نگاهی به وضعیت نظارت برنامه ای در کشور: بررسی موردی حوزه زیربنایی کشور

نویسندگان

چکیده
یکی از بخش های مهم و اساسی کشور، بخش زیربنایی (شامل حمل ونقل، مسکن و شهرسازی، کشاورزی و توسعه روستایی و عشایری، آب و محیط زیست) است که مصادیق متعددی از عدم تحقق برنامه های مصوب در آن وجود دارد که از دلایل جدی آن، ضعف نظارت در این بخش است. نظارت در حوزه زیربنایی عمدتاً در بخش مالی (انحرافات از بودجه ) و اداری (شرح وظایف سازمانی) متمرکز بوده و ارزیابی برنامه ها و اهداف به رغم وجود دستگاه ها و فرایندهای متعدد، کاستی های زیادی دارد. عدم تحقق اهداف برنامه ها، علاوه بر اینکه هزینه های زیادی را به کشور تحمیل می نماید (که هیچ گاه محاسبه و اعلام نمی شود)، فرصت های زیادی را نیز از پیشرفت کشور سلب نموده است. عوامل مختلفی در ضعف و کارآیی پایین نظارت بر عملکرد اهداف و برنامه ها نقش دارند که از جمله آن ها، مشکلات ساختاری و فرایندی است. نبود فرایند تعریف شده برای اطلاع نمایندگان مجلس شورای اسلامی از وضعیت پیشرفت برنامه ها و اهداف، تمرکز بیشتر دولت بر تدوین برنامه ها و لوایح بودجه و غلبه آن بر امر نظارت، و تمرکز دستگاه های نظارتی قوه قضائیه بر بخش های اداری و مالی و نظارت موردی بر عملکرد برنامه ها، در این راستا قابل بررسی است. نبود نظارت مستمر (قبل، حین و بعد از اجرا)، نبود نظام پایش و ارزیابی مبتنی بر شاخص ها و استفاده از معیارهای مختلف توسط دستگاه های مجری قانون و درنتیجه، ضدونقیض بودن اطلاعات ارائه شده در گزارش های مختلف نظارتی و کاهش سطح اعتبار آنها از دیگر مشکلات موجود نظارت بر اهداف و برنامه ها است که در گزارش حاضر مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است.