نوع گزارش : گزارش های نظارتی
نویسندگان
1 کارشناس گروه اقتصاد کلان و مدلسازی، دفتر مطالعات اقتصادی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی
2 پژوهشگر گروه اقتصاد کلان و مدل سازی دفتر مطالعات اقتصادی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی
گزیده سیاستی
شاخص کل موجودی انبار صنعت در تابستان 1403 معادل 121.8 اســت که رشد منفی 7.7 درصدی نسبت به فصل مشابه سال قبل داشته است. نسبت موجودی انبار به فروش نیز برابر 0.31 است.
کلیدواژهها
بیان/ شرح مسئله
یکی از شاخصهای مهم برای بررسی بهنگام و دقیق وضعیت اقتصاد کلان و به خصوص بخش صنعت شاخص موجودی انبار است. این شاخص تصویری پیشنگر از وضعیت بخش صنعت ارایه میدهد که از آن برای طراحی، اجرا و ارزیابی سیاستهای اقتصادی میتوان استفاده کرد. اطلاعاتی که شرکتهای بورسی از وضعیت تولید، فروش و موجودی انبار منتشر میکنند با تقریب بسیار بالایی با کل صنعت کشور انطباق دارد. همچنین تواتر فصلی و ماهانه انتشار گزارش شرکتهای بورسی خلاء انتشار دیرهنگام گزارش نهادهای رسمی از وضعیت صنعت را تا حد بسیار خوبی پوشش میدهد. در همین راستا مرکز پژوهشهای مجلس اقدام به ساخت شاخص و انتشار گزارشهای فصلی از شاخص موجودی انبار و نسبت موجودی انبار به فروش بر اساس اطلاعات شرکتهای بورسی نموده است.
نقطه نظرات / یافتههای کلیدی
طی تابستان سال 1403 شاخص کل موجودی انبار صنعت به عدد 121.8 رسیده است. که نسبت به فصل مشابه سال قبل رشد منفی 7.7 درصدی داشته است. نسبت موجودی انبار به فروش کل صنعت نیز به عدد 0.31 رسیده است. این یعنی به اندازه حدود یک سوم فروش شرکتهای صنعتی به شکل موجودی انبار باقی میماند. این رقم نسبت به میانگین رقم ثبتشده برای فصول تابستان بازه مورد مطالعه پایینتر است.
شاخص کل موجودی انبار معدن نیز در تابستان 1403 به عدد 124.2 رسیده است. که نسبت به فصل مشابه سال قبل رشد مثبت 7 درصدی داشته است. نسبت موجودی انبار به فروش معدن نیز رقم 0.81 را نشان میدهد که پایینتر از میانگین رقم ثبتشده برای فصول تابستان بازه مورد مطالعه است.
علاوه بر شاخص کل صنعت و معدن در مورد رشد شاخص موجودی انبار صنایع نیز فلزات پایه رشد منفی 1.7٪، کک و پالایش رشد منفی 59.8٪، محصولات شیمیایی رشد منفی 25.8٪ و خودروسازی رشد مثبت 11٪ داشته است.
همچنین شاخص موجودی انبار محصولات مصرفی منفی 15٪، محصولات واسطهای منفی 27.4٪ و محصولات سرمایهای مثبت 23.2٪ رشد داشته است.
داشتن تصویر بهنگام و دقیق از وضعیت متغیرهای اقتصاد کلان و خصوصا بخش صنعت کمک شایانی به سیاستگذاران برای طراحی، اجرا و ارزیابی سیاستهای اقتصادی میکند. با وجود اجرای طرح های آماری مختلف توسط مرکز آمار ایران و بانک مرکزی همچنان خلا جدی در خصوص رصد بخش صنعت به خصوص از منظر تقاضا و شاخص های پیش نگر این بخش وجود دارد. یکی از شاخص هایی که رصد آن کمک شایانی به ترسیم تصویری درست از بخش صنعت می نماید شاخص موجودی انبار است. تغییرات موجودی انبار میتواند نقش موثری را ایفا کند زیرا که از چند دوره قبل نسبت به تحولات بخش تولید اطلاعات مهمی ارائه میکند. به طوری که تغییرات موجودی انبار بر تصمیم بنگاههای اقتصادی برای تغییر تولید دورههای آتی اثر میگذارد. اطلاعاتی که شرکتهای بورسی از وضعیت تولید، فروش و موجودی انبار منتشر میکنند با تقریب بسیار بالایی با کل صنعت کشور انطباق دارد. همچنین تواتر فصلی و ماهانه انتشار گزارش شرکتهای بورسی خلاء انتشار دیرهنگام گزارش نهادهای رسمی از وضعیت صنعت را تا حد بسیار خوبی پوشش میدهد[1].
مرکز پژوهشهای مجلس در این راستا اقدام به ساخت شاخص موجودی انبار بر اساس اطلاعات شرکتهای بورسی نموده است. روش مورد استفاده در این گزارش محاسبه شاخص مقداری موجودی انبار شرکتها بر حسب معیار پاشه و لاسپیرز و ایجاد شاخص فیشر از متوسط هندسی دو شاخص پاشه و لاسپیرز است. مزیت دیگر این شاخص محاسبه بر اساس مبنای زنجیرهای است. از این رو تغییرات سبد محصولات تولیدشده و تغییرات شرکتهای موجود در بورس در آن لحاظ میشود. در ادامه شرکتهای پذیرفته شده در بورس بر اساس طبقهبندی ISIC در 36 صنعت قرار میگیرند و شاخص موجودی انبار 15 صنعت تولیدی و بخش معدن ساخته میشود. در نهایت شاخص کل موجودی انبار از متوسط وزنی شاخص موجودی انبار صنایع به دست میآید. در این مطالعه تغییرات موجودی انبار شرکتهای صنعتی و معدنی بورسی و مهمترین رشتهفعالیتهای در تابستان سال 1403 مورد بررسی قرار گرفته است. برای مطالعه بیشتر در زمینه روش محاسبه شاخص میتوان به گزارش پشتیبان «معرفی و نحوه محاسبه شاخص موجودی انبار شرکتهای پذیرفتهشده در بورس[2]» مراجعه کرد.
شاخص موجودی انبار کل صنعت در تابستان 1403 با کاهش 7.7 درصدی نسبت به فصل مشابه سال قبل و همچنین با ثبت کاهش7.4 درصدی نسبت به فصل بهار 1403 عدد 121.8 را نشان میدهد. با توجه به این که شاخص در سه سال گذشته میانگین روی عدد 126 بوده است؛ میتوان گفت که شاخص روند باثباتی دارد اما مقداری کاهش در روند آن دیده میشود.
شکل 1. نمودار شاخص کل موجودی انبار صنعت
شاخص نسبت موجودی انبار به فروش صنعت در تابستان 1403 برابر 0.31 بوده است که نسبت به فصل بهار 1403(0.34) و نسبت به فصل مشابه سال قبل(0.36) به ترتیب 3 و 5 واحد درصد کاهش یافته است. متوسط این شاخص در فصول تابستان برابر 0.34 بوده است که مقدار تابستان ۱۴۰۳ در مقایسه با آن پایینتر آمده است. به طور کلی این شاخص نشان میدهد که در فصل تابستان 1403 تولیدکنندگان صنعتی حدود 30 درصد از میزان فروش خود را به شکل موجودی انبار نگهداری میکنند.
شکل 2. نمودار شاخص کل نسبت موجودی انبار به فروش صنعت
*روند متوسط فصلی از میانگین نسبتهای هر فصل در تمام بازه مورد مطالعه به دست میآید.
شاخص تغییرات زنجیرهای موجودی انبار بخش معدن در تابستان 1403 عدد 124.2 را نشان میدهد؛ که افزایش 7 درصدی نسبت به فصل مشابه سال قبل و کاهش 12.5 درصدی نسبت به فصل بهار 1403 را ثبت کرده است. اما روند شاخص در طول یک سال گذشته وضعیت باثباتی داشته است. هرچند که از سقف تاریخی خود در سال 1400 فاصله قابل توجهی دارد.
شکل 3. نمودار شاخص کل موجودی انبار معدن
شاخص نسبت موجودی انبار به فروش معدن در تابستان 1403 با 0.3 واحد افزایش نسبت به فصل قبل مقدار 0.81 را نشان میدهد. اگرچه این مقدار از روند متوسط فصلی تابستان (0.97) پایینتر است اما در طول یکسال گذشته بالاترین رقم را ثبت کرده است. با توجه به این شاخص، در تابستان 1403 به اندازه حدود 80 درصد از فروش به شکل موجودی انبار نگهداری شده است.
شکل 4. نمودار شاخص کل نسبت موجودی انبار به فروش معدن
*روند متوسط فصلی از میانگین نسبتهای هر فصل در تمام بازه مورد مطالعه به دست میآید.
شاخص موجودی انبار فلزات پایه در تابستان روی مقدار 98.5 قرار گرفته است و یک روند کاهشی را نشان میدهد. با این حال نسبت موجود انبار به فروش نسبت به دو فصل گذشته 0.14 واحد افزایش یافته است و روی 0.43 قرار گرفته است، یعنی بنگاهها نسبت به دو فصل گذشته نسبت بیشتری از مقدار فروش را به شکل موجودی انبار نگه میدارند؛ این نسبت به اندازه 0.13 واحد از میانگین کل صنایع معادل 0.3 بالاتر است.
شکل 5.نمودار شاخص موجودی انبار صنعت فلزات پایه
شاخص موجودی انبار محصولات پالایشی در تابستان 1403 روی 36.6 قرار میگیرد. هرچند که شاخص برای بازه دو ساله یک روند کاهشی دارد؛ به طوری که میانگین شاخص در دو سال گذشته 76.7 بوده است و در طول سه فصل گذشته مقادیر پایینتری ثبت کرده است و میانگین 33.6 داشته است اما در بازه سه دوره اخیر یک روند صعودی ملایم را نشان میدهد. نسبت موجودی انبار به فروش نیز 0.1 است؛ که این نسبت 0.2 پایینتر از میانگین کل صنایع است.
شکل 6. نمودار شاخص موجودی انبار صنعت کک و پالایش
شاخص موجودی انبار محصولات شیمیایی در تابستان 1403 روی مقدار 150.6 قرار میگیرد و یک روند ملایم کاهشی را نشان میدهد. نسبت موجودی انبار به فروش نیز کاهش قابل توجهی داشته است و عدد 0.13 را نشان میدهد این در حالی است که طی دو سال گذشته متوسط نسبت 0.32 بوده است. کاهش این نسبت با توجه به سالهای گذشته نشان میدهد که محصولات شیمیایی کمتر از گذشته در انبار میمانند و بیشتر به فروش میرسند.
شکل 7.نمودار شاخص موجودی انبار صنعت محصولات شیمیایی
مقدار شاخص موجودی انبار در تابستان 1403 برابر 71.6 است. این شاخص در طول دو سال گذشته یک روند ملایم افزایشی را نشان میدهد. هر چند که از قله تاریخی خود فاصله قابل توجهی دارد. افزایش موجودی انبار خودروهای سنگین نقش زیادی در بالارفتن شاخص داشته است. همچنین نسبت موجودی انبار به فروش 0.35 است؛ متوسط نسبت از 1401 تا انتهای تابستان 1403 برابر 0.19 و از 1399 تا 1400 برابر 0.52 بوده است که نشان میدهد شاخص کاهش قابل ملاحظهای داشته است اما مجددا روند صعودی در پیش گرفته است.
شکل 8. نمودار شاخص موجودی انبار صنعت خودرو و قطعات
منظور از کالای مصرفی آن است که بدون هیچگونه تغییری در آن، قابلیت مصرف داشته باشد. مواد غذایی، پوشاک و دارو به طور مستقیم مصرف میشوند. بر خلاف کالای واسطهای که توسط کارخانههای تولیدی، خریداری و برای تولید کالاهای دیگر، استفاده میشوند. برای مثال از فولاد در صنعت خودروسازی استفاده میشود. در صورتی که شوک از سمت تقاضا به اقتصاد وارد شود ابتدا تقاضای کالاهای مصرفی و سپس واسطهای اثر میپذیرد. اما اگر شوک از سمت عرضه باشد؛ ابتدا کالاهای واسطهای و سپس کالاهای مصرفی تحت تاثیر قرار میگیرند.
این شاخص در تابستان 1403 معادل 64 است. طی 9 دوره از تابستان 1401 تا تابستان 1403 این شاخص وضعیت با ثباتی داشته است و متوسط 62.8 بوده است؛ در حالی که متوسط شاخص از بهار 1399 تا بهار 1401 برابر 109.2 بوده است که نشان میدهد شاخص کاهش قابل توجهی داشته است. نسبت موجودی انبار به فروش نیز 0.12 است. معمولا نسبت موجودی انبار به فروش در کالاهای مصرفی بسیار پایین است؛ زیرا که ماهیت مصرفی محصولات و امکان انقضای آنان انگیزه نگهداری به شکل موجودی انبار را پایین میآورد.
شکل 9.نمودار شاخص موجودی انبار کالاهای مصرفی
شاخص موجودی انبار محصولات در تابستان 1403 معادل 88.4 است. این شاخص از بهار 1401 با ثبت عدد 158.6 یک روند کاهشی داشته است. به همین ترتیب نسبت موجودی انبار به فروش آن روی عدد 0.19 قرار گرفته است که پایینتر از مقدار متوسط شاخص در کل بازه مورد مطالعه (0.31) است.
شکل 10.نمودار شاخص موجودی انبار کالاهای واسطهای
شاخص محصولات سرمایهای روی مقدار 264.6 قرار گرفته است. این شاخص دارای روند صعودی است. به طوری که در طول 4 سال گذشته رکورد تاریخی ثبت کرده است. شاخص نسبت موجودی انبار به فروش نیز عدد 1.24 را نشان میدهد که 0.37 بالاتر از نسبت دوره تابستان سال قبل است؛ متوسط نسبت در تمام دورهها 0.71 است بدین ترتیب مقدار شاخص نسبت در دوره فعلی بالاتر از میانگین قرار گرفته است.
شکل 11. نمودار شاخص موجودی انبار کالاهای سرمایهای
با توجه به اهمیت بخش مسکن در کشور گروه اقتصاد کلان نهادههایی که در بخش ساختمان به کار میرود را به صورت مجزا استخراج کرده است تا با محاسبه شاخص موجودی انبار این نهادهها از وضعیت رونق و رکود در بخش مسکن اطلاعات بیشتری کسب کند. همانطوری که نمودارها نشان میدهند شاخص موجودی انبار نهادههای ساختمانی از یک روند صعودی با شیب ملایم برخوردار است و در تابستان 1403 روی عدد 136.7 قرار گرفته است. با این حال روند شاخص در طول یک سال گذشته کاهشی بوده است و نسبت به فصل بهار امسال 5.2 درصد و نسبت به تابستان سال قبل 11.1 درصد کاهش داشته است. نسبت موجودی انبار به فروش نیز در تابستان 1403 برابر 0.44 است که از متوسط نسبت در تمام دورهها معادل 0.36 بالاتر است.
شکل 12. نمودار شاخص موجودی انبار نهادههای ساختمانی
|
سال |
1399 |
1400 |
1401 |
1402 |
1403 |
|||||||||||||
|
فصل |
بهار |
تابستان |
پاییز |
زمستان |
بهار |
تابستان |
پاییز |
زمستان |
بهار |
تابستان |
پاییز |
زمستان |
بهار |
تابستان |
پاییز |
زمستان |
بهار |
تابستان |
|
شاخص کل معدن |
103.0 |
99.7 |
106.1 |
91.2 |
123.5 |
165.1 |
186.3 |
200.0 |
247.1 |
222.9 |
173.7 |
157.8 |
135.6 |
116.0 |
129.6 |
113.2 |
142.1 |
124.2 |
|
شاخص کل صنعت |
113.8 |
91.4 |
104.5 |
90.3 |
131.0 |
130.1 |
130.5 |
116.9 |
137.6 |
132.2 |
131.9 |
110.5 |
130.1 |
132.0 |
126.5 |
104.6 |
131.7 |
121.8 |
|
صنعت چوب و کاغذ |
107.0 |
109.1 |
107.6 |
76.4 |
212.4 |
157.4 |
84.5 |
121.1 |
143.7 |
216.7 |
163.8 |
112.0 |
167.6 |
232.1 |
335.4 |
253.6 |
306.0 |
357.8 |
|
صنعت کک و پالایش |
116.5 |
106.6 |
115.7 |
61.2 |
71.8 |
91.3 |
87.9 |
76.8 |
117.4 |
84.6 |
73.8 |
54.9 |
66.4 |
91.2 |
95.9 |
30.2 |
34.0 |
36.6 |
|
صنعت شیمیایی |
144.8 |
99.9 |
88.1 |
67.2 |
178.1 |
174.1 |
169.2 |
165.0 |
222.0 |
196.8 |
188.6 |
159.2 |
198.0 |
202.9 |
177.0 |
139.9 |
183.1 |
150.7 |
|
صنعت لاستیک و پلاستیک |
83.8 |
82.6 |
107.0 |
126.5 |
93.6 |
88.4 |
108.5 |
132.0 |
116.8 |
99.1 |
96.7 |
121.4 |
111.2 |
123.3 |
108.5 |
133.5 |
149.4 |
120.5 |
|
صنعت کانی غیرفلزی |
117.4 |
90.2 |
112.9 |
79.6 |
77.5 |
88.1 |
88.4 |
94.8 |
113.5 |
117.0 |
153.6 |
140.2 |
138.2 |
148.3 |
148.7 |
149.8 |
165.9 |
179.1 |
|
صنعت فلزات پایه |
106.9 |
86.3 |
104.1 |
102.8 |
123.4 |
118.3 |
126.0 |
100.9 |
115.0 |
114.9 |
115.0 |
91.4 |
105.1 |
100.2 |
99.8 |
74.0 |
100.1 |
98.5 |
|
صنعت تجهیزات برقی |
75.1 |
90.3 |
136.4 |
98.2 |
110.5 |
129.7 |
122.8 |
102.4 |
104.5 |
119.7 |
126.7 |
83.1 |
111.6 |
117.3 |
125.3 |
111.0 |
115.7 |
117.3 |
|
صنعت ماشینآلات و تجهیزات |
93.6 |
57.7 |
175.4 |
73.3 |
38.2 |
116.1 |
111.5 |
87.2 |
68.8 |
73.8 |
99.2 |
98.0 |
103.5 |
63.7 |
74.8 |
132.8 |
112.2 |
130.8 |
|
صنعت خودرو و قطعات |
74.7 |
89.1 |
126.3 |
109.8 |
138.4 |
131.2 |
165.2 |
97.5 |
75.1 |
37.9 |
41.8 |
37.4 |
61.8 |
63.5 |
61.5 |
45.8 |
72.1 |
71.7 |
|
سال |
1399 |
1400 |
1401 |
1402 |
1403 |
|||||||||||||
|
فصل |
بهار |
تابستان |
پاییز |
زمستان |
بهار |
تابستان |
پاییز |
زمستان |
بهار |
تابستان |
پاییز |
زمستان |
بهار |
تابستان |
پاییز |
زمستان |
بهار |
تابستان |
|
شاخص کل معدن |
0.69 |
0.69 |
0.70 |
0.60 |
0.96 |
1.37 |
1.26 |
1.44 |
1.89 |
1.37 |
0.89 |
0.83 |
0.77 |
0.62 |
0.77 |
0.74 |
0.53 |
0.82 |
|
شاخص کل صنعت |
0.38 |
0.28 |
0.33 |
0.28 |
0.40 |
0.37 |
0.35 |
0.30 |
0.38 |
0.36 |
0.35 |
0.29 |
0.34 |
0.36 |
0.34 |
0.27 |
0.34 |
0.31 |
|
صنعت چوب و کاغذ |
0.14 |
0.13 |
0.23 |
0.12 |
0.36 |
0.22 |
0.11 |
0.17 |
0.22 |
0.35 |
0.26 |
0.13 |
0.19 |
0.22 |
0.35 |
0.24 |
0.37 |
0.23 |
|
صنعت کک و پالایش |
0.45 |
0.30 |
0.35 |
0.15 |
0.20 |
0.28 |
0.26 |
0.20 |
0.36 |
0.18 |
0.14 |
0.16 |
0.23 |
0.28 |
0.29 |
0.08 |
0.09 |
0.10 |
|
صنعت شیمیایی |
0.37 |
0.18 |
0.13 |
0.14 |
0.36 |
0.31 |
0.31 |
0.32 |
0.42 |
0.36 |
0.37 |
0.28 |
0.41 |
0.36 |
0.32 |
0.22 |
0.29 |
0.13 |
|
صنعت لاستیک و پلاستیک |
0.36 |
0.20 |
0.36 |
0.42 |
0.16 |
0.22 |
0.27 |
0.38 |
0.34 |
0.27 |
0.27 |
0.31 |
0.28 |
0.36 |
0.24 |
0.33 |
0.41 |
0.37 |
|
صنعت کانی غیرفلزی |
0.19 |
0.12 |
0.16 |
0.16 |
0.18 |
0.14 |
0.15 |
0.17 |
0.21 |
0.22 |
0.29 |
0.21 |
0.21 |
0.23 |
0.23 |
0.23 |
0.24 |
0.31 |
|
صنعت فلزات پایه |
0.42 |
0.40 |
0.40 |
0.39 |
0.48 |
0.51 |
0.45 |
0.34 |
0.44 |
0.49 |
0.44 |
0.39 |
0.36 |
0.42 |
0.42 |
0.30 |
0.38 |
0.43 |
|
صنعت تجهیزات برقی |
0.33 |
0.54 |
0.70 |
0.47 |
0.72 |
0.44 |
0.35 |
0.29 |
0.39 |
0.38 |
0.32 |
0.23 |
0.42 |
0.37 |
0.46 |
0.44 |
0.58 |
0.38 |
|
صنعت ماشینآلات و تجهیزات |
0.22 |
0.13 |
0.52 |
0.14 |
0.10 |
0.31 |
0.28 |
0.19 |
0.14 |
0.14 |
0.19 |
0.15 |
0.19 |
0.10 |
0.11 |
0.17 |
0.18 |
0.19 |
|
صنعت خودرو و قطعات |
0.47 |
0.43 |
0.82 |
0.47 |
0.63 |
0.42 |
0.64 |
0.28 |
0.23 |
0.10 |
0.11 |
0.08 |
0.20 |
0.23 |
0.22 |
0.16 |
0.30 |
0.35 |
