Consumer Confidence Survey, Summer 2024

doi:10.22034/report.mrc.2024.1403.32.7.20130

Consumer Confidence Survey, Summer 2024

https://doi.org/10.22034/report.mrc.2024.1403.32.7.20130

Abstract

The present report examines and analyzes the "Consumer Confidence Index" and its components, namely the "Current Economic Status Index" and the "Consumer Expectations Index" in the summer of 2024 in Iran. The results show that the consumer confidence index in the summer season is calculated at 142.4 units, which has increased compared to the spring season (114.7), reflecting an increase in consumers' optimism regarding macroeconomic conditions. Additionally, the current economic status index based on consumers' evaluation of the overall economy and unemployment in the past is estimated at 126.0 units, which has decreased compared to the spring season (135.4). The decrease in this index indicates that consumers have evaluated the country's macroeconomic status worse than three months ago. In this regard, the consumer expectations index, based on consumers' evaluation of the overall economy, unemployment, and purchasing power in the future, is calculated at 153.3 units, which has significantly increased compared to the spring season (100.9). Overall, the consumer confidence survey results in the summer of 2024 show that optimism regarding the country's economic status has increased in this season, which may be influenced by political developments and the advent of the new government and individuals' expectations regarding the realization of election promises.

Subjects

خلاصه مدیریتی

بیان/ شرح مسئله

شاخص اعتماد مصرف‌کننده، یک شاخص اقتصادی است که میزان خوش‌بینی مصرف‌کنندگان نسبت به وضعیت کلی اقتصاد و وضعیت مالی شخصی آنها را اندازه‌گیری می‌‌کند. اعتماد بیشتر مصرف‌کننده، نشان‌دهنده رشد اقتصادی و منعکس‌کننده مصرف بالاتر بوده؛ در‌حالی‌که اعتماد پایین مصرف‌کننده، نشان‌دهنده کُند ‌‌شدن رشد اقتصادی و کاهش احتمالی هزینه‌های مصرف‌کنندگان است. شاخص مذکور، که میانگینی از شاخص وضعیت فعلی اقتصادی و شاخص انتظارات مصرف‌کننده است براساس نظرسنجی از مصرف‌کنندگان به‌دست می‌‌آید. نظرات در مورد شرایط فعلی 40 درصد و انتظارات از شرایط آتی 60 درصد باقی‌مانده شاخص را تشکیل می‌‌دهند.

شاخص اعتماد مصرف‌کننده، اطلاعات دقیقی در مورد دیدگاه مصرف‌کنندگان با توجه به وضعیت کلی اقتصاد و وضعیت مالی خانوار آنها ارائه می‌‌دهد. در‌واقع این شاخص از طریق ارائه اطلاعات مورد نیاز به تصمیم‌گیرندگان و پیش‌بینی‌کنندگان اقتصادی در مورد شرایط اقتصادی حال و آینده و درنتیجه تعیین سیاست‌های عمومی و همچنین تصمیم‌گیری‌های تجاری نقش مهمی ایفا می‌‌کند. درنهایت یکی از شاخص‌های کلیدی در نظر گرفته شده و توسط نهاد‌های مختلفی در بسیاری از کشور‌ها به‌طور گسترده پیگیری و نظارت می‌‌شود. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی نیز به‌صورت فصلی شاخص اعتماد مصرف‌کننده را محاسبه و بررسی می‏کند. این شاخص می‌تواند به دولت و تصمیم‌گیرندگان بخش خصوصی کمک کند تا بهتر بتوانند به ارزیابی عملکرد خود پرداخته و در جهت فعالیت‌های آینده برنامه‌ریزی‌ کنند.

نقطه نظرات /یافته‌های کلیدی

شاخص اعتماد مصرف‌کننده (CCI): شاخص اعتماد مصرف‌کننده در فصل تابستان، (142.4) واحد برآورد شده که در مقایسه با فصل بهار، (114.7) افزایش یافته است. این موضوع افزایش خوش‏بینی مصرف‌کنندگان نسبت به شرایط اقتصاد کلان را نشان می‌دهد.
شاخص وضعیت فعلی اقتصادی (CECI): شاخص وضعیت فعلی اقتصادی براساس ارزیابی مصرف‌کنندگان از وضعیت کلی اقتصاد در گذشته و وضعیت بیکاری گذشته (126) واحد برآورد شده که در مقایسه با فصل بهار (135.4) کاهش داشته است. کاهش این شاخص نشان از آن دارد که مصرف‌کنندگان وضعیت اقتصاد کلان کشور را نسبت به‌ سه‌ماه گذشته بدتر ارزیابی کرده‌اند.
شاخص انتظارات مصرف‌کننده (CEI): شاخص انتظارات مصرف‌کننده براساس ارزیابی مصرف‌کنندگان از وضعیت کلی اقتصاد، بیکاری و قدرت خرید در آینده، (153.3) واحد برآورد شده که در مقایسه با فصل بهار (100.9) افزایش قابل‌توجهی یافته و این موضوع نشان می‌دهد؛ خوش‏بینی‏ مصرف‌کنندگان در‌خصوص شرایط آتی اقتصاد در مقایسه با‌ سه‌ماه قبل روندی صعودی داشته است.

به‌طورکلی نتایج نظرسنجی اعتماد مصرف‌کننده در تابستان سال ۱۴۰۳ نشان می‌دهد خوشبینی نسبت به وضعیت اقتصاد کشور در این فصل افزایش یافته که این موضوع می‌تواند متأثر از تحولات سیاسی و روی کار آمدن دولت جدید و انتظار افراد درخصوص تحقق وعده‌های انتخاباتی باشد.

1. مقدمه

نظرسنجی اعتماد مصرف‌کننده (CCS) ارزیابی ادراکات مصرف‌کنندگان را در مورد شرایط عمومی اقتصاد و وضعیت مالی‌ آنها در دوره جاری و چند ماه آینده ارائه می‌دهد. این نظر‌سنجی دوره‌ای که از پاییز سال1400 توسط مرکز افکارسنجی ملت در مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی آغاز شد، در هر فصل و به‌صورت تلفنی انجام می‌پذیرد. دوازدهمین دوره نظرسنجی که در تابستان سال 1403 انجام شد، 1070 پاسخ‌دهنده را پوشش داده و ادراکات فعلی (در مقایسه با سه‌ماه قبل) و انتظارات سه‌ماه آینده مصرف‌کنندگان را در مورد شرایط کلی اقتصاد، وضعیت بیکاری و قدرت خرید آتی به‌دست می‌آورد. برای دریافت اطلاعات بیشتر در‌خصوص نحوه محاسبه شاخص و ادبیات مرتبط با آن به گزارش «شاخص اعتماد مصرف‌کننده؛ مفاهیم و روش محاسبه در ایران» که در سایت مرکز پژوهش‌های مجلس در دسترس است، مراجعه شود [1].

2.شاخص‌های کلی

همان‌طور که در شکل 1 مشاهده می‌شود، با ثبات بیشتر شرایط کلی اقتصاد ایران از بهار سال ۱۴۰۲، شاخص اعتماد مصرف‌کننده روندی صعودی داشته است. این شاخص براساس نتایج نظرسنجی، از فصل زمستان روند نزولی پیدا کرده، اما در تابستان سال 1403 مجدداً افزایش یافته و به (142.4) واحد رسیده است.

شکل ۱. نمودار شاخص اعتماد مصرف‌کننده

مأخذ: محاسبات مرکز پژوهش‌های مجلس.

شاخص وضعیت فعلی اقتصادی که براساس ارزیابی مصرف‌کنندگان از وضعیت فعلی نسبت به وضعیت گذشته اقتصاد و بیکاری گذشته برآورد می‌شود؛ در تابستان سال ۱۴۰3، (126.0) واحد محاسبه شده که در مقایسه با فصل بهار (135.4) کاهش یافته است. کاهش این شاخص نشان از آن دارد که مصرف‌کنندگان وضعیت اقتصاد کلان کشور را نسبت به‌ سه‌ماه گذشته بدتر ارزیابی کرده‌اند. همچنین شاخص انتظارات مصرف‌کننده که براساس ارزیابی مصرف‌کنندگان از وضعیت اقتصاد، بیکاری و قدرت خرید در آینده محاسبه می‌شود؛ (153.3) واحد برآورد شده که در مقایسه با فصل بهار (100.9) افزایش قابل‌توجهی یافته و این موضوع نشان‌دهنده افزایش خوش‏بینی‏ مصرف‌کنندگان در‌خصوص شرایط آتی اقتصاد است.

شکل 2. نمودار شاخص وضعیت فعلی اقتصادی و شاخص انتظارات مصرف‌کننده

مأخذ: همان.

3. مؤلفه‌های شاخص‌های وضعیت فعلی اقتصادی و انتظارات مصرف‌کننده

شاخص وضعیت فعلی اقتصادی از میانگین شاخص‌های وضعیت کلی اقتصاد و بیکاری در گذشته برآورد می‌شود. همچنین شاخص انتظارات مصرف‌کننده از میانگین شاخص‌های وضعیت کلی اقتصاد‌، بیکاری و قدرت خرید در آینده برآورد می‌شود که در جدول ذیل این زیر‌شاخص‌ها ارائه شده است. همان‌گونه که در جدول ۱ مشاهده می‌شود، شاخص وضعیت کلی اقتصاد در گذشته در فصل تابستان(115.2) واحد محاسبه شده که نسبت به فصل بهار (120.3) کاهش یافته است. نکته قابل‌تأمل آنکه این شاخص در زمستان سال ۱۴۰1 به میزان قابل‌توجهی کاهش یافته، اما از بهار سال ۱۴۰۲ روند صعودی چشمگیری به‌دست آورده است. با‌این‌حال، مجدداً از زمستان سال 1402 روند کاهشی به‌خود گرفته است. شاخص وضعیت کلی اقتصاد در آینده نیز در فصل تابستان (152.6) واحد محاسبه شده که نسبت به فصل بهار که (90.3) واحد بوده به میزان قابل‌توجهی بیشتر شده است. نکته قابل‌تأمل آنکه روند صعودی این شاخص، منعکس‌کننده خوش‌بینی بیشتر نسبت به شرایط کلی اقتصاد در آینده است و مقایسه روند آن با شاخص وضعیت کلی اقتصاد در گذشته، نشان می‌دهد اطمینان به آینده بسیار بیشتر از اطمینان نسبت به شرایط فعلی است. شاخص وضعیت بیکاری گذشته در فصل تابستان (136.9) واحد محاسبه شده که نسبت به فصل بهار (150.5) کاهش یافته است. همچنین شاخص وضعیت بیکاری آینده در فصل تابستان (144.8) واحد محاسبه شده که نسبت به فصل بهار که (111.0) واحد بوده که افزایش داشته است. شاخص قدرت خرید آینده نیز در فصل تابستان (162.4) واحد محاسبه شده که نسبت به فصل بهار (101.6) افزایش قابل‌توجهی یافته است.

جدول ۱. مؤلفه‌های شاخص وضعیت فعلی و وضعیت آتی

سال	فصل	شاخص وضعیت کلی اقتصاد در گذشته	شاخص وضعیت بیکاری در گذشته	شاخص وضعیت کلی اقتصاد در آینده	شاخص وضعیت بیکاری در آینده	شاخص وضعیت قدرت خرید در آینده
1400	پاییز	138	115	165	159	168
1400	زمستان	173	121	157	149	161
1401	بهار	65	84	83	86	72
	تابستان	122	101	107	98	114
	پاییز	121	87	129	114	120
	زمستان	92	128	81	103	94
1402	بهار	92	128	89	102	95
	تابستان	171	148	116	114	102
	پاییز	189	169	120	130	114
	زمستان	148	160	91	125	108
1403	بهار	120	151	90	111	102
1403	تابستان	115	137	153	145	162

مأخذ: همان.

۴. شاخص‌های اعتماد مصرف‌کننده در گروه‌های مختلف

4-1. گروه‌های مختلف سنی

بررسی شاخص اعتماد مصرف‌کننده در گروه‌های سنی مختلف نشان می‌دهد خوش‌بینی گروه سنی 35-18 و گروه سنی 60-36 سال در فصل تابستان نسبت به فصل بهار افزایش یافته است، اما شاخص اعتماد مصرف‌کننده گروه سنی 61 سال به بالا نزولی بوده که به‌معنای بدبین‌تر شدن این گروه‌ نسبت به شرایط اقتصاد کلان در مقایسه با فصل بهار است.

جدول 2. شاخص اعتماد مصرف‌کننده در گروه‌های سنی مختلف

سال	1400		1401				1402				1403
فصل	پاییز	زمستان	بهار	تابستان	پاییز	زمستان	بهار	تابستان	پاییز	زمستان	بهار	تابستان
18-35	157.9	144.0	78.2	114.5	98.3	109.0	84.8	116.4	172.7	118.4	96.0	146.5
36-60	170.1	158.4	80.9	103.4	119.9	95.8	113.6	137.6	155.4	125.9	127.8	167.3
61 به بالا	112.3	151.3	73.6	111.9	114.8	99.8	97.2	138.6	110.9	135.5	123.7	103.2

مأخذ: همان.

شکل 3. نمودار شاخص اعتماد مصرف‌کننده در گروه‌های سنی مختلف

مأخذ: همان.

4-2. گروه‌های مختلف درآمدی

بررسی شاخص اعتماد مصرف‌کننده در گروه‌های درآمدی مختلف نشان می‌دهد در همه گروه‌های درآمدی خوش‌بینی در‌خصوص شرایط اقتصاد کلان در فصل تابستان نسبت به فصل بهار افزایش داشته که این روند افزایش در افراد با درآمد متوسط در مقایسه با سایر گروه‌ها بیشتر بوده است.

جدول 3. شاخص اعتماد مصرف‌کننده در گروه‌های درآمدی مختلف

سال	1400		1401				1402				1403
فصل	پاییز	زمستان	بهار	تابستان	پاییز	زمستان	بهار	تابستان	پاییز	زمستان	بهار	تابستان
درآمد خیلی کم	138.2	130.3	66.6	132.8	96.2	104.4	93.7	118.2	131.6	146.1	102.1	124.0
درآمد کم	150.5	145.3	83.7	85.0	127.1	104.2	106.5	102.8	125.4	130.0	107.2	142.5
درآمد متوسط	148.3	160.3	70.6	110.8	127.3	91.3	96.9	154.3	155.7	109.3	108.2	147.7
درآمد بالا	149.2	131.7	66.7	107.9	117.6	107.9	89.0	140.1	158.4	142.1	133.7	140.9

مأخذ: همان.

4-3. براساس وضعیت تحصیلی

بررسی شاخص اعتماد مصرف‌کننده در گروه‌های تحصیلی مختلف نشان می‌دهد در همه گروه‌های تحصیلی خوش‌بینی در‌خصوص شرایط اقتصاد کلان در فصل تابستان نسبت به فصل بهار افزایش داشته که این روند افزایش در افراد با مدرک تحصیلی فوق دیپلم و کارشناسی در مقایسه با سایر گروه‌ها بیشتر بوده است.

جدول 4. شاخص اعتماد مصرف‌کننده براساس میزان تحصیلات

سال	1400		1401				1402				1403
فصل	پاییز	زمستان	بهار	تابستان	پاییز	زمستان	بهار	تابستان	پاییز	زمستان	بهار	تابستان
کارشناسی ارشد و دکتری	119.0	147.0	69.4	143.6	74.0	113.1	104.5	140.5	209.7	133.6	111.2	143.8
فوق‌دیپلم و کارشناسی	180.9	175.0	78.0	112.3	119.2	90.5	98.3	143.3	149.3	148.4	136.2	182.1
دیپلم و پیش‌دانشگاهی	155.6	174.7	81.0	102.8	113.2	102.9	99.0	129.2	143.6	100.7	100.2	127.3
زیر دیپلم	116.4	121.4	74.3	102.3	122.1	101.2	104.6	118.1	126.1	115.8	101.9	132.1

مأخذ: همان.

۴-4. براساس وضعیت شغلی

بررسی شاخص اعتماد مصرف‌کننده در گروه‌های مختلف شغلی نشان می‌دهد در همه گروه‌های شغلی خوش‌بینی در‌خصوص شرایط اقتصاد کلان در فصل تابستان نسبت به فصل بهار افزایش داشته که این روند افزایش در شاغلان بخش خصوصی و تعاونی در مقایسه با سایر گروه‌ها بیشتر بوده است.

جدول 5. شاخص اعتماد مصرف‌کننده براساس نوع اشتغال

سال	1400		1401				1402				1403
فصل	پاییز	زمستان	بهار	تابستان	پاییز	زمستان	بهار	تابستان	پاییز	زمستان	بهار	تابستان
شاغلان بخش خصوصی و تعاونی	168.1	147.2	92.9	119.2	99.3	88.6	95.1	140.0	165.9	119.4	113.4	155.9
شاغلان بخش دولتی و عمومی	161.0	167.6	117.2	110.5	91.2	81.1	136.6	150.5	169.9	139.3	127.6	151.6
بازنشسته	124.5	170.1	64.3	107.2	124.9	103.6	100.4	134.7	105.0	116.7	98.6	110.5
خانه‌دار	156.9	133.8	71.6	101.0	116.1	111.4	96.9	123.3	149.1	125.4	139.4	154.2

مأخذ: همان.

4-5. براساس جنسیت

بررسی شاخص اعتماد مصرف‌کننده نشان می‌دهد در هر دو گروه مردها و زن‌ها خوش‌بینی در‌خصوص شرایط اقتصاد کلان در فصل تابستان نسبت به فصل بهار افزایش داشته، اما خوش‌بینی مردها افزایش بیشتری را تجربه کرده است.

شکل 4. نمودار شاخص اعتماد مصرف‌کننده براساس جنسیت

مأخذ: همان.

4-6. براساس وضعیت تأهل

بررسی شاخص اعتماد مصرف‌کننده نشان می‌دهد در هر دو گروه افراد متأهل و افراد مجرد خوش‌بین در‌خصوص شرایط اقتصاد کلان در فصل تابستان نسبت به فصل بهار افزایش یافته، اما گروه افراد مجرد افزایش خوش‌بینی بیشتری را تجربه کرده است.

شکل 5. نمودار شاخص اعتماد مصرف‌کننده از نظر وضعیت تأهل

مأخذ: همان.

5.جمع‌بندی

شاخص اعتماد مصرف‌کنندهکه میانگینی از شاخص وضعیت فعلی اقتصادیو شاخص انتظارات مصرف‌کنندهاست؛ میزان خوش‌بینی مصرف‌کنندگان را نسبت به وضعیت کلی اقتصاد و وضعیت مالی شخصی آنها اندازه‌گیری کرده و به دولت و تصمیم‌گیرندگان بخش خصوصی کمک می‌‌کند تا بهتر بتوانند به ارزیابی عملکرد خود پرداخته و جهت فعالیت‌های آینده برنامه‌ریزی کنند. در گزارش حاضر، شاخص اعتماد مصرف‌کننده و مؤلفه‌های تشکیل‌دهنده آن با استفاده از دوازدهمین دوره نظرسنجی که 1070 پاسخ‌دهنده را پوشش می‌دهد در تابستان سال 1403 مورد بررسی قرار گرفته است.

برآورد‌های حاصل از این گزارش نشان می‌دهد، شاخص اعتماد مصرف‌کننده در تابستان سال 1403، (142.4)‌ ‌واحد محاسبه شده که در مقایسه با فصل بهار (114.7‌) افزایش یافته است. این موضوع، منعکس‌کننده افزایش خوش‌بینی مصرف‌کنندگان نسبت به شرایط اقتصاد کلان و درنتیجه افزایش هزینه‌های احتمالی‌ آنهاست. همچنین شاخص وضعیت فعلی اقتصادی براساس ارزیابی مصرف‌کنندگان از وضعیت کلی اقتصاد در گذشته و وضعیت بیکاری گذشته (126) واحد برآورد شده که در مقایسه با فصل بهار (135.4) کاهش یافته است. شاخص انتظارات مصرف‌کننده نیز براساس ارزیابی مصرف‌کنندگان از وضعیت کلی اقتصاد، بیکاری و قدرت خرید در آینده (153.3) واحد محاسبه شده که در مقایسه با فصل بهار (100.9) افزایش قابل‌توجهی یافته است.

[1]. عبداللهی محمدرضا، نمازی‌زواره، شیما. (1403). «شاخص اعتماد مصرف‌کننده؛ مفاهیم و روش محاسبه در ایران»، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، شماره مسلسل 19951.