خلاصه مدیریتی

مسئله اصلی

طرح پیشنهادی به شماره ثبت 339 در دوره دوازدهم مجلس شورای اسلامی جهت اصلاح تبصره (1) ماده (1) قانون آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی ارائه شده است. در تبصره فعلی، مکان جلسات رسمی مجلس در شرایط اضطراری توسط هیئت‌رئیسه تعیین و به اطلاع نمایندگان می‌رسد. همچنین استمرار برگزاری جلسات در این مکان نیز منوط به تصویب اکثریت نمایندگان حاضر در جلسه رسمی است. طرح حاضر به دنبال تسهیل برگزاری این جلسات در شرایط اضطراری نظیر جنگ و تهدید نظامی بوده و پیشنهادهایی در این خصوص ارائه کرده است.

نقاط قوت و ضعف طرح

·                    نقاط قوت:

پیش‌بینی امکان برگزاری جلسات رسمی در شرایط اضطراری به‌صورت غیرحضوری (مجازی)

·                    نقاط ضعف:

1.                 عدم دقت در عنوان طرح با توجه به مفاد آن

2.                 عدم وجود ضابطه برای تأیید امنیت بستر جلسات مجازی

3.                 افزایش نصاب آرا برای استمرار تشکیل جلسات رسمی در شرایط اضطراری

پیشنهادهای مرکز پژوهش‌ها

1.                  عنوان طرح به این صورت تغییر یابد: «طرح اصلاح تبصره (1) ماده (1) قانون آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی»

2.                  نصاب رأی‌گیری برای ادامه تشکیل جلسات در بستر یا محل تعیین شده در شرایط اضطراری بدون تغییر باقی بماند.

3.                  غیرعلنی بودن جلسات در شرایط اضطراری نیازمند طی تشریفات آیین‌نامه است.

4.                  ضرورت برگزاری جلسات کمیسیون‌ها در بستر امن معین شده در بازه زمانی برگزاری جلسات صحن به‌صورت مجازی در شرایط اضطراری

بنابراین متن ذیل با رعایت تشریفات مندرج در قانون آیین‌نامه داخلی پیشنهاد می‌شود:

«تبصره «1» ماده (1) قانون آیین‌نامه داخلی به شرح زیر اصلاح و دو تبصره به‌عنوان تبصره «3» و «4» به این ماده الحاق می‌شود:

تبصره 1 – در مواقع اضطرار که تشخیص آن بر عهده هیئت‌رئیسه مجلس است، اگر تشکیل جلسات رسمی در محل‌های موضوع این ماده ممکن نشود، از طرف هیئت‌رئیسه، محل دیگری یا بستر امن مجازی تعیین می‌شود که به اطلاع نمایندگان می‌رسد.

ادامه تشکیل جلسات در این محل یا به‌صورت مجازی با رأی اکثریت نمایندگان حاضر در جلسه رسمی است.

تبصره 3- در شرایط اضطراری که جلسات مجلس به‌صورت مجازی تشکیل می‌شود‌ برگزاری جلسات کمیسیون‌ها با تشخیص هیات رییسه یا رییس کمیسیون، می تواند در همان بستر امن مجازی معین شده تشکیل ‌شود.

تبصره 4- هیئت‌رئیسه مجلس موظف است بستر امن لازم برای تشکیل جلسات صحن و کمیسیون‌ها در شرایط اضطراری را فراهم نماید.

1. مقدمه

در تبصره (1) ماده (1) قانون آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی [1] ، نحوه تشکیل جلسات رسمی در شرایط اضطراری در مکانی غیر از محل‌های موضوع این ماده، بیان شده است. بر این اساس در شرایط اضطراری محلی توسط هیئت‌رئیسه تعیین شده و به اطلاع نمایندگان می‌رسد. ادامه تشکیل جلسات در آن محل نیز با رأی اکثریت نمایندگان حاضر در جلسه رسمی، ممکن خواهد بود. جلسات رسمی مجلس نیز بر اساس اصل 65 قانون اساسی[2] نیازمند حضور دوسوم مجموع نمایندگان مجلس شورای اسلامی است. با توجه به دشواری تشکیل جلسات حضوری در شرایط اضطراری، طرحی برای تسهیل برگزاری جلسات رسمی مجلس در شرایط اضطراری تقدیم مجلس شده که به شرح ذیل می‌باشد:

«ماده واحده – تبصره (1) ماده (1) قانون آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی به شرح زیر اصلاح می‌شود:

تبصره 1 – در مواقع اضطرار که تشخیص آن بر عهده هیئت‌رئیسه مجلس است، اگر تشکیل جلسات رسمی در محل‌های موضوع این ماده ممکن نشود، از طرف هیئت‌رئیسه، محل دیگری تعیین می‌شود و یا جلسه به‌صورت غیرحضوری(مجازی) برگزار می‌شود که به اطلاع نمایندگان می‌رسد.

ادامه تشکیل جلسات با این شرایط نیز با رأی اکثریت دو سوم نمایندگان حاضر در جلسه رسمی است.

هیئت‌رئیسه مجلس موظف است بستر لازم برای تشکیل جلسات اضطراری با این شرایط را فراهم نماید.»

2. پیشینه

2-1. سوابق مطالعاتی در مرکز

جدول 1. تحلیل پیشینه پژوهشی

2-2. سوابق تقنینی به همراه آسیب شناسی

جدول 2. تحلیل پیشینه تقنینی

3. اظهارنظر کارشناسی

نکات زیر نسبت به این طرح قابل بیان است:

1. علاوه بر اهمیت تشکیل جلسات رسمی مجلس در شرایط اضطراری، تعیین محل تشکیل کمیسیون‌ها نیز به‌ویژه در مواقعی که جلسات مجلس به‌صورت مجازی برگزار می‌شود نیازمند تعیین تکلیف است.

2. عنوان طرح، اصلاح ماده (1) آیین‌نامه داخلی است در حالی که مفاد آن صرفاً تبصره (1) این ماده را اصلاح می‌نماید. همچنین با توجه به مفاد تبصره فعلی و تبصره پیشنهادی، استفاده از عبارت «شرایط خاص» در عنوان طرح، چندان دقیق به نظر نمی‌رسد چرا که مفاد این طرح ناظر بر «شرایط اضطراری» تهیه شده است.

3.  افزایش نصاب آرا برای استمرار جلسات در محل تعیین شده در شرایط اضطراری باعث دشواری برگزاری این جلسات خواهد بود. درحالی‌که برگزاری جلسات در این شرایط حائز اهمیت دوچندان بوده و نیاز به سهولت بیشتری است.

4. نکته حائز اهمیت دیگر، تفاوت جلسات غیرعلنی و جلسات غیرحضوری است. بر اساس اصل 69 قانون اساسی، جلسات مجلس شورای اسلامی اصولاً باید علنی باشد و غیرعلنی شدن آن تحت شرایطی و بنا به درخواست رئیس جمهور یا یکی از وزرا یا ده نفر از نمایندگان مجلس خواهد بود و تشریفات تشکیل و ادامه آن نیز در ماده (102) قانون آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی پیش‌بینی شده است. بنابراین تلازمی میان جلسات غیرحضوری (مجازی) و غیرعلنی وجود ندارد و اصل بر برگزاری علنی جلسات مجلس شورای اسلامی است. لذا در صورت نیاز به برگزاری جلسه غیرعلنی در شرایط اضطراری باید مفاد ماده (102) این قانون رعایت گردد.

5. استفاده از عبارت «تشکیل جلسات اضطراری با این شرایط» ذیل تبصره پیشنهادی واجد ابهام بوده و ممکن است معنای جلسات فوق‌العاده را به ذهن متبادر نماید. بنابراین بهتر است عبارت «تشکیل جلسات در شرایط اضطراری» جایگزین آن شود.

4. جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

با توجه به توضیحات یاد شده، ضمن تأیید کلیات طرح حاضر، اصلاحات ذیل در جزئیات پیشنهاد می‌گردد:

1.   امن بودن بستر غیرحضوری (مجازی) جلسات با تأیید شورای عالی امنیت ملی باشد.

2.   عنوان طرح به این صورت تغییر یابد: «طرح اصلاح تبصره (1) ماده (1) قانون آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی»

3.   نصاب رأی‌گیری برای ادامه تشکیل جلسات در بستر یا محل تعیین شده در شرایط اضطراری بدون تغییر باقی بماند.

4.   غیرعلنی بودن جلسات در شرایط اضطراری نیازمند طی تشریفات آیین‌نامه است.

5.   ضرورت برگزاری جلسات کمیسیون‌ها در بستر امن معین شده در بازه زمانی برگزاری جلسات صحن به‌صورت مجازی در شرایط اضطراری

جدول 3. مقایسه تبصره فعلی با متن‌های پیشنهادی