نوع گزارش : گزارش های راهبردی
نویسندگان
1 پژوهشگر گروه بهداشت و درمان دفتر مطالعات اجتماعی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی
2 مدیر گروه گروه بهداشت و درمان دفتر مطالعات اجتماعی، مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی
کلیدواژهها
مراقبتهای بهداشتی، اولین سطح تماس فرد، خانواده و جامعه با نظام سلامت کشورهاست. جمهوری اسلامی ایران طی دهههای گذشته در حوزه بهداشت دستاوردهای خوبی در زمینه افزایش امید به زندگی، کاهش مرگومیر مادران، مرگومیر کودکان و نوزادان، دسترسی به خدمات بهویژه از طریق تقویت خدمات بهداشتی داشته است. بااینحال نظام بهداشتی در ایران با چالشهایی مواجه است که بخشی از آنها، زیرساختی است.
در این گزارش، مشکلات زیرساختی ارائه خدمات بهداشتی در شهر تهران (با تمرکز بر سه دانشگاه علوم پزشکی تهران، ایران و شهید بهشتی) از سه بعد فضای فیزیکی، نیروی انسانی و اعتبارات مالی بررسی شده است.
شهر تهران بهعنوان پایتخت و کلانشهری که بیشترین جمعیت کشور را در خود جای داده است، با مشکلاتی همچون آلودگی هوا، بافتهای فرسوده و ... نیز مواجه است که بر سلامت تأثیرگذار بوده و ازاینحیث تقویت حوزه سلامت ازجمله حوزه بهداشت را ضروری میکند.
بهطورکلی در شهر تهران 165 مرکز خدمات جامع سلامت مورد نیاز وجود دارد که از این تعداد، 129 مرکز (91 مرکز فعال با ساختمان ملکی و 38 مرکز فعال با ساختمان غیرملکی) در حال حاضر موجود بوده و 36 مرکز نیز غیرفعال است. همچنین تعداد 444 پایگاه سلامت در شهر تهران مورد نیاز است که از این تعداد، 227 پایگاه (سه پایگاه فعال با ساختمان ملکی و 224 پایگاه فعال با ساختمان غیرملکی) فعال هستند. شهر تهران درمجموع با کمبود 74 مرکز خدمات جامع سلامت و 441 پایگاه مواجه است. دانشگاههای علوم پزشکی تهران، ایران و شهید بهشتی هرکدام بهترتیب 23، 16 و 84 فضای بلااستفاده در اختیار سازمانها و نهادهای دیگر را قابل استفاده برای استقرار تسهیلات بهداشتی در مناطق تحت پوشش خود شناسایی کردهاند. در حوزه نیروی انسانی، بهطور متوسط 70% از پستهای مصوب تشکیلات نیروی انسانی حوزه بهداشت سه دانشگاه علوم پزشکی مستقر در کلانشهر تهران بلاتصدی بوده و فقط 30% از پستهای مصوب ازسوی پرسنل رسمی و پیمانی اشغال است. در حوزه اعتبارات مالی، دانشگاههای علوم پزشکی تهران، ایران و شهید بهشتی در سال 1401 مجموعاً با بالغ بر 541 میلیارد تومان کسری بودجه مواجه بودهاند.
مراقبتهای بهداشتی بخش اساسی نظام سلامت و توسعه اقتصادی ـاجتماعی یک کشور بوده و نقش بسیار مهم در حفظ و ارتقای سلامت دارد. این مراقبتها، اولین سطح تماس فرد، خانواده و جامعه با نظام سلامت کشور بوده و خدمات را تا حد ممکن به جایی میبرد که مردم در آن کار و زندگی میکنند. این خدمات بهعنوان مراقبتهای مقرونبهصرفه در نظر گرفته میشوند؛ چراکه با هزینه پایین به پیشگیری از بروز بیماری یا تشخیص زودهنگام آنها کمک میکنند. مراقبتهای بهداشتی همچنین استفاده بیماران از خدمات اورژانسی پرهزینه را کاهش داده و با پیشگیری و مدیریت بیماری، به بیماران کمک میکند تا شرایط خود (مانند آسم، دیابت و بیماریهای قلبی عروقی) را کنترل کنند تا از بستری شدن در بیمارستان جلوگیری بهعمل آید. در اسناد بالادستی ازجمله اصول مختلف قانون اساسی نیز بر تأمین بهداشت برای افراد جامعه تأکید شده است. برای مثال در بند «1» اصل (43) قانون اساسی، از تأمین بهداشت بهعنوان یک نیاز اساسی یاد شده است. همچنین در بند «12» اصل سوم قانون اساسی نیز رفع محرومیت در زمینه بهداشت جزو وظایف دولت مطرح شده است. طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی نیز مراقبتهای بهداشتی اولیه[1] مراقبتهای اصلی در زمینه بهداشت هستند که باید برای همه افراد و خانوادههای جامعه در دسترس باشند. گزارش حاضر بر آن است تا تصویری از وضعیت موجود امکانات و منابع مربوط به بهداشت در کلانشهر تهران و اهم مشکلات مربوطه بهعنوان پرجمعیتترین شهر (و استان) کشور و ارائه کند.
تصویر کلی از جمعیت تهران و وضعیت سلامت آن
براساس آخرین برآوردهای مربوط به سال 1400[2]، جمعیت استان تهران بالغ بر 14 میلیون و 639 هزار و 331 نفر است. ارائه مراقبتهای بهداشتی (و درمانی) به این جمعیت عمدتاً ازسوی سه دانشگاه علوم پزشکی تهران، ایران و شهید بهشتی انجام میپذیرد. جزئیات جمعیت تحت پوشش این سه دانشگاه در جدول 1 آورده شده است. از این جمعیت، 13 میلیون و 781 هزار 424 نفر شهری؛ 857 هزار و 906 نفر روستایی و 1 میلیون و 138 هزار و 507 نفر (26 درصد جمعیت) حاشیهنشین هستند. همچنین 12 میلیون و 406 هزار و 440 نفر از این جمعیت، ایرانی و 2 میلیون و 205 هزار و 280 نفر اتباع غیرایرانی هستند [1] (جدول 1).
جدول 1. اطلاعات جمعیت تحت پوشش دانشگاههای علوم پزشکی شهر تهران
|
|
شهری |
روستایی |
کل |
|
علوم پزشکی تهران |
2،856،584 |
276،136 |
3،132،720 |
|
ایرانی |
غیرایرانی |
||
|
2،645،221 |
487،499 |
||
|
حاشیهنشین |
|||
|
409،905 (٪13 جمعیت) |
|||
|
علوم پزشکی ایران |
شهری |
روستایی |
5،559،770 |
|
5،269،724 |
290،046 |
||
|
ایرانی |
غیرایرانی |
||
|
4،687،074 |
845،085 |
||
|
حاشیهنشین |
|||
|
389،532 (٪7 جمعیت) |
|||
|
علوم پزشکی شهید بهشتی |
شهری |
روستایی |
5،946،841 |
|
5،655،116 |
291،724 |
||
|
ایرانی |
غیرایرانی |
||
|
5،074،145 |
872،696 |
||
|
حاشیهنشین |
|||
|
339،070 (٪6 جمعیت) |
|||
شکل 1. تقسیمبندی جغرافیایی مناطق تحت پوشش خدمات بهداشتی دانشگاههای علوم پزشکی کلانشهر تهران
براساس نتایج مطالعه استپس که در سال 1400 منتشر شده است، از بین عوامل اصلی زمینهساز بیماریهای غیرواگیر (مانند پرفشاری خون، قند خون بالا، اضافه وزن، فعالیت بدنی پایین و ...)، وضعیت برخی از شاخصهای مربوط به سلامت در شهر تهران نامناسبتر از متوسط کشور است. برای مثال شیوع چاقی و اضافه وزن در شهر تهران 67 درصد است؛ درحالیکه شیوع آن در سطح کشور 63 درصد میباشد. شیوع دیابت براساس قند خون ناشتا در تهران 16 درصد (شاخص کشوری 14 درصد) و میزان فعالیت بدنی پایین 56 درصد (شاخص کشوری 51 درصد) است. همچنین میزان خطرسنجی بیماری قلبی عروقی در شهر تهران در سال 1400 صرفاً 5 درصد (شاخص کشوری برابر 18 درصد) است؛ بهعبارتی فقط 5 درصد مردم تهران از لحاظ احتمال ابتلا بیماریهای قلبی عروقی مورد ارزیابی قرار میگیرند و این رقم، مردم تهران را در دسته افراد با خطر بالا قرار میدهد. این در حالی است که حد انتظار کشوری[3] برای این شاخص 25 درصد است[2] (جدول 2).
جدول 2. وضعیت برخی شاخصهای سلامت در شهر تهران در مقایسه با میانگین کشوری
|
شاخص کشوری 1400 |
شاخص استان تهران 1400 |
عنوان شاخص |
|
٪32 |
٪27 |
شیوع فشارخون بالا (Steps) |
|
٪14 |
٪16 |
شیوع دیابت براساس قند خون ناشتا (Steps) |
|
٪63 |
٪67 |
شیوع اضافه وزن و چاقی (Steps) |
|
٪51 |
٪56 |
میزان فعالیت بدنی پایین (Steps) |
|
٪18 حد انتظار کشوری 25% |
٪5 |
میزان خطرسنجی بیماری قلبی عروقی[4] |
امکانات حوزه بهداشت تهران (بررسی وضعیت دانشگاههای علوم پزشکی تهران، ایران و شهید بهشتی)
در این بخش، وضعیت امکانات ارائه خدمات بهداشتی در شهر تهران از سه بعد فضای فیزیکی، نیروی انسانی و اعتبارات مالی به تفکیک هر دانشگاه علوم پزشکی بررسی شده است.
الف) دانشگاه علوم پزشکی تهران [3]
- مراکز خدمات جامع سلامت و پایگاههای سلامت
دانشگاه علوم پزشکی تهران درمجموع 2 میلیون و 184 هزار و 156 نفر را در 6 منطقه و بخشی از منطقه 15 تحت پوشش ارائه خدمات بهداشتی قرار داده است. این دانشگاه در مناطق تحت پوشش خود، 48 مرکز خدمات جامع سلامت[5] نیاز دارد (منظور تعداد کل مراکز مورد نیاز براساس طرح گسترش شبکه بهداشتی است) که از این تعداد، 28 مرکز فعال با ساختمان ملکی و 19 مرکز فعال با ساختمان غیرملکی (استیجاری) است و چهار مرکز نیز غیرفعال هستند (که تعداد آن از کسر تعداد واحدهای ارائهدهنده خدمت موجود از تعداد مراکز مورد نیاز براساس طرح گسترش شبکه محاسبه میشود). کسری مرکز خدمات جامع سلامت این دانشگاه (که مجموع واحدهای غیرفعال و فعال غیرملکی است) درمجموع 20 واحد است. در بین مناطق تحت پوشش این دانشگاه، بیشترین تعداد مراکز مورد نیاز (10 مرکز)، بیشترین تعداد مراکز غیرفعال (3 مرکز) و بیشترین کسری مراکز (7 مرکز) مربوط به منطقه 16 است (جدول 3).
جدول 3. وضعیت مراکز خدمات جامع سلامت در حوزه تحت پوشش معاونت بهداشت دانشگاه تهران
|
منطقه شهرداری |
جمعیت |
تعداد مراکز سلامت موردنیاز |
تعداد واحد ارائهدهنده خدمت موجود |
تعداد واحدهای غیرفعال |
تعداد کل کسری واحدهای ارائهدهنده خدمت |
|
|
فعال با ساختمان ملکی |
فعال با ساختمان غیرملکی |
|||||
|
10 |
349،116 |
5 |
3 |
1 |
1 |
2 |
|
11 |
328،652 |
5 |
3 |
2 |
0 |
2 |
|
16 |
286،459 |
10 |
3 |
4 |
3 |
7 |
|
بخشی از منطقه 15 |
214،912 |
6 |
4 |
2 |
0 |
2 |
|
17 |
291،608 |
5 |
3 |
2 |
0 |
2 |
|
19 |
275،583 |
8 |
6 |
2 |
0 |
2 |
|
۲۰ |
389،826 |
9 |
6 |
3 |
0 |
3 |
|
مجموع |
2،184،156 |
48 |
28 |
16 |
4 |
20 |
مجموع تعداد پایگاههای سلامت[6] مورد نیاز دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز 99 پایگاه است که از این تعداد 78 واحد، فعال غیرملکی و 21 واحد، غیرفعال است. این دانشگاه پایگاه سلامت فعال با ساختمان ملکی ندارد؛ بهعبارتی همه پایگاههای ارائهدهنده خدمت این دانشگاه، غیرملکی و استیجاری هستند. مناطق 10، 16 و 20 بهترتیب با تعداد 18، 16 و 16، بیشترین نیاز (و کسری) پایگاه سلامت را به خود اختصاص دادهاند (جدول 4).
جدول 4. وضعیت پایگاههای سلامت در حوزه تحت پوشش معاونت بهداشت دانشگاه تهران
|
منطقه شهرداری |
جمعیت |
تعداد پایگاه سلامت مورد نیاز |
تعداد واحد ارائهدهنده خدمت موجود |
تعداد واحدهای غیرفعال |
تعداد کل کسری واحدهای ارائهدهنده خدمت |
|
|
فعال با ساختمان ملکی |
فعال با ساختمان غیرملکی |
|||||
|
10 |
349،116 |
18 |
0 |
12 |
6 |
18 |
|
11 |
328،652 |
12 |
0 |
8 |
4 |
12 |
|
16 |
286،459 |
16 |
0 |
12 |
4 |
16 |
|
بخشی از منطقه 15 |
214،912 |
11 |
0 |
10 |
1 |
11 |
|
17 |
291،608 |
12 |
0 |
10 |
2 |
12 |
|
19 |
275،583 |
14 |
0 |
11 |
3 |
14 |
|
20 |
389،826 |
16 |
0 |
15 |
1 |
16 |
|
مجموع |
2،184،156 |
99 |
0 |
78 |
21 |
99 |
اطلاعات مربوط به نیروی انسانی شاغل در بخش بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران در جدول 5 آمده است. از مجموع 2233 پست تشکیلاتی مصوب حوزه بهداشت این دانشگاه، 841 پست (38 درصد) تصدی شده و 1392 پست (62 درصد) بلاتصدی است.
جدول 5. نیروی انسانی شاغل در بخش بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران[7]
|
شرح |
دانشگاه علوم پزشکی تهران |
|
تعداد کل پستهای تشکیلاتی مصوب |
2233 |
|
تعداد و درصد پست تصدی شده |
841 |
|
%38 |
|
|
تعداد و درصد پست بلاتصدی |
1392 |
|
%62 |
جدول 6 وضعیت اعتبارات مالی حوزه بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی تهران را در سالهای 1397 تا 1401 نشان میدهد. همانطور که ملاحظه میشود، این دانشگاه در سالهای اخیر همواره با کسری منابع مالی برای حوزه بهداشت مواجه بوده است. میزان کسری اعتبارات این دانشگاه در سال 1400 و 1401 بهترتیب 2170 و 2910 میلیارد ریال برآورد شده است.
جدول 6. اعتبارات مالی حوزه بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی تهران (ارقام به میلیارد ریال)
|
سال |
مورد نیاز |
ابلاغ قانون |
کسری |
|
1397 |
1497 |
964 |
532 |
|
1398 |
1696 |
625 |
1070 |
|
1399 |
2304 |
737 |
1566 |
|
1400 |
3803 |
1629 |
2174 |
|
1401 |
4909 |
1999 |
2910 |
ب) دانشگاه علوم پزشکی ایران [4]
– مراکز خدمات جامع سلامت و پایگاههای سلامت
دانشگاه علوم پزشکی ایران درمجموع 2 میلیون و 968 هزار و 541 نفر را در 7 منطقه تحت پوشش ارائه خدمات بهداشتی قرار میدهد. این دانشگاه در مناطق تحت پوشش خود، 59 مرکز سلامت مورد نیاز دارد که از این تعداد، 18 مرکز فعال با ساختمان ملکی و 15 مرکز فعال با ساختمان غیرملکی و استیجاری است. 26 مرکز نیز غیرفعال هستند. کسری مراکز خدمات جامع سلامت این دانشگاه، درمجموع 41 مرکز است. بیشترین تعداد مرکز مورد نیاز (18 مرکز) و بیشترین تعداد مراکز غیرفعال (11 مرکز) در منطقه 5 قرار دارند. بیشترین کسری مراکز جامع خدمات سلامت مربوط به مناطق 5، 2 و 18 بهترتیب با تعداد 14، 13 و 6 مرکز است (جدول 7).
جدول 7. وضعیت مراکز خدمات جامع سلامت در حوزه تحت پوشش معاونت بهداشت دانشگاه ایران
|
منطقه شهرداری |
جمعیت |
تعداد مرکز سلامت مورد نیاز |
تعداد واحد ارائهدهنده خدمت موجود |
تعداد واحدهای غیرفعال |
تعداد کل کسری واحدهای ارائهدهنده خدمت |
|
|
فعال با ساختمان ملکی |
فعال با ساختمان غیرملکی |
|||||
|
2 |
745،144 |
15 |
2 |
3 |
10 |
13 |
|
5 |
912،005 |
18 |
4 |
3 |
11 |
14 |
|
6 |
267،100 |
5 |
2 |
1 |
2 |
3 |
|
9 |
188،208 |
4 |
3 |
0 |
1 |
1 |
|
18 |
459،045 |
9 |
3 |
5 |
1 |
6 |
|
21 |
204،245 |
4 |
3 |
0 |
1 |
1 |
|
22 |
192،794 |
4 |
1 |
3 |
0 |
3 |
|
مجموع |
2،968،541 |
59 |
18 |
15 |
26 |
41 |
مجموع تعداد پایگاههای سلامت مورد نیاز دانشگاه علوم پزشکی ایران 179 پایگاه است که از این تعداد 2 واحد فعال با ساختمان ملکی، 57 واحد فعال با ساختمان غیرملکی و 120 واحد غیرفعال است. تعداد کل کسری پایگاه سلامت در این دانشگاه به 177 پایگاه میرسد. مناطق 5، 2 و 18 بهترتیب با تعداد 55، 45 و 27 بیشترین نیاز و کسری پایگاه سلامت را به خود اختصاص دادهاند (جدول 8).
جدول 8. وضعیت پایگاههای سلامت در حوزه تحت پوشش معاونت بهداشت دانشگاه ایران
|
منطقه شهرداری |
جمعیت |
تعداد پایگاه سلامت مورد نیاز |
تعداد واحد ارائهدهنده خدمت موجود |
تعداد واحدهای غیرفعال |
تعداد کل کسری واحدهای ارائهدهنده خدمت |
|
|
فعال با ساختمان ملکی |
فعال با ساختمان غیرملکی |
|||||
|
2 |
745،144 |
45 |
0 |
11 |
34 |
45 |
|
5 |
912،005 |
54 |
0 |
14 |
41 |
55 |
|
6 |
267،100 |
16 |
0 |
2 |
14 |
16 |
|
9 |
188،208 |
11 |
1 |
5 |
5 |
10 |
|
18 |
459،045 |
28 |
1 |
13 |
14 |
27 |
|
21 |
204،245 |
12 |
0 |
7 |
5 |
12 |
|
22 |
192،794 |
12 |
0 |
5 |
7 |
12 |
|
مجموع |
2،968،541 |
179 |
2 |
57 |
120 |
177 |
از مجموع 4765 پست تشکیلاتی مصوب بخش بهداشت این دانشگاه، 756 پست (35 درصد) تصدی شده و 1399 پست (65 درصد) بلاتصدی است.
جدول 9. نیروی انسانی شاغل در بخش بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران[8]
|
شرح |
دانشگاه علوم پزشکی ایران |
|
تعداد کل پستهای تشکیلاتی مصوب |
2155 |
|
تعداد و درصد پست تصدی شده |
756 |
|
%35 |
|
|
تعداد و درصد پست بلاتصدی |
1399 |
|
%65 |
دانشگاه علوم پزشکی ایران نیز در سالهای اخیر با کسری اعتبارات در حوزه بهداشت مواجه بوده است. میزان کسری اعتبارات این دانشگاه در سالهای 1400 و 1401 بهترتیب برابر 617 و 1331 میلیارد ریال برآورد شده است.
جدول 10. اعتبارات مالی حوزه بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی ایران (ارقام به میلیارد ریال)
|
سال |
مورد نیاز |
ابلاغ قانون |
کسری |
|
1397 |
2116 |
1692 |
352 |
|
1398 |
2065 |
1666 |
344 |
|
1399 |
20469 |
1996 |
18,411 |
|
1400 |
3704 |
3067 |
617, |
|
1401 |
5576 |
3056 |
1,331 |
ج) دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی [5]
- تعداد مراکز خدمات جامع سلامت و پایگاههای سلامت
دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی درمجموع 4 میلیون و 633 هزار و 519 نفر را در 8 منطقه و بخشی از منطقه 15 تحت پوشش ارائه خدمات بهداشتی قرار داده است. این دانشگاه در مناطق تحت پوشش خود، 59 مرکز سلامت مورد نیاز دارد که از این تعداد، 18 مرکز فعال با ساختمان ملکی و 15 مرکز فعال با ساختمان غیرملکی (استیجاری) هستند. 26 مرکز نیز غیرفعال است. این دانشگاه 41 واحد ارائهدهنده خدمت کسری دارد که مجموع مراکز غیرفعال و فعال غیرملکی است. مناطق 4، 1 و بخشی از منطقه 15 بهترتیب با 5، 2 و 2 بیشترین نیاز و کسری مرکز خدمات جامع سلامت را دارند (جدول 11).
جدول 11. وضعیت مراکز خدمات جامع سلامت در حوزه تحت پوشش معاونت بهداشت دانشگاه شهید بهشتی
|
منطقه شهرداری |
جمعیت |
تعداد مرکز سلامت مورد نیاز |
تعداد واحد ارائهدهنده خدمت موجود |
تعداد واحدهای غیرفعال |
تعداد کل کسری واحدهای ارائهدهنده خدمت |
|
|
فعال با ساختمان ملکی |
فعال با ساختمان غیرملکی |
|||||
|
1 |
540،081 |
8 |
6 |
2 |
0 |
2 |
|
3 |
320،000 |
4 |
4 |
0 |
0 |
0 |
|
4 |
1،100،000 |
12 |
7 |
1 |
4 |
5 |
|
7 |
320،000 |
4 |
3 |
0 |
1 |
1 |
|
8 |
480،000 |
6 |
5 |
1 |
0 |
1 |
|
12 |
416،025 |
6 |
5 |
1 |
0 |
1 |
|
13 |
294،693 |
5 |
4 |
1 |
0 |
1 |
|
14 |
572،000 |
5 |
5 |
0 |
0 |
0 |
|
بخشی از منطقه 15 |
590،000 |
8 |
6 |
1 |
1 |
2 |
|
مجموع |
4،633،519 |
58 |
45 |
7 |
6 |
13 |
همچنین مجموع تعداد پایگاههای سلامت مورد نیاز دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی 166 پایگاه است که از این تعداد 1 واحد فعال با ساختمان ملکی، 88 واحد فعال با ساختمان غیرملکی (استیجاری) و 77 واحد غیرفعال است. تعداد کل کسری پایگاه سلامت در این دانشگاه به 165 پایگاه میرسد. مناطق 4، بخشی از منطقه 15، 8 و 12 بهترتیب با 36، 24، 18 و 18 بیشترین کسری را به خود اختصاص دادهاند (جدول 12).
جدول 12. وضعیت پایگاههای سلامت در حوزه تحت پوشش معاونت بهداشت دانشگاه شهید بهشتی
|
منطقه شهرداری |
جمعیت |
تعداد پایگاه سلامت مورد نیاز |
تعداد واحد ارائهدهنده خدمت موجود |
تعداد واحدهای غیرفعال |
تعداد کل کسری واحدهای ارائهدهنده خدمت |
|
|
فعال با ساختمان ملکی |
فعال با ساختمان غیرملکی |
|||||
|
1 |
540،081 |
16 |
1 |
7 |
8 |
15 |
|
3 |
320،000 |
12 |
0 |
6 |
6 |
12 |
|
4 |
1،100،000 |
36 |
0 |
24 |
12 |
36 |
|
7 |
320،000 |
12 |
0 |
7 |
5 |
12 |
|
8 |
480،000 |
18 |
0 |
10 |
8 |
18 |
|
12 |
416،025 |
18 |
0 |
7 |
11 |
18 |
|
13 |
294،693 |
15 |
0 |
4 |
11 |
15 |
|
14 |
572،000 |
15 |
0 |
12 |
3 |
15 |
|
بخشی از منطقه 15 |
590،000 |
24 |
0 |
11 |
13 |
24 |
|
مجموع |
4،633،519 |
166 |
1 |
88 |
77 |
165 |
اطلاعات مربوط به نیروی انسانی شاغل در بخش بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در جدول 13 آمده است. از مجموع 3381 پست سازمانی مصوب بخش بهداشت این دانشگاه، 719 پست (21 درصد) تصدی شده و 2662 پست (79 درصد) بلاتصدی است. در واحدهای برونسپاری شده این دانشگاه در حوزه بهداشت نیز 1012 نفر مشغول به کار هستند که 18 درصد کل نیروهای شاغل را تشکیل میدهند.
جدول 13. نیروی انسانی شاغل در بخش بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی[9]
|
شرح |
دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی |
|
تعداد کل پست تشکیلاتی مصوب |
3381 |
|
تعداد و درصد پست تصدی شده |
719 |
|
%21 |
|
|
تعداد و درصد پست بلاتصدی |
2662 |
|
%79 |
جدول 14 تغییرات اعتبارات مالی حوزه بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی را در سالهای 1397 تا 1401 نشان میدهد. همانطور که ملاحظه میشود این دانشگاه در سالهای 1400 و 1401 بهترتیب 845 و 1177 میلیارد ریال کسری منابع مالی در حوزه بهداشت داشته است.
جدول 14. اعتبارات مالی حوزه بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی (ارقام به میلیارد ریال)
|
سال |
مورد نیاز |
ابلاغ قانون |
کسری |
|
1397 |
1719 |
1026 |
693 |
|
1398 |
1804 |
1195 |
609 |
|
1399 |
2519 |
1302 |
1،216 |
|
1400 |
3744 |
2899 |
845 |
|
1401 |
5469 |
3689 |
1،177 |
خلاصه وضیعت تهران: امکانات بهداشتی دانشگاههای علوم پزشکی تهران، ایران و شهید بهشتی
بهطورکلی در شهر تهران 165 مرکز خدمات جامع سلامت مورد نیاز وجود دارد که 129 مرکز (91 مرکز فعال با ساختمان ملکی و 38 مرکز فعال با ساختمان غیرملکی) در حال حاضر موجود بوده و 36 مرکز نیز غیرفعال هستند؛ به تعداد 74 مرکز نیز کسری وجود دارد. همچنین تعداد 444 پایگاه سلامت در شهر تهران مورد نیاز است که از این تعداد، 227 پایگاه (سه پایگاه فعال با ساختمان ملکی و 224 پایگاه فعال با ساختمان غیرملکی) فعال هستند. به تعداد 441 پایگاه نیز کسری وجود دارد (جدول 15).
جدول 15. وضعیت کلی واحدهای ارائهدهنده خدمات بهداشتی اولیه در سطح شهر تهران
|
نام دانشگاه |
جمعیت |
نوع واحد |
تعداد واحد مورد نیاز |
تعداد واحد ارائهدهنده خدمت موجود |
تعداد واحدهای غیرفعال |
تعداد کل کسری واحدهای ارائهدهنده خدمت |
|
|
فعال با ساختمان ملکی |
فعال با ساختمان غیرملکی |
||||||
|
ایران |
2،968،541 |
مرکز خدمات جامع سلامت |
59 |
18 |
15 |
26 |
41 |
|
پایگاه سلامت |
179 |
2 |
57 |
120 |
177 |
||
|
شهید بهشتی |
4،633،519 |
مرکز خدمات جامع سلامت |
58 |
45 |
7 |
6 |
13 |
|
پایگاه سلامت |
166 |
1 |
88 |
77 |
165 |
||
|
تهران |
2،184،156 |
مرکز خدمات جامع سلامت |
48 |
28 |
16 |
4 |
20 |
|
پایگاه سلامت |
99 |
0 |
79 |
20 |
99 |
||
|
مجموع |
9،786،216 |
مرکز خدمات جامع سلامت |
165 |
91 |
38 |
36 |
74 |
|
پایگاه سلامت |
444 |
3 |
224 |
217 |
441 |
||
دانشگاههای علوم پزشکی شهر تهران درمجموع با کمبود 74 مرکز خدمات جامع سلامت و 441 پایگاه مواجه هستند. سهم دانشگاه علوم پزشکی تهران از این کسریها 20 مرکز و 99 پایگاه است. دانشگاه علوم پزشکی ایران 41 مرکز و 177 پایگاه و دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی نیز 13 مرکز و 165 پایگاه کسری دارد. دانشگاههای علوم پزشکی تهران، ایران و شهید بهشتی هرکدام بهترتیب 23، 16 و 84 فضای بلااستفاده در اختیار سازمانها و نهادهای دیگر را در مناطق تحت پوشش خود شناسایی و اعلام کردهاند که این فضاها قابل استفاده برای استقرار تسهیلات بهداشتی در شهر تهران هستند. جزئیات فضاهای مورد اشاره به پیوست قابل مشاهده است. همچنین طبق اعلام این دانشگاهها، درمجموع بهمنظور خرید ساختمان برای تأمین فضای مراکز و پایگاههای خدمات بهداشتی در شهر تهران 101 هزار میلیارد ریال اعتبار لازم است بنابراین استفاده از فضاهای موجود، کمک زیادی محسوب میشود (جدول 16).
جدول 16. اعتبار مورد نیاز برای خرید ساختمان جهت استقرار و ساماندهی مراکز فاقد ملک و غیرفعال
(ارقام به میلیارد ریال)
|
جمع کل |
دانشگاه علوم پزشکی ایران |
دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی |
دانشگاه علوم پزشکی تهران |
|
|
101،000 |
42،000 |
41،000 |
18،000 |
اعتبار مورد نیاز |
بهطور متوسط 70% از پستهای مصوب تشکیلات نیروی انسانی حوزه بهداشت سه دانشگاه علوم پزشکی مستقر در کلانشهر تهران بلاتصدی بوده و فقط30% از پستهای مصوب اشغال است (جدول 17).
جدول 17. وضعیت کلی نیروی انسانی شاغل در حوزه بهداشتی شهر تهران[10]
|
شرح |
علوم پزشکی ایران |
علوم پزشکی شهید بهشتی |
علوم پزشکی تهران |
مجموع |
|
تعداد کل پست تشکیلاتی مصوب |
2155 |
3381 |
2233 |
7769 |
|
تعداد و درصد پستهای تصدی شده |
756 |
719 |
841 |
2316 |
|
%35 |
%21 |
%38 |
%29.8 |
|
|
تعداد و درصد پستهای بلاتصدی |
1399 |
2662 |
1392 |
5453 |
|
%65 |
%79 |
%62 |
%70.2 |
بررسی اعتبارات مالی هر سه دانشگاه علوم پزشکی شهر تهران طی سالهای 1397 تا 1401 نشان میدهد که بودجه ابلاغ شده به این دانشگاهها با برآورد اعتبار مورد نیاز آنها متناسب نبوده و دانشگاهها هرساله با کسری بودجه مواجه بودهاند. کسری اعتبارات دانشگاه علوم پزشکی تهران، ایران و شهید بهشتی در سال 1401 بهترتیب 291؛ 133 و 117 میلیارد تومان برآورد شده است (جدول 18) که درمجموع رقمی معادل 541 میلیارد تومان را شامل میشود.
جدول 18. وضعیت کلی اعتبارات مالی حوزه بهداشت شهر تهران (ارقام به میلیارد ریال)
|
دانشگاه |
سال 1397 |
سال 1398 |
سال 1399 |
سال 1400 |
سال 1401 |
||||||||||
|
مورد نیاز |
ابلاغ قانون |
کسری |
مورد نیاز |
ابلاغ قانون |
کسری |
مورد نیاز |
ابلاغ قانون |
کسری |
مورد نیاز |
ابلاغ قانون |
کسری |
مورد نیاز |
ابلاغ قانون |
کسری |
|
|
تهران |
1,496 |
963 |
-532 |
1,696 |
625 |
1,070 - |
2,303 |
736 |
-1,566 |
3,803 |
1,629 |
-2,174 |
4,909 |
1,999 |
-2,910 |
|
ایران |
2,115 |
1,692 |
352 - |
2,064 |
1,665 |
-344 |
20,468 |
1,995 |
-18,411 |
3,704 |
3,066 |
-617 |
5,575 |
3,055 |
1,331 - |
|
شهید بهشتی |
1،718 |
1،025 |
693- |
1،804 |
1،194 |
609- |
2،518 |
1،302 |
1،216- |
3،744 |
2،898 |
845- |
5،468 |
3،689 |
1،177- |
آسیبهای اجتماعی مؤثر بر سلامت در کلانشهر تهران
آسیبهای اجتماعی و چالشهای زیستمحیطی نیز از مهمترین مسائل تهران است که به تبع آن مشکلات سلامت نیز افزایش یافته و از همین رو تقویت امکانات و اقدامهای بهداشتی را میطلبد. مسائلی نظیر اعتیاد، کودکان کار، تکدیگری، صنایع آلاینده و ... در سالهای اخیر مشکلات عدیدهای برای تهران بهوجود آورده است برخی از این موارد را دانشگاهها اعلام کردهاند که به تفکیک در جدول 19 آورده شده است.
جدول 19. آسیبهای اجتماعی و مشکلات زیستمحیطی تهران
|
دانشگاه |
|
|
علوم پزشکی تهران |
وجود ندامتگاه بزرگ تهران در منطقه حسنآباد و ندامتگاه شهرری؛ وجود اماکن نگهداری متکدیان و معتادان شهر تهران و گرمخانههایی جهت نگهداری افراد بیخانمان در منطقه آلودگی هوای ناشی از صنایع (مانند کارخانه سیمان)؛ وجود مناطق با آسیبپذیری بالا (مناطق 10، 11، 1۶ و 1۷) در زمان بحران که با توجه به بافت شهری از مناطق پرخطر محسوب میشوند؛ وجود بیش از 200 هزار قطعه بافت فرسوده در جنوب تهران؛ سرریز زباله و نخالههای ساختمانی از مناطق شمالی تهران به محدوده جنوب؛ تولید روزانه 80 تن زباله تر در میدان مرکزی میوه و ترهبار. |
|
علوم پزشکی ایران |
وجود مناطقی با جمعیتهای مهاجر و حاشیهنشین در حوزه تحت پوشش این دانشگاه که از نظر سطح مالی معمولاً شرایط مناسبی ندارند؛ وجود چالشهایی نظیر معتادان متجاهر، زنان خیابانی و کلونیهای کودکان کار در منطقه تحت پوشش؛ میانگین بالای قیمت املاک و اراضی در منطقه تحت پوشش که این امر گسترش و تکمیل طرح گسترش شبکهها و مراکز بهداشت تحت پوشش را با چالش مواجه میکند. |
|
علوم پزشکی شهید بهشتی |
حاشیهنشینی در مناطق شرقی و جنوب شرقی تهران و وجود مناطق آسیبپذیر شهری (محله شهید هرندی و ...)؛ مهاجرپذیری بیرویه و ناهمگن بودن بافت جمعیتی تحت پوشش؛ وجود اقشار آسیبپذیر اجتماعی نظیر معتادان، فقر؛ وجود تعداد زیاد اتباع در شهرستانهای تحت پوشش؛ بیماریهای واگیر شایع در منطقه از قبیل سالک، حیوان گزیدگی، سل، ایدز و هپاتیت؛ عادات نادرست سلامت در برخی مناطق مانند استفاده از قلیان و سیگار و همچنین شیوه زندگی سالم و نیز کمتحرکی؛ معضلات زیستمحیطی از قبیل دفع فاضلاب بهداشتی، نگهداری دامها در برخی مناطق مسکونی، کارخانههای آلاینده محیط زیست، وجود سگهای ولگرد و ...؛ |
شهر تهران بهعنوان پایتخت و کلانشهری که بیشترین جمعیت کشور را در خود جای داده است، با مشکلاتی در حوزه زیرساختهای بهداشت مواجه است. مواردی نظیر پسماند، آلودگی هوا، بافتهای فرسوده ازجمله مشکلات این شهر محسوب میشوند. مردم تهران نسبت به متوسط کشور کمتحرکتر هستند و دیابت نیز در این شهر شیوع بالاتری نسبت به متوسط کشور دارد. رشد جمعیت تهران طی سالهای گذشته افزایش زیادی داشته ولی زیرساختهای بهداشتی این شهر متناسب با رشد جمعیت گسترش نیافته است.
مجموع مراکز خدمات جامع سلامت مورد نیاز سه دانشگاه علوم پزشکی مستقر در شهر تهران 165 مرکز (129 مرکز موجود و 36 مرکز غیرفعال) و مجموع پایگاههای سلامت مورد نیاز 444 پایگاه (227 پایگاه فعال) است. به تعداد 74 مرکز خدمات جامع سلامت و 441 پایگاه کمبود در این شهر وجود دارد. در حوزه نیروی انسانی، تنها حدود 30 درصد از پستهای مصوب ازسوی پرسنل رسمی و پیمانی حوزه بهداشت این دانشگاهها اشغال است.
در حوزه اعتبارات مالی نیز براساس اطلاعات سال 1401، دانشگاههای علوم پزشکی تهران، ایران و شهید بهشتی در سال 1401 درمجموع بالغ بر 541 میلیارد تومان کسری بودجه مواجه بودند.
|
پیوست 1. املاک و مستغلات بلااستفاده شناسایی شده متعلق به سایر سازمانها و نهادها جهت استقرار واحدهای ارائهدهنده خدمات بهداشتی در حوزه تحت پوشش معاونت بهداشت دانشگاه تهران |
|||
|
منطقه شهرداری |
محدوده با پایگاه سلامت |
منطقه شهرداری |
محدوده با پایگاه سلامت |
|
10 |
بریانک – سرای محله |
17 |
ابوذر غربی – سرای محله |
|
10 |
جی –سرای محله جی |
17 |
آذری – سرای محله جی |
|
10 |
محله سلیمانی – سرای محله |
17 |
امامزاده حسن – سرای محله |
|
11 |
انقلاب – فلسطین سرای محله |
19 |
شریعتی شمالی – سرای محله |
|
11 |
خیابان جمالزاده - سرای محله حشمتالدوله |
19 |
شریعتی جنوبی – سرای محله |
|
11 |
خیابان جمهوری – سرای محله |
19 |
خانیآباد نو – سرای محله |
|
11 |
خیابان شیخهادی –سرای محله |
19 |
بستان – اسفندیاری-سرای محله |
|
11 |
خیابان کمالی – سرای محله |
19 |
خانیآباد نو جنوبی – سرای محله |
|
16 |
جوادیه – سرای محله |
20 |
تقیآباد –جاده ورامین - سرای محله |
|
16 |
نازیآباد –سرای محله جی |
20 |
دولتآباد – فلکه دوم – سرای محله |
|
16 |
خزانه– سرای محله |
20 |
دیلمان – سرای محله |
|
|
|
20 |
علائین – سرای محله |
|
پیوست 2. املاک و مستغلات بلااستفاده شناسایی شده متعلق به سایر سازمانها و نهادها جهت استقرار واحدهای ارائهدهنده خدمات بهداشتی در حوزه تحت پوشش معاونت بهداشت دانشگاه ایران |
|||
|
|
عنوان |
منطقه |
آدرس |
|
محدوده مرکز بهداشت شمالغرب تهران |
فرهنگسرای شهران |
5 |
شهران جنوبی سرای محله |
|
سرای شهران شمالی |
5 |
شهران شمالی |
|
|
سمن سرا |
2 |
شهرآرا |
|
|
مجتمع تفریحی-ورزشی شهربانو |
5 |
شهرزیبا خ عاشوری خ آزادی 8 متری اسلامی |
|
|
مجتمع بهاران |
2 |
بلوار مرزداران – ایثار - کوچه سهیل |
|
|
سرای محله حبیباله |
2 |
خیابان دکتر حبیباله |
|
|
سرای محله امام منتظر |
2 |
امام منتظر- سرای محله |
|
|
مجتمع تفریحی-ورزشی شهربانو |
6 |
خیابان فتحیشقاقی |
|
|
محدوده مرکز بهداشت غرب تهران |
طبقه اول ساختمان محل استقرار فعلی پایگاه سلامت نوروزآباد |
18 |
خلیج - خ هلال احمر - سرای محله قبلی نوروزآباد |
|
سرای محله شهرک امام خمینی |
18 |
شهرک امام خمینی - خ مظفری - پارک میخک - سرای محله شهرک امام خمینی |
|
|
شادآباد |
18 |
شادآباد - ضلع غربی میدان جانبازان |
|
|
شهرک ولیعصر |
18 |
شهرک ولیعصر- خ سپیده جنوبی - زمین ترهبار قدیم شهرک ولیعصر |
|
|
سوله فارابی |
18 |
بلوار الغدیر - بلور شهید بروجردی -میدان جانبازان - سوله فارابی |
|
|
وردآورد - محدوده میدان خبرنگار |
21 |
وردآورد -میدان خبرنگار |
|
|
سرای محله شهرک ولیعصر |
18 |
شهرک ولیعصر - خ بازرگان جنب میلان ششم - سرای محله شهرک ولیعصر |
|
|
سعیدآباد |
18 |
شادآباد - سعیدآباد - جنب مسجد محله سعیدآباد |
|
|
پیوست 3. املاک و مستغلات بلااستفاده شناسایی شده متعلق به سایر سازمانها و نهادها جهت استقرار واحدهای ارائهدهنده خدمات بهداشتی در حوزه تحت پوشش معاونت بهداشت دانشگاه شهید بهشتی |
||
|
عنوان |
منطقه |
تعداد |
|
پارک تندرستی - بوستان نگین - پارک آبک - پارک آقابزرگی -پارک قیطریه - سرای محله فرمانیه-بوستان نیایش - سرای محله جماران - بوستان آرزو – سرای محله مینیسیتی – سرای محله تجریش – سرای محله نفت – سرای محله نیاوران |
1 |
14 |
|
سرای محله دروس – سرای محله قبا- سرای محله امانیه – پارک ملت – بوستان ارغوان – بوستان شریعتی |
3 |
6 |
|
بوستان الغدیر – بوستان مجیدیه – بوستان صدف – سرای محله قنات کوثر – سرای محله مهران – سرای محله اوقاف –سرای محله خاک سفید – سرای محله کوهسار – سرای محله مجیدآباد – سرای محله پاسداران – سرای محله لویزان – سرای محله مبارکآباد – سرای محله تهرانپارس غربی – سرای محله تهرانپارس شرقی – سرای محله جوادیه –سرای محله نارمک – سرای محله شمیران نو - سرای محله کوهک |
4 |
18 |
|
سرای محله شارق – سرای محله دهقان – سرای محله نظامآباد – سرای محله شاهد – بوستان قصر – بوستان شهید آوینی- بوستان سرلشکر مسعود منفردنیا – سرای محله نظامآباد – سرای محله ارمنه شمالی و جنوبی – سرای محله خواجه نصیر – سرای محله قصر- سرای محله خواجه نظام غربی – سرای محله کاج – سرای محله سبلان شمالی |
7 |
14 |
|
سرای محله دردشت – سرای محله تهرانپارس – سرای محله تسلیحات – ریا محله وحیدیه – بوستان فدک – بوستان تمدن – بوستان بهارستان – سرای محله مجیدیه – سرای محله هفتحوض – سرای محله فدک – سرای محله نارمک – سرای محله مدائن – سرای محله زرکش- سرای محله لشکر |
8 |
14 |
|
سرای محله آبشار – سرای محله تختی – سرای محله امامزاده یحیی - بوستان زندگی – بوستان بهاران |
12 |
5 |
|
بوستان پیروزی – سرای محله صفا - بوستان ورزش |
13 |
3 |
|
بوستان سهند – بوستان نارنج – بوستان زیتون – سرای محله جوادیه – سرای محله دلگشا – سرای محله شهدای گمنام – سری محله قیام – سرای محله ابوذر – سرای محله صد دستگاه – بوستان جهان پناه – سرای محله عارف – سرای محله حسینآباد دولاب |
14 |
12 |
|
بوستان ولیعصر – بوستان وفا – بوستان فجر – بوستان والفجر – بوستان بعثت – پارک فدائیان اسلام – بوستان طیب – بوستان پرستو- بوستان سروناز – بوستان خداکر – سرای محله طیب – بوستان شهدای گمنام |
15 |
12 |
