بیان/ شرح مسئله
گزارش حاضر، بیست و هفتمین سنجش پیدرپی و فصلی «شاخص امنیت سرمایهگذاری در ایران» است. این گزارش، با استفاده از آمارهای رسمی منتشر شده و در دسترس و نیز ارزیابی، 8149 فعال اقتصادی نمونه از میان فعالان اقتصادی همه استانهای کشور بوده است که وضعیت امنیت سرمایهگذاری در تابستان سال 1403 را با 38 مؤلفه، هفت نماگر به تفکیک 31 استان و 9 حوزه کسبوکار نشان میدهد.
شاخص کل امنیت سرمایهگذاری در ایران که با استفاده از دو مجموعه دادههای پیمایشی و آماری تهیه میشود در تابستان سال 1403 کمّیت 5/81 از 10 (10 بدترین حالت) سنجیده شده است. مقدار عددی این شاخص در مطالعه فصل قبل یعنی (بهار سال 1403) 5/77 به دست آمده بوده و در فصل قبلی آن (زمستان سال 1402) 5/72 بوده و در فصل پاییز سال 1402 کمّیت 5/70 و در مطالعه تابستان سال 1402 5/66 بوده که نشان میدهد کمّیت عددی امنیت سرمایهگذاری که در تابستان سال 1402 نسبت به فصول قبل از آن، به مقدار چشمگیری مناسبتر ارزیابی شده بود، مجدداً از پاییز و زمستان سال 1402 و در ادامه بهار سال 1403 بهسمت نامناسبتر شدن حرکت کرده و در تابستان سال 1403 در بدترین وضعیت نسبت به سه فصل قبلی قرار گرفته است. البته باید توجه داشت که عامل اصلی روند بهبودی شاخص امنیت سرمایهگذاری تا تابستان سال 1402، به میزان زیادی مناسبتر ارزیابی شدن مؤلفههای پیمایشی ازسوی فعالان مشارکتکننده در آن پایشها بوده است؛ لکن در زمستان سال 1402 با شروع نوسانات نرخ ارز در بازه زمانی سنجش، مواجه شدهایم. لذا مؤلفههای آماری از زمستان سال 1402 و در بهار و تابستان سال 1403 به سمت نامناسبتر شدن حرکت کردهاند، بهگونهای که از پاییز سال 1402 با کمیت (3/95) به زمستان سال 1402 (4/03) تغییر کرده و در ادامه در تابستان سال 1403 با کمیت (4/10) نامناسبترین وضعیت را در طی یکسال گذشته از خود نشان داده است، بررسیها نشان میدهد که عامل اصلی نامناسبتر شدن مؤلفههای آماری از پاییز سال 1402 تا تابستان سال 1403 نوسانات شاخص قیمت مصرفکننده و قدری نوسانات نرخ ارز بوده است که درنهایت نتیجه آن در کنار نامناسبتر ارزیابی شدن مؤلفههای پیمایشی در تابستان سال 1403 منجر به نامناسب شدن عدد کل شاخص امنیت سرمایهگذاری برای تابستان سال 1403 نسبت به فصول گذشته شده است و البته در صورت ادامهدار بودن این نوسانات نامناسبتر شدن وضعیت شاخص امنیت سرمایهگذاری در فصول آتی سال 1403 دور انتظار نخواهد بود.
نقطهنظرات / یافتههای کلیدی
براساس ارزیابی صورت گرفته در پیمایش فصلی تابستان سال 1403 و مقایسه آن با بهار سال 1403، نامناسبترین و مناسبترین مؤلفههای ارزیابی شده از امنیت سرمایهگذاری بهشرح زیر است:
|
بهار سال 1403 |
تابستان سال 1403 |
||||
|
کمّیت |
نامناسبترین مؤلفهها |
ردیف |
کمّیت |
نامناسبترین مؤلفهها |
ردیف |
|
7/82 |
میزان حمایت مسئولان استانی از داوطلبان سرمایهگذاری |
1 |
7/80 |
میزان حمایت مسئولان استانی از داوطلبان سرمایهگذاری |
1 |
|
7/63 |
عمل مسئولان ملی به وعدههای داده شده |
2 |
7/62 |
عمل مسئولان ملی به وعدههای داده شده |
2 |
|
7/48 |
ثبات یا قابل پیشبینی بودن تصمیمات مسئولان استانی یا محلی |
3 |
7/51 |
ثبات یا قابل پیشبینی بودن تصمیمات مسئولان استانی یا محلی |
3 |
|
کمّیت |
مناسبترین مؤلفهها |
ردیف |
کمّیت |
مناسبترین مؤلفهها |
ردیف |
|
4/77 |
ثبات قوانین و مقررات |
1 |
4/86 |
ثبات قوانین و مقررات |
1 |
|
5/04 |
سرقت مالی (پول نقد، کالا و تجهیزات) |
2 |
5/13 |
سرقت مالی (پول نقد، کالا و تجهیزات) |
2 |
| 5/12 |
میزان وفای به عهد در اجرای قرارداد کتبی یا شفاهی در بازار |
3 |
5/16 |
میزان وفای به عهد در اجرای قرارداد کتبی یا شفاهی در بازار |
3 |
با توجه به بررسیهای بهعمل آمده ملاحظه میشود همچنان در سه مؤلفهای که در میان نامناسبترین مؤلفههای امنیت سرمایهگذاری قرار دارد، همانند پایشهای قبلی مؤلفه «عمل مسئولان ملی به وعدههای داده شده» دیده میشود و در جایگاه دوم است، در این میان، برای ششمینبار طی چند پایش گذشته مؤلفه «میزان حمایت مسئولان استانی از داوطلبان سرمایهگذاری» در جایگاه اولین مؤلفه نامناسب مورد ارزیابی قرار گرفته است. لذا با توجه به نامناسب شدن متوالی ارزیابی این مؤلفه از ابتدای سال 1402 تاکنون ضروری است که توجه به متغیر کلیدی و مهم «میزان حمایت مسئولان استانی از داوطلبان سرمایهگذاری» برای همه مسئولان در اولویت قرار گیرد. در اینخصوص لازم است تا مدل، میزان و حتی نوع حمایت مسئولان از داوطلبان سرمایهگذاری مورد بازنگری و ارزیابی اساسی قرار گیرد و بررسی شود که چرا با توجه به ادعاهای مطرح شده توسط مقامات از نظر انجام انواع حمایت از متقاضیان سرمایهگذاری در طی یکسال گذشته، از منظر فعالان کسبوکار مشارکتکننده در پایشها، آن حمایتها نهتنها مناسب و قابلقبول ارزیابی نشده، بلکه در یک روند یکساله همواره این مؤلفه نامناسبترین مؤلفه در میان مؤلفههای شاخص مهم امنیت سرمایهگذاری شناخته شده است. امید است با شروع به کار دولت جدید و شعارهای مربوط به حمایت از سرمایهگذاری، با تعدیل و تغییر برخی از سیاستها روند نامناسب شدن این مؤلفه متوقف و به سمت بهبودی حرکت کند.
نکته مهمی که باید بدان به دقت پرداخته شود قرار گرفتن مؤلفه «ثبات یا قابل پیشبینی بودن تصمیمات مسئولان استانی یا محلی» با کمیت 7/51 در جایگاه سومین مؤلفه نامناسب در ادامه پایشهای قبلی است و ناظر به مواد (24 و 30) قانون بهبود مستمر محیط کسبوکار است که وظایف قانونی مشخصی را برعهده دولت و دستگاههای اجرایی قرار داده تا هرگونه تغییرات در سیاستها و مقررات و رویههای اقتصادی را قبل از هرتغییر از طریق سازوکارهای مشخص به اطلاع عموم برساند، لذا بهنظر میرسد با توجه به ارزیابی بسیار نامناسب فعالان کسبوکار از این مؤلفه به این نتیجه میرسیم که مواد قانونی فوق بهدرستی و به شکل قابل ادراک ازسوی دولت برای فعالان اقتصادی رعایت و انجام نشده است.
براساس یافتههای این گزارش، پس از تلفیق دادههای آماری و یافتههای پیمایشی، بهترتیب استانهای کهگیلویه و بویراحمد، تهران و ایلام نامناسبترین و استانهای هرمزگان، گلستان و خراسان شمالی مناسبترین وضعیت را از دیدگاه فعالان کسبوکار از منظر شاخص امنیت سرمایهگذاری در تابستان سال 1403 کسب کردهاند. درحالیکه در پایش بهار سال 1403 نامناسبترین استانها، استانهای کهگیلویه و بویراحمد، تهران و چهارمحال و بختیاری و مناسبترین استانها نیز استانهای هرمزگان، گلستان و خراسان شمالی بودهاند. براساس نتایج این مطالعه، از بین 9 حوزه فعالیت اقتصادی مورد سنجش در این پایش، فعالان اقتصادی در حوزه کاری «نفت خام و گاز طبیعی، تأمین آب، برق و گاز» مناسبترین حوزه کاری ارزیابی شده و حوزه کاری «دامداری، مرغداری و شیلات» در جایگاه نامناسبترین حوزه قرار گرفته است. درحالیکه در پایش بهار سال 1403 فعالان اقتصادی در حوزه کاری «زراعت، باغداری و جنگلداری» مناسبترین حوزه کاری ارزیابی شده بود و حوزه کاری «هتل، رستوران، تهیه و توزیع غذا» در جایگاه نامناسبترین حوزه قرار گرفته بود.
پیشنهاد راهکارهای تقنینی، نظارتی یا سیاستی
این گزارش بر آن است تا با تهیه گزارشهای فصلی ارزیابیکننده، شرایط پایش امنیت سرمایهگذاری در استانهای کشور را نشان دهد. ازاینرو، با وجود اینکه دارای پیشنهاد سیاستی مشخص نیست؛ اما ذکر این نکته ضروری است که در پایش تابستان سال 1403 وضعیت شاخص امنیت سرمایهگذاری روند رو به بهبودی نداشته است و متأسفانه بهسمت نامناسب شدن حرکت کرده است. البته مقایسه سنوات گذشته همواره نشان میدهد که شاخص امنیت سرمایهگذاری متناسب با نوسانات مؤلفههای اقتصادی تغییراتی از خود نشان میدهد و این امر مجدداً در ادامه زمستان سال 1402 با نوسانات شدید نرخ ارز، برای بهار و تابستان سال 1403 نیز تطابق داشته است و با تغییرات نوسانی که در شاخص قیمت مصرفکننده نیز در این بازه شاهد آن بودهایم، شاخص امنیت سرمایهگذاری در مقایسه با چند فصل قبلی نامناسبتر شده است و حتی پیشبینی میشود در صورت ادامهدار بودن نوسانات فوق وضعیت شاخص امنیت سرمایهگذاری برای فصول آتی چندان مناسب نباشد. انتظار است با تداوم تهیه و انتشار گزارشهای فصلی امنیت سرمایهگذاری، توجه و حساسیت عموم مسئولان کشور به این عامل کلیدی سرمایهگذاری و رشد اقتصادی، اما مغفولمانده در سیاستگذاری اقتصاد ایران جلب شود و این مجموعه گزارشهای فصلی، به ترویج گفتمان امنیت سرمایهگذاری، قانونگذاری بهتر، رعایت قانون، احترام بیشتر به حقوق مالکیت و نیز بهبود عینی امنیت اقتصادی و فضای سرمایهگذاری در ایران کمک کند. علاوهبر این موارد، امید است با انجام مستمر این ارزیابی و انتشار نتایج آن، مسئولان اجرایی کشوری و استانی در قبال فعالان اقتصادی، متعهدتر و مسئولیتپذیرتر شده و قوای مقننه و قضائیه نیز در ایجاد بستر امن و رقابتی برای سرمایهگذاری و تولید در ایران بیشتر و مؤثرتر بکوشند.
گزارش حاضر، بیست و هفتمین گزارش مستمر فصلی است که با ابزار پرسشنامه و براساس ترکیبی از «ادراکسنجی» فعالان اقتصادی سراسر کشور از وضعیت 24 مؤلفه پیمایشی (Survey Data) و نیز 17 داده آماری (Hard Data) امنیت سرمایهگذاری ایران در دوره سهماهه تابستان سال 1403 تهیه شده است. این گزارش، با روشهای پیمایشی و آماری، نماگرها و مؤلفههای مؤثر در سرمایهگذاری را در استانها و بخشهای اقتصادی ایران ارزیابی کرده و با تلفیق آنها به روش علمی، «شاخص ملی امنیت سرمایهگذاری در ایران» مربوط به فصل تابستان سال 1403 را ارائه داده است.
پرسشنامه پژوهش حاضر، بهصورت الکترونیکی و شامل 21 پرسش ثابت برای سنجش ادراک و احساس فعالان اقتصادی از وضعیت امنیت سرمایهگذاری بهصورت کیفی و طیف (گزینههای) پنجگانه «خیلی زیاد، زیاد، تا حدودی، کم و خیلی کم» طراحی شده است. در پرسشنامه و ارزیابی پایش امنیت سرمایهگذاری، ارزیابی بین صفر و 10 انجام میشود. بهطوریکه 10 نامناسبترین (بدترین) و صفر مناسبترین (بهترین) ارزیابی است و درنهایت شاخص هرچه به صفر نزدیکتر باشد، مناسبتر (بهتر) ارزیابی و تلقی میشود. درعینحال، از ابتدای سال 1401 سه پرسش جدید درخصوص تغییرات برخی مقررات به پرسشنامه پایش افزوده شده که عبارتند از: در فصل (تابستان) 1403 تغییر قوانین و مقررات صادراتی تا چه حد بر کسبوکار شما تأثیر گذاشته است؟ در فصل (تابستان) 1403 تغییر قوانین و مقررات وارداتی تا چه حد بر کسبوکار شما تأثیر گذاشته است؟ در فصل (تابستان) 1403 قیمتگذاری دستوری ازسوی نهادهای مرجع قیمتگذاری تا چه حد بر کسبوکار شما تأثیر گذاشته است؟
یکی از مهمترین محدودیتهای این پژوهش، دسترسی به فهرست اعضای نمونه آماری تعیین شده (فعالان اقتصادی سراسر کشور) و نیز قانع و راضی کردن آنها به تکمیل پرسشنامه این پژوهش بوده است. گفتنی است که باید بهطور متوسط از هر استان 260 پرسشنامه تکمیل و تحویل داده شود. برای پایش تابستان سال 1403 بالغ بر 8481 پرسشنامه قابلقبول واصل شده است. خوشبختانه برای پایش تابستان نیز کفایت آماری نمونهها تا حدود زیادی حاصل شده است، اما بهرغم تمام تلاشهای تیم پایش، معدودی از استانها با استانداردها و انتظارات آماری اندکی فاصله وجود دارد؛ بهنحویکه برای فصل تابستان سال 1403 همه استانها به غیر از استانهای ذیل صددرصد کفایت آماری مشارکت مورد انتظار محقق شده است، بهنحویکه استانهای چهار محال و بختیاری، اردبیل و بوشهر زیر 85 درصد و استانهای ایلام، سمنان و سیستان و بلوچستان، کرمانشاه، کیگیلویه و بویراحمد و هرمزگان بین 85 تا صددرصد کفایت آماری تحقق پیدا کرده است. بنابراین براساس روش آماری مورد استفاده، برای تعمیم نتایج پژوهش در همه استانها (بهکل جامعه) باید با قدری احتیاط عمل کرد. امید است با تغییر وضعیت و تثبیت شرایط کشور در پایشهای آتی، اقبال فعالان کسبوکار به مشارکت در نظرسنجیهای پایش امنیت، حداکثر مشارکت فعال اکثر واجدان شرایط در تمامی 31 استان کشور ادامه داشته باشد و بتوان نتایج قابل قبولتر کارشناسی و قابلتعمیم به کل استانها را بهدست آورد. بیان این مطلب ضروری است که ازسال 1402 تاکنون خوشبختانه روند مشارکت فعالان کسبوکار در پایش امنیت سرمایهگذاری فصلی بسیار مناسب و افزایشی بوده است؛ لکن تداوم و استمرار آن قطعاً از نقاط قوت و قابلتوجه سلسله گزارشهای پایش امنیت سرمایهگذاری خواهد بود.
۲. شاخص کلی امنیت سرمایهگذاری در ایران
پس از استخراج مؤلفههای پیمایشی و آماری، اکنون با تلفیق این مؤلفهها، شاخص ملی امنیت سرمایهگذاری در تابستان سال 1403 ارائه میشود. براساس پژوهش پشتیبان گزارش حاضر، شاخص امنیت سرمایهگذاری، با محاسبه میانگین وزنی مؤلفههای پیمایشی و آماری با نسبت 80 به 20 استخراج میشود که بر این اساس، شاخص کل امنیت سرمایهگذاری برای فصل تابستان سال 1403 با کمّیت 5/81 از نامناسبتر شدن وضعیت شاخص امنیت سرمایهگذاری نسبت به بهار سال 1403 با کمیت 5/77 حکایت میکند. شایان ذکر است که روند شاخص در سال 1402 نیز بهگونهای بوده که در فصل زمستان کمیت 4/72 بوده است و در پاییز سال 1402 کمیت 6/70، در تابستان 1402 کمّیت 5/66 و در فصل بهار کمّیت 5/73 ثبت شده است. نامناسب شدن شاخص امنیت سرمایهگذاری از ابتدای سال 1402 تاکنون نشانهای نامناسب و هشداردهنده از وضعیت نامناسب شدن مؤلفههای این شاخص و شرایط اساسی امنیت سرمایهگذاری است.
جدول 1. رتبهبندی استانها از نظر شاخص ملی امنیت سرمایهگذاری در پایش تابستان سال 1403 و مقایسه آن با سه فصل گذشته
|
ردیف |
استان / شاخص |
شاخص امنیت سرمایهگذاری |
|||||
|
تابستان 1403 |
بهار 1403 |
زمستان 1402 |
پاییز 1402 |
تابستان 1402 |
بهار 1402 |
||
|
1 |
هرمزگان |
5.35 |
5.24 |
4.40 |
5/19 |
5.14 |
5.10 |
|
2 |
گلستان |
5.35 |
5.30 |
4.69 |
5.24 |
5.23 |
5.44 |
|
3 |
خراسان شمالی |
5.49 |
5.47 |
4.80 |
5.39 |
5.37 |
5.44 |
|
4 |
کرمان |
5.50 |
5.49 |
4.67 |
5.40 |
5.40 |
5.50 |
|
5 |
خراسان جنوبی |
5.56 |
5.55 |
4.49 |
5.44 |
5.45 |
5.65 |
|
6 |
مازندران |
5.60 |
5.56 |
4.98 |
5.53 |
5.48 |
5.57 |
|
7 |
یزد |
5.62 |
5.65 |
5.48 |
5.65 |
5.61 |
5.58 |
|
8 |
آذربایجان غربی |
5.64 |
5.60 |
4.62 |
5.50 |
5.46 |
5.50 |
|
9 |
سمنان |
5.64 |
5.56 |
4.61 |
5.42 |
5.42 |
5.53 |
|
10 |
همدان |
5.69 |
5.67 |
5.08 |
5.65 |
5.64 |
5.74 |
|
11 |
خراسان رضوی |
5.72 |
5.73 |
5.03 |
5.67 |
5.60 |
5.73 |
|
12 |
مرکزی |
5.72 |
5.67 |
4.99 |
5.70 |
5.58 |
5.78 |
|
13 |
سیستان و بلوچستان |
5.75 |
5.80 |
4.59 |
5.78 |
5.71 |
5.66 |
|
14 |
فارس |
5.75 |
5.70 |
4.99 |
5.63 |
5.52 |
5.62 |
|
15 |
زنجان |
5.77 |
5.71 |
4.74 |
5.60 |
5.64 |
5.54 |
|
16 |
کرمانشاه |
5.81 |
5.81 |
5.09 |
5.72 |
5.56 |
5.66 |
|
17 |
کردستان |
5.88 |
5.81 |
5.17 |
5.75 |
5.71 |
5.69 |
|
18 |
قزوین |
5.90 |
5.88 |
4.99 |
5.81 |
5.73 |
5.80 |
|
19 |
بوشهر |
5.92 |
5.78 |
5.02 |
5.73 |
5.69 |
5.78 |
|
20 |
اصفهان |
5.92 |
5.94 |
5.72 |
5.80 |
5.78 |
5.88 |
|
21 |
قم |
5.96 |
5.93 |
5.21 |
5.90 |
5.81 |
5.94 |
|
22 |
گیلان |
5.96 |
5.93 |
5.28 |
5.85 |
5.77 |
5.85 |
|
23 |
لرستان |
5.96 |
5.93 |
5.25 |
5.93 |
5.93 |
5.92 |
|
24 |
البرز |
5.99 |
4.84 |
5.02 |
5.74 |
5.70 |
5.78 |
|
25 |
اردبیل |
5.99 |
5.95 |
5.27 |
5.81 |
5.80 |
5.82 |
|
26 |
خوزستان |
6.03 |
5.98 |
5.25 |
5.91 |
5.87 |
6.06 |
|
27 |
آذربایجان شرقی |
6.04 |
5.99 |
5.58 |
5.96 |
5.89 |
5.78 |
|
28 |
چهارمحال و بختیاری |
6.07 |
6.02 |
5.53 |
5.94 |
5.94 |
6/17 |
|
29 |
ایلام |
6.10 |
6 |
5.63 |
5.89 |
5.86 |
6/00 |
|
30 |
تهران |
6.17 |
6.21 |
5.46 |
6.10 |
6.08 |
6.04 |
|
31 |
کهگیلویه و بویراحمد |
6.31 |
6.28 |
6.08 |
6.22 |
6.17 |
6.16 |
|
میانگین |
5.81 |
5.77 |
5.72 |
5.70 |
5.66 |
5.73 |
|
توضیح: شاخص تلفیقی امنیت سرمایهگذاری میانگین وزنی دو بخش پیمایشی با وزن 0/8 و آماری با وزن 0/2 است.
رتبه استانها براساس شاخص تلفیقی تابستان سال 1403 از نامناسبترین به مناسبترین مرتب شده است.
جدول 1 نشان میدهد براساس فروض و تعاریف این پژوهش، مناسبترین استانها از نظر فعالان کسبوکار درخصوص امنیت سرمایهگذاری برای پایش تابستان سال 1403، همانند 4 فصل گذشته مجدداً استان هرمزگان بوده است. در این میان، برای پایش تابستان سال 1403 نیز مجدداً استان کهگیلویه و بویراحمد، همانند پایش هر دو فصل قبلی مجدداً بهعنوان نامناسبترین استان ارزیابی شده است.
شکل 1. شاخص ملی امنیت سرمایهگذاری به تفکیک استانها در تابستان سال 1403
دقت در جدول 1 و مقایسه آن در پایشهای مختلف نشان میدهد که تکرارشوندگی برخی استانها از نظر مناسب بودن یا نامناسب بودن وضعیت امنیت سرمایهگذاری حائز اهمیت بوده و میتواند دلالتهایی برای مقامات استانی داشته باشد. بهعبارتی، درصورتیکه کفایت آماری لازم در پایشها از نظر تعداد مشارکتکننده حاصل شود، اگر استانهایی بهتناوب و با تکرار در بین مناسبترینها یا نامناسبترین استانها از حیث شاخص امنیت سرمایهگذاری در رتبهبندی استانی قرار گیرند؛ به بررسی و مطالعات دروناستانی ویژه نیاز خواهند داشت. از طرفی برای مقامات استانی تغییر رتبه آن استان از نظر شاخص امنیت سرمایهگذاری میتواند این پیام را داشته باشد که به چه علت و با تغییر چه مؤلفههایی وضعیت شاخص امنیت سرمایهگذاری استانشان تفاوت کرده است. پیشنهاد میشود در راستای ایجاد بستر مناسب برای توجه لازم به شاخص امنیت سرمایهگذاری از این بهبعد شاخص امنیت سرمایهگذاری بهعنوان یکی از شاخصهای ارزیابی میزان اثرگذاری مقامات استانی در هفته دولت مورد ارزیابی استانهای برتر شناخته شود.
شکل ۲ روند شاخص امنیت سرمایهگذاری طی 27 فصل گذشته را نشان میدهد. نامناسبترین وضعیت در پاییز و زمستان سال 1401 و مناسبترین وضعیت مربوط به فصل تابستان سال 1402، زمستان سال 1398 و زمستان سال 1400 بوده است. همانطور که ملاحظه میشود از ابتدای سال 1402 فصل به فصل تا تابستان سال 1403 وضعیت شاخص امنیت سرمایهگذاری به سمت نامناسبتر شده حرکت کرده است.
شکل ۲. نمودار روند تغییرات شاخص ملی امنیت سرمایهگذاری طی 27 فصل گذشته (زمستان سال 1396 تا تابستان سال 1403)
همچنانکه در بخشهای پیشین اشاره شد هر شاخص از تعدادی نماگر و هر نماگر از تعدادی مؤلفه تشکیل شده است. در بخش قبل، نتایج پژوهش براساس مؤلفههای آماری و پیمایشی ارائه شد. در این بخش نتایج پژوهش براساس نماگرهای هفتگانه امنیت سرمایهگذاری ارائه میشود.
یادآور میشود در این پژوهش، هفت نماگر اصلی تشکیلدهنده شاخص امنیت سرمایهگذاری طبق جدول زیر تعریف شدهاند و ارزیابی کلی هر نماگر با تلفیق مؤلفههای آماری و پیمایشی (بهصورت تأثیر 20 درصدی مؤلفههای آماری و 80 درصدی مؤلفههای پیمایشی) بهترتیب زیر است:
جدول 2. نماگرهای امنیت سرمایهگذاری بهترتیب ارزیابی در تابستان سال 1403 و مقایسه آنها در فصول گذشته
|
ردیف |
نماگرهای شاخص امنیت سرمایهگذاری |
تابستان 1403 |
بهار 1403 |
زمستان 1402 |
پاییز 1402 |
میانگین چهارفصل منتهی به تابستان 1403 |
تغییر تابستان سال 1403 نسبت به بهار 1403 |
|
1 |
عملکرد دولت (نامناسبترین و بدترین ارزیابی در فصول اخیر) |
6.90 |
6.85 |
6.80 |
6.83 |
6.85 |
نامناسبتر |
|
2 |
ثبات اقتصاد کلان |
6.49 |
6.45 |
6.29 |
6.13 |
6.34 |
نامناسبتر |
|
3 |
تعریف و تضمین حقوق مالکیت |
6.22 |
6.14 |
6.10 |
6.09 |
6.14 |
نامناسبتر |
|
4 |
فرهنگ وفای به عهد و صداقت و درستی |
6.06 |
6.03 |
5.99 |
5.98 |
6.02 |
نامناسبتر |
|
5 |
شفافیت و سلامت اداری |
5.55 |
5.5 |
5.46 |
5.46 |
5.49 |
نامناسبتر |
|
6 |
ثبات و پیشبینیپذیری مقررات و رویههای اجرایی |
5.39 |
5.39 |
5.33 |
5.41 |
5.38 |
بدون تغییر |
|
7 |
مصونیت جان و مال شهروندان از تعرض (مناسبترین و بهترین ارزیابی در دو فصل اخیر) |
4.82 |
4.78 |
4.74 |
4.75 |
4.77 |
نامناسبتر |
توضیح: نمره 10: نامناسبترین ارزیابی.
در جدول 2 ترتیب نماگرهای هفتگانه از نامناسبترین به مناسبترین ارائه شده است. از مقایسه این جدول با مطالعات گذشته درمییابیم که نامناسبترین نماگر در تابستان سال 1403 همانند چند پایش گذشته، همچنان نماگر «عملکرد دولت» بوده؛ در این میان مناسبترین نماگر در چند پایش اخیر، همچنان نماگر «مصونیت جان و مال شهروندان از تعرض» است. با دقت در ارزیابیهای صورت گرفته متوجه میشویم که در تابستان سال 1403 همانند سه فصل گذشته وضعیت نماگر «ثبات اقتصاد کلان» در جایگاه دومین نماگر نامناسب قرار گرفته است. نکته مورد توجه این است که وضعیت نماگر «ثبات اقتصاد کلان» که از مؤلفه پیمایشی «ثبات قیمت مواد اولیه» و دو مؤلفه آماری «عدم نوسان شاخص تورم مصرفکننده» و «ثبات نرخ ارز» تشکیل شده، با نامناسب شدن وضعیت ثبات نرخ ارز و همچنین نوسانات شاخص تورم مصرفکننده خصوصاً از پاییز سال 1402 تاکنون و همچنین در دوره مورد سنجش به مقدار قابلتوجهی روند آن نسبت به فصول گذشته به سمت نامناسبتر شدن رفته است.
3-1. بررسی وضعیت نماگرهای امنیت سرمایهگذاری در ایران به تفکیک استانها
رتبهبندی استانها بهترتیب هریک از هفت نماگر امنیت سرمایهگذاری برحسب مناسبترین تا نامناسبترین ارزیابی در استانها در هر نماگر، ارائه شده است.
نماگر «عملکرد دولت» در تابستان سال 1403 در جدول 3 به تفکیک استانهای کشور ارائه شده است. روند مقدار عددی این نماگر در سال 1402 نشان میدهد بعد از مناسب شدن آن در6 ماهه اول نسبت به پایشهای قبلی، مجدداً بهسمت نامناسب شدن در پاییز و زمستان سال 1402 و در ادامه در بهار و تابستان سال 1403 حرکت کرده و در میان همه نماگرها همچنان نامناسبترین نماگر در میان هفت نماگر اصلی پایش امنیت سرمایهگذاری است.
جدول 3. رتبه استانها براساس نماگر «عملکرد دولت» در تابستان سال 1403
|
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
|
1 |
کردستان |
6/36 |
12 |
گیلان |
6/83 |
23 |
آذربایجان غربی |
7/06 |
|
2 |
زنجان |
6/53 |
13 |
اصفهان |
6/85 |
24 |
خراسان جنوبی |
7/09 |
|
3 |
یزد |
6/53 |
14 |
خراسان رضوی |
6/90 |
25 |
آذربایجان شرقی |
7/11 |
|
4 |
هرمزگان |
6/56 |
15 |
گلستان |
6/90 |
26 |
اردبیل |
7/12 |
|
5 |
خراسان شمالی |
6/58 |
16 |
خوزستان |
6/90 |
27 |
لرستان |
7/12 |
|
6 |
مازندران |
6/65 |
17 |
سمنان |
6/94 |
28 |
سیستان و بلوچستان |
7/14 |
|
7 |
همدان |
6/65 |
18 |
البرز |
6/99 |
29 |
کهگیلویه و بویراحمد |
7/15 |
|
8 |
قم |
6/71 |
19 |
فارس |
7/01 |
30 |
کرمانشاه |
7/18 |
|
9 |
کرمان |
6/73 |
20 |
مرکزی |
7/03 |
31 |
تهران |
7/58 |
|
10 |
ایلام |
6/78 |
21 |
چهارمحال و بختیاری |
7/05 |
میانگین کشوری |
6/90 |
|
|
11 |
قزوین |
6/80 |
22 |
بوشهر |
7/06 |
|||
شکل 3. وضعیت نماگر «عملکرد دولت» به تفکیک استانها در تابستان سال 1403
نماگر ثبات اقتصاد کلان در تابستان سال 1403 به تفکیک استانهای کشور در جدول 4 ارائه شده است. در این گزارش و در این نماگر، استانهای یزد، مازندران و هرمزگان نسبت به سایر استانها بهتر و مناسبتر ارزیابی شده و استانهای کردستان، خراسان جنوبی و اردبیل، نامناسبتر از بقیه بودهاند. نکته قابلتوجه این است که کمّیت این نماگر در ادامه روند فصل گذشته همچنان به سمت نامناسبتر ارزیابی شدن حرکت میکند که نیاز به بررسی دقیق عوامل و چرایی آن دارد.
جدول 4. رتبه استانها براساس نماگر «ثبات اقتصاد کلان» در تابستان سال 1403
|
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
|
1 |
یزد |
5/12 |
12 |
اصفهان |
6/48 |
23 |
کهگیلویه و بویراحمد |
6/74 |
|
2 |
مازندران |
5/84 |
13 |
خوزستان |
6/50 |
24 |
چهارمحال و بختیاری |
6/79 |
|
3 |
هرمزگان |
5/86 |
14 |
زنجان |
6/50 |
25 |
مرکزی |
6/80 |
|
4 |
کرمان |
5/98 |
15 |
آذربایجان شرقی |
6/51 |
26 |
خراسان رضوی |
6/82 |
|
5 |
گلستان |
5/98 |
16 |
بوشهر |
6/60 |
27 |
البرز |
6/82 |
|
6 |
سمنان |
6/05 |
17 |
لرستان |
6/60 |
28 |
گیلان |
6/88 |
|
7 |
تهران |
6/33 |
18 |
سیستان و بلوچستان |
6/61 |
29 |
اردبیل |
6/93 |
|
8 |
همدان |
6/34 |
19 |
آذربایجان غربی |
6/67 |
30 |
خراسان جنوبی |
7/01 |
|
9 |
قم |
6/37 |
20 |
قزوین |
6/70 |
31 |
کردستان |
7/18 |
|
10 |
خراسان شمالی |
6/40 |
21 |
ایلام |
6/70 |
میانگین کشوری |
6/49 |
|
|
11 |
فارس |
6/43 |
22 |
کرمانشاه |
6/71 |
|||
شکل ۴. وضعیت نماگر «ثبات اقتصاد کلان» به تفکیک استانها در تابستان سال 1403
در تابستان سال 1403، این نماگر با عدد 6/14 از 10 در جایگاه سومین نماگر نامناسب قرار گرفته است. در جدول 5 رتبهبندی استانها نمایش داده شده که در آن استانهای خراسان جنوبی، خراسان شمالی و یزد، مناسبترین وضعیت و استانهای اردبیل، البرز و لرستان، نامناسبترین وضعیت را داشتهاند.
جدول 5. رتبه استانها براساس نماگر «تعریف و تضمین حقوق مالکیت» در تابستان سال 1403
|
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
|
1 |
خراسان جنوبی |
5/26 |
12 |
خوزستان |
6/15 |
23 |
کردستان |
6/44 |
|
2 |
خراسان شمالی |
5/43 |
13 |
همدان |
6/17 |
24 |
گیلان |
6/52 |
|
3 |
یزد |
5/64 |
14 |
کرمانشاه |
6/18 |
25 |
قم |
6/54 |
|
4 |
ایلام |
5/70 |
15 |
کرمان |
6/22 |
26 |
چهارمحال و بختیاری |
6/54 |
|
5 |
هرمزگان |
5/81 |
16 |
فارس |
6/27 |
27 |
قزوین |
6/59 |
|
6 |
مرکزی |
6/04 |
17 |
سمنان |
6/32 |
28 |
کهگیلویه و بویراحمد |
6/59 |
|
7 |
مازندران |
6/04 |
18 |
آذربایجان غربی |
6/33 |
29 |
لرستان |
6/63 |
|
8 |
زنجان |
6/06 |
19 |
تهران |
6/36 |
30 |
البرز |
6/68 |
|
9 |
گلستان |
6/06 |
20 |
سیستان و بلوچستان |
6/38 |
31 |
اردبیل |
6/72 |
|
10 |
اصفهان |
6/10 |
21 |
آذربایجان شرقی |
6/39 |
میانگین کشوری |
6/22 |
|
|
11 |
بوشهر |
6/11 |
22 |
خراسان رضوی |
6/43 |
|||
شکل ۵. وضعیت نماگر «تعریف و تضمین حقوق مالکیت» به تفکیک استانها، تابستان سال 1403
نماگر فرهنگ وفای به عهد و صداقت و درستی، بیشترین مؤلفه (9 مؤلفه) را در میان هفت نماگر دیگر دارد که بیش از نیمی از آن مؤلفهها پیمایشی (ازسوی فعالان مشارکتکننده در این پایش مورد ارزیابی قرار گرفته است) هستند. این نماگر در تابستان سال 1403، در رتبه چهارم نامناسبترین نماگرها قرار گرفته است. در جدول 6 وضعیت استانها در این نماگر ارائه شده است.
جدول 6. رتبه استانها در نماگر «فرهنگ وفای به عهد و صداقت و درستی» تابستان سال 1403
|
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
|
1 |
گلستان |
5/36 |
12 |
همدان |
5/96 |
23 |
چهارمحال و بختیاری |
6/30 |
|
2 |
کرمان |
5/39 |
13 |
قزوین |
6/01 |
24 |
یزد |
6/32 |
|
3 |
هرمزگان |
5/43 |
14 |
مازندران |
6/01 |
25 |
بوشهر |
6/38 |
|
4 |
خراسان رضوی |
5/60 |
15 |
مرکزی |
6/03 |
26 |
خوزستان |
6/42 |
|
5 |
سیستان و بلوچستان |
5/63 |
16 |
سمنان |
6/04 |
27 |
آذربایجان شرقی |
6/50 |
|
6 |
آذربایجان غربی |
5/67 |
17 |
لرستان |
6/08 |
28 |
اصفهان |
6/62 |
|
7 |
خراسان شمالی |
5/76 |
18 |
گیلان |
6/10 |
29 |
قم |
6/66 |
|
8 |
خراسان جنوبی |
5/83 |
19 |
کهگیلویه و بویراحمد |
6/15 |
30 |
تهران |
6/67 |
|
9 |
کرمانشاه |
5/85 |
20 |
زنجان |
6/18 |
31 |
ایلام |
6/73 |
|
10 |
فارس |
5/90 |
21 |
اردبیل |
6/20 |
میانگین کشوری |
6/06 |
|
|
11 |
کردستان |
5/94 |
22 |
البرز |
6/23 |
|||
شکل 6. وضعیت نماگر «فرهنگ وفایبهعهد و صداقت و درستی» به تفکیک استانها در تابستان سال 1403
نماگر شفافیت و سلامت اداری، شامل چهار مؤلفه است که همه آنها بهصورت پیمایشی محاسبه شدهاند؛ ازاینرو، دقت در وضعیت آن میتواند قابلتوجه باشد؛ در تابستان سال 1403 در جایگاه پنجم نامناسبترین نماگرها قرار گرفته است. جدول 7 رتبهبندی استانها براساس این نماگر را در مطالعه تابستان سال 1403 نشان میدهد.
جدول 7. رتبه استانها براساس نماگر «شفافیت و سلامت اداری» در تابستان سال 1403
|
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
|
1 |
آذربایجان غربی |
5/20 |
12 |
کرمانشاه |
5/49 |
23 |
زنجان |
5/67 |
|
2 |
گلستان |
5/24 |
13 |
فارس |
5/52 |
24 |
البرز |
5/68 |
|
3 |
ایلام |
5/24 |
14 |
مازندران |
5/52 |
25 |
قزوین |
5/72 |
|
4 |
مرکزی |
5/25 |
15 |
اردبیل |
5/54 |
26 |
خراسان جنوبی |
5/72 |
|
5 |
کردستان |
5/27 |
16 |
بوشهر |
5/56 |
27 |
کهگیلویه و بویراحمد |
5/78 |
|
6 |
هرمزگان |
5/28 |
17 |
یزد |
5/57 |
28 |
چهارمحال و بختیاری |
5/78 |
|
7 |
خراسان شمالی |
5/30 |
18 |
گیلان |
5/57 |
29 |
خوزستان |
5/85 |
|
8 |
سیستان و بلوچستان |
5/35 |
19 |
سمنان |
5/61 |
30 |
آذربایجان شرقی |
5/93 |
|
9 |
اصفهان |
5/38 |
20 |
کرمان |
5/62 |
31 |
تهران |
6/16 |
|
10 |
همدان |
5/40 |
21 |
لرستان |
5/65 |
میانگین کشوری |
5/55 |
|
|
11 |
خراسان رضوی |
5/47 |
22 |
قم |
5/66 |
|||
شکل 7. وضعیت نماگر «شفافیت و سلامت اداری» به تفکیک استانها در تابستان سال 1403
جدول 8 نشان میدهد در تابستان سال 1403 فعالان اقتصادی استانهای گلستان، مازندران و کرمان، مناسبترین ارزیابی و استانهای کردستان، کهگیلویه و بویر احمد و سیستان و بلوچستان، نامناسبترین ارزیابی در نماگر «ثبات و پیشبینیپذیری مقررات و رویههای اجرایی» را ارائه دادهاند.
جدول 8. رتبه استانها براساس نماگر «ثبات و پیشبینیپذیری مقررات و رویههای اجرایی» در تابستان سال 1403
|
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
|
1 |
گلستان |
4/88 |
12 |
مرکزی |
5/40 |
23 |
خراسان جنوبی |
5/52 |
|
2 |
مازندران |
4/89 |
13 |
همدان |
5/41 |
24 |
قم |
5/55 |
|
3 |
کرمان |
4/89 |
14 |
خراسان رضوی |
5/42 |
25 |
ایلام |
5/56 |
|
4 |
یزد |
5/05 |
15 |
لرستان |
5/42 |
26 |
قزوین |
5/56 |
|
5 |
اصفهان |
5/07 |
16 |
فارس |
5/42 |
27 |
تهران |
5/58 |
|
6 |
هرمزگان |
5/11 |
17 |
زنجان |
5/43 |
28 |
کرمانشاه |
5/59 |
|
7 |
آذربایجان غربی |
5/20 |
18 |
خراسان شمالی |
5/43 |
29 |
سیستان و بلوچستان |
5/63 |
|
8 |
اردبیل |
5/32 |
19 |
چهارمحال و بختیاری |
5/44 |
30 |
کهگیلویه و بویراحمد |
5/77 |
|
9 |
بوشهر |
5/35 |
20 |
خوزستان |
5/44 |
31 |
کردستان |
6/12 |
|
10 |
البرز |
5/38 |
21 |
سمنان |
5/49 |
میانگین کشوری |
5/39 |
|
|
11 |
آذربایجان شرقی |
5/39 |
22 |
گیلان |
5/50 |
|||
شکل ۸. وضعیت نماگر «ثبات و پیشبینیپذیری مقررات و رویههای اجرایی» از شاخص امنیت سرمایهگذاری به تفکیک استانها در تابستان سال 1403
نماگر مصونیت جان و مال شهروندان از تعرض شامل هشت مؤلفه است که اکثر آنها آماری هستند. طبق جدول 9 و براساس رتبهبندی استانها، در تابستان سال 1403 فعالان اقتصادی استانهای سمنان، گلستان و یزد، مناسبترین ارزیابی و فعالان اقتصادی استانهای ایلام، کهگیلویه و بویراحمد و سیستان و بلوچستان، نامناسبترین ارزیابی را از نماگر «مصونیت جان و مال شهروندان از تعرض» داشتهاند. این نماگر مجدداً مناسبترین نماگر ارزیابی شده است.
جدول 9. رتبه استانها براساس نماگر «مصونیت جان و مال شهروندان از تعرض» تابستان سال 1403
|
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
|
1 |
سمنان |
3/72 |
12 |
همدان |
4/72 |
23 |
کردستان |
5/10 |
|
2 |
گلستان |
3/84 |
13 |
کرمانشاه |
4/81 |
24 |
بوشهر |
5/11 |
|
3 |
یزد |
4/07 |
14 |
آذربایجان شرقی |
4/82 |
25 |
قزوین |
5/14 |
|
4 |
خراسان جنوبی |
4/13 |
15 |
چهارمحال و بختیاری |
4/83 |
26 |
زنجان |
5/16 |
|
5 |
کرمان |
4/20 |
16 |
قم |
4/89 |
27 |
تهران |
5/17 |
|
6 |
خراسان شمالی |
4/34 |
17 |
اردبیل |
4/90 |
28 |
خوزستان |
5/53 |
|
7 |
فارس |
4/42 |
18 |
لرستان |
4/94 |
29 |
سیستان و بلوچستان |
5/56 |
|
8 |
هرمزگان |
4/43 |
19 |
گیلان |
4/95 |
30 |
کهگیلویه و بویراحمد |
5/83 |
|
9 |
مرکزی |
4/52 |
20 |
آذربایجان غربی |
4/98 |
31 |
ایلام |
6/05 |
|
10 |
خراسان رضوی |
4/59 |
21 |
اصفهان |
4/99 |
میانگین کشوری |
4/82 |
|
|
11 |
مازندران |
4/69 |
22 |
البرز |
5/03 |
|||
شکل ۹. وضعیت نماگر «مصونیت جان و مال شهروندان از تعرض» به تفکیک استانها در تابستان سال 1403
4-1. امنیت سرمایهگذاری در ایران برحسب 17 مؤلفه آماری در تابستان سال 1403
شاخص امنیت سرمایهگذاری در ایران شامل 38 مؤلفه است که 17 مؤلفه آن آماری (HD) هستند؛ یعنی سنجش آن به پیمایش و نظرخواهی نیاز ندارد و ازسوی نهادهای رسمی، محاسبه و اعلام میشوند. گفتنی است دادههای مربوط به مؤلفههای نرخ تورم، ثبات نرخ ارز و ثبات مسئولان استانی بهروزرسانی شده و براساس دادههای تابستان سال 1403 بوده و دادههای مؤلفه ضریب نفوذ بیمه به سال 1402 مربوط است و سایر دادههای مؤلفههای باقیمانده براساس آخرین سالنامه منتشر شده و در دسترس قوه قضائیه برای سال 1401 در تحلیلها مورد استفاده قرار گرفته است.
همانطور که در پایشهای قبلی توضیح داده شد؛ دو نماگر شفافیت و سلامت اداری و نماگر عملکرد دولت صرفاً براساس مؤلفههای پیمایشی سنجش و ارزیابی میشوند و هیچ مؤلفه آماری برای آنها در نظر گرفته نشده است. بهعبارتی، وضعیت آنها دقیقاً براساس فصل مورد سنجش مورد ارزیابی قرار میگیرند.
گفتنی است، برای تلفیق اطلاعات فوق (دادههای آماری) با دادههای پیمایشی و استخراج شاخص امنیت سرمایهگذاری برای هر استان و درنهایت برای کل کشور، پس از تهیه جدول اطلاعات نسبی 17 مؤلفه، این مؤلفهها نرمالسازی شده و سپس با جدول اطلاعات پیمایشی تلفیق شدهاند. با توجه به مراحل و پیشفرضهای مذکور، مؤلفههای آماری (HD) شاخص امنیت سرمایهگذاری پس از نرمال شدن برای فصل تابستان سال 1403 محاسبه میشود که با توجه به لزوم رعایت اختصار، جداول مربوطه در این گزارش ارائه نشدهاند.
مطالعه این فصل نشان میدهد شاخص امنیت سرمایهگذاری از نظر مؤلفههای آماری برای فصل تابستان سال 1403 عدد میانگین 4/10 از 10 (شاخص 10 بهمعنای ناامنی مطلق سرمایهگذاری) بهدست آمده که نسبت به فصل گذشته (بهار 1403) که 4/11 بوده، به مقدار ناچیزی مناسب شده است.
بررسیها نشان میدهد با بهروزرسانی دادههای آماری براساس منابع آماری مورد استفاده، با کاهش و مناسب شدن اکثر دادههای مؤلفههای آماری در 6 ماهه ابتدایی سال 1402، میانگین ارزیابی مؤلفههای آماری برای پایش فصل تابستان سال 1402 به مقدار قابلتوجهی مناسب شده بود و در جایگاه بهترین ارزیابی در چند سال گذشته قرار گرفته بود، اما در بررسیهای پایش زمستان و پاییز سال 1402 و همچنین بهار و تابستان سال 1403 در مییابیم که مجدداً عامل اصلی نامناسبتر شدن مؤلفههای آماری نسبت به ماههای گذشته، بالا رفتن کمّیت (نامناسبتر ارزیابی شدن) مؤلفه «ثبات نرخ ارز» و همچنین مؤلفه «عدم نوسان شاخص تورم مصرفکننده» بوده که در یک روند و با یک شیب ملایم منجر به این امر شده است.
شکل 10. نمودار امنیت سرمایهگذاری در ایران برحسب مؤلفههای آماری در تابستان سال 1403(10 بدترین ارزیابی)
جدول 10. ارزیابی 17 مؤلفه آماری امنیت سرمایهگذاری در تابستان سال 1403 (بهترتیب از مناسب تا نامناسب)
|
عنوان مؤلفه |
تابستان سال 1403 |
بهار سال 1403 |
||
|
رتبه |
ارزیابی |
رتبه |
ارزیابی |
|
|
ثبات نرخ ارز (تابستان 1403) |
1 |
1.12 |
3 |
2.12 |
|
ثبات مسئولان استانی (تابستان 1403) |
2 |
1.19 |
1 |
1.39 |
|
مزاحمت ملکی (بهازای هر 100 هزار نفر جمعیت) |
3 |
1.45 |
2 |
1.45 |
|
تعداد تصادف منجر به فوت یا جرح (بهازای هر 100 هزار نفر جمعیت) (سال 1402) |
4 |
2.40 |
5 |
3.26 |
|
شکایتهایی با موضوع تصرف عدوان (بهازای هر 100 هزار نفر جمعیت) |
5 |
2.59 |
4 |
2.59 |
|
سرقت مستوجب تعزیر (بهازای هر 100 هزار نفر جمعیت) |
6 |
3.67 |
6 |
3.67 |
|
تعداد پروندههای مطالبهطلب (بهازای هر 100 هزار نفر جمعیت) |
7 |
3.76 |
7 |
3.76 |
|
ضربوجرح عمدی (بهازای هر 100 هزار نفر جمعیت) |
8 |
4.03 |
8 |
4.03 |
|
درصد چکهای برگشتی |
9 |
4.08 |
9 |
4.08 |
|
میانگین زمان رسیدگی به هر پرونده ورودی (روز) |
10 |
4.19 |
10 |
4.19 |
|
نرخ رسیدگی به پروندههای قضایی (درصد از ورودی) |
11 |
4.64 |
11 |
4.64 |
|
ضریب نفوذ بیمه (سال 1402) |
12 |
4.97 |
12 |
4.80 |
|
اجرای کامل و بهموقع احکام مراجع قضایی |
13 |
4.99 |
13 |
4.99 |
|
تعداد پروندههای خیانت در امانت (بهازای هر 100 هزار نفر جمعیت) |
14 |
5.10 |
14 |
5.10 |
|
تعداد پروندههای کلاهبرداری (بهازای هر 100 هزار نفر جمعیت) |
15 |
5.44 |
15 |
5.44 |
|
عدم نوسان شاخص تورم مصرفکننده (تابستان 1403) |
16 |
7.64 |
16 |
6.80 |
|
رسیدگی به اختلافهای تجاری از طریق داوری |
17 |
8.49 |
17 |
7.60 |
|
میانگین ارزیابی مؤلفههای آماری |
4.10 |
4.11 |
||
همانطور که در جدول 10 قابل مشاهده است، با وجود آنکه مؤلفه آماری «عدم نوسان شاخص تورم مصرفکننده» برای بازه زمانی پایش تابستان سال 1403 در میان همه مؤلفههای آماری در رتبه شانزدهم و یکی مانده به نامناسبترین مؤلفه و با کمیت 7/64 قرار گرفته است؛ اما در مقایسه با پایش قبلی (بهار سال 1403) با کمیت 6/80 و همین طور پایش ماقبلتر آن (زمستان سال 1402) با کمیت 4/82 به مقدار قابلتوجهی نامناسبتر ارزیابی شده که همین امر منجر به نامناسبتر شدن وضعیت کلی مؤلفههای آماری در پایش تابستان سال 1403 (با کمیت 4/10) و پایش بهار سال 1403 (با کمیت 4/11 ) نسبت به زمستان سال 1402 (با کمیت 4/03) شده است.
4-2. امنیت سرمایهگذاری در ایران برحسب 21 مؤلفه پیمایشی
ارزیابی فعالان اقتصادی مشارکتکننده در این مطالعه از وضعیت مؤلفههای پیمایشی (پرسشنامه) شاخص امنیت سرمایهگذاری (نمره 10 بدترین ارزیابی و صفر مناسبترین ارزیابی) براساس نتایج حاصل از مشارکت فعالان کسبوکار در این پایش در شکل ۱۱ ارائه شده است.
مقایسه نتایج ارزیابی تابستان سال 1403 با بهار سال 1403 و فصول گذشته نشان میدهد که متأسفانه همچنان مؤلفه «عمل مسئولان ملی به وعدههای داده شده» در میان دو مؤلفه نامناسب قرارگرفته است. درعینحال، با بررسی ارزیابی فعالان اقتصادی از مؤلفههای پیمایشی در پایش تابستان و بهار سال 1403 درمییابیم که برای چندمین بار پیاپی طی چند پایش گذشته، مؤلفه «میزان حمایت مسئولان استانی از داوطلبان سرمایهگذاری» با ارزیابی نامناسبتری نسبت به سایر موارد مواجه شده و مجدداً در جایگاه اولین مؤلفه نامناسب قرار گرفته است. از طرفی مؤلفه «عمل مسئولان استانی و محلی به وعدههای اقتصادی داده شده» که عمدتاً در سه مؤلفه نامناسب پایشهای مختلف قرار میگرفته در پایش تابستان سال 1403 نیز همانند چند پایش گذشته با مناسب ارزیابی شدن وضعیت آن با هشت رتبه بهبود به شانزدهمین مؤلفه نامناسب ارتقا یافته است. ازطرفدیگر مؤلفه «ثبات یا قابل پیشبینی بودن تصمیمات مسئولان استانی یا محلی» که در پایش بهار سال 1403 در جایگاه سومین مؤلفه نامناسب قرار گرفته بود برای پایش تابستان سال 1403 با بهبود ارزیابی و ارتقای پنج رتبهای در جایگاه هفدهمین مؤلفه نامناسب قرار گرفته و بهجای آن برای اولینبار این مؤلفه «احقاق حقوق قانونی در ادارات دولتی» بوده که در پایش تابستان سال 1403 جزو سه مؤلفه نامناسب جای گرفته است. قطعاً در صورت تکرار چنین ارزیابی برای پایشهای آینده لازم است چرایی این امر و جزئیات نامناسب شدن ارزیابیها از احقاق حقوق قانونی در ادارات دولتی بررسی دقیق و علتیابی در مورد آن انجام شود. دقت در تغییرات رتبهای بیان شده در جدول 11 درخصوص سایر مؤلفههای پیمایشی نشان میدهد که در پایش تابستان سال 1403 نسبت به بهار سال 1403، سایر مؤلفههای مورد سنجش تغییرات قابلتوجهی نه در مقدار کمّی و نه در تغییرات رتبهای نداشتهاند.
شکل ۱۱. نمودار ارزیابی فعالان اقتصادی از 21 مؤلفه پیمایشی امنیت سرمایهگذاری در تابستان سال 1403(10 بدترین ارزیابی)
جدول 11. ارزیابی فعالان اقتصادی از 21 مؤلفه پیمایشی امنیت سرمایهگذاری در تابستان سال 1403 و مقایسه وضعیت آن با تابستان همان سال
|
عنوان مؤلفه |
تابستان 1403 |
بهار 1403 |
||
|
رتبه |
ارزیابی |
رتبه |
ارزیابی |
|
|
ثبات قوانین و مقررات |
1 |
4/86 |
1 |
77/4 |
|
تأثیر تغییر قوانین و مقررات وارداتی |
2 |
4/98 |
2 |
4/9 |
|
تغییر قوانین و مقررات صادراتی |
3 |
5/11 |
3 |
5 |
|
سرقت مالی (پول نقد، کالا و تجهیزات) |
4 |
5/13 |
4 |
5/04 |
|
میزان وفای به عهد در اجرای قرارداد کتبی یا شفاهی در بازار |
5 |
5/16 |
5 |
5/12 |
|
وجود کلاهبرداری یا تقلب در بازار |
6 |
5/24 |
6 |
5/16 |
|
میزان اعتماد به دادگاههای استان برای احقاق بهموقع و منصفانه حق در دعاوی تجاری |
7 |
5/28 |
7 |
5/24 |
|
استفاده غیرمجاز از نام و علائم تجاری یا مالکیت معنوی |
8 |
5/32 |
8 |
5/25 |
|
رواج توزیع کالای قاچاق |
9 |
5/33 |
9 |
5/26 |
|
میزان اختلال ایجاد شده در اثر تحریمهای خارجی |
10 |
5/55 |
10 |
5/41 |
|
اعمالنفوذ و تبانی در معاملات ادارات |
11 |
5/48 |
11 |
5/48 |
|
دسترسی آزاد و عمومی به اطلاعات و تصمیمات مسئولان |
12 |
5/61 |
12 |
5/53 |
|
میزان شیوع رشوه در ادارات |
13 |
5/78 |
13 |
5/72 |
|
قیمتگذاری دستوری |
14 |
6 |
14 |
5/94 |
|
سرعت عمل و تعهد مراجع انتظامی (پلیس) در رسیدگی به شکایات فعالان اقتصادی |
15 |
6/51 |
15 |
6/45 |
|
عمل مسئولان استانی و محلی به وعدههای اقتصادی داده شده |
16 |
6/89 |
16 |
6/86 |
|
ثبات یا قابل پیشبینی بودن تصمیمات مسئولان استانی یا محلی |
17 |
6/89 |
22 |
7/48 |
|
واضح بودن قوانین و مقررات ناظر بر کسبوکار |
18 |
6/97 |
17 |
6/9 |
|
ثبات قیمت مواد اولیه |
19 |
7/06 |
18 |
7 |
|
وفای به عهد در اجرای قراردادها توسط دولت و شرکتهای دولتی |
20 |
7/23 |
19 |
7/19 |
|
میزان تخصصی بودن رسیدگی به دعاوی تجاری در مراجع قضایی |
21 |
7/34 |
20 |
7/32 |
|
احقاق حقوق قانونی در ادارات دولتی |
22 |
7/35 |
21 |
7/33 |
|
عمل مسئولان ملی به وعدههای داده شده |
23 |
7/62 |
23 |
7/63 |
|
میزان حمایت مسئولان استانی از داوطلبان سرمایهگذاری |
24 |
7/80 |
24 |
7/82 |
|
میانگین ارزیابی مؤلفههای پیمایشی (21 مؤلفه اصلی) |
6/24 |
6/19 |
||
توضیحات: - 10 = بدترین ارزیابی و رتبه بالاتر = وضعیت نامناسبتر را نشان میدهد.
جدول 11 نشاندهنده میزان تغییرات رتبه مؤلفههای پیمایشی در مقایسه با هم طی دو دوره متوالی پایش است. در اصل اگر میزان تغییرات رتبه در پایشهای مورد سنجش، بیشتر باشد باید دقت شود که چرا در آن دوره، وضعیت مؤلفه مورد نظر، به آن میزان تغییر کرده است (چه از منظر مناسبتر شدن یا نامناسبتر شدن). همانطور که ملاحظه میشود تغییرات رتبهای اکثر مؤلفههای پیمایشی به غیر موارد نامبرده شده در پاراگراف قبلی، در تابستان سال 1403 با رتبه همان مؤلفهها در بهار سال 1403 چندان قابلتوجه نبوده است.
تحلیل دیگری که از این جدول قابل دریافت است؛ بررسی کمّیت عددی 3 مؤلفه جدیدی است که بالغبر دو سال (8 پایش) مورد سنجش و ارزیابی قرار میگیرد. بهعبارتی، بررسی مؤلفههای «تأثیر تغییر قوانین و مقررات وارداتی» و «تغییر قوانین و مقررات صادراتی» و «قیمتگذاری دستوری» نشان میدهد که از یک روند باثبات از منظر فعالان مشارکتکننده در پایش تابستان سال 1403 نسبت به فصل قبلی برخوردار هستند.
شکل زیر افزایش (نامناسبتر شدن) یا کاهش (مناسب تر شدن) مؤلفههای پیمایشی شاخص امنیت سرمایهگذاری را در استانهای مختلف نمایش میدهد.
شکل ۱۲. نمودار بررسی میزان تغییرات مؤلفههای پیمایشی شاخص امنیت سرمایهگذاری در پایش تابستان سال 1403 نسبت دو پایش قبل تر
در شکل فوق هرچه به سمت راست شکل میرویم، مؤلفههای پیمایشی بیشتر نامناسب شده است. بنابراین دو مؤلفه «اختلال ناشی از تحریم» و همین طور مؤلفه «تأثیر تغییر قوانین صادراتی» در تابستان سال1403 بهترتیب نسبت به بهار سال 1403 بیشترین تأثیر منفی را در مؤلفههای پیمایشی شاخص امنیت سرمایهگذاری از نگاه مشارکتکنندگان در این پایش داشته است.
در مجموع برخلاف دو پایش گذشته (زمستان سال 1402) که 10 مؤلفه از مؤلفههای پیمایشی شاخص امنیت سرمایهگذاری اوضاع نامناسبتری پیدا کرده بودهاند، در پایش بهار بهجز 3 مؤلفه، سایر مولفهها (17 مؤلفه) اوضاع نامناسبتری پیدا کرده بودند که این روند در تابستان سال 1403 ادامه یافته، بهگونهای که برای پایش تابستان سال 1403 تقریباً تمام مؤلفههای مورد ارزیابی اوضاع نامناسبتری نسبت به پایش بهار سال 1403داشتهاند.
نکته قابلتأمل این است که برخی مؤلفههای سمت راست شکل (مؤلفههایی که بیشتر از سایرین اوضاعشان نامناسب شده است) عمدتاً در مقایسه با سایر مؤلفههای پیمایشی اوضاع خوبی دارند. این به آن معناست که در پایش تابستان سال 1403 نیز همانند بهار سال 1403، مؤلفههایی اوضاعشان نامناسبتر شده است که درمجموع شاخص امنیت سرمایهگذاری وضعیت نامناسبی تاکنون نداشتهاند که این امر نشان میدهد که نقاط قوت مؤلفههای پیمایشی شاخص امنیت سرمایهگذاری کشور در حال تهدید شدن و نامناسب شدن بوده که قدری نگرانکننده و نیازمند قابل تأمل و بررسی بیشتر است.
4-3. امنیت سرمایهگذاری در ایران برحسب مؤلفههای پیمایشی به تفکیک حوزههای کاری
یکی دیگر از اطلاعات قابل ارائه در این پایش، ارزیابی فعالان اقتصادی مشارکتکننده در این پژوهش از امنیت سرمایهگذاری به تفکیک حوزههای کاری بوده که در جدول 12 ارائه شده است.
جدول 12. ارزیابی فعالان اقتصادی از امنیت سرمایهگذاری در ایران به تفکیک حوزههای کاری در مطالعه تابستان سال 1403
|
حوزه کاری |
تابستان 1403 |
بهار 1403 |
زمستان 1402 |
پاییز 1402 |
تابستان 1402 |
تغییر وضعیت تابستان سال 1403 نسبت به بهار 1403 |
|
دامداری، مرغداری و شیلات |
6.30 |
6.16 |
6.16 |
6.11 |
6.16 |
نامناسبتر |
|
خدمات تولیدی (واسطهگری مالی، بانک، بیمه، مستغلات اجاره و فعالیتهای کسبوکار) |
6.26 |
6.20 |
6.18 |
6.21 |
6.13 |
نامناسبتر |
|
خدمات (آموزش، بهداشت و...) |
6.26 |
6.19 |
6.15 |
6.13 |
6.10 |
نامناسبتر |
|
زراعت، باغداری و جنگلداری |
6.25 |
6.12 |
6.16 |
6.19 |
6.13 |
نامناسبتر |
|
ارتباطات، توزیع و ... (حملونقل، انبارداری، عمدهفروشی و خُردهفروشی) |
6.23 |
6.24 |
6.13 |
6.15 |
6.17 |
مناسبتر |
|
هتل، رستوران، تهیه و توزیع غذا |
6.23 |
6.25 |
6.13 |
6.16 |
6.09 |
مناسبتر |
|
صنعت (شامل همه صنعت و موارد مرتبط با ساختمان) |
6.21 |
6.21 |
6.17 |
6.17 |
6.14 |
تغییر نکرده |
|
معدن بهجز نفت و گاز |
6.18 |
6.16 |
6.11 |
6.23 |
6.09 |
نامناسبتر |
|
نفت خام و گاز طبیعی، تأمین آب، برق و گاز |
6.16 |
6.23 |
6.14 |
6.04 |
6.19 |
مناسبتر |
بررسی وضعیت حوزه کاری در پایش امنیت سرمایهگذاری تابستان سال 1403 نشان میدهد که از منظر فعالان مشارکتکننده در این مطالعه حوزه کاری «دامداری، مرغداری و شیلات» با نامناسب ارزیابی کردن مشارکتکنندگان از آن حوزه در نامناسبترین وضعیت قرار گرفته است و از طرفی فعالان اقتصادی مشارکتکننده از حوزه کاری «نفت خام و گاز طبیعی، تأمین آب، برق و گاز» در پایش تابستان سال 1403 در جایگاه مناسبترین حوزه قرار گرفته است .
گزارش حاضر، ارزیابی شاخص امنیت سرمایهگذاری در ایران برای فصل تابستان سال 1403 و محاسبه هفت نماگر مربوطه است. براساس محاسبات انجام شده شاخص کل امنیت سرمایهگذاری در ایران که با استفاده از دو مجموعه دادههای پیمایشی و آماری تهیه میشود با کمّیت 5/81 از 10 (10 بدترین حالت) سنجیده شده که نامناسبترین وضعیت در طی 6 فصل گذشته را نشان میدهد، براساس این تحقیق نتایج زیر قابل ذکر است:
در پژوهش اخیر (پایش تابستان سال 1403)، امکان تکمیل پرسشنامه ازسوی فعالان اقتصادی علاوهبر سایت از طریق پیامرسان داخلی «بله» نیز فراهم شد. با توجه به استقبال کاربران از پیامرسانهای داخلی طی ماههای اخیر و همچنین با هدف افزایش ضریب دسترسی به کاربران با توجه به محدودیتهای موجود در ارسال پیامک (هزینه سنگین ارسال پیامک در کنار شیوه ارسال پیامک حاوی لینک کلاهبرداری)، این امکان در قالب بازوی پیامرسان بله برای پایش امنیت سرمایهگذاری تدارک دیده شد.
با توجه به اینکه بهروزرسانی اطلاعات فعالان اقتصادی با کمک دادههای دریافتی از وزارت بهداشت، پیام دعوتنامه مشارکت در تکمیل پرسشنامه از طریق بازوی پیامرسان بله به بیش از 1 میلیون شماره تلفن همراه ارسال شد؛ شکی نیست که در میان این یک میلیون شماره همراه، تعداد بسیاری پیامرسان بله را نصب نداشتند و پیام ما به آنها نرسیده است و برخی نیز بهرغم دریافت پیام، آن را مشاهده نکردند. از بین نفراتی که پیام را مشاهده کردند، بخشی دعوت ما را برای تکمیل پرسشنامه پذیرفته و پاسخگویی به پرسشنامه را شروع کردند. بازوی بله نیز بهصورت هوشمند، تمامی سؤالها را بهترتیب از آنها پرسیده است.
در کنار استفاده از بازوی هوشمند پیامرسان بله، تعدادی هم پیامک و ایمیل دعوت به تکمیل پرسشنامه از طریق وبسایت برای کاربران، بهویژه نفراتی که سابقاً پرسشنامه فصول قبل را تکمیل کرده بودند ارسال شد که درنهایت پرسشنامههای قابلقبول پایش تابستان سال 1403 درمجموع به 8481 مورد رسید. گفتنی است، منظور از پرسشنامه غیرقابلقبول، پرسشنامهای است که هویت تکمیلکننده پرسشنامه برای تیم پژوهش احراز نشده است. علاوهبر این تعدادی پرسشنامه بهصورت تکراری یا افرادی تکمیل شده بود که پیامکی برای آنها ارسال نشده؛ لذا پرسشنامههای غیرقابلقبول در دسته پاسخهای نامعتبر ارزیابی شدند.
این نکته لازم است بیان شود که بهرغم اینکه با ارسال پیامکهای متعدد به مشارکتکنندگان پایشهای قبلی و ارسال انبوه پیام از طریق ربات پیامرسان بله شامل فایل گزارش پایشهای قبلی، یکی از مشکلات اصلی پایشهای اخیر در جمعآوری نظرات فعالان اقتصادی، رواج پیامکهای کلاهبرداری با هدف فیشینگ و هک و هشدارهای مکرر پلیس فتا درخصوص عدم ورود به لینکهای پیامک شده است. بهنحویکه در گذشته از هر 25 پیامک ارسالی یک نفر به محیط پرسشنامه وارد میشد، اما در پایشهای اخیر در پیامکهایی که به نفرات جدید ارسال میشود، از هر 300 نفر تنها یک نفر وارد محیط پرسشنامه میشود که به لطف گسترش استفاده از پیامرسانهای داخلی و حفظ مشارکتکنندگان قبلی و ارسال گزارش مستمر از اخبار مرتبط با پایش در رسانهها، شاهد بهبود شرایط در فصول اخیر و افزایش مشارکتکنندگان جدید بودهایم.
از خروجی حاصل از نظرسنجی، این نتیجه برداشت میشود که شرکتکنندگان نظرسنجی چه نگاهی به مؤلفههای مختلف امنیت سرمایهگذاری دارند؟ گروه تحقیق در تلاش است با بهروزرسانی دائم جامعه آماری این تحقیق در فصلهای آتی، تعداد نمونههای مشارکتکننده در هر پایش به حدنصاب تعیین شده، یعنی حداقل 8035 فعال اقتصادی از همه استانها را تثبیت کرده و حداقل حدود 260 پاسخ صحیح برای هر استان دریافت شود تا امکان تعمیم نتایج پژوهش بهکل جامعه با کفایت آماری حداکثری فراهم شود.
جدول پیوست. حجم جامعه و نمونه لازم، تعداد پیامکهای ارسالی و پاسخ دریافتی به تفکیک استانها در پایش تابستان سال 1403
|
استان |
حجم نمونه لازم* |
پاسخ دریافتی قابلقبول در |
درصد تحقق تعداد نمونه در تابستان 1403 |
درصد تحقق تعداد نمونه در بهار 1403 |
درصد تحقق تعداد نمونه در زمستان 1402 |
||
|
تابستان 1403 |
بهار 1403 |
زمستان 1402 |
|||||
|
آذربایجان شرقی |
264 |
282 |
276 |
288 |
106% |
104% |
107% |
|
آذربایجان غربی |
262 |
286 |
282 |
295 |
108% |
106% |
103% |
|
اردبیل |
256 |
186 |
174 |
187 |
70% |
66% |
73% |
|
اصفهان |
265 |
385 |
359 |
403 |
145% |
135% |
164% |
|
البرز |
260 |
271 |
234 |
286 |
103% |
88% |
95% |
|
ایلام |
252 |
229 |
192 |
212 |
87% |
72% |
70% |
|
بوشهر |
256 |
219 |
182 |
202 |
83% |
69% |
68% |
|
تهران |
266 |
456 |
693 |
780 |
173% |
262% |
308% |
|
چهارمحال و بختیاری |
254 |
174 |
154 |
187 |
66% |
58% |
67% |
|
خراسان جنوبی |
265 |
278 |
256 |
274 |
105% |
97% |
101% |
|
خراسان رضوی |
265 |
285 |
345 |
367 |
108% |
130% |
109% |
|
خراسان شمالی |
263 |
266 |
251 |
275 |
101% |
95% |
100% |
|
خوزستان |
257 |
280 |
257 |
280 |
106% |
97% |
106% |
|
زنجان |
251 |
274 |
263 |
290 |
103% |
99% |
103% |
|
سمنان |
257 |
231 |
202 |
216 |
88% |
76% |
63% |
|
سیستان و بلوچستان |
263 |
226 |
167 |
180 |
86% |
63% |
57% |
|
فارس |
256 |
297 |
310 |
334 |
112% |
117% |
135% |
|
قزوین |
259 |
288 |
302 |
317 |
110% |
114% |
118% |
|
قم |
259 |
288 |
281 |
295 |
109% |
106% |
108% |
|
کردستان |
261 |
269 |
214 |
227 |
101% |
81% |
83% |
|
کرمان |
256 |
289 |
266 |
299 |
109% |
100% |
109% |
|
کرمانشاه |
260 |
242 |
194 |
212 |
91% |
73% |
81% |
|
کهگیلویه و بویراحمد |
249 |
225 |
203 |
212 |
85% |
77% |
76% |
|
گلستان |
260 |
270 |
247 |
277 |
102% |
93% |
96% |
|
گیلان |
262 |
284 |
256 |
285 |
107% |
97% |
111% |
|
لرستان |
259 |
290 |
273 |
292 |
109% |
103% |
114% |
|
مازندران |
264 |
300 |
302 |
321 |
113% |
114% |
118% |
|
مرکزی |
260 |
284 |
279 |
288 |
107% |
105% |
105% |
|
هرمزگان |
255 |
246 |
210 |
206 |
92% |
79% |
72% |
|
همدان |
259 |
264 |
241 |
277 |
99% |
91% |
109% |
|
یزد |
260 |
305 |
284 |
303 |
115% |
107% |
120% |
|
کل کشور |
8035* |
8481 |
8149 |
678867 |
100% |
100% |
100% |
* براساس فرمول کوکران و سطح اطمینان 95 درصد و با بازه اطمینان 6 درصد.
مأخذ: استخراج تیم پژوهش از فایلهای جمعآوری شده فعالان اقتصادی و جدول مورگان برای تعیین حجم نمونه، پایش تابستان سال 1403.
تعداد 8481 پرسشنامه معتبر و تکمیل شده توسط فعالان اقتصادی از سراسر کشور مربوط به تابستان سال 1403 که فایلهای تعداد پرسشنامهها در مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی (دفتر مطالعات اقتصادی، گروه مطالعات محیط کسبوکار و تنظیمگری بخشی) محفوظ است.