1. ضرورت توجه به گروه‌های جهادی در قانون برنامه توسعه

«سیاست‌های کلی برنامه هفتم توسعه»، مبنای اهمیت و ضرورت موضوعات برای درج در متن قانون برنامه هفتم توسعه است. دو ماده از سیاست‌های کلی، مرتبط با گروه‌های جهادی است:

ماده (13) سیاست‌های کلی ...، تأکید دارد که برای «تحکیم سبک زندگی اسلامی ایرانی،... و روحیه مقاومت» لازم است «تمامی امکانات و ظرفیت‌های کشور، دستگاه‌ها و نهادهای دولتی و مردمی» بسیج شوند (سیاست‌های کلی برنامه هفتم توسعه 1401). گروه‌های جهادی از‌جمله ظرفیت‌های مردمی کشور هستند که برای ترویج و تحکیم سبک زندگی اسلامی - ‌ایرانی مؤثر هستند و روحیه مقاومت را در بین جوانان تقویت می‌کنند.

در ماده (18)، «ارتقای سلامت اجتماعی و پیشگیری و کاهش آسیب‌های اجتماعی» از طریق «بهره‌گیری حداکثری از مشارکت مردم» مورد توجه قرار گرفته است (سیاست‌های کلی برنامه هفتم توسعه 1401). گروه‌های جهادی، مصداق بارز مشارکت مردم هستند که با پیگیری محرومیت‌زدایی، زمینه شکل‌گیری آسیب‌های اجتماعی را از بین می‌برند. حمایت از این گروه‌ها و محول کردن برخی تکالیف به آنها، می‌تواند مشارکت مردم انقلابی برای رفع آسیب‌های اجتماعی را به ‌دنبال داشته ‌باشد.

2. سیمای گروه‌های جهادی و بسیج سازندگی در لایحه برنامه هفتم توسعه

در لایحه برنامه هفتم، هیچ‌ جایی برای بسیج سازندگی در نظر گرفته نشده است. بسیج سازندگی از بودجه عمومی استفاده می‌کند و منطبق با قانون مصوب مجلس فعالیت دارد (قانون اصلاح اختیارات سازمان بسیج سازندگی نیروی مقاومت بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مصوب 1386) و انتظار این است که در روند توسعه کشور دخالت داده شود.

فارغ از بسیج سازندگی، گروه‌های جهادی در چند جا به‌صورت مختصر مورد اشاره قرار گرفته‌اند که به آن اشاره می‌شود:

1. در بند «ج» ماده (88) لایحه، که به عدالت تربیتی اختصاص دارد، وزارت آموزش و پرورش مکلف شده که با استفاده از ظرفیت برخی دستگاه‌ها از‌جمله «گروه‌های جهادی ... نسبت به تسهیل‌گری و فراگیر کردن انواع روش‌های تربیتی از‌جمله اردوهای علمی‌، فرهنگی‌، ورزشی‌، زیارتی‌، راهیان ‌نور و راهیان پیشرفت دانش‌آموزی با رعایت ملاحظات تربیتی اقدام کند».
2. در بند «الف» ماده (90) وزارت آموزش و پرورش مکلف شده که برای «استقرار الگوی مدرسه تراز سند تحول بنیادین با تأکید بر پیوند مدرسه با نهاد مسجد، نهادهای مذهبی‌، انقلابی‌، گروه‌های جهادی و خانواده» تلاش کند.

مشخص است گروه‌های جهادی نیز در این لایحه جایگاه مهم و معتنابهی ندارند. هرچند مشارکت دادن گروه‌های جهادی در حوزه آموزش و پرورش مهم و ارزشمند است، اما در همین حوزه نیز گروه‌های جهادی پیشرفت و ابتکاری نسبت به برنامه‌های پیشین توسعه و نیز وضعیت فعلی ندارند. هم‌اکنون نیز گروه‌های جهادی در شکل دادن به اردوهای راهیان ‌نور و اردوهای جهادی دانش‌آموزی فعال هستند و این ماده فراتر از وضع موجود پیشنهادی ندارد. در‌حالی‌که لازم است محتوایی در برنامه توسعه گنجانده شود که مبنایی برای حرکت از وضع فعلی به وضع مطلوب باشد.

3. ظرفیت گروه‌های جهادی و بسیج سازندگی در لایحه برنامه هفتم توسعه

گروه‌های جهادی و بسیج سازندگی با توجه به سابقه، انگیزه و شبکه مردمی که در اختیار دارند ظرفیت‌های فراوانی برای فعالیت و مشارکت در فرایند توسعه در اختیار دارند. به‌خصوص اینکه دولت سیزدهم در لایحه بودجه سال 1402 برای اولین بار مبلغ کلانی را برای گروه‌های جهادی در نظر گرفته است. در ردیف ۱۱۲-۵۵۰۰۰۰ این لایحه، برای گروه‌های جهادی مبلغ ۲۰ میلیارد ریال اعتبار «هزینه‌ای» و مبلغ ۱0 هزار میلیارد ریال اعتبار «تملک دارایی‌های سرمایه‌ای» در نظر گرفته شده که صرف «اجرای پروژه‌های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای توسط گروه‌های جهادی» می‌شود. این حمایت مادی در کنار روحیه معنوی جهادگران، ظرفیت فوق‌العاده‌ای را فراهم می‌کند که به توان بر مشکلات اقتصادی غلبه کرد. با این حال هیچ توجهی به این موضوع نشده است.

به‌عنوان مثال در ماده (6) که به موضوع «اشتغال و کسب‌و‌کارهای خُرد با اولویت استقرار در مناطق محروم و روستایی» اختصاص دارد می‌توان از ظرفیت گروه‌های جهادی بهره برد. اما به‌رغم اینکه از سازمان‌های خیریه، سازمان‌های مردم‌نهاد و ... در این ماده نام برده شده، هیچ جایگاهی برای گروه‌های جهادی در نظر گرفته نشده است. 

4. پیشنهادها در رابطه با گروه‌های جهادی و بسیج سازندگی   

      1.اصلاح ماده (6)، بند «ب»، شماره ۲ و افزودن نام گروه‌های جهادی به آن:

    2. انتخاب نهادهای توسعه‌ای کسب‌وکار برخوردار از مدل، تجربه و شبکه تسهیل‌گری و دارای ماهیت غیردولتی‌، اعم از نهادهای عمومی غیردولتی مانند بنیاد برکت ستاد اجرایی فرمان حضرت امام (ره) و کمیته ‌امداد امام‌خمینی (ره)؛ گروه‌های جهادی؛ سازمان‌های خیریه‌ای؛ سازمان‌های مردم‌نهاد و بخش خصوصی به‌عنوان رابط میان دولت و مردم و تعیین سهمیه برای هر یک از آنها.

2. اصلاح ماده (85) بند «چ»، و افزودن نام گروه‌های جهادی به این بند:

۷. بهره‌گیری مطلوب از ظرفیت‌های مردمی از طریق بسط و توسعه نقش مردم و سازمان‌های مردم‌نهاد و گروه‌های جهادی در حوزه‌های مشارکت گروهی و تأمین مالی مبتنی‌بر رویکرد خیر اجتماعی ایجاد سامانه یکپارچه اطلاعات تشکل‌های مردم‌نهاد و سامانه یکپارچه گرو‌ه‌های جهادی.»

3. افزودن یک‌ بند به ماده (85) برای سامان دادن به فعالیت گروه‌های جهادی:

ش. در راستای مردمی‌سازی و توسعه نقش مردم در محرومیت‌زدایی، دولت موظف است لایحه «تنظیم فعالیت‌های گروه‌های جهادی» را با همکاری سازمان بسیج مستضعفین ظرف مدت ۹ ماه آماده و به مجلس تقدیم کند.