Authors
.
Keywords
شرح/ بیان مسئله
گزارش حاضر، بیستوچهارمین سنجش پیدرپی و فصلی «شاخص امنیت سرمایهگذاری در ایران» است. این گزارش، با استفاده از آمارهای رسمی منتشر شده و در دسترس و نیز ارزیابی، 8608 فعال اقتصادی نمونه از میان فعالان اقتصادی همه استانهای کشور بوده است که وضعیت امنیت سرمایهگذاری در پاییز سال 1402 را با 38 مؤلفه، هفت نماگر به تفکیک 31 استان و 9 حوزه کسبوکار نشان میدهد.
شاخص کل امنیت سرمایهگذاری در ایران که با استفاده از دو مجموعه دادههای پیمایشی و آماری تهیه میشود در پاییز سال 1402 کمّیت 5/70 از 10 (10 بدترین حالت) سنجیده شده است. مقدار عددی این شاخص در مطالعه فصل قبل ( تابستان 1402) 5/65 ، در مطالعه بهار (1402 ) 5/73، در فصل زمستان سال 1401، 6/10 و در فصول قبلتر (پاییز و تابستان سال 1401)،6/82 بوده که نشان میدهد کمّیت عددی امنیت سرمایهگذاری که در تابستان سال 1402 نسبت به فصول قبل از آن، به مقدار چشمگیری مناسبتر ارزیابی شده بوده است مجدداً برای پاییز 1402 بهسمت نامناسبتر شدن حرکت کرده است. البته باید توجه داشت که عامل اصلی روند بهبودی شاخص امنیت سرمایهگذاری تا تابستان 1402، به میزان زیادی مناسبتر ارزیابی شدن مؤلفههای پیمایشی ازسوی فعالان مشارکتکننده در آن پایشها بوده است؛ لازم به ذکر است که در بهار و تابستان سال 1402 با نوسانات شدید نرخ ارز در بازه زمانی سنجش، مواجه نبودهایم و شاخص تورم مصرفکننده نیز چندان دچار افزایش نبوده است؛ لذا مؤلفههای آماری نیز در ادامه بهار سال 1402، در تابستان نیز با کمّیت عددی 3/93 وضعیت مناسبتری نسبت به بهار همان سال (4/19) از خود نشان دادهاند، بهنحویکه درنهایت شاخص امنیت سرمایهگذاری در این فصل مناسبترین وضعیت را از ابتدای شروع سنجش این شاخص از خود بروز داده بوده است. اما با تغییر روند از ابتدای پاییز 1402 و شروع برخی نوسانات در مؤلفه های مورد سنجش ، مجدداً ارزیابی فعالان مشارکتکننده در این بازه بهسمت قدری نامناسبتر شدن حرکت کرده است که در صورت ادامهدار بودن این روند نیازمند بررسیهای بیشتر و اتخاذ تصمیمات اصلاحی جدی از طرف مقامات مسئول دارد.
نقطه نظرات / یافتههای کلیدی
براساس ارزیابی صورت گرفته در پیمایش فصلی پاییز سال 1402 و مقایسه آن با بهار همان سال، نامناسبترین و مناسبترین مؤلفههای ارزیابی شده از امنیت سرمایهگذاری بهشرح زیر است:
|
تابستان سال 1402 |
پاییز سال 1402 |
||||
|
کمّیت |
نامناسبترین مؤلفهها |
ردیف |
کمّیت |
نامناسبترین مؤلفهها |
ردیف |
|
7/97 |
میزان حمایت مسئولان استانی از داوطلبان سرمایهگذاری |
1 |
7/97 |
میزان حمایت مسئولان استانی از داوطلبان سرمایهگذاری |
1 |
|
7/61 |
عمل مسئولان ملی به وعدههای داده شده |
2 |
7/59 |
عمل مسئولان ملی به وعدههای داده شده |
2 |
|
7/49 |
ثبات یا قابل پیشبینی بودن تصمیمات مسئولان استانی یا محلی |
3 |
7/45 |
ثبات یا قابل پیشبینی بودن تصمیمات مسئولان استانی یا محلی |
3 |
|
کمّیت |
مناسبترین مؤلفهها |
ردیف |
کمّیت |
مناسبترین مؤلفهها |
ردیف |
|
4/66 |
ثبات قوانین و مقررات |
1 |
4/71 |
ثبات قوانین و مقررات |
1 |
|
4/90 |
سرقت مالی (پول نقد، کالا و تجهیزات) |
2 |
5 |
سرقت مالی (پول نقد، کالا و تجهیزات) |
2 |
|
4/95 |
میزان وفایبهعهد در اجرای قرارداد کتبی یا شفاهی در بازار |
3 |
5/05 |
میزان وفایبهعهد در اجرای قرارداد کتبی یا شفاهی در بازار |
3 |
با توجه به بررسیهای بهعمل آمده ملاحظه میشود همچنان در سه مؤلفهای که در میان نامناسبترین مؤلفههای امنیت سرمایهگذاری قرار دارد، همانند پایشهای قبلی مؤلفه «عمل مسئولان ملی به وعدههای داده شده» دیده میشود و در جایگاه دوم است، در این میان، برای سومین بار طی چند پایش گذشته مؤلفه «میزان حمایت مسئولان استانی از داوطلبان سرمایهگذاری» در جایگاه اولین مؤلفه نامناسب مورد ارزیابی قرار گرفته است. لذا با اطمینان میتوان بیان کرد که در چند فصل گذشته، وضعیت این مؤلفه بهسمت نامناسبتر شدن رفته است. لذا با توجه به نامناسب شدن متوالی ارزیابی این مؤلفه از ابتدای سال 1402 ضروری است که توجه به متغیر کلیدی و مهم «میزان حمایت مسئولان استانی از داوطلبان سرمایهگذاری» برای همه مسئولان در اولویت قرار گیرد و بررسی دقیقی انجام پذیرد که عوامل انگیزشی جهت افزایش سرمایهگذاری در اقتصاد ایران شامل چه مواردی است و راههای افزایش آن در اولویت اجرایی و تقنین قرار گیرد.
براساس یافتههای این گزارش، پس از تلفیق دادههای آماری و یافتههای پیمایشی، بهترتیب استانهای کهگیلویه و بویراحمد، تهران و آذربایجان شرقی نامناسبترین و استانهای هرمزگان، گلستان و خراسان شمالی مناسبترین وضعیت را از دیدگاه فعالان کسبوکار از منظر شاخص امنیت سرمایهگذاری در پاییز سال 1402 کسب کردهاند. درحالیکه در پایش تابستان سال 1402 نامناسبترین استانها کهگیلویه و بویراحمد، تهران و چهارمحال و بختیاری و مناسبترین استانها نیز مجدداً همان استانهای هرمزگان، گلستان و خراسان شمالی بودهاند. براساس نتایج این مطالعه، از بین 9 حوزه فعالیت اقتصادی مورد سنجش در این پایش، فعالان اقتصادی در حوزه کاری «نفت خام و گاز طبیعی، تأمین آب، برق و گاز» مناسبترین حوزه کاری ارزیابی شده است و حوزه کاری «معدن بهجز نفت و گاز» در جایگاه نامناسبترین حوزه قرار گرفته است. بهنظر میرسد با توجه به مناسب شدن برخی شرایط در موضوعات مربوط به نفت و گاز فعالان مشارکتکننده در این پایش که از حوزه فوق بودند، نسبت به سایر فعالان در حوزههای دیگر از شرایط این حوزه کاری ارزیابیهای مناسبتری را نسبت به بقیه از خود نشان دادهاند.
پیشنهاد راهکارهای تقنینی، نظارتی یا سیاستی
این گزارش بر آن است تا با تهیه گزارشهای فصلی ارزیابیکننده، شرایط پایش امنیت سرمایهگذاری در استانهای کشور را نشان دهد. ازاینرو، با وجود اینکه دارای پیشنهاد سیاستی مشخص نیست؛ اما ذکر این نکته ضروری است که در پایش پاییز سال 1402 وضعیت شاخص امنیت سرمایهگذاری در ادامه فصل گذشته روند رو به بهبودی نداشته است و متأسفانه بهسمت نامناسب شدن، تغییر وضعیت داده است. البته مقایسه سنوات گذشته همواره نشان میدهد که شاخص امنیت سرمایهگذاری متناسب با نوسانات مؤلفههای اقتصادی تغییراتی از خود نشان می دهد. انتظار است با تداوم تهیه و انتشار گزارشهای فصلی امنیت سرمایهگذاری، توجه و حساسیت عموم مسئولان کشور به این عامل کلیدی سرمایهگذاری و رشد اقتصادی، اما مغفولمانده در سیاستگذاری اقتصاد ایران جلب شود و این مجموعه گزارشهای فصلی، به ترویج گفتمان امنیت سرمایهگذاری، قانونگذاری بهتر، رعایت قانون، احترام بیشتر به حقوق مالکیت و نیز بهبود عینی و واقعی امنیت اقتصادی و فضای سرمایهگذاری در ایران کمک کند. علاوهبر این موارد، امید است با انجام مستمر این ارزیابی و انتشار نتایج آن، مسئولان اجرایی کشوری و استانی در قبال فعالان اقتصادی، متعهدتر و مسئولیتپذیرتر شده و قوای مقننه و قضائیه نیز در ایجاد بستر امن و رقابتی برای سرمایهگذاری و تولید در ایران بیشتر و مؤثرتر بکوشند.
گزارش حاضر، بیستوچهارمین گزارش مستمر فصلی است که با ابزار پرسشنامه و براساس ترکیبی از «ادراکسنجی» فعالان اقتصادی سراسر کشور از وضعیت 24 مؤلفه پیمایشی (Survey Data) و نیز 17 داده آماری (Hard Data) امنیت سرمایهگذاری ایران در دوره سهماهه پاییز سال 1402 تهیه شده است. این گزارش، با روشهای پیمایشی و آماری، نماگرها و مؤلفههای مؤثر در سرمایهگذاری را در استانها و بخشهای اقتصادی ایران ارزیابی کرده و با تلفیق آنها به روش علمی، «شاخص ملی امنیت سرمایهگذاری در ایران» مربوط به فصل پاییز سال 1402 را ارائه داده است.
پرسشنامه پژوهش حاضر، بهصورت الکترونیکی و شامل 21 پرسش ثابت برای سنجش ادراک و احساس فعالان اقتصادی از وضعیت امنیت سرمایهگذاری بهصورت کیفی و طیف (گزینههای) پنجگانه «خیلی زیاد، زیاد، تا حدودی، کم و خیلی کم» طراحی شده است. در پرسشنامه و ارزیابی پایش امنیت سرمایهگذاری، ارزیابی بین صفر و 10 انجام میشود. بهطوریکه 10 نامناسبترین (بدترین) و صفر مناسبترین (بهترین) ارزیابی است و درنهایت شاخص هرچه به صفر نزدیکتر باشد، مناسبتر (بهتر) ارزیابی و تلقی میشود. درعینحال، از ابتدای سال 1401 سه پرسش جدید درخصوص تغییرات برخی مقررات به پرسشنامه پایش افزوده شده که عبارتند از: در فصل (پاییز) 1402 تغییر قوانین و مقررات صادراتی تا چه حد بر کسبوکار شما تأثیر گذاشته است؟ در فصل (پاییز) 1402 تغییر قوانین و مقررات وارداتی تا چه حد بر کسبوکار شما تأثیر گذاشته است؟ در فصل (پاییز) 1402 قیمتگذاری دستوری ازسوی نهادهای مرجع قیمتگذاری تا چه حد بر کسبوکار شما تأثیر گذاشته است؟ با توجه به اینکه در 6 پایش متوالی این سه مؤلفه جدید مورد سنجش قرار گرفته است؛ لذا تحلیلی از روند آنها در این گزارش نیز فراهم شده که در ادامه بیان میشود.
یکی از مهمترین محدودیتهای این پژوهش، دسترسی به فهرست اعضای نمونه آماری تعیین شده (فعالان اقتصادی سراسر کشور) و نیز قانع و راضی کردن آنها به تکمیل پرسشنامه این پژوهش بوده است. گفتنی است که باید بهطور متوسط از هر استان 260 پرسشنامه تکمیل و تحویل داده شود. همچنین، برای پایش پاییز سال 1402 بالغبر 8608 پرسشنامه قابلقبول واصل شده بود. هرچند خوشبختانه برای پایش پاییز مجدداً روند افزایش نمونهها تا حدود زیادی حاصل شد، اما بهرغم تمام تلاشهای تیم پایش، با استانداردها و انتظارات برای برخی از استانها قدری فاصله وجود دارد؛ بهنحویکه برای فصل پاییز سال 1402، استانهای سیستان و بلوچستان، چهارمحال و بختیاری، سمنان و بوشهر (بالای 50 درصد و زیر 70 درصد مشارکت جامعه آماری) کمترین میزان مشارکت ثبت شده و خوشبختانه برای سایر استانها بالای 80 درصد مشارکت جامعه آماری تا صد درصد محقق شده است. بنابراین براساس روش آماری مورد استفاده، برای تعمیم نتایج پژوهش در همه استانها (بهکل جامعه) باید با احتیاط عمل کرد. امید است با تغییر وضعیت و تثبیت شرایط کشور در پایشهای آتی، اقبال فعالان کسبوکار به مشارکت در نظرسنجیهای پایش امنیت با حداکثر مشارکت فعال اکثر واجدان شرایط در تمامی 31 استان کشور بتوان نتایج قابلقبولتر کارشناسی و قابلتعمیم به کل استانها را بهدست آورد. هر چند در طی سال 1402 خوشبختانه روند مشارکت فعالان کسبوکار مناسب و افزایشی بوده است؛ اما تداوم و استمرار آن قطعاً از نقاط قوت پایش امنیت سرمایهگذاری خواهد بود.
پس از استخراج مؤلفههای پیمایشی و آماری، اکنون با تلفیق این مؤلفهها، شاخص ملی امنیت سرمایهگذاری در پاییز سال 1402 ارائه میشود. براساس پژوهش پشتیبان گزارش حاضر، شاخص امنیت سرمایهگذاری، با محاسبه میانگین وزنی مؤلفههای پیمایشی و آماری با نسبت 80 به 20 استخراج میشود که بر این اساس، شاخص کل امنیت سرمایهگذاری برای فصل پاییز سال 1402 با کمّیت 5/70 از قدری نامناسبتر شدن وضعیت شاخص امنیت سرمایهگذاری برخلاف ادامه روند 6ماهه اول سال 1402حکایت میکند. لازم به ذکر است که در فصل تابستان 1402 با کمّیت 5/66 در مقایسه با فصل بهار با کمّیت 5/73 شاخص امنیت سرمایهگذاری مناسبترین وضعیت را طی چند دوره تا آن زمان از خود نشان داده بود.
جدول 1. رتبهبندی استانها از نظر شاخص ملی امنیت سرمایهگذاری در پایش پاییز سال 1402 و مقایسه آن با سه فصل گذشته
|
ردیف |
استان / شاخص |
شاخص امنیت سرمایهگذاری |
|||
|
پاییز 1402 |
تابستان 1402 |
بهار 1402 |
زمستان 1401 |
||
|
1 |
هرمزگان |
5/19 |
5/14 |
5/10 |
5/54 |
|
2 |
گلستان |
5/24 |
5/23 |
5/44 |
5/94 |
|
3 |
خراسان شمالی |
5/39 |
5/37 |
5/44 |
5/92 |
|
4 |
کرمان |
5/40 |
5/40 |
5/50 |
5/83 |
|
5 |
سمنان |
5/42 |
5/42 |
5/53 |
5/75 |
|
6 |
خراسان جنوبی |
5/44 |
5/45 |
5/65 |
5/87 |
|
7 |
آذربایجان غربی |
5/50 |
5/46 |
5/50 |
5/83 |
|
8 |
مازندران |
5/53 |
5/48 |
5/57 |
5/81 |
|
9 |
زنجان |
5/60 |
5/64 |
5/54 |
6/06 |
|
10 |
فارس |
5/63 |
5/52 |
5/62 |
5/87 |
|
11 |
یزد |
5/65 |
5/61 |
5/58 |
5/94 |
|
12 |
همدان |
5/65 |
5/64 |
5/74 |
6/10 |
|
13 |
خراسان رضوی |
5/67 |
5/60 |
5/73 |
6/12 |
|
14 |
مرکزی |
5/70 |
5/58 |
5/78 |
6/07 |
|
15 |
کرمانشاه |
5/72 |
5/56 |
5/66 |
6/40 |
|
16 |
بوشهر |
5/73 |
5/69 |
5/78 |
5/84 |
|
17 |
البرز |
5/74 |
5/70 |
5/78 |
6/15 |
|
18 |
کردستان |
5/75 |
5/71 |
5/69 |
6/26 |
|
19 |
سیستان و بلوچستان |
5/78 |
5/71 |
5/66 |
6/28 |
|
20 |
اصفهان |
5/80 |
5/78 |
5/88 |
6/25 |
|
21 |
اردبیل |
5/81 |
5/80 |
5/82 |
6/20 |
|
22 |
قزوین |
5/81 |
5/73 |
5/80 |
6/16 |
|
23 |
گیلان |
5/85 |
5/77 |
5/85 |
6/28 |
|
24 |
ایلام |
5/89 |
5/86 |
6/00 |
6/34 |
|
25 |
قم |
5/90 |
5/81 |
5/94 |
6/13 |
|
26 |
خوزستان |
5/91 |
5/87 |
6/06 |
6/46 |
|
27 |
لرستان |
5/93 |
5/93 |
5/92 |
6/23 |
|
28 |
چهارمحال و بختیاری |
5/94 |
5/94 |
6/17 |
6/57 |
|
29 |
آذربایجان شرقی |
5/96 |
5/89 |
5/78 |
6/13 |
|
30 |
تهران |
6/10 |
6/08 |
6/04 |
6/42 |
|
31 |
کهگیلویه و بویراحمد |
6/22 |
6/17 |
6/16 |
6/35 |
|
میانگین |
5/70 |
5/66 |
5/73 |
6/10 |
|
توضیح: شاخص تلفیقی امنیت سرمایهگذاری میانگین وزنی دو بخش پیمایشی با وزن 0/8 و آماری با وزن 0/2 است.
رتبه استانها براساس شاخص تلفیقی پاییز سال 1402 از نامناسبترین به مناسبترین مرتب شده است.
جدول 1 نشان میدهد براساس فروض و تعاریف این پژوهش، مناسبترین استانها از نظر فعالان کسبوکار درخصوص امنیت سرمایهگذاری برای پایش پاییز سال، همانند دو فصل گذشته یعنی تابستان و بهار 1402 مجدداً بهترتیب استانهای هرمزگان، گلستان و خراسان شمالی بودهاند. در این میان، برای پایش پاییز 1402 بهترتیب سه استان کهگیلویه و بویراحمد، تهران و آذربایجان شرقی بهعنوان نامناسبترین استانها ارزیابی شدهاند؛ درحالیکه با بررسی رتبهبندی استانها متوجه میشویم که در پایش تابستان سال 1402 بهترتیب استانهای کهگیلویه و بویراحمد، تهران و چهارمحال و بختیاری، بهعنوان نامناسبترین استانها از نظر امنیت سرمایهگذاری شناسایی شدهاند و در پایش مربوط به فصل پایش بهار سال 1402 بهترتیب استانهای چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد و خوزستان در این جایگاه قرار داشتند.
دقت در جدول 1 و مقایسه آن در پایشهای مختلف نشان میدهد که تکرارشوندگی برخی استانها از نظر مناسب بودن یا نامناسب بودن وضعیت امنیت سرمایهگذاری حائز اهمیت بوده و میتواند دلالتهایی برای مقامات استانی داشته باشد. بهعبارتی، درصورتیکه کفایت آماری لازم در پایشها از نظر تعداد مشارکتکننده حاصل شود، اگر استانهایی بهتناوب و با تکرار از مناسبترینها یا نامناسبترین استانها از حیث شاخص امنیت سرمایهگذاری در رتبهبندی استانی قرار گیرند؛ به بررسی و مطالعات دروناستانی ویژه نیاز خواهند داشت. ازطرفی برای مقامات استانی تغییر رتبه آن استان از نظر شاخص امنیت سرمایهگذاری میتواند این پیام را داشته باشد که به چه علت و با تغییر چه مؤلفههایی وضعیت شاخص امنیت سرمایهگذاری استانشان تغییر کرده است. بر همین اساس، تکرار متناوب استانهای چهارمحال و بختیاری، تهران، خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد بهعنوان نامناسبترین استانها از منظر شاخص امنیت سرمایهگذاری نشاندهنده وضعیت هشدار از منظر مؤلفههای مربوطه است و قطعاً نیازمند انجام اقدامهای عاجل اصلاحکننده روندهای مربوط به افزایش امنیت سرمایهگذاری در استانهای مورد نظر ازسوی مقامات مسئول و مقامات استانی است. ازطرفی تکرارشوندگی استانهای هرمزگان، گلستان و خراسان شمالی بهعنوان مناسبترین استانها از منظر مؤلفههای شاخص امنیت سرمایهگذاری میتواند برای مقامات سایر استانها نیز قابلتوجه و بااهمیت باشد که چرا این استانها در چند فصل اخیر بهعنوان مناسبترینها ارزیابی میشوند و لازم است برخی اقدامات صورت گرفته و یا حتی انجام نشده در آنها برای سایر استانها نیز بهعنوان یک راهکار پیشنهادی مورد استفاده قرار گیرد. پیشنهاد میشود در راستای ایجاد بستر مناسب برای توجه لازم به شاخص امنیت سرمایهگذاری از این بهبعد شاخص امنیت سرمایهگذاری بهعنوان یکی از شاخصهای ارزیابی میزان اثرگذاری مقامات استانی در هفته دولت مورد ارزیابی استانهای برتر و مناسب شناخته شود.
شکل 1. شاخص ملی امنیت سرمایهگذاری به تفکیک استانها در پاییز سال 1402
شکل 2 روند شاخص امنیت سرمایهگذاری طی 24 فصل گذشته را نشان میدهد. اوج نمودار (نشاندهنده بدترین و نامناسبترین وضعیت فصل) در پاییز و زمستان سال 1401 و تابستان سال 1399 و مناسبترین و بهترین وضعیت مربوط به فصل تابستان سال 1402، زمستان سال 1398 و زمستان سال 1400 بوده است. همانطور که ملاحظه میشود در پاییز 1402 روند چند ماه گذشته تغییر کرده و نشان از نامناسب شدن وضعیت شاخص امنیت سرمایهگذاری برای دوره مورد سنجش دارد.
شکل 2. نمودارروند تغییرات شاخص ملی امنیت سرمایهگذاری طی 24 فصل گذشته (زمستان سال 1396 تا پاییز سال 1402)
با مطالعه شکل 2 درمییابیم که وضعیت شاخص امنیت سرمایهگذاری در 23 فصل مورد ارزیابی قرار گرفته است که نشان میدهد تابستان سال 1402 ( با کمّیت 5/66 ) در مناسبترین حالت قرار داشته و نسبت به دورههای گذشتهبهسمت روندی مناسب در حرکت است. البته تحلیل دقیق این روند نشاندهنده این است که ضمن ارزیابی مناسب در مؤلفه هایپیمایشی، شاخص کل امنیت سرمایه گذاری نیز روند مناسبتری از خود نشان میدهد که نشاندهنده میزان اثرپذیری این شاخص از مؤلفه های پیمایشی است.
همچنانکه در بخشهای پیشین اشاره شد هر شاخص از تعدادی نماگر و هر نماگر از تعدادی مؤلفه تشکیل شده است. در بخش قبل، نتایج پژوهش براساس مؤلفههای آماری و پیمایشی ارائه شد. در این بخش نتایج پژوهش براساس نماگرهای هفتگانه امنیت سرمایهگذاری ارائه میشود.
یادآور میشود در این پژوهش، هفت نماگر اصلی تشکیلدهنده شاخص امنیت سرمایهگذاری طبق جدول زیر تعریف شدهاند و ارزیابی کلی هر نماگر با تلفیق مؤلفههای آماری و پیمایشی (بهصورت تأثیر 20 درصدی مؤلفههای آماری و 80 درصدی مؤلفههای پیمایشی) بهترتیب زیر است:
جدول 2. نماگرهای امنیت سرمایهگذاری بهترتیب ارزیابی در پاییز سال 1402 و مقایسه آنها در فصول گذشته
|
ردیف |
نماگرهای شاخص امنیت سرمایهگذاری |
پاییز 1402 |
تابستان 1402 |
بهار 1402 |
زمستان 1401 |
پاییز 1401 |
میانگین چهار فصل منتهی به پاییز 1402 |
تغییر پاییز 1402 نسبت به تابستان 1402 |
|
1 |
عملکرد دولت (نامناسبترین و بدترین ارزیابی در فصول اخیر) |
6/83 |
6/59 |
6/84 |
7/45 |
8/22 |
6/93 |
نامناسبتر |
|
2 |
ثبات اقتصاد کلان |
6/13 |
5/78 |
6/36 |
5/98 |
7/52 |
6/06 |
نامناسبتر |
|
3 |
تعریف و تضمین حقوق مالکیت |
6/09 |
5/65 |
6/03 |
6/65 |
7/50 |
6/11 |
نامناسبتر |
|
4 |
فرهنگ وفایبهعهد و صداقت و درستی |
5/98 |
5/68 |
5/92 |
6/10 |
6/76 |
5/92 |
نامناسبتر |
|
5 |
شفافیت و سلامت اداری |
5/46 |
5/12 |
5/36 |
5/98 |
6/95 |
5/48 |
نامناسبتر |
|
6 |
ثبات و پیشبینیپذیری مقررات و رویههای اجرایی |
5/41 |
5/15 |
5/38 |
5/93 |
6/77 |
5/47 |
نامناسبتر |
|
7 |
مصونیت جان و مال شهروندان از تعرض (مناسبترین و بهترین ارزیابی در دو فصل اخیر) |
4/75 |
4/71 |
4/83 |
4/65 |
5/23 |
4/74 |
نامناسبتر |
توضیح: نمره 10: نامناسبترین ارزیابی.
در جدول 2 ترتیب نماگرهای هفتگانه از نامناسبترین به مناسبترین ارائه شده است. از مقایسه این جدول با مطالعات گذشته درمییابیم که نامناسبترین نماگر در پاییز سال 1402 همانند چند پایش گذشته، همچنان نماگر «عملکرد دولت» بوده است؛ در این میان مناسبترین نماگر در چند پایش اخیر، همچنان نماگر «مصونیت جان و مال شهروندان از تعرض» است. با دقت در ارزیابیهای صورت گرفته متوجه میشویم که در پاییز سال1402 همانند تابستان وضعیت نماگر «ثبات اقتصاد کلان» در جایگاه دومین نماگر نامناسب قرار گرفته است؛ نکته مورد توجه این است که وضعیت مقایسه کلی نماگرها نسبت به پایشهای گذشته حاکی از این است که همه نماگرها در پاییز سال 1402 نسبت به تابستان سال 1402 نا مناسبتر شدهاند. که نتیجه آن نیز چیزی جز نامناسب شدن شاخص کلی امنیت سرمایهگذاری پایش پاییز سال 1402 نسبت به پایش فصل قبلی نبوده است.
3-1. بررسی وضعیت نماگرهای امنیت سرمایهگذاری در ایران به تفکیک استانها
رتبهبندی استانها بهترتیب هریک از هفت نماگر امنیت سرمایهگذاری برحسب مناسبترین تا نامناسبترین ارزیابی در استانها در هر نماگر، ارائه شده است.
نماگر «عملکرد دولت» در پاییز سال 1402 به تفکیک استانهای کشور در جدول 3 ارائه شده است. روند مقدار عددی این نماگر در سال 1402 نشان میدهد بعد از مناسب شدن آن در 6ماهه اول نسبت به پایشهای قبلی، مجدداً بهسمت نامناسب شدن در پاییز 1402 حرکت کرده است . بااینوجود، در میان همه نماگرها همچنان نامناسبترین نماگر در میان هفت نماگر اصلی پایش امنیت سرمایهگذاری است.
جدول 3. رتبه استانها براساس نماگر «عملکرد دولت» در پاییز سال 1402
|
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
|
1 |
کردستان |
6/25 |
12 |
گلستان |
6/75 |
23 |
کهگیلویه و بویراحمد |
6/98 |
|
2 |
هرمزگان |
6/38 |
13 |
سمنان |
6/76 |
24 |
آذربایجان شرقی |
7/00 |
|
3 |
یزد |
6/43 |
14 |
البرز |
6/79 |
25 |
خراسان جنوبی |
7/06 |
|
4 |
خراسان شمالی |
6/43 |
15 |
اصفهان |
6/79 |
26 |
بوشهر |
7/08 |
|
5 |
زنجان |
6/56 |
16 |
خوزستان |
6/82 |
27 |
اردبیل |
7/08 |
|
6 |
مازندران |
6/64 |
17 |
گیلان |
6/83 |
28 |
لرستان |
7/14 |
|
7 |
ایلام |
6/65 |
18 |
آذربایجان غربی |
6/83 |
29 |
سیستان و بلوچستان |
7/17 |
|
8 |
قم |
6/68 |
19 |
چهارمحال و بختیاری |
6/93 |
30 |
مرکزی |
7/21 |
|
9 |
همدان |
6/71 |
20 |
کرمانشاه |
6/93 |
31 |
تهران |
7/42 |
|
10 |
قزوین |
6/71 |
21 |
فارس |
6/93 |
میانگین کشوری |
6/83 |
|
|
11 |
کرمان |
6/72 |
22 |
خراسان رضوی |
6/95 |
|||
شکل 3. وضعیت نماگر «عملکرد دولت» به تفکیک استانها در پاییز سال 1402
نماگر ثبات اقتصاد کلان در پاییز سال 1402 به تفکیک استانهای کشور در جدول 4 ارائه شده است. در این گزارش و در این نماگر، استانهای یزد، کرمان و مازندران نسبت به سایر استانها بهتر و مناسبتر ارزیابی شده و استانهای کردستان، سیستان و بلوچستان و کرمانشاه نامناسبتر از بقیه بودهاند. نکته قابلتوجه این است که کمّیت این نماگر نسبت به پایش قبلی به مقدار چشمگیری نامناسبتر ارزیابی شده است. بهعبارتی، وضعیت ثبات اقتصاد کلان در پاییز سال 1402 نسبت به تابستان سال 1402 از نظر فعالان مشارکتکننده در این پایش نامناسبتر ارزیابی شده است و چون نسبت به سایر نماگرها همچنان از ارزیابی مطلوبی برخوردار نیست در جایگاه دومین نماگر نامناسب قرار گرفته است.
جدول 4. رتبه استانها براساس نماگر «ثبات اقتصاد کلان» در پاییز سال 1402
|
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
|
1 |
یزد |
4/99 |
12 |
بوشهر |
6/12 |
23 |
قزوین |
6/38 |
|
2 |
کرمان |
5/29 |
13 |
آذربایجان شرقی |
6/13 |
24 |
خراسان جنوبی |
6/43 |
|
3 |
مازندران |
5/35 |
14 |
اردبیل |
6/13 |
25 |
البرز |
6/50 |
|
4 |
هرمزگان |
5/46 |
15 |
آذربایجان غربی |
6/18 |
26 |
لرستان |
6/50 |
|
5 |
سمنان |
5/63 |
16 |
زنجان |
6/22 |
27 |
مرکزی |
6/64 |
|
6 |
گلستان |
5/64 |
17 |
خراسان رضوی |
6/22 |
28 |
چهارمحال و بختیاری |
6/68 |
|
7 |
تهران |
5/66 |
18 |
خراسان شمالی |
6/25 |
29 |
کرمانشاه |
6/70 |
|
8 |
فارس |
5/95 |
19 |
همدان |
6/26 |
30 |
سیستان و بلوچستان |
6/71 |
|
9 |
خوزستان |
5/95 |
20 |
ایلام |
6/27 |
31 |
کردستان |
6/87 |
|
10 |
اصفهان |
6/08 |
21 |
کهگیلویه و بویراحمد |
6/32 |
میانگین کشوری |
6/13 |
|
|
11 |
قم |
6/10 |
22 |
گیلان |
6/37 |
|||
شکل 4. وضعیت نماگر «ثبات اقتصاد کلان» به تفکیک استانها در پاییز سال 1402
در پاییز سال 1402، این نماگر با عدد 6/09 از 10 در جایگاه سومین نماگر نامناسب قرار گرفته است. در جدول 5 رتبهبندی استانها نمایش داده شده که در آن، استانهای خراسان جنوبی، ایلام و خراسان شمالی مناسبترین وضعیت و استانهای تهران، کهگیلویه و بویراحمد و قزوین نامناسبترین وضعیت را داشتهاند. وضعیت این نماگر نسبت به پایش بهار سال 1402 بهقدری مناسبتر شده که در جایگاه چهارمین نماگر نامناسب قرار گرفته است.
جدول 5. رتبه استانها براساس نماگر «تعریف و تضمین حقوق مالکیت» در پاییز سال 1402
|
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
|
1 |
خراسان جنوبی |
5/14 |
12 |
مرکزی |
6/03 |
23 |
سیستان و بلوچستان |
6/36 |
|
2 |
ایلام |
5/21 |
13 |
کرمان |
6/06 |
24 |
خراسان رضوی |
6/39 |
|
3 |
خراسان شمالی |
5/40 |
14 |
همدان |
6/07 |
25 |
اردبیل |
6/41 |
|
4 |
هرمزگان |
5/57 |
15 |
خوزستان |
6/09 |
26 |
لرستان |
6/43 |
|
5 |
یزد |
5/76 |
16 |
فارس |
6/12 |
27 |
گیلان |
6/47 |
|
6 |
بوشهر |
5/76 |
17 |
سمنان |
6/18 |
28 |
قم |
6/48 |
|
7 |
زنجان |
5/79 |
18 |
آذربایجان شرقی |
6/21 |
29 |
قزوین |
6/51 |
|
8 |
اصفهان |
5/85 |
19 |
آذربایجان غربی |
6/23 |
30 |
کهگیلویه و بویراحمد |
6/53 |
|
9 |
مازندران |
5/98 |
20 |
البرز |
6/25 |
31 |
تهران |
6/69 |
|
10 |
گلستان |
5/98 |
21 |
کردستان |
6/31 |
میانگین کشوری |
6/09 |
|
|
11 |
کرمانشاه |
6/03 |
22 |
چهارمحال و بختیاری |
6/36 |
|||
شکل 5. وضعیت نماگر «تعریف و تضمین حقوق مالکیت» به تفکیک استانها، پاییز سال 1402
نماگر فرهنگ وفایبهعهد و صداقت و درستی، بیشترین مؤلفه (9 مؤلفه) را در میان هفت نماگر دیگر دارد که بیش از نیمی از آن مؤلفهها پیمایشی (ازسوی فعالان مشارکتکننده در این پایش مورد ارزیابی قرار گرفته است) هستند. این نماگر در پاییز سال 1402، در رتبه چهارم نامناسبترین نماگرها قرار گرفته است. در جدول 6 وضعیت استانها در این نماگر ارائه شده است.
جدول 6. رتبه استانها در نماگر «فرهنگ وفایبهعهد و صداقت و درستی» پاییز سال 1402
|
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
|
1 |
گلستان |
5/24 |
12 |
سمنان |
5/88 |
23 |
بوشهر |
6/13 |
|
2 |
هرمزگان |
5/34 |
13 |
همدان |
5/92 |
24 |
چهارمحال و بختیاری |
6/23 |
|
3 |
کرمان |
5/46 |
14 |
مازندران |
5/93 |
25 |
خوزستان |
6/33 |
|
4 |
آذربایجان غربی |
5/52 |
15 |
قزوین |
5/93 |
26 |
یزد |
6/42 |
|
5 |
خراسان رضوی |
5/58 |
16 |
گیلان |
5/99 |
27 |
آذربایجان شرقی |
6/48 |
|
6 |
خراسان شمالی |
5/61 |
17 |
لرستان |
6/01 |
28 |
اصفهان |
6/49 |
|
7 |
سیستان و بلوچستان |
5/68 |
18 |
مرکزی |
6/04 |
29 |
قم |
6/56 |
|
8 |
خراسان جنوبی |
5/77 |
19 |
کهگیلویه و بویراحمد |
6/05 |
30 |
ایلام |
6/60 |
|
9 |
فارس |
5/79 |
20 |
زنجان |
6/06 |
31 |
تهران |
6/60 |
|
10 |
کرمانشاه |
5/83 |
21 |
اردبیل |
6/09 |
میانگین کشوری |
5/98 |
|
|
11 |
کردستان |
5/84 |
22 |
البرز |
6/10 |
|||
شکل 6. وضعیت نماگر «فرهنگ وفایبهعهد و صداقت و درستی» به تفکیک استانها در پاییز سال 1402
نماگر شفافیت و سلامت اداری، شامل چهار مؤلفه است که همه آنها بهصورت پیمایشی محاسبه شدهاند؛ ازاینرو، دقت در وضعیت آن میتواند قابلتوجه باشد؛ در پاییز سال 1402 در جایگاه پنجم نامناسبترین نماگرها قرار گرفته است. جدول 7 رتبهبندی استانها براساس این نماگر را در مطالعه پاییز سال 1402 نشان میدهد.
جدول 7. رتبه استانها براساس نماگر «شفافیت و سلامت اداری» در پاییز سال 1402
|
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
|
1 |
خراسان شمالی |
5/10 |
12 |
کرمانشاه |
5/33 |
23 |
قم |
5/62 |
|
2 |
هرمزگان |
5/16 |
13 |
سیستان و بلوچستان |
5/34 |
24 |
کرمان |
5/63 |
|
3 |
خراسان رضوی |
5/17 |
14 |
فارس |
5/40 |
25 |
چهارمحال و بختیاری |
5/65 |
|
4 |
کردستان |
5/18 |
15 |
زنجان |
5/41 |
26 |
خوزستان |
5/65 |
|
5 |
مرکزی |
5/18 |
16 |
سمنان |
5/42 |
27 |
قزوین |
5/68 |
|
6 |
آذربایجان غربی |
5/19 |
17 |
اردبیل |
5/44 |
28 |
آذربایجان شرقی |
5/79 |
|
7 |
گلستان |
5/19 |
18 |
البرز |
5/51 |
29 |
لرستان |
5/83 |
|
8 |
اصفهان |
5/23 |
19 |
خراسان جنوبی |
5/51 |
30 |
کهگیلویه و بویراحمد |
5/84 |
|
9 |
ایلام |
5/27 |
20 |
مازندران |
5/55 |
31 |
تهران |
6/06 |
|
10 |
همدان |
5/29 |
21 |
بوشهر |
5/55 |
میانگین کشوری |
5/46 |
|
|
11 |
گیلان |
5/32 |
22 |
یزد |
5/60 |
|||
شکل 7. وضعیت نماگر «شفافیت و سلامت اداری» به تفکیک استانها در پاییز سال 1402
جدول 8 نشان میدهد در پاییز سال 1402 فعالان اقتصادی استانهای کرمان ،گلستان و یزد مناسبترین ارزیابی و استانهای کهگیلویه و بویراحمد، قم و خراسان جنوبی نامناسبترین ارزیابی در نماگر «ثبات و پیشبینیپذیری مقررات و رویههای اجرایی» را ارائه دادهاند.
جدول 8. رتبه استانها براساس نماگر «ثبات و پیشبینیپذیری مقررات و رویههای اجرایی» در پاییز سال 1402
|
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
|
1 |
کرمان |
4/71 |
12 |
زنجان |
5/34 |
23 |
سیستان و بلوچستان |
5/65 |
|
2 |
گلستان |
4/76 |
13 |
همدان |
5/37 |
24 |
خراسان رضوی |
5/67 |
|
3 |
یزد |
4/93 |
14 |
گیلان |
5/44 |
25 |
فارس |
5/68 |
|
4 |
هرمزگان |
5/01 |
15 |
لرستان |
5/47 |
26 |
کردستان |
5/70 |
|
5 |
اصفهان |
5/01 |
16 |
آذربایجان شرقی |
5/50 |
27 |
خوزستان |
5/70 |
|
6 |
سمنان |
5/04 |
17 |
تهران |
5/51 |
28 |
قزوین |
5/75 |
|
7 |
مازندران |
5/08 |
18 |
بوشهر |
5/51 |
29 |
خراسان جنوبی |
5/75 |
|
8 |
اردبیل |
5/25 |
19 |
البرز |
5/54 |
30 |
قم |
5/80 |
|
9 |
چهارمحال و بختیاری |
5/26 |
20 |
کرمانشاه |
5/57 |
31 |
کهگیلویه و بویراحمد |
5/81 |
|
10 |
آذربایجان غربی |
5/28 |
21 |
خراسان شمالی |
5/59 |
میانگین کشوری |
5/41 |
|
|
11 |
مرکزی |
5/31 |
22 |
ایلام |
5/60 |
|||
شکل 8. وضعیت نماگر «ثبات و پیشبینیپذیری مقررات و رویههای اجرایی» از شاخص امنیت سرمایهگذاری به تفکیک استانها در پاییز سال 1402
نماگر مصونیت جان و مال شهروندان از تعرض شامل هشت مؤلفه است که اکثر آنها آماری هستند. جدول 9 رتبهبندی استانها را براساس این نماگر نشان میدهد. در پاییز سال 1402 فعالان اقتصادی استانهای سمنان، گلستان و خراسان جنوبی مناسبترین ارزیابی و فعالان اقتصادی استانهای ایلام، کهگیلویه و بویراحمد و خوزستان نامناسبترین ارزیابی را از نماگر «مصونیت جان و مال شهروندان از تعرض» داشتهاند. این نماگر مجدداً مناسبترین نماگر ارزیابی شده است.
جدول 9. رتبه استانها براساس نماگر «مصونیت جان و مال شهروندان از تعرض» پاییز سال 1402
|
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
ردیف |
استان |
ارزیابی |
|
1 |
سمنان |
3/60 |
12 |
خراسان رضوی |
4/71 |
23 |
تهران |
4/99 |
|
2 |
گلستان |
3/71 |
13 |
مازندران |
4/73 |
24 |
زنجان |
5/01 |
|
3 |
خراسان جنوبی |
3/98 |
14 |
کرمانشاه |
4/76 |
25 |
قزوین |
5/04 |
|
4 |
یزد |
4/13 |
15 |
آذربایجان شرقی |
4/78 |
26 |
گیلان |
5/04 |
|
5 |
کرمان |
4/33 |
16 |
آذربایجان غربی |
4/80 |
27 |
کردستان |
5/18 |
|
6 |
خراسان شمالی |
4/34 |
17 |
البرز |
4/83 |
28 |
سیستان و بلوچستان |
5/41 |
|
7 |
فارس |
4/38 |
18 |
اردبیل |
4/83 |
29 |
خوزستان |
5/44 |
|
8 |
هرمزگان |
4/43 |
19 |
قم |
4/86 |
30 |
کهگیلویه و بویراحمد |
5/70 |
|
9 |
مرکزی |
4/51 |
20 |
اصفهان |
4/86 |
31 |
ایلام |
5/80 |
|
10 |
چهارمحال و بختیاری |
4/59 |
21 |
لرستان |
4/93 |
میانگین کشوری |
4/75 |
|
|
11 |
همدان |
4/70 |
22 |
بوشهر |
4/93 |
|||
شکل 9. وضعیت نماگر «مصونیت جان و مال شهروندان از تعرض» به تفکیک استانها در پاییز سال 1402
4-1. امنیت سرمایهگذاری در ایران برحسب 17 مؤلفه آماری در پاییز سال 1402
شاخص امنیت سرمایهگذاری در ایران شامل 38 مؤلفه است که 17 مؤلفه آن آماری (هستند؛ یعنی سنجش آن به پیمایش و نظرخواهی نیاز ندارد و ازسوی نهادهای رسمی، محاسبه و اعلام میشوند. گفتنی است دادههای مربوط به مؤلفههای نرخ تورم، ثبات نرخ ارز و ثبات مسئولان استانی بهروزرسانی شده و براساس دادههای پاییز سال 1402 بوده و دادههای مؤلفه ضریب نفوذ بیمه به سال 1401 مربوط است و سایر دادههای مؤلفههای باقی مانده براساس آخرین سالنامه منتشر شده و در دسترس قوه قضائیه برای سال 1401 در تحلیلها مورد استفاده قرار گرفته است.
همانطور که در پایشهای قبلی توضیح داده شد؛ دو نماگر شفافیت و سلامت اداری و نماگر عملکرد دولت صرفاً براساس مؤلفههای پیمایشی سنجش و ارزیابی میشوند و هیچ مؤلفه آماری برای آنها در نظر گرفته نشده است. بهعبارتی، وضعیت آنها دقیقاً براساس فصل مورد سنجش مورد ارزیابی قرار میگیرند.
گفتنی است، برای تلفیق اطلاعات فوق (دادههای آماری) با دادههای پیمایشی و استخراج شاخص امنیت سرمایهگذاری برای هر استان و درنهایت برای کل کشور، پس از تهیه جدول اطلاعات نسبی 17 مؤلفه، این مؤلفهها نرمالسازی شده و سپس با جدول اطلاعات پیمایشی تلفیق شدهاند. با توجه به مراحل و پیشفرضهای مذکور، مؤلفههای آماری (HD) شاخص امنیت سرمایهگذاری پس از نرمال شدن برای فصل پاییز سال 1402 محاسبه میشود که با توجه به لزوم رعایت اختصار، جداول مربوطه در این گزارش ارائه نشدهاند.
مطالعه این فصل نشان میدهد شاخص امنیت سرمایهگذاری از نظر مؤلفههای آماری برای فصل پاییز سال 1402 عدد میانگین 3/95 از 10 (شاخص 10 بهمعنای ناامنی مطلق سرمایهگذاری) بهدست آمده که نسبت به فصل گذشته قدری نامناسبتر شده است.
بررسیها نشان میدهد با بهروزرسانی دادههای آماری براساس منابع آماری مورد استفاده، با کاهش و مناسب شدن اکثر دادههای مؤلفههای آماری، درنهایت میانگین ارزیابی مؤلفههای آماری برای پایش فصل قبلی یعنی تابستان سال 1402 به مقدار قابلتوجهی مناسب شده بوده و در جایگاه بهترین ارزیابی در چند سال گذشته قرار گرفته بود، اما در بررسیهای پایش پاییز 1402 در مییابیم که مجدداً عامل اصلی نامناسبتر شدن مؤلفههای آماری نسبت به ماه گذشته، بالا رفتن کمّیت (نامناسبتر ارزیابی شدن) مؤلفه « ثبات نرخ ارز» بوده که منجر به این امر شده است. همانطور که مناسبتر ارزیابی شدن مؤلفه ثبات نرخ ارز در فصل تابستان سال 1402 از عمدهترین دلایل اصلی در مناسب شدن شاخص آماری پایش امنیت سرمایه گذاری در تابستان 1402 شده بوده است. لذا میتوان نتیجه گرفت که نوسانات نرخ ارز در مدت زمانهای کوتاه ازجمله عوامل اصلی اثرگذار مؤلفههای آماری بر محاسبات شاخص امنیت سرمایهگذاری است که بهوضوح بر وضعیت مؤلفههای آماری در فصول مختلف اثر میگذارد.
شکل 10. امنیت سرمایهگذاری در ایران برحسب مؤلفههای آماری در پاییز سال 1402(10 بدترین ارزیابی)
جدول 10. ارزیابی 17 مؤلفه آماری امنیت سرمایهگذاری در پاییز سال 1402 (بهترتیب از مناسب تا نامناسب)
|
عنوان مؤلفه |
پاییز سال 1402 |
تابستان سال 1402 |
||
|
رتبه |
ارزیابی |
رتبه |
ارزیابی |
|
|
ثبات نرخ ارز (پاییز 1402) |
1 |
1/07 |
1 |
0/87 |
|
مزاحمت ملکی (بهازای هر 100 هزار نفر جمعیت) |
2 |
1/45 |
3 |
1/45 |
|
ثبات مسئولان استانی (پاییز 1402) |
3 |
1/63 |
2 |
1/34 |
|
شکایتهایی با موضوع تصرف عدوان (بهازای هر 100 هزار نفر جمعیت) |
4 |
2/59 |
4 |
2/59 |
|
تعداد تصادف منجر به فوت یا جرح (بهازای هر 100 هزار نفر جمعیت) |
5 |
3/26 |
5 |
3/26 |
|
سرقت مستوجب تعزیر (بهازای هر 100 هزار نفر جمعیت) |
6 |
3/67 |
6 |
3/67 |
|
تعداد پروندههای مطالبهطلب (بهازای هر 100 هزار نفر جمعیت) |
7 |
3/76 |
7 |
3/76 |
|
ضربوجرح عمدی (بهازای هر 100 هزار نفر جمعیت) |
8 |
4/03 |
8 |
4/03 |
|
درصد چکهای برگشتی |
9 |
4/08 |
9 |
4/08 |
|
میانگین زمان رسیدگی به هر پرونده ورودی (روز) |
10 |
4/19 |
10 |
4/19 |
|
نرخ رسیدگی به پروندههای قضایی (درصد از ورودی) |
11 |
4/64 |
11 |
4/64 |
|
ضریب نفوذ بیمه |
12 |
4/80 |
12 |
4/80 |
|
عدم نوسان شاخص تورم مصرفکننده (پاییز سال 1402) |
13 |
4/87 |
13 |
4/93 |
|
اجرای کامل و بهموقع احکام مراجع قضایی |
14 |
4/99 |
14 |
4/99 |
|
تعداد پروندههای خیانت در امانت (بهازای هر 100 هزار نفر جمعیت) |
15 |
5/10 |
15 |
5/10 |
|
تعداد پروندههای کلاهبرداری (بهازای هر 100 هزار نفر جمعیت) |
16 |
5/44 |
16 |
5/44 |
|
رسیدگی به اختلافهای تجاری از طریق داوری (سال 1401) |
17 |
7/60 |
17 |
7/60 |
|
میانگین ارزیابی مؤلفههای آماری |
3/95 |
3/93 |
||
همانطور که در جدول 10 قابل مشاهده است، با وجود آنکه مؤلفه آماری «ثبات نرخ ارز» برای بازه زمانی پایش پاییز 1402 در میان همه مؤلفههای آماری در وضعیت مناسب قرار گرفته است؛ اما در مقایسه با پایش قبلی (تابستان 1402) به مقدار قابلتوجهی نامناسبتر ارزیابی شده که همین امر منجر به نامناسبتر شدن وضعیت کلی مؤلفه های آماری در پایش پاییز 1402 نسبت به تابستان 1402 شده است.
4-2. امنیت سرمایهگذاری در ایران برحسب 21 مؤلفه پیمایشی
ارزیابی فعالان اقتصادی مشارکتکننده در این مطالعه از وضعیت مؤلفههای پیمایشی (پرسشنامه) شاخص امنیت سرمایهگذاری (نمره 10 بدترین ارزیابی و صفر مناسبترین ارزیابی) براساس نتایج حاصل از مشارکت فعالان کسبوکار در این پایش در نمودار 3 ارائه شده است.
مقایسه نتایج ارزیابی پاییز سال 1402 با تابستان همان سال و فصول گذشته نشان میدهد که متأسفانه همچنان مؤلفه «عمل مسئولان ملی به وعدههای داده شده» در میان دو مؤلفه نامناسب ارزیابی شده است. درعینحال، با بررسی ارزیابی فعالان اقتصادی از مؤلفههای پیمایشی در پایش پاییز سال 1402 درمییابیم که برای سومین بار طی چند پایش گذشته، مؤلفه «میزان حمایت مسئولان استانی از داوطلبان سرمایهگذاری» با ارزیابی نامناسبتری نسبت به سایر موارد مواجه شده و مجدداً در جایگاه اولین مؤلفه نامناسب قرار گرفته است. ازطرفی مؤلفه «عمل مسئولان استانی و محلی به وعدههای اقتصادی داده شده» که عمدتاً در سه مؤلفه نامناسب پایشهای مختلف قرار میگرفته در پایش پاییز سال 1402 نیز همانند پایش تابستان سال 1402 با مناسب ارزیابی شدن وضعیت آن با هشت رتبه بهبود به شانزدهمین مؤلفه نامناسب ارتقا یافته بوده است. دقت در تغییرات رتبهای بیان شده در جدول 11 درخصوص مؤلفههای پیمایشی نشان میدهد که در پایش پاییز سال 1402 نسبت به تابستان همان سال مؤلفههای مورد سنجش تغییرات قابلتوجهی نه در مقدار کمّی و نه در تغییرات رتبهای نداشتهاند؛ بهعبارتی، ارزیابی فعالان مشارکتکننده در پاییز سال 1402 از نظر رتبهبندی و اهمیت همانند ارزیابی فعالان مشارکتکننده در پایش تابستان سال 1402 بودهاند که اتفاقاً میتواند از نظر میزان اهمیت مؤلفههای نامناسب و مناسب و دقت در چرایی ارزیابی آنها با توجه به تکرارشوندگی این روند قابلتوجه و مورد تأکید باشد.
شکل 11. ارزیابی فعالان اقتصادی از 21 مؤلفه پیمایشی امنیت سرمایهگذاری در پاییز سال 1402(10 بدترین ارزیابی)
جدول 11. ارزیابی فعالان اقتصادی از 21 مؤلفه پیمایشی امنیت سرمایهگذاری در پاییز سال 1402 و مقایسه وضعیت آن با تابستان همان سال
|
عنوان مؤلفه |
پاییز 1402 |
تابستان 1402 |
||
|
رتبه |
ارزیابی |
رتبه |
ارزیابی |
|
|
ثبات قوانین و مقررات |
1 |
4/71 |
1 |
4/66 |
|
تأثیر تغییر قوانین و مقررات وارداتی |
2 |
4/76 |
2 |
4/72 |
|
تغییر قوانین و مقررات صادراتی |
3 |
4/93 |
3 |
4/82 |
|
سرقت مالی (پول نقد، کالا و تجهیزات) |
4 |
5 |
4 |
4/9 |
|
میزان وفایبهعهد در اجرای قرارداد کتبی یا شفاهی در بازار |
5 |
5/05 |
5 |
4/95 |
|
وجود کلاهبرداری یا تقلب در بازار |
6 |
5/12 |
6 |
5/02 |
|
میزان اعتماد به دادگاههای استان برای احقاق بهموقع و منصفانه حق در دعاوی تجاری |
7 |
5/15 |
7 |
5/05 |
|
استفاده غیرمجاز از نام و علائم تجاری یا مالکیت معنوی |
8 |
5/24 |
9 |
5/24 |
|
رواج توزیع کالای قاچاق |
9 |
5/25 |
8 |
5/16 |
|
میزان اختلال ایجاد شده در اثر تحریمهای خارجی |
10 |
5/36 |
10 |
5/31 |
|
اعمالنفوذ و تبانی در معاملات ادارات |
11 |
5/43 |
11 |
5/37 |
|
دسترسی آزاد و عمومی به اطلاعات و تصمیمات مسئولان |
12 |
5/45 |
12 |
5/40 |
|
میزان شیوع رشوه در ادارات |
13 |
5/70 |
13 |
5/50 |
|
قیمتگذاری دستوری |
14 |
5/88 |
14 |
5/91 |
|
سرعت عمل و تعهد مراجع انتظامی (پلیس) در رسیدگی به شکایات فعالان اقتصادی |
15 |
6/35 |
15 |
6/27 |
|
عمل مسئولان استانی و محلی به وعدههای اقتصادی داده شده |
16 |
6/76 |
16 |
6/72 |
|
واضح بودن قوانین و مقررات ناظر بر کسبوکار |
17 |
6/89 |
17 |
6/91 |
|
ثبات قیمت مواد اولیه |
18 |
6/96 |
18 |
7/00 |
|
وفایبهعهد در اجرای قراردادها توسط دولت و شرکتهای دولتی |
19 |
7/14 |
19 |
7/15 |
|
میزان تخصصی بودن رسیدگی به دعاوی تجاری در مراجع قضایی |
20 |
7/30 |
21 |
7/27 |
|
احقاق حقوق قانونی در ادارات دولتی |
21 |
7/33 |
20 |
7/26 |
|
ثبات یا قابل پیشبینی بودن تصمیمات مسئولان استانی یا محلی |
22 |
7/45 |
22 |
7/49 |
|
عمل مسئولان ملی به وعدههای داده شده |
23 |
7/59 |
23 |
7/61 |
|
میزان حمایت مسئولان استانی از داوطلبان سرمایهگذاری |
24 |
7/79 |
24 |
7/79 |
|
میانگین ارزیابی مؤلفههای پیمایشی (21 مؤلفه اصلی) |
6/14 |
6/10 |
||
توضیحات: - 10 = بدترین ارزیابی و رتبه بالاتر = وضعیت نامناسبتر را نشان میدهد.
در محاسبه میانگین ارزیابی مؤلفههای پیمایشی سه مؤلفه جدید (تأثیر تغییر قوانین و مقررات وارداتی، قیمتگذاری دستوری و تغییر قوانین و مقررات صادراتی) قرار داده نشدهاند.
جدول 11 بهعبارتی نشاندهنده میزان تغییرات رتبه مؤلفههای پیمایشی در مقایسه با هم طی دو دوره متوالی پایش است؛ در اصل اگر میزان تغییرات رتبه در پایشهای مورد سنجش، بیشتر باشد باید دقت شود که چرا در آن دوره، وضعیت مؤلفه مورد نظر، به آن میزان تغییر کرده است (چه از منظر مناسبتر شدن یا نامناسبتر شدن). همانطور که ملاحظه میشود تغییرات رتبهای مؤلفههای پیمایشی در پاییز سال 1402 با رتبه همان مؤلفهها در تابستان سال 1402 چندان قابلتوجه نبوده است.
تحلیل دیگری که از این جدول قابل دریافت است؛ بررسی کمّیت عددی 3 مؤلفه جدیدی است که بالغبر 5 پایش در حال سنجش و ارزیابی است. بهعبارتی، بررسی مؤلفههای « تأثیر تغییر قوانین و مقررات وارداتی» و « تغییر قوانین و مقررات صادراتی» و « قیمتگذاری دستوری» نشان میدهد که از یک روند باثبات از منظر فعالان مشارکتکننده در پایش پاییز 1402 نسبت به فصل قبلی برخوردار هستند.
شکل 12. بررسی میزان تغییرات مؤلفههای پیمایشی شاخص امنیت سرمایهگذاری در پایش پاییز 1402 نسبت به تابستان 1402
تحلیل مهم دیگری نیز از دادههای پیمایشی قابل استخراج است؛ در نمودار فوق به تفکیک مؤلفههای پیمایشی شاخص امنیت سرمایهگذاری در دو فصل اخیر مقایسه شده است. هرچند تغییرات بسیار اندک بوده، اما 18 مؤلفه نامناسبتر و 6 مؤلفه مناسبتر شده که در این نمودار هرچه بهسمت راست نمودار میرویم، مؤلفه بیشتر نامناسب شده است.
4-3. امنیت سرمایهگذاری در ایران برحسب مؤلفههای پیمایشی به تفکیک حوزههای کاری
یکی دیگر از اطلاعات قابل ارائه در این پایش، ارزیابی فعالان اقتصادی مشارکتکننده در این پژوهش از امنیت سرمایهگذاری به تفکیک حوزههای کاری بوده که در جدول 12 ارائه شده است.
جدول 12. ارزیابی فعالان اقتصادی از امنیت سرمایهگذاری در ایران به تفکیک حوزههای کاری در مطالعه پاییز سال 1402
|
حوزه کاری |
پاییز 1402 |
تابستان 1402 |
بهار 1402 |
زمستان 1401 |
پاییز 1401 |
تغییر وضعیت پاییز 1402 نسبت به تابستان 1402 |
|
معدن بهجز نفت و گاز |
6/23 |
6/09 |
5/79 |
6/37 |
7/19 |
نامناسبتر |
|
خدمات تولیدی (واسطهگری مالی، بانک، بیمه، مستغلات اجاره و فعالیتهای کسبوکار) |
6/21 |
6/13 |
6/21 |
6/57 |
7/42 |
نامناسبتر |
|
زراعت، باغداری و جنگلداری |
6/19 |
6/13 |
6/26 |
6/70 |
7/51 |
نامناسبتر |
|
صنعت (شامل همه صنعت و موارد مرتبط با ساختمان) |
6/17 |
6/14 |
6/19 |
6/70 |
7/39 |
نامناسبتر |
|
هتل، رستوران، تهیه و توزیع غذا |
6/16 |
6/09 |
6/10 |
6/27 |
7/57 |
نامناسبتر |
|
ارتباطات، توزیع و ... (حملونقل، انبارداری، عمدهفروشی و خُردهفروشی) |
6/15 |
6/17 |
6/30 |
6/63 |
7/67 |
مناسبتر |
|
خدمات (آموزش، بهداشت و...) |
6/13 |
6/10 |
6/02 |
6/40 |
7/55 |
نامناسبتر |
|
دامداری، مرغداری و شیلات |
6/11 |
6/16 |
6/11 |
6/53 |
7/65 |
نامناسبتر |
|
نفت خام و گاز طبیعی، تأمین آب، برق و گاز |
6/04 |
6/19 |
6/24 |
6/30 |
7/93 |
مناسبتر |
بررسی وضعیت حوزه کاری در پایش امنیت سرمایهگذاری فصل پاییز سال 1402 نشان میدهد که از منظر فعالان اقتصادی مشارکتکننده در این مطالعه، حوزه کاری «معدن بهجز نفت و گاز» نامناسبترین وضعیت را در میان تمام حوزههای کاری بهخود اختصاص داده است و حوزه کاری «خدمات تولیدی (واسطهگری مالی، بانک، بیمه، مستغلات اجاره و فعالیتهای کسبوکار)» که در پایش تابستان سال 1402 در جایگاه پنجمین حوزه کاری نامناسب قرار داشته در پایش پاییز سال 1402 با نامناسبتر شدن وضعیت ارزیابیکنندگان حاضر در آن حوزه برای اولینبار در جایگاه دومین حوزه نامناسب قرار گرفته است. گفتنی است، حوزه کاری «نفت خام و گاز طبیعی، تأمین آب، برق و گاز» مناسبترین وضعیت را در میان حوزههای کاری در پاییز سال 1402 داراست. این نکته باید مورد دقت نظر قرار گیرد که تعداد مشارکتکنندگان از هر حوزه کاری در میزان کمّیت بهدست آمده برای آن حوزه کاری تأثیر مهمی خواهد داشت.
گزارش حاضر، ارزیابی شاخص امنیت سرمایهگذاری در ایران برای فصل پاییز سال 1402 و محاسبه هفت نماگر مربوطه است. براساس محاسبات انجام شده شاخص کل امنیت سرمایهگذاری در ایران که با استفاده از دو مجموعه دادههای پیمایشی و آماری تهیه میشود با کمّیت 5/70 از 10 (10 بدترین حالت) سنجیده شده که براساس این تحقیق نتایج زیر قابل ذکر است:
پیوست
در پژوهش اخیر (پایش پاییز سال 1402)، امکان تکمیل پرسشنامه ازسوی فعالان اقتصادی علاوهبر سایت از طریق پیامرسان داخلی «بله» نیز فراهم شد. با توجه به استقبال کاربران از پیامرسانهای داخلی طی ماههای اخیر و همچنین با هدف افزایش ضریب دسترسی به کاربران با توجه به محدودیتهای موجود در ارسال پیامک (هزینه سنگین ارسال پیامک در کنار شیوه ارسال پیامک حاوی لینک کلاهبرداری)، این امکان در قالب بازوی پیامرسان بله برای پایش امنیت سرمایهگذاری تدارک دیده شد.
با توجه به اینکه بهروزرسانی اطلاعات فعالان اقتصادی با کمک دادههای دریافتی از وزارت بهداشت، پیام دعوتنامه مشارکت در تکمیل پرسشنامه از طریق بازوی پیامرسان بله به بیش از 1 میلیون شماره تلفن همراه ارسال شد؛ شکی نیست که در میان این یک میلیون شماره همراه، تعداد بسیاری پیامرسان بله را نصب نداشتند و پیام ما به آنها نرسیده است و برخی نیز بهرغم دریافت پیام، آن را مشاهده نکردند. از بین نفراتی که پیام را مشاهده کردند، بخشی دعوت ما را برای تکمیل پرسشنامه پذیرفته و پاسخگویی به پرسشنامه را شروع کردند. بازوی بله نیز بهصورت هوشمند، تمامی سؤالها را بهترتیب از آنها پرسیده است.
در کنار استفاده از بازوی هوشمند پیامرسان بله، تعدادی هم پیامک و ایمیل دعوت به تکمیل پرسشنامه از طریق وبسایت برای کاربران، بهویژه نفراتی که سابقاً پرسشنامه فصول قبل را تکمیل کرده بودند ارسال شد که درنهایت پرسشنامههای قابلقبول پایش پاییز سال 1402 درمجموع به 8608 مورد رسید. گفتنی است، منظور از پرسشنامه غیرقابلقبول، پرسشنامهای است که هویت تکمیلکننده پرسشنامه برای تیم پژوهش احراز نشده است. علاوهبراین تعدادی پرسشنامه بهصورت تکراری یا افرادی تکمیل شده بود که پیامکی برای آنها ارسال نشده؛ لذا پرسشنامههای غیرقابلقبول در دسته پاسخهای نامعتبر ارزیابی شدند.
از خروجی حاصل از نظرسنجی، این نتیجه برداشت میشود که شرکتکنندگان نظرسنجی چه نگاهی به مؤلفههای مختلف امنیت سرمایهگذاری دارند. گروه تحقیق در تلاش است با بهروزرسانی دائم جامعه آماری این تحقیق در فصلهای آتی، تعداد نمونههای مشارکتکننده در هر پایش به حدنصاب تعیین شده، یعنی حداقل 8035 فعال اقتصادی از همه استانها را تثبیت کرده و حداقل حدود 260 پاسخ صحیح برای هر استان دریافت شود تا امکان تعمیم نتایج پژوهش بهکل جامعه با کفایت آماری حداکثری فراهم شود.
جدول پیوست.حجم جامعه و نمونه لازم، تعداد پیامکهای ارسالی و پاسخ دریافتی به تفکیک استانها در پایش پاییز سال 1402
|
استان |
حجم نمونه لازم* |
پاسخ دریافتی قابلقبول در |
درصد تحقق تعداد نمونه در پاییز 1402 |
درصد تحقق تعداد نمونه در تابستان 1402 |
درصد تحقق تعداد نمونه در بهار 1402 |
||
|
پاییز 1402 |
تابستان 1402 |
بهار 1402 |
|||||
|
آذربایجان شرقی |
264 |
283 |
211 |
270 |
107% |
80% |
102% |
|
آذربایجان غربی |
262 |
273 |
196 |
179 |
103% |
74% |
68% |
|
اردبیل |
256 |
194 |
187 |
88 |
73% |
71% |
34% |
|
اصفهان |
265 |
435 |
364 |
431 |
164% |
137% |
163% |
|
البرز |
260 |
251 |
287 |
183 |
95% |
108% |
70% |
|
ایلام |
252 |
185 |
192 |
96 |
70% |
72% |
38% |
|
بوشهر |
256 |
179 |
175 |
120 |
68% |
66% |
47% |
|
تهران |
266 |
817 |
817 |
1151 |
308% |
308% |
433% |
|
چهارمحال و بختیاری |
254 |
177 |
161 |
93 |
67% |
61% |
37% |
|
خراسان جنوبی |
265 |
268 |
274 |
99 |
101% |
103% |
37% |
|
خراسان رضوی |
265 |
288 |
294 |
327 |
109% |
111% |
123% |
|
خراسان شمالی |
263 |
266 |
178 |
302 |
100% |
67% |
115% |
|
خوزستان |
257 |
280 |
273 |
150 |
106% |
103% |
58% |
|
زنجان |
251 |
272 |
273 |
156 |
103% |
103% |
62% |
|
سمنان |
257 |
166 |
175 |
94 |
63% |
66% |
37% |
|
سیستان و بلوچستان |
263 |
152 |
148 |
76 |
57% |
56% |
29% |
|
فارس |
256 |
359 |
308 |
267 |
135% |
116% |
104% |
|
قزوین |
259 |
312 |
304 |
99 |
118% |
115% |
38% |
|
قم |
259 |
287 |
301 |
124 |
108% |
114% |
48% |
|
کردستان |
261 |
221 |
203 |
97 |
83% |
77% |
37% |
|
کرمان |
256 |
288 |
243 |
118 |
109% |
92% |
46% |
|
کرمانشاه |
260 |
215 |
223 |
163 |
81% |
84% |
63% |
|
کهگیلویه و بویراحمد |
249 |
201 |
218 |
74 |
76% |
82% |
30% |
|
گلستان |
260 |
254 |
231 |
96 |
96% |
87% |
37% |
|
گیلان |
262 |
294 |
241 |
94 |
111% |
91% |
36% |
|
لرستان |
259 |
303 |
237 |
86 |
114% |
89% |
33% |
|
مازندران |
264 |
312 |
208 |
98 |
118% |
78% |
37% |
|
مرکزی |
260 |
279 |
254 |
143 |
105% |
96% |
55% |
|
هرمزگان |
255 |
190 |
181 |
129 |
72% |
68% |
51% |
|
همدان |
259 |
288 |
190 |
108 |
109% |
72% |
42% |
|
یزد |
260 |
319 |
265 |
111 |
120% |
100% |
43% |
|
کل کشور |
8035* |
8608 |
7812 |
5622 |
100% |
97٪ |
69.97 % |
* براساس فرمول کوکران و سطح اطمینان 95 درصد و با بازه اطمینان 6 درصد.
مأخذ: استخراج تیم پژوهش از فایلهای جمعآوری شده فعالان اقتصادی و جدول مورگان برای تعیین حجم نمونه، پایش پاییز سال 1402.
8608 پرسشنامهمعتبروتکمیلشدهتوسطفعالاناقتصادیازسراسرکشورمربوطبهپاییزسال1402کهفایلهایتعدادپرسشنامههادرمرکز پژوهشهایمجلسشورایاسلامی(دفترمطالعاتاقتصادی،گروهمطالعاتمحیط کسب وکارو تنظیم گریبخشی)محفوظاست.