چالش ها و راهکارهای رفع نیاز فناورانه در معادن و صنایع معدنی 1. تجزیه و تحلیل وضعیت توسعه فناوری در معادن و صنایع معدنی ایران

نویسندگان

چکیده
در جهان کنونی، فناوری بیش از هر زمان دیگری به مقوله ای راهبردی برای همه ارکان یک کشور یا مناطق مشترک المنافع تبدیل شده است. رقابت بین کشورهای پیشرفته برای پیشتازی در فناوری ازیک سو و تلاش کشورهای در حال توسعه برای رفع عقب ماندگی، وابستگی و تهدیدات فناورانه ازسوی دیگر، اهمیت راهبردی این مقوله را بیش از پیش کرده است. به ویژه در صنایع مبتنی بر منابع طبیعی راهبردی (مانند معدنکاری و صنایع معدنی) عدم دسترسی به فناوری های به روز یا پیشرفته، ممکن است صرفه اقتصادی فعالیت در این صنعت را تحت الشعاع قرار دهد، حاشیه سود آن را کمتر کند یا هزینه های جانبی را (مانند افزایش مخاطرات ایمنی و زیست محیطی) افزایش دهد. از منظر داخل کشور، امروزه فضای تحریم های ظالمانه بین المللی «موضوع رفع نیاز فناورانه» را بیشاز پیش در کانون توجه حاکمیت کشور تا مدیران صنعت قرار داده است. البته پیش تر و در فضای پیشاتحریم، درک اهمیت توسعه فناوری و رفع نیاز فناورانه، به سطح راهبردی کنونی نبوده است و همین موضوع سبب از دست رفتن فرصت ها برای تقویت فضای توسعه داخلی و جذب کمترین مشارکت های بین المللی در موضوع توسعه فناوری شد. به ویژه بررسی تجارب جهانی نشان می دهد که همکاری بین المللی تأثیر بسیاری بر موفقیت و پیشرفت پروژه های توسعه فناوری دارد. لذا اگرچه در فضای تحریم عملاً امکان تعاملات و هم افزایی بین المللی برای توسعه فناوری بسیار سخت شده است، اما این موضوع، سبب شده که مسئله رفع چالش های فناورانه و رفع نیازهای کلیدی صنعت، مورد توجه قرار گیرد. به بیان دیگر، به عنوان یک پیش نیاز الزامی است که «اهمیت راهبردی توسعه فناوری» در بین کلیه ذی نفعان حوزه معادن و صنایع معدنی کشور درک شود، سپس به طرق مختلف مانند افزایش ظرفیت جذب و اکتساب فناوری یا استفاده از ظرفیت داخلی نیاز فناورانه برطرف شود. بررسی نیازهای فناورانه و خروجی پنل های خبرگی نشان می دهد که در حال حاضر، صنعت معدنکاری و صنایع معدنی کشور به دلیل مسائل ناشی از نیاز فناورانه، بهره وری پایینی دارند، هزینه عملیاتی آنها بالاست و راهکارهای کاهش مخاطرات نیروی انسانی و آثار زیان بار زیست محیطی (که برخی به سادگی با فناوری های نوین قابل اجتناب هستند) در دسترس نیست یا برای بهره برداران گران تمام می شود. در حوزه فناوری های فرایندی نیز، فناوری های به روز «اکتشاف، استخراج و استحصال» به طور قابل قبول، در دسترس نیست و وضعیت در تجهیزات به مراتب ناخوشایند تر است. به طور مثال، به سبب قدیمی یا بعضاً منسوخ بودن تجهیزات و روش های نامناسب در فرایندها، مسئله آلاینده ها و مخاطرات انسانی و زیست محیطی بیشتر شده و فعالیت اقتصادی در مجموعه ای از عناصر معدنی تحت الشعاع قرار گرفته است. در همین راستا لازم به توجه است که از بین رفتن توجیه اقتصادی فعالیت در یک حوزه معدنی، عملاً فرصت اشتغال زایی و خلق ارزش اقتصادی برای کشور را کاهش می دهد و یک منبع بالقوه مولد را از جریان اقتصادی کشور خارج می کند.