کتابچه «همایش ملی اولین برنامه گام دوم انقلاب؛ ضرورت تغییر ریل سیاست گذاری کشور در برنامه هفتم توسعه»

نویسندگان

1 کارشناس گروه توسعه و برنامه ریزی دفتر مطالعات اقتصادی، مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی

2 گروه توسعه و برنامه ریزی دفتر مطالعات اقتصادی، مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی

چکیده
کشور ما در حالی بیش از ۷۰ سال سابقه برنامه ریزی توسعه را دارد که بنا بر ارزیابی نهادهای ناظر، خبرگان و دست اندرکاران، در تحقق اهداف خود چندان موفق نبوده اند. از سویی با توجه به در پیش بودن برنامه هفتم پیشرفت و توسعه کشور، پرهیز از تکرار اشتباهات گذشته و اتخاذ رویکردهای بهبوددهنده امری ضروری می نماید. سخنرانان این همایش هر یک با در نظر داشتن این مهم، از زاویه مورد نظر خود به این بحث ورود کردند و مطالب خود را ناظر به موضوع بیان داشتند. دکتر بابک نگاهداری، رئیس مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، به عنوان میزبان و نخستین سخنران همایش نگاهداری 4 اشکال عمده در تدوین برنامه های توسعه کشور را در وجود «انگاره‌ها و فرض‌های نادرست در ارتباط با برنامه‌ توسعه و محدودیت های موجود کشور در ذهن سیاست-گذاران»، «فرآیند برنامه ریزی غیرمتمرکز و تجمیعی در کشور»، «عدم اولویت گذاری» و «آرمان گرایی غیرواقع بینانه و واقع گرایی آرمان گریزانه» برشمرد. او با اشاره به پژوهش جامع صورت پذیرفته در مرکز پژوهش ها درمورد شرایط منطقه ای و فرامنطقه ای، زیرساخت های کشور، شرایط اجتماعی و توانمندی های دولت، مدل پیشنهادی مرکز پژوهش ها برای تهیه و تدوین برنامه هفتم را تشریح کرد. در این مدل که به عنوان مدل برنامه ریزی ماموریت گرای چندبعدی معرفی شد؛ روایت محوری (دال مرکزی) عبارت از «پیشرفت درونزا همراه با برونگرایی اقتصاد (مقاوم شدن اقتصاد ملی)» است که به منظور تحقق آن، چهار هدف راهبردی کلان شامل «جهش اقتصادی از طریق توسعه سرمایه گذاری»، «کاهش مستمر تورم»، «ارتقای حکمرانی و توانمندسازی نهاد دولت» و «تقویت جامعه» باید در قالب مجموعه ای از مأموریت ها و احکام مشخص توسط نهاد برنامه ریز کشور پیگیری گردند که سه هدف آن به صورت اهداف راهبردی میانی و در نقش پشتیبانی کننده هدف راهبردی اصلی است یعنی «جهش اقتصادی» است. در ادامه حجت الاسلام دکتر محمدحسین حسین زاده بحرینی، نماینده مجلس شورای اسلامی، مهم ترین دلیل عدم تحقق برنامه های توسعه کشور را در عدم توجه به پیش نیازهای اساسی آن از جمله ضرورت اصلاح نظام بانکی برشمرد. اهمیت اصلاح نظام بانکی به ویژه از آن روست که جای جای یک برنامه توسعه با بحث تأمین مالی در ارتباط است. همچنین دکتر علی صالح آبادی، رئیس بانک مرکزی، با اشاره به آمار و ارقام برنامه های توسعه پیشین کشور، چنین بیان داشت که یک برنامه پیشرفت و توسعه جای آمال و آرزو ها نیست بلکه یک برنامه موفق با توجه به واقعیات و الزامات رسیدن به اهداف امکان موفقیت دارد. دکتر سید احسان خاندوزی، وزیر امور اقتصادی و دارایی، نیز با اشاره به ضرورت اصلاح رویکردهای پیشین مجمع تشخیص مصلحت نظام در تدوین سیاست های کلی برنامه های پیشرفت و توسعه، پیشنهاد خود را در این قالب بیان داشت که برنامه ۵ ساله پیشرفت و توسعه جای پرداختن به تمام مسائل کشور نیست، حتی جای پرداختن به همه مسائل مهم کشور نیز نیست، بلکه با توجه به کمبودها، محدودیت ها و قید هایی که با آن ها مواجهیم، نمی توانیم به همه مسائل به صورت همزمان رسیدگی کنیم. لذا برنامه هفتم پیشرفت و توسعه جای تعیین و تکلیف انتخاب های مهم سیاست گذار برای آن مسائلی است که در لایه علت ها نشسته اند. یا به عبارتی برای تعیین تکلیف آن مسائلی که اولویت سایر اولویت های کشور را آن ها تعیین می کند. آخرین سخنران این همایش، دکتر سید شمس الدین حسینی، رئیس کمیسیون ویژه رونق و جهش تولید مجلس شورای اسلامی، با تاکید بر از ریخت افتادگی و درهم تنیدگی نهادی ساختار نظام برنامه ریزی، تبدیل سازمان برنامه و بودجه به سازمان بودجه را در این راستا برشمرد. وی تفکیک امور اجرایی و توسعه ای در پیگیری امور را امری مهم دانست و همچنین بیان داشت که بایستی بین اهداف و پیش بینی سازوکار عملکردها نسبتی منطقی وجود داشته باشد. او همچنین ترکیبی از نظام دستوری و تشویقی در موفقیت نظام برنامه ریزی پیشرفت و توسعه را نیز مهم ارزیابی کرد.