در سال 1400 ،مورخ 1400/۲/۲۵ – شماره 801۳ / ت۵8۷08هـ..

[70] تصویب نامه هیئت وزیران درخصوص تعیین ضریب افزایش حقوق کارکنان و بازنشستگان دولت در سال 1۳99 ،مورخ 1۳99/1/۲0 – شماره ۳۷18 / ت۵۷۵9۳هـ..

[71] تصویب نامه هیئت وزیران درخصوص تعیین ضریب افزایش حقوق کارکنان و بازنشستگان دولت در سال ،1۳98 مورخ 1۳98/1/۲8 – شماره 8۷۲4 / ت۵648۵هـ..

[72] تصویب نامه هیئت وزیران درخصوص تعیین ضریب افزایش حقوق کارکنان و بازنشستگان دولت در سال 1۳9۷ ، مورخ 1۳9۷/۲/۵ – شماره 14896 / ت ۵۵۳1۳هـ..

[73] تصویب نامه هیئت وزیران درخصوص متناسب سازی دریافتهای بازنشستگان و مستمری بگیران کشوری و لشکری، مورخ 1۳99/6/۳0 - شماره ۷4۲64 / ت۵80۳6هـ..

[74] بخشنامه بودجه سال 1404 ،ابلاغی مورخ 140۳/6/1 رئیس جمهور با شماره 8۳۷10

[75] نظر شماره 10096 / ه ب مورخ 140۲/۲/1۳ رئیس مجلس شورای اسلامی درخصوص تصویب نامه با شماره ۳60۷ / ت611۲4ه، مورخ 140۲/1/1۵ هیئت وزیران.

[76] ضوابط اجرایی نحوه اعطای مزایای جانبی به کارکنان دستگاههای اجرایی، مصوب شورای حقوق و دستمزد، مورخ 140۲/۷/۲4

[77] دستورالعمل اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور درخصوص متناسب سازی حقوق بازنشستگان کشوری و لشکری با شاغلان مشترک صندوق بازنشستگی کشوری و سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلح، مورخ 1۳99/۷/1 - شماره ۲4186۳

[78] بخشنامه شماره 64۷444 مورخ 1۳9۵/۵/11 سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور به کلیه دستگاههای اجرایی (درخصوص سقف خالص پرداختی به مدیران و کارکنان دستگاههای اجرایی کشور).

[79] بخشنامه سازمان اداری و استخدامی کشور درخصوص قانون اصلاح قانون بودجه سال 1401 کل کشور و ترمیم حقوق کارکنان و بازنشستگان کشوری و لشکری مورخ ۲۳ آبان ماه 1401 شماره 6۲60۳

[80] بخشنامه شماره 8144۲ مورخه 140۲/۷/۲6 سازمان اداری و استخدامی کشور درخصوص اقلام پرداختی نظام جبران خدمت کارکنان.

[81] بخشنامه شماره ۲۳6۵۵ مورخ 1401/4/۷ مشترک سازمان اداری و استخدامی کشور و سازمان برنامه و بودجه کشور درخصوص ثبوت تفاوتهای تطبیق موضوع قوانین بودجه سال های 1۳9۷ و 1۳98 در حکم حقوق کارکنان.

[82] بخشنامه سازمان تأمین اجتماعی با شماره 1000/140۳/11۵ مورخ 140۳/1/8 درخصوص دستمزد مبنای کسر حق بیمه در سال 140۳

[83] اداره کل روابط کار و جبران خدمت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، (140۳). خلاصه بخشنامه حداقل مزد سال ۱40۳ کارگران مشمول قانون کار.

[84] اداره کل روابط کار و جبران خدمت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی،(140۲). خلاصه بخشنامه حداقل مزد سال 140۲ کارگران مشمول قانون کار.

[85] اداره کل روابط کار و جبران خدمت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی،(1401). خلاصه بخشنامه حداقل مزد سال 1401 کارگران مشمول قانون کار.

[86] مرکز پژوهشهای مجلس (1401) اظهارنظر کارشناسی درباره طرح »اصلاح ماده (11۷) قانون مدیریت خدمات کشوری« شماره مسلسل: 1868۵ (تهیه و تدوین: سیدمجتبی شهرآئینی).

[87] مرکز پژوهشهای مجلس، (1400). بررسی لایحه بودجه سال 1400 کل کشور .۷ تحلیلی بر اعتبارات جبران خدمت کارکنان و رفاه اجتماعی. شماره مسلسل: 1۷۲96 (تهیه و تدوین: محمد واثقی بادی).

[88] مرکز پژوهشهای مجلس، (1۳9۷). بررسی لایحه بودجه سال 1۳98 کل کشور 40 : تحلیلی بر اعتبارات جبران خدمت کارکنان و رفاه اجتماعی (تهیه و تدوین کنندگان: فهیمه غفرانی، اکبر شکوهی، محمدرضا مالکی).

[89] مرکز پژوهشهای مجلس، (1401). تحلیلی بر شیوه افزایش حقوق کارکنان دولت در قانون بودجه سال 1401 شماره مسلسل: 18۳8۲ (تهیه و تدوین کنندگان: سیدمجتبی شهرآئینی، ایمان اکبری).

[90] قلی پور، رحمت الله، (1۳9۵). چالشهای نظام اداری بررسی موردی ایران. تهران: دانشگاه تهران.

[91] مرکز پژوهشهای مجلس، (1401). پیشنهاد ایجاد «فوق العاده تعدیل»در نظام جبران خدمات کارکنان بخش عمومی. شماره مسلسل: 1846۳ (تهیه و تدوین: سیدمجتبی شهرآئینی).

[92] مرکز پژوهشهای مجلس، (140۲). بررسی لایحه بودجه سال 140۳ (1): کلیات (ویرایش اول). شماره مسلسل: 19461 (تهیه و تدوین کنندگان: مرتضی کیانی، محمدمهدی جعفری، محمدرضا عبداللهی).

[93] خبرگزاری مهر، مورخ 4 آذر 1400 (کد خبر ۵۳۵9819).

[94] مرکز پژوهشهای مجلس، (140۲). بررسی مصوبات کمیسیون تلفیق لایحه برنامه هفتم توسعه: ارزیابی تغییرات نظامات اداری و استخدامی دستگاههای اجرایی. شماره مسلسل: 19۳۷0

[95] سازمان اداری و استخدامی کشور، (1401). گزارش سامانه حقوق و مزایا از میانگین وزنی پرداختی مربوط به اقلام حکم و اقلام خارج از حکم کارگزینی در سال 1401 (سه ماهه اول)قوه مجریه.

[96] مرکز پژوهشهای مجلس، (1401). اظهارنظر کارشناسی درباره: »لایحه متناسب سازی حقوق کارکنان دولت و بازنشستگان کشوری و لشکری«. شماره مسلسل: 1-184۷4 (تهیه و تدوین: سیدمجتبی شهرآئینی)

[97] مرکز پژوهشهای مجلس ،(1401). اظهارنظر کارشناسی درباره: »طرح تسری فوق العاده خاص کارمندان سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور به کارکنان اداری قوه قضائیه«. شماره مسلسل: 1۷6۳۷ (تهیه و تدوین: سیدمجتبی شهرآئینی).

[98] مرکز پژوهشهای مجلس، (1401). بررسی لایحه بودجه سال 140۲ کل کشور(۷1): ارزیابی شیوه افزایش حقوق کارکنان دولت. شماره مسلسل: 18۷94(تهیه و تدوین: سیدمجتبی شهرآئینی).

[99] مرکز پژوهشهای مجلس،(140۲). تحلیل نظارتی بر اجرایی سازی اجزا ی »1« و »4« بند »الف« تبصره »1۲« قانون بودجه سال 140۲ کل کشور (حداقل حکم کارگزینی و قرارداد ماهیانه و حداقل حقوق و مزایای مستمر کارکنان دولت). شماره مسلسل: 1889۵ (تهیه و تدوین: سیدمجتبی شهرآئینی).

[100] مرکز پژوهشهای مجلس، (1401). آسیب شناسی سیاستهای حمایتی از اقشار ضعیف حقوق بگیر دولت و ارائه راهکارهایی برای حفظ قدرت خرید این اقشار (موضوع جزء (۵) بند (۵) سیاستهای کلی تأمین اجتماعی) شماره مسلسل: 18۷9۷ (تهیه و تدوین: سیدمجتبی شهرآئینی).

[101] مرکز پژوهشهای مجلس ، (1401). بررسی مصوبات کمیسیون تلفیق لایحه بودجه سال 140۲ کل کشور (6): ارزیابی حذف ثبات تفاوتهای تطبیق در حکم حقوق کارکنان (موضوع جزء »1« بند »الف« تبصره »1۲«). شماره مسلسل: 188۵1(تهیه و تدوین: سیدمجتبی شهرآئینی).

[102] مرکز پژوهشهای مجلس ، (140۲). آسیب شناسی تعیین حداقل دستمزد در ایران (1): بررسی ساختار تصمیم گیری تعیین دستمزد. شماره مسلسل: 19۲4۲(تهیه و تدوین: فاطمه عزیزخانی).

[103] مرکز پژوهشهای مجلس، (1400). اظهارنظر کارشناسی درباره: »طرح الحاق یک تبصره به ماده (41)قانون کار« (حداقل دستمزد). شماره مسلسل: 1۷88۲

[104] مرکز آمار ایران(1۳96). گزیده نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1۳9۵ تهران: مرکز آمار ایران.

[105] مرکز پژهشهای مجلس، (1401). اظهارنظر کارشناسی درباره: »لایحه اصلاح قانون بودجه سال 1401 کل کشور و ترمیم حقوق کارکنان و بازنشستگان« .۲ افزایش حق عائله مندی و کمک هزینه اولاد کارکنان و بازنشستگان دولت (موضوع بند »۳« ماده واحده گزارش کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات(شماره مسلسل: ۳-184۷4 ) تهیه و تدوین کنندگان: سیدمجتبی شهرآئینی، محمدحسین معماریان).

[106] OECD - Doing Better for Families-OECD Publishing (2011).

[107] مرکز پژوهشهای مجلس، (1400). اظهارنظر کارشناسی درباره: »طرح تسری قانون مدیریت خدمات کشوری به شهرداری ها ،« شماره مسلسل: 1۷۵80 (تهیه و تدوین: سیدمجتبی شهرآئینی).