اصول سیاستگذاری برای گروه‌های جهادی براساس اندیشه امام راحل و امام شهید انقلاب اسلامی

نوع گزارش : گزارش های راهبردی

نویسنده

کارشناس گروه تعاون و مشارکتهای مردمی و سرمایه اجتماعی دفتر مطالعات اجتماعی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی

چکیده
از نظر امامین انقلاب اسلامی، جهاد سازندگی با برخی مؤلفه ها از سایر گروه های اجتماعی مانند مردم بنیان بودن، قانون مندی، سازگاری با کمبودها و سختی ها، دارای روحیه ابتکار و نوآوری، اتکا به احساس اخوت و برادری اجتماعی و حفظ هویت انقلابی و استکبارستیزی متمایز می شود.
تحلیل اهداف جهاد سازندگی در اندیشه امامین انقلاب اسلامی نشان می دهد که مأموریت آن فراتر از محرومیت زدایی صرف است. خدمت به مستضعفان، خودسازی و تعالی معنوی جهادگران، تربیت معنوی جامعه و فراهم کردن زمینه مشارکت گسترده اقشار مختلف مردم در سازندگی کشور از مهم ترین اهداف آن به شمار می روند. تحقق این اهداف، مستلزم رعایت الزاماتی همچون حفظ نظم و قانون در فعالیت های جهادی و نظارت مردم و روحانیت بر عملکرد گروه های جهادی است.
در نهایت، یافته ها نشان می دهد که در اندیشه امامین انقلاب اسلامی، کارکردهای جهاد سازندگی تنها به عمران و خدمات فنی محدود نمی شود، بلکه شامل تقویت امید اجتماعی، ایجاد حس ارزشمندی در میان محرومان، افزایش مسئولیت پذیری اجتماعی در میان جوانان و ایجاد پیوند میان نخبگان و واقعیت های زندگی طبقات فرودست است. بر این اساس، سیاستگذاری برای گروه های جهادی باید به گونه ای طراحی شود که ضمن حفظ ماهیت مردمی و انقلابی این حرکت، بستر مشارکت اجتماعی، نوآوری و اثرگذاری پایدار آن در توسعه کشور را تقویت کند.

گزیده سیاستی

در اندیشه رهبران انقلاب اسلامی، گروه های جهادی باید براساس اصول مردم بنیانی، حفظ هویت انقلابی، استقلال از دولت و نهادها، قانونمندی تسهیلگر، تقویت خودسازی و تربیت نیروهای مؤمن سامان یابند .

کلیدواژه‌ها

موضوعات

 

خلاصه مدیریتی

شرح/ بیان مسئله

گروه‌های جهادی‌ ازجمله ظرفیت‌های انقلاب اسلامی هستند که نقش مهمی در افزایش سرمایۀ اجتماعی و محرومیت‌زدایی دارند. در این گزارش تلاش می‌شود با استفاده از اندیشۀ امامین انقلاب اسلامی اصول مدیریت و راهبری این ساختار انقلابی صورت‌بندی شود.

 

نقطه‌نظرات/ یافته‌های کلیدی

از منظر امامین انقلاب اسلامی ماهیت، اهداف، کارکردها و الزامات‌ گروه‌های جهادی به این شرح هستند:

·        ماهیت:

  •         مردم‌بنیان و نه دولتی ـ پروژه‌ای،
  •         انقلابی، استکبارستیز و استثمارستیز،
  •         قانونمندقانونمند و عاقلانه، در عین ضدبوروکراسی بودن،
  •         مبتکر بودن،
  •         مبتنی‌بر احساس برادری.

·        اهداف:

  •         محرومیت‌زدایی و خدمت به مستضعفان،
  •         خودسازی و تعالی معنوی جهادگران،
  •         تربیت معنوی جامعه و گسترش روحیه مشارکت،
  •          تحکیم پیوند مردم و حاکمیت.

·        کارکردها:

  •         انگیزه‌بخشی و ایجاد حس ارزشمند بودن به محرومان.

·        الزامات:

  •         حفظ مردمی ‌بودن در کنار چارچوب‌مندی نهادی،
  •         تحت نظارت روحانیون و مردم،
  •         افزایش مسئولیت‌پذیری،
  •         امیدآفرینی،
  •         آگاهی دادن از وضعیت مستضعفین.

 براساس اندیشه امامین انقلاب اسلامی، می‌توان اصول زیر را برای مدیریت و سیاستگذاری گروه‌های جهادی استخراج کرد:

۱. اصل اولویت رشد معنوی بر سازندگی: هر نوع سیاستگذاری در ارتباط با گروه‌های جهادی با اولویت دادن به رشد معنوی جهادگران و توانمندسازی محرومان انجام شود. کارهای عمرانی در اولویت‌های بعدی هستند.

۲. اصل استقلال: استقلال گروه‌های جهادی باید حفظ شود و این گروه‌ها تا حد ممکن از دخالت دولت و بسیج سازندگی مصون باشند. این نهادها صرفاً اجازه دارند که از گروه‌های جهادی حمایت کنند، نه اینکه گروه‌های جهادی را کنترل و منظم کنند. بسیج سازندگی در چارچوب دستور رهبر معظم انقلاب اسلامی به متشکل کردن جوانان داوطلب و تشکیل گروه‌های جهادی بپردازد و هرکدام از گروه‌های جهادی که تمایل داشتند داوطلبانه تحت حمایت و زیرنظر بسیج سازندگی قرار بگیرند.

3. اصل حفظ هویت ارزشی: گروه‌های جهادی هویتی انقلابی دارند و هرگز نباید شبیه به سازمان‌های خیریه و نهادهای توانمندسازی سکولار رایج در غرب شوند، بلکه باید براساس الگو و ارزش‌های احسن انقلاب اسلامی مدیریت شوند. اصول و ارزش‌های انقلاب اسلامی و سیره جهادگران صدر انقلاب، منبع مهم هویتی برای گروه‌های جهادی است.

۴. اصل حفظ روحیه جهادی: حفظ ‌روحیه جهادی و انقلابی این گروه‌ها باید در اولویت قرار بگیرد و به این منظور باید جهادگران تکریم شوند و به هیچ عنوان نباید اجازه داد نظام ‌اداره این گروه‌ها با پول و امتیازهای مدیریتی و... آلوده شود. به‌علاوه از حاکمیت نظم بوروکراتیک بر گروه‌های جهادی باید جلوگیری شود.

5. اصل توجه به ظرفیت‌های محلی: گروه‌های جهادی موظف شوند که از ظرفیت مردم محلی و بومی هر منطقه در تصمیم‌گیری، نیازسنجی، اقدام و مدیریت و ارزیابی پروژه‌های جهادی استفاده کنند.

6. اصل فراگیری: گروه‌های جهادی فراگیر هستند و ‌همه افراد اعم از حزب‌الهی، بسیجی‌ و عموم شهروندان می‌توانند در قالب گروه جهادی فعالیت کنند. حذف افراد غیربسیجی، یا بسیجی شمردن ‌همه جهادگران مطلوب نیست.

۷. اصل نظارت اثربخش: به دلیل ساختار و هویت خاص گروه‌های جهادی، نباید از نظارت‌های معمول بوروکراتیک استفاده کرد. ابزارهای نظارتی برای گروه‌های جهادی ضروری هستند و این ابزارها باید با ماهیت مردم‌محور و غیراداری آنها تناسب داشته باشد.

۸. اصل حمایت از جهادگران زن: در اندیشه امامین انقلاب اسلامی، حضور زنان در فعالیت‌های جهادی تحسین شده است. در این زمینه مناسب است سیاستگذاری مناسبی انجام شود که زنان نیز بتوانند در اردوهای جهادی حضور بیشتری داشته باشند.

۹. اصل مشارکت نخبگان در جهاد: لازم است به‌گونه‌ای سیاستگذاری شود که تحصیل‌کردگان و نخبگان علمی در فعالیت‌های جهادی حضور بیشتری داشته باشند. حضور این افراد در خدمت مستقیم به مستضعفان باعث تکریم و اعتمادبه‌نفس آنها می‌شود.

۱۰. اصل بازخوردگیری از جهادگران برای سیاستگذاری: رجوع به بازخوردهای گروه‌های جهادی برای سیاستگذاری یا اصلاح خط‌مشی‌ها می‌تواند باعث ارتقای نظام حکمرانی شود.

 

پیشنهاد راهکارهای تقنینی، نظارتی یا سیاستی

الف) پیشنهادهای تقنینی

·         تدوین قانون جامع «حمایت از فعالیت‌های جهادی»:

o       تعریف حقوقی روشن از گروه‌های جهادی به‌عنوان نهادهای مردم‌پایه، داوطلبانه، انقلابی و غیرانتفاعی؛

o       تصریح جایگاه آنها به‌عنوان «حلقه میانی» در نظام حکمرانی؛

o               پیش‌بینی سازوکار ثبت، گزارش‌دهی و نظارت متناسب با ماهیت مردم‌بنیان، نه مشابه شرکت‌های پیمانکاری؛

o       گنجاندن اصول «مردم‌محوری، داوطلبی و غیر بوروکراتیک» در قانون.

·         ممنوعیت تبدیل گروه‌های جهادی به بازوی پیمانکاری صرف دستگاه‌ها:

o       الزام دستگاه‌ها به حفظ استقلال تشکیلاتی و هویتی این گروه‌ها در تعاملات مالی و پروژه‌ای؛

o       پیش‌بینی سازوکارهای تأمین مالی شفاف و پاسخ‌گو؛

·         ایجاد ظرفیت‌های حمایتی (معافیت‌های مالیاتی، تسهیلات و یارانه تجهیزات) مشروط به شفافیت مالی و گزارش‌دهی عمومی:

o       تعریف الگوی «تأمین مالی ترکیبی» (حمایت دولت + کمک‌های مردمی + درآمدهای اجتماعی) با سقف و ضوابط مشخص.

ب) پیشنهادهای اجرایی

·         تدوین «سند ملی جهاد سازندگی در گام دوم انقلاب» با مشارکت نمایندگان گروه‌های جهادی، نهادهای حاکمیتی و صاحب‌نظران علوم اجتماعی؛

·         تعیین نقش‌ها، نیازهای آموزشی، حمایت‌های فنی و سازوکار تعامل با دستگاه‌ها؛

·         تعریف الگوی رسمی «نظارت مردم و روحانیت» بر عملکرد گروه‌ها (برای مثال هیئت‌های امنای محلی با حضور روحانی محل و نماینده مردم)؛

·         استفاده از گزارش‌های مردمی و ارزیابی میدانی به‌عنوان مبنای تخصیص یا استمرار حمایت‌ها؛

·         نهادسازی منعطف، نه سازمان‌سازی سنگین؛

·         ایجاد واحدهای کوچک پشتیبانی در سطح ملی/ استانی برای تسهیلگری (آموزش، حقوقی و فنی) بدون تبدیل‌شدن به سلسله‌مراتب دستوری؛

·         پرهیز از ایجاد ساختارهای بزرگ که گروه‌های جهادی را در ادارات منحل می‌کند.

ج) پیشنهادهای سیاستی

·         لحاظ‌ کردن شاخص‌های تربیت نیروی انسانی، ارتقای سرمایه اجتماعی و امید اجتماعی در ارزیابی عملکرد؛ نه صرفاً شاخص‌های فیزیکی پروژه‌ها؛

·         سیاستگذاری برای تمرکز هوشمند بر مناطق محروم و مسئله‌خیز، به‌نحوی‌که گروه‌های جهادی مکمل سیاست‌های رفاهی و توسعه‌ای دولت باشند، نه جایگزین ناقص آن؛

·         صیانت از هویت غیرسیاسی ـ حزبی و جلوگیری از مصادره تبلیغاتی؛

·         تدوین دستورالعمل‌های شفاف برای منع استفاده جناحی، انتخاباتی یا تبلیغاتی از نام و فعالیت این گروه‌ها؛

·         ایجاد سازوکاری برای شکایت و رسیدگی به موارد تخلف.

 

شکل 1. منظومه فکری امامین انقلاب اسلامی و اصول سیاستگذاری برای گروه‌های جهادی

 

 

 

1. مقدمه

گروه‌های جهادی یکی از مهم‌ترین سازمان‌های مردم‌نهاد انقلابی هستند که می‌توانند در محرومیت‌زدایی نقش مهم و مؤثری داشته باشند. متأسفانه تاکنون از ظرفیت این ساختار ارزشمند به‌صورت حداقلی بهره برده شده؛ درحالی‌که توانمندی گروه‌های جهادی بسیار بیشتر از آن چیزی است که تاکنون شاهد آن بوده‌ایم.

گروه‌های جهادی در چهار دهه گذشته به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای خودجوش و مردمی جمهوری اسلامی ایران ظهور کرده‌اند؛ نهادهایی که ریشه در سنت‌های دینی، تجربه‌های تاریخی انقلاب اسلامی و آموزه‌های امام خمینی (ره) و امام شهید (ره) دارند. این گروه‌ها در آغاز، در متن جهاد سازندگی شکل گرفته و سپس با عنوان «گروه‌های جهادی مردمی» در عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی به فعالیت پرداخته‌اند. مأموریت اصلی آنها در این دوره، برطرف کردن محرومیت‌ها، ایجاد پیوند میان مردم و حاکمیت و تحقق الگوهای عملی «خدمت‌رسانی انقلابی» بوده است. به این ترتیب، گروه‌های جهادی تلاش می‌کردند با بسیج مردم با انگیزه و داوطلب انقلابی، برای رفع محرومیت فعالیت کنند.

با وجود گسترش کمی و افزایش نفوذ اجتماعی گروه‌های جهادی در سال‌های اخیر، نظام حکمرانی کشور هنوز به چارچوبی روشن و منسجم برای تنظیم‌گری، حمایت و هدایت این ظرفیت مردمی دست نیافته است. توسعه سریع تعداد گروه‌های جهادی، ورود آنها به حوزه‌های متنوعی همچون محرومیت‌زدایی، خدمات اجتماعی، فرهنگی، آموزشی و امدادی‌ و نیز افزایش تعامل آنها با دستگاه‌های اجرایی، مسائل جدیدی را پیش‌روی سیاستگذاران قرار داده است. ابهام در جایگاه حقوقی گروه‌های جهادی، نبود قانون جامع، تداخل وظایف با برخی نهادهای دولتی و عمومی، تفاوت رویکرد دستگاه‌های متولی در حمایت و نظارت‌ و نیز نگرانی از بوروکراتیزه شدن یا از دست رفتن ماهیت مردمی این حرکت،‌ ازجمله چالش‌هایی است که ضرورت بازاندیشی در الگوی حکمرانی گروه‌های جهادی را آشکار می‌سازد. در چنین شرایطی، مسئله اصلی دیگر صرفاً توسعه فعالیت‌های جهادی نیست، بلکه چگونگی تنظیم رابطه دولت و گروه‌های جهادی، حفظ استقلال و هویت مردمی آنها‌ و طراحی سازوکارهای مناسب حمایت و نظارت به یکی از مسائل مهم سیاستگذاری عمومی تبدیل شده است.

در این گزارش، مقصود از «گروه‌های جهادی» مجموعه‌های داوطلبانه، مردم‌پایه و غیرانتفاعی هستند که با الهام از سنت جهاد سازندگی و ارزش‌های انقلاب اسلامی، به فعالیت در حوزه‌های محرومیت‌زدایی، خدمات اجتماعی، فرهنگی و عمرانی می‌پردازند. اگرچه این گروه‌ها از برخی جهات با سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن‌ها)، خیریه‌ها یا سایر تشکل‌های مردمی اشتراک دارند، اما در چند ویژگی از آنها متمایز می‌شوند:

 نخست، برخورداری از هویت صریح دینی و انقلابی؛

دوم، اتکا به انگیزه‌های انقلابی اعضای داوطلب آن؛

سوم، پیوند تاریخی و هویتی با تجربه جهاد سازندگی؛

 چهارم، تلقی خدمت‌رسانی به‌عنوان بخشی از فرایند ‏‌خودسازی، جامعه‌سازی و پیشبرد آرمان‌های انقلاب اسلامی.

ازاین‌رو، گروه‌های جهادی را نمی‌توان صرفاً یکی از انواع تشکل‌های مدنی یا خیریه‌ای دانست، بلکه باید آنها را گونه‌ای متمایز از سازمان‌های اجتماعی در جمهوری اسلامی تلقی کرد که نیازمند الگوی سیاستی و حقوقی متناسب با ماهیت خاص خود هستند.

جهاد سازندگی یک نهاد نظام‌مند و با سابقه درخشان در جمهوری اسلامی بود که در سال 1379 تقریباً از بین رفت، اما گروه‌های جهادی که در دهه 70 به‌صورت مستقل به فعالیت‌های جهادی می‌پرداختند، کم‌کم رشد کردند و امروز وارث جهاد سازندگی هستند. برای سیاستگذاری مناسب و کارآمد برای «گروه‌های جهادی» باید از تجربه «جهاد سازندگی» بهره برد.

با ورود جمهوری اسلامی به «گام دوم انقلاب اسلامی»، شرایط محیطی و انتظارات از گروه‌های جهادی به شکل قابل‌توجهی تغییر کرده است. در بیانیه گام دوم، رهبر شهید انقلاب اسلامی بر ضرورت «امیدآفرینی، خودسازی و جامعه‌پردازی» و نقش ویژه جوانان جهادی در پیشبرد اهداف انقلاب تأکید می‌کنند.

یکی از چالش‌های اصلی در سیاستگذاری حوزه گروه‌های جهادی آن است که بسیاری از تصمیمات تقنینی و اجرایی بدون توجه به مبانی فکری و فلسفه وجودی این نهاد اتخاذ می‌شود. در نتیجه، گاه سیاست‌ها با ماهیت واقعی گروه‌های جهادی ناسازگار می‌شوند و به‌جای تقویت ظرفیت‌های مردمی، به تمرکزگرایی، بوروکراتیزه شدن یا محدود شدن دامنه مشارکت اجتماعی می‌انجامند. ازاین‌رو، برای طراحی یک الگوی حکمرانی سازگار با اندیشه امامین انقلاب، لازم است ابتدا تصویری منسجم از ماهیت، اهداف و کارکردهای جهاد سازندگی استخراج شود. زیرا هریک از این سطوح، دلالت‌های متفاوتی برای قانونگذاری، تنظیم‌گری و طراحی نهادهای پشتیبان ایجاد می‌کنند. بر همین اساس، گزارش حاضر تلاش می‌کند از توصیف اندیشه رهبران انقلاب فراتر رفته و آن را به اصول و پیشنهادهای سیاستی قابل اجرا ترجمه کند.

مسئله گزارش حاضر این است که برای مدیریت گروه‌های جهادی چه اصول و ملاحظه‌هایی را باید در نظر گرفت؟ چگونه می‌توان با اتکای مستقیم به اندیشه‌های امام خمینی (ره) و رهبر شهید، چارچوبی سیاستی برای گروه‌های جهادی طراحی کرد که از یک‌سو، ماهیت مردمی، انقلابی و نوآورانه آنها را حفظ کند و ازسوی‌دیگر، آنها را در قالب یک نظام شفاف، پاسخ‌گو و عدالت‌محور در ساخت حکمرانی جمهوری اسلامی نهادینه سازد؟ پاسخ به این پرسش مستلزم استخراج اصول راهبردی از گفتمان امامین انقلاب و ترجمه این اصول به سیاست‌ها و سازوکارهای مشخص تقنینی، اجرایی و نهادی است.

  • روش‌شناسی

پژوهش حاضر با هدف استخراج اصول و سیاست‌های حاکم بر مدیریت و هدایت گروه‌های جهادی از منظر رهبران انقلاب اسلامی انجام شده است. با توجه به ماهیت مسئله که نیازمند درک عمیق از مفاهیم، ارزش‌ها و الگوهای رفتاری نهفته در متون و بیانات است، این پژوهش مبتنی بر رویکردی کیفی طراحی و اجرا گردید. طراحی تحقیق به‌گونه‌ای صورت گرفته است که مسیر طی‌شده از گردآوری داده‌های خام تا تدوین دلالت‌های سیاستی، کاملاً شفاف، قابل ردیابی و نظام‌مند باشد و شواهد کافی برای تأیید اعتبار یافته‌ها در دسترس قرار گیرد.

·        جامعه متنی و روش جمع‌آوری داده‌ها

داده‌های این پژوهش، شامل مجموعه بیانات، پیام‌ها، نامه‌ها و سخنرانی‌های رهبران انقلاب اسلامی (حضرت امام خمینی (ره) و رهبر شهید انقلاب اسلامی) است. با توجه به دامنه وسیع بیانات، از روش «نمونه‌گیری هدفمند» استفاده شد. معیار اصلی ورود متون به فرآیند تحلیل، ارتباط مستقیم و صریح محتوا با پدیده «جهاد سازندگی»، «گروه‌های جهادی» و «محرومیت‌زدایی مردمی» بود. بدین منظور، تمامی بیانات و سخنانی که منحصراً در جمع جهادگران سازندگی ایراد شده بود، یا پیام‌های مکتوبی که مستقیماً خطاب به این گروه‌ها صادر گردیده بود و همچنین جملاتی که در آن موضوع جهاد سازندگی و گروه‌های جهادی مطرح شده بود، استخراج و به‌عنوان جامعه متنی پژوهش گزینش شدند. تمرکز بر این متون خاص، این اطمینان را ایجاد کرد که جملات و مفاهیم استخراج‌شده دقیقاً متناسب با موضوع تخصصی جهاد سازندگی بیان شده‌اند و از تعمیم‌های نابجای موضوعات نامرتبط به این حوزه به‌شدت جلوگیری شده است.

·        روش تحلیل داده‌ها: تحلیل مضمون

تحلیل مضمون یکی از روش‌های پایه‌ای، نظام‌مند و پرکاربرد در تحلیل کیفی است که برای شناسایی، تحلیل و گزارش الگوهای معنادار (مضامین) در درون یک مجموعه از داده‌های متنی به کار می‌رود. این روش، صرفاً به خلاصه‌سازی یا شمارش تقلیلی واژگان بسنده نمی‌کند، بلکه به پژوهشگر اجازه می‌دهد تا با تفسیر عمیق داده‌ها، ابعاد پنهان، ساختارهای معنایی و دلالت‌های راهبردی آن‌ها را در ارتباط با مسئله پژوهش کشف نماید[50]. در واقع، تحلیل مضمون ابزاری انعطاف‌پذیر و در عین حال ساختاریافته است که از طریق یک فرآیند رفت‌وبرگشتی مستمر میان داده‌های خام متنی و کدهای استخراج‌شده، امکان دسته‌بندی منطقی و خلق شبکه‌ای از مضامین را فراهم می‌سازد[51]. در این پژوهش، به‌منظور حفظ انسجام تحلیلی و رعایت استانداردهای آکادمیک، از الگوی معتبر و شش‌مرحله‌ای براون و کلارک استفاده شده است؛ این مراحل شامل: آشنایی عمیق با داده‌ها، تولید کدهای اولیه، جستجوی مضامین، بازبینی و پالایش مضامین، تعریف و نام‌گذاری دقیق مضامین، و در نهایت تدوین گزارش تحلیلی است[50]. این چارچوب روش‌شناختی به پژوهشگر کمک می‌کند تا از سطح توصیفِ صرف فراتر رفته و به استنتاج‌های سیاستی مدون، قابل‌اجرا و مستند دست یابد.

·        مراحل اجرایی پژوهش و فرآیند تحلیل

به‌منظور استخراج دقیق سیاست‌ها و اصول مورد نظر رهبران انقلاب اسلامی، فرآیند اجرای تحقیق با دقت علمی بالا و در پنج گام متوالی، نظام‌مند و مستند به شرح زیر انجام پذیرفت:

-         گام اول: غوطه‌وری در داده‌ها و فهم بستر متن

در این مرحله، کلیه اسناد و متون گزینش‌شده چندین بار و با تمرکز بالا مورد مطالعه و بازخوانی قرار گرفت. هدف از این کار، دستیابی به یک درک جامع از فضای مفهومی، لحن کلام و بستر تاریخی بیانات بود. فهم این بستر و ملاحظات پیرامونی صدور بیانات، برای جلوگیری از تقلیل‌گرایی، پرهیز از تفسیر به رأی و درک نیت اصلی نهفته در پشت هر گزاره کاملاً ضروری است.

-         گام دوم: استخراج دقیق جملات و فیش‌برداری نظام‌مند

پس از تسلط کامل بر بافتار متون، فرآیند تقطیع داده‌ها آغاز شد. تمامی جملات، عبارات و گزاره‌هایی که حاوی بار معنایی مرتبط با ماهیت، اهداف، کارکردها، بایدها و نبایدها و الزامات گروه‌های جهادی بودند، به‌صورت دقیق و بدون هیچ‌گونه دخل و تصرفی استخراج شدند. در هنگام فیش‌برداری، صرفاً به کلمات کلیدی اکتفا نشد، بلکه به جایگاه ساختاری عامل‌ها (نظیر کنشگری جهادگران، جایگاه مستضعفان و ارتباط آن‌ها با نهادهای دولتی) در شبکه معنایی بیانات نیز توجه شد تا نقش‌های محول‌شده به هر یک در الگوی حکمرانی به‌درستی درک شود. هر یک از این گزاره‌ها در قالب «فیش‌های تحقیقاتی» مجزا و شماره‌دار ثبت گردید. شایان ذکر است که کلیه فیش‌های خام و اولیه مربوط به این تحقیق به‌صورت کاملاً منظم بایگانی شده‌اند و به‌عنوان مستندات پایه و متقن پژوهش، موجود و در هر زمان جهت ارائه، بررسی و راستی‌آزمایی قابل دسترسی می‌باشند.

-         گام سوم: کدگذاری اولیه و دسته‌بندی فیش‌ها

در این گام، فیش‌های تحقیقاتیِ استخراج‌شده مورد ارزیابی مجدد قرار گرفتند و به هر فیش، یک یا چند «کد توصیفی» که بازتاب‌دهنده ایده مرکزی و معنای اصلی آن جمله بود، اختصاص یافت. پس از کدگذاری تمامی فیش‌ها، با استفاده از منطق دسته‌بندی استقرایی، فیش‌ها و کدهایی که دارای قرابت معنایی و هم‌پوشانی مفهومی نزدیک به یکدیگر بودند، در خوشه‌ها و دسته‌های مشخصی طبقه‌بندی شدند. این ساماندهی تحلیلی باعث شد تا حجم انبوه داده‌های متنی پراکنده، به واحدهای مفهومیِ منسجم و قابل مدیریت تبدیل شود. در این مرحله، مرزبندی دقیقی صورت گرفت تا تفاوت میان ماهیت درونی گروه‌های جهادی با کارکردهای تبعی آن‌ها مخدوش نگردد.

-         گام چهارم: استخراج مضامین اصلی و شکل‌دهی به شبکه مضامین

پس از شکل‌گیری خوشه‌های اولیه، فرآیند انتزاع مفهومی در دستور کار قرار گرفت. کدهای مشابه در قالب «مضامین فرعی» تجمیع شدند و سپس از ترکیب و تحلیل روابط معنایی میان مضامین فرعی، «مضامین اصلی» تحقیق متبلور شدند. مضامینی نظیر «مردم‌بنیان بودن»، «سازگاری با کمبودها»، «ابتکار و نوآوری»، «حفظ نظم و پرهیز از اختلال اداری» و «هویت انقلابی و رزمنده»، تماماً و مستقیماً حاصل این فرآیند رفت‌وبرگشتی، نظام‌مند و دقیق میان داده‌های خُرد (فیش‌ها) و مفاهیم کلان تحلیلی بودند.

-         گام پنجم: استنتاج اصول و دلالت‌های سیاستی

استخراج مضامین پایان کار نبود، بلکه دقیقاً نقطه عزیمت برای تدوین بخش پایانی گزارش سیاستی به شمار می‌رفت. در این گام نهایی، با نگاهی کاربردی و مسأله‌محور، دلالت‌های عملیاتی هر مضمون برای نظام حکمرانی ارزیابی شد. به عبارت دیگر، مضامین نظری استخراج‌شده به اصول راهبردی و خط‌مشی‌های کاربردی ترجمه شدند تا بتوانند مبنای مستحکمی برای توصیه‌های تقنینی، اجرایی و نهادی (مانند لزوم حفظ استقلال گروه‌ها، عدم تمرکز دولتی، و طراحی ساختار نظارت هدایتی) در انتهای گزارش قرار گیرند.

·        اعتبار، روایی و پایایی پژوهش

در پژوهش‌های کیفی و تحلیل سیاست، برای سنجش استحکام علمی و اتقان تحقیق، به جای مفاهیم کمّیِ سنتی (روایی و پایایی)، از معیارهای «قابلیت اعتماد» مبتنی بر چارچوب شناخته‌شده لینکلن و گوبااستفاده می‌شود[52]. در این راستا، برای تضمین کیفیت تحقیق و متقاعدکنندگی روش‌شناختی، تمهیدات زیر به کار گرفته شد:

 ۱. اعتبارپذیری: برای اطمینان از صحت یافته‌ها و انطباق کامل آن‌ها با واقعیت کلام رهبران انقلاب، از استراتژی «درگیری طولانی‌مدت با داده‌ها» استفاده شد. تحلیل‌ها در طول فرآیند کدگذاری بارها بازبینی شدند تا اطمینان حاصل شود که مضامین استخراج‌شده، صرفاً بازتاب‌دهنده متون اصلی هستند و پیش‌فرض‌های نظری نامرتبط در تخصیص کدهای سیاستی دخالتی نداشته‌اند.

 ۲. انتقال‌پذیری: با ارائه توصیف غنی و تشریح دقیق بافتار نهادی و کارکردهای گروه‌های جهادی در متن گزارش، زمینه لازم برای فهم دقیق شرایط و در نتیجه تعمیم‌پذیری منطقی این سیاست‌ها به سایر حوزه‌های نهادهای مدنی و حکمرانی فراهم گردید.

 ۳. بازبینی یافته‌ها توسط متخصصان : به‌منظور افزایش اعتبار و اطمینان‌پذیری، یافته‌ها، مضامین استخراج‌شده و تفسیرهای اولیه پژوهش در اختیار تعدادی از متخصصان و صاحب‌نظران مرتبط با موضوع جهادی قرار گرفت و از آنان درباره میزان انطباق مضامین با داده‌های پژوهش، کفایت تفسیرها و انسجام روابط میان مضامین نظرخواهی شد. بازخوردهای دریافت‌شده به‌صورت نظام‌مند بررسی و در مواردی که دیدگاه متخصصان با شواهد موجود در داده‌ها سازگار بود، در بازنگری مضامین، مرزبندی مفهومی آنها و تفسیر یافته‌ها اعمال شد.

4. قابلیت اطمینان و تأییدپذیری: مستحکم‌ترین ابزار برای تضمین این دو معیار حیاتی در پژوهش حاضر، ایجاد یک مسیر کاملاً شفاف بوده است. تمامی مراحل انجام کار (از فرآیند انتخاب متون، نحوه تقطیع دقیق جملات، ایجاد فیش‌های طبقه‌بندی‌شده، تا نحوه رسیدن به کدهای اولیه و شبکه مضامین نهایی) به‌صورت کامل و مکتوب مستندسازی شده است. در دسترس بودن تمامی فیش‌های تحقیقاتی خام و جداول کدگذاری، این امکان را به هر ارزیاب مستقلی می‌دهد که فرآیند تحقیق را از ابتدا تا انتها ردیابی کرده و شفافیت و صحت استنتاج‌های سیاستی را تصدیق نماید. این سطح از مستندسازی، پایایی و روایی فرآیند تحقیق را به طور کامل تضمین می‌نماید.

2. پیشینه پژوهش

2-1. سوابق مطالعاتی در مرکز

در مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، مطالعات درباره فعالیت‌های جهادی سابقه‌ای دیرینه دارد و از دهه ۱۳۷۰ تاکنون، گزارش‌های متعددی در این زمینه تهیه شده است. این گزارش‌ها در سه دهه گذشته، تلاش کرده‌اند تا ابعاد مختلف حرکت‌های جهادی را واکاوی کنند. دغدغه اصلی اغلب این پژوهش‌ها این بوده که چگونه می‌توان الگوی مناسبی برای ساماندهی گروه‌های جهادی ارائه داد که ضمن هماهنگی با سیاست‌ها و برنامه‌های دولت، از استقلال و ماهیت مردمی این فعالیت‌ها محافظت شود و روحیه خودجوش و داوطلبانه آنها حفظ گردد.

جدول 1. پیشینه پژوهشی

ردیف

عنوان گزارش

سال انتشار

شماره مسلسل

نام دفتر/سازمان/نهاد

توضیحات

۱

گزارش کارشناسی پیرامون طرح ادغام وزارتین جهاد سازندگی و کشاورزی [1]

۱۳۷۵

۱۵۰۹

مطالعات حقوقی

این گزارش‌ها به بیان ضرورت ادغام دو وزارتخانه جهاد سازندگی و کشاورزی می‌پردازد. به نظر نویسندگان، این ادغام از نظر مدیریت منابع و صرفه‌جویی کمک بزرگی به دولت خواهد بود.

این گزارش‌ها در تأیید روند ادغام جهاد سازندگی در وزارت کشاورزی احتمالاً نقش داشتند.

۲

ضرورت ادغام وزارتخانه‌های کشاورزی و جهاد سازندگی [2]

۱۳۷۹

۵۷۸۹

مطالعات زیربنایی

۳

بازنگری در نظام مدیریت و سیاستگذاری توسعه روستایی،‌ مبتنی‌بر ویژگی‌‌ها و تجارب جهاد سازندگی [3]

۱۳۹۸

۱۶۸۰۴

مطالعات زیربنایی

این گزارش، تجربه جهاد سازندگی را بررسی کرده و‌ مبتنی‌بر این تجربه موفق، راهکارهایی برای توسعه روستاها ارائه می‌کند.

این گزارش، یک مطالعه کاربردی است و تلاش می‌کند روحیه جهادی را عامل توسعه و محرومیت‌زدایی قرار دهد.

۴

ضرورت سازماندهی حرکت‏‌های جهادی در کشور در مسیر توسعه روستایی و عشایری [4]

۱۴۰۲

۱۹۲۰۴

مطالعات زیربنایی

کشور در حال حاضر برخلاف دوران حیات نهاد جهاد سازندگی، در تأمین مواد غذایی‌ به‏‌ویژه محصولات اساسی، وابستگی بالایی به کشورهای خارجی دارد و روند جهشی و شتابان‌ مبتنی‌بر رعایت ملاحظات پایداری را طی نمی‏‌کند. گزارش پیشنهاد می‌کند با استفاده متراکم از توان جوانان متخصص و انقلابی، به تحول اساسی و جهش در مناطق روستایی و عشایری و درنتیجه استقلال و پیشرفت و آبادانی کشور منجر خواهد شد.

۵

گزارش ارزیابی جریان‌های جهادی در کشور (با تأکید بر گروه‌های جهادی) [5]

۱۴۰۲

۱۹۳۴۵

مطالعات اجتماعی

این گزارش به نقاط ضعف گروه‌های جهادی می‌پردازد و چالش‌هایی که در مسیر انجام وظایف این گروه‌ها وجود دارد را بررسی کرده و برای حل آنها راه‌حل ارائه می‌کند.

۶

بررسی لایحه برنامه هفتم توسعه (18): تحلیل جایگاه گروه‌های جهادی و بسیج سازندگی [6]

۱۴۰۲

۱۹۰۷۰

مطالعات اجتماعی

متأسفانه در لایحه برنامه هفتم توسعه، توجه مناسبی به گروه‌های جهادی نشده است. درحالی‌که ظرفیت فراوانی برای این منظور وجود دارد.

۷

قانون و فعالیت‌های جهادی (مطالعه موردی: تغییرات الگوی حکمرانی در زمینه قانونگذاری) [7]

1403

۲۰۲۸۲

مطالعات اجتماعی

گروه‌های جهادی چهار دوره مهم را در جمهوری اسلامی گذرانده‌اند و اکنون زمان مناسبی است که وارد دوره پنجم شده و قوانین متناسب با ظرفیت این گروه‌ها اصلاح شود.

 

2-2. سوابق تقنینی به همراه آسیب‌شناسی

برای اداره و تنظیم فعالیت‌های جهادی در دوره‌های مختلف پس از انقلاب اسلامی، قوانین و مقررات متعددی به تصویب رسیده است. با توجه به رویکردهای متفاوت حکمرانی در هر دوره، می‌توان این قوانین را در چند مقطع متمایز دسته‌بندی کرد. در سال‌های ابتدایی پس از پیروزی انقلاب اسلامی و پیش از تأسیس جهاد سازندگی، گروه‌های خودجوش مردمی به فعالیت‌های سازندگی در مناطق محروم می‌پرداختند. در این دوره، دولت موقت بازرگان نسبت به گسترش نقش جهاد سازندگی رویکردی محتاطانه داشت و تقویت بیش از حد آن را مخل نظم اداری سایر دستگاه‌ها می‌دانست. ازاین‌رو، مصوبات شورای انقلاب در این مقطع عمدتاً ناظر بر حمایت‌های پشتیبانی و تأمین امکانات برای این گروه‌ها بود، بدون آنکه ساختار رسمی و گسترده‌ای برای اداره آنها ایجاد شود.

با تأسیس جهاد سازندگی روستاها در شهریور ۱۳۵۸، جایگاه فعالیت‌های جهادی در ساختار رسمی کشور ارتقا یافت و دستگاه‌های دولتی به همکاری با این ساختار مکلف شدند. در ادامه و به‌ویژه از سال ۱۳۶۲ با تشکیل وزارت جهاد سازندگی، الگوی حکمرانی متمرکز و دولت‌محور بر فعالیت‌های جهادی حاکم شد و این فعالیت‌ها در چارچوب ساختار رسمی دولت سازماندهی گردید. این روند تا سال ۱۳۷۹ ادامه داشت؛ اما با ادغام وزارت جهاد سازندگی و وزارت کشاورزی، بخش عمده‌ای از فعالیت‌های جهادی از ساختار دولت خارج شد و به‌تدریج در قالب گروه‌های دانشجویی و مردمی ادامه یافت. سرانجام با شکل‌گیری سازمان بسیج سازندگی در سال ۱۳۸۶، بخش قابل‌توجهی ‏‌از این گروه‌ها تحت پوشش این ساختار قرار گرفتند و چارچوب تازه‌ای برای ساماندهی فعالیت‌های جهادی شکل گرفت.

جدول 2. پیشینه تقنینی

ردیف

نام سند (قانون/تصویب‌نامه/...)

مرجع تصویب

تاریخ تصویب

نکات برجسته / نقاط ضعف و قوت / پیامدهای اجرا

1

لایحه قانونی تخصیص مبلغی به‌صورت تنخواه گردان برای اجرای طرح جهاد سازندگی [8]

شورای انقلاب

1358/۰۳/27

نقطه‌ضعف: جامع نبودن

2

لایحه قانونی تأمین اعتبار برای اجرای طرح‌‌ها و فعالیتهای جهاد سازندگی [9]

شورای انقلاب

1358/۰۵/21

نقطه‌ضعف: جامع نبودن

3

اساسنامه طرح جهاد سازندگی روستاها [10]

شورای انقلاب

1358/۰۶/27

نقطه قوت: حکمرانی مشارکتی

4

قانون مقررات مالی، اداری، استخدامی و تشکیلات جهاد سازندگی [11]

مجلس شورای اسلامی

1367/۰۱/23

نقطه قوت: جامع بودن.

نقطه‌ضعف: اداری‌کردن ماهیت جهاد سازندگی.

5

قانون تشکیل وزارت جهاد سازندگی [12]

مجلس شورای اسلامی

1362/۰۹/08

نقطه قوت: جامع بودن.

نقطه‌ضعف: اداری‌کردن ماهیت جهاد سازندگی.

6

قانون تفکیک وظایف وزارتخانه‌های کشاورزی و جهاد سازندگی [13]

مجلس شورای اسلامی

1369/۰۶/11

نقطه قوت: رفع تعارض بین وزارت جهاد سازندگی و وزارت کشاورزی.

7

قانون تشکیل وزارت جهاد کشاورزی [14]

مجلس شورای اسلامی

1379/۱۰/06

نقطه‌ضعف: نادیده گرفتن اقتضائات جهاد سازندگی.

8

قانون اصلاح اختیارات سازمان بسیج سازندگی نیروی مقاومت بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی [15]

مجلس شورای اسلامی

1386/۱۱/02

نقطه‌ضعف: غفلت از وظایف فرهنگی و جامع نبودن.

9

قانون برنامه پنج‌ساله  ‏‌هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران (۱۴۰۷ـ ۱۴۰۳) [49]

مجلس شورای اسلامی

۱403/۰۴/18

ماده (۵)، بند «الف»،

ماده (۶)، بند «الف»، جزء «۲»،

ماده (۸۰)، بند «پ»، جزء «۴»،

ماده (۸۵)، بند «ث»،

ماده (۸۹)، بند «ج»،

ماده (۹۱)، بند «الف»، جزء «۱».

 

۳. ماهیت جهاد سازندگی

برای استخراج اصول سیاستگذاری گروه‌های جهادی، اندیشه امامین انقلاب در سه سطح تحلیلیِ ماهیت، اهداف و کارکردهای جهاد سازندگی بررسی شده است. فرض این گزارش آن است که سیاستگذاری مطلوب زمانی شکل می‌گیرد که میان این سه سطح، سازوکارهای تقنینی و اجرایی کشور سازگاری برقرار باشد.

با مطالعه بیانات امامین انقلاب اسلامی می‌توان دریافت که جهاد سازندگی دارای ماهیت مشخصی است. در این گزارش، برای احصای گزاره‌های مرتبط با «گروه‌های جهادی» از روش تحلیل محتوای کیفی استفاده شده است. جامعه آماری، تمامی بیانیه‌ها، سخنرانی‌ها، پیام‌ها و بیانات مکتوب و منشر شده رهبر راحل و رهبر شهید در بازه زمانی سال‌های ۱۳۵۸ تا ۱۴۰۴ بود که با جستجوی کلیدواژه‌ای و نمونه‌گیری تمام‌شماری (بدون حذف هدفمند) گردآوری شد. واحد تحلیل، «جمله یا حکم مستقل حاوی ارجاع صریح یا ضمنی به گروه‌های جهادی» تعریف شد. تمامی متون به‌صورت خط‌به‌خط توسط نویسنده، بررسی و هر گزاره‌ای، اعم از تأییدی، انتقادی، هنجاری یا توصیفی، بدون اعمال پیش‌داوری، استخراج و در یک بانک گزاره‌ای ثبت شد تا فرایند ‏‌کاملاً شفاف و قابل‌ردیابی باشد.

برای مقوله‌بندی، از روش تحلیل مضمون (Thematic Analysis) با رویکردی شبکه‌ای بهره گرفته شد. ابتدا یک چارچوب اولیه (شامل مضامین اصلی، سازمان‌دهنده و پایه‌ای) تعیین شد. سپس، کلیه گزاره‌های مستخرج طبقه‌بندی شدند. در مرحله کدگذاری محوری، کدها براساس شباهت معنایی و فراوانی در کنار هم قرار گرفته و در نهایت مقوله‌های نهایی پدیدار شدند. برای جلوگیری از گزینش‌گری، همه گزاره‌ها در تحلیل وارد شدند و هیچ گزاره‌ای حذف نشد. همچنین، نتایج کدگذاری به همراه فهرست کامل گزاره‌های مستخرج و نقشه‌ درخت مضامین، ثبت شده و قابل ارائه است تا قابلیت بازبینی و تکرارپذیری توسط هر ارزیاب مستقل دیگری میسر باشد.

 براساس اندیشه امامین انقلاب اسلامی می‌توان عناصر ماهوی گروه‌های جهادی را چنین دانست:

3-1. مردم‌بنیان

تأکید امامین انقلاب اسلامی این است که گروه‌های جهادی خاستگاه مردمی دارند. این گروه‌ها زمانی تأسیس شدند که مشکلات کشور فزاینده بود و در نتیجه دولت نمی‌توانست این مشکلات را حل کند. بنابراین گروه‌هایی از «مردم» در قالب گروه‌های جهادی دست‌به‌کار شدند و با هدف حل مشکلات محرومان و مستضعفان فعالیت کردند.

امامین انقلاب، بارها بر این نکته تأکید کرده‌اند که اساس و ریشه جهاد سازندگی در متن جامعه و از دل مردم برآمده است. به تعبیر دیگر، جهاد سازندگی یک ساختار «مردم‌بنیان» است؛ یعنی در پیدایش، کارآمدی و استمرار خود به مشارکت عمومی وابسته است. این ویژگی را می‌توان در سه دسته تقسیم‌بندی کرد:

1. آغازکننده حرکت‌های جهادی مردم و جوانان بودند: حرکت‌های جهادی اساساً ازسوی ‏‌مردم و به‌ویژه جوانان آغاز شد. بنیان‌گذاران جهاد سازندگی دانشجویان و نیروهای داوطلبی بودند که بدون انگیزه‌های مادی و تنها با انگیزه‌های دینی و انقلابی به میدان آمدند. این خودجوشی و مردمی ‌بودن سبب شد جهاد سازندگی از همان ابتدا مشروعیت اجتماعی پیدا کند و به‌عنوان حرکتی برخاسته از متن جامعه شناخته شود: «این را من باید اقرار کنم که این کار[بسیج سازندگی]، اول از خود جوان‌ها ‏‌شروع شد؛ خود جوان‌های دانشجو و دانش‌آموز در بخش‌های مختلف، این حرکت را شروع کردند... یعنی این یک حرکت خودجوش مردمی است؛ درست مثل جهاد سازندگی در آغاز انقلاب. جهاد سازندگی هم همین جور بود»[16]. «طبقه‌ اولی که جهاد سازندگی را تشکیل دادند، همین دانشجویان بودند» [17].

2. ادامه کارآمدی منوط به مشارکت مردم: امامین انقلاب بارها تصریح کرده‌اند که بدون حضور و مشارکت مردم، حرکت‌های سازندگی و جهادی به ثمر نمی‌رسد. تجربه انقلاب نشان داد که اتکا به مردم، ضامن پیشرفت است و در غیاب آنان کارها بر زمین می‌ماند. «اگر ‌همه ملت در این امر، در امر سازندگى همت نکند کارها زمین مى‌ماند... . این ملت است که باید این کارها را انجام بدهد»[18]. «جمعیت و یا ملتى اگر بخواهند موفق باشند، علاوه‌بر اینکه براى خدا باید کار کنند و از دیگران چشمداشتى نداشته باشند، باید با مردم باشند. بدون مردم نمى‌شود کار کرد و موفقیت حاصل نمى‌شود»[19].

3. اقدام مردمی برای سازندگی: محرومیت‌زدایی و یاری‌رسانی به طبقات درگیر فقر، وظیفه دولت است، اما انقلاب اسلامی یک مسیر جدیدی را گشود که در آن امکان مشارکت و حضور مردم در کمک به محرومان فراهم شد. در واقع جهاد سازندگی محرومیت‌زدایی و سازندگی را از «بالادست‌محور» به «جامعه‌محور» تغییر داد. تعبیرهایی همچون مشارکت خودجوش جوانان، حرکت‌های داوطلبانه بی‌مزد و منت‌ و پیوند اعتقادی مردم با حکومت اسلامی، همگی مؤید این نکته است که این مسیر، مردم‌پایه و مستقل از دولت است: «این انقلاب است که این کارها را انجام داده است و مشغول‌اند الآن به کار. هم ملت مشغول است و هم دولت مشغول است. این جهاد سازندگى که مى‌روند براى خدمت به مردم»[20]. «این حرکت‌های جهادی، این اردوهای جهادی که در دوره‌ سال در جریان است و جوان‌ها ‏‌بدون اینکه نامی از خودشان باقی بگذارند می‌روند، بی‌‌مزد و منّت حرکت می‌کنند، باید این روش ادامه پیدا کند» [21].

بدین ترتیب، جهاد سازندگی از همان ابتدا نه‌تنها برای مردم، بلکه به‌وسیله مردم شکل گرفت و در مسیر خود نیز به همین اصل پایبند ماند.

مردم‌بنیان بودن جهاد سازندگی نشان می‌دهد که این حرکت نه یک پروژه دولتی، بلکه یک نهضت اجتماعی است. کارآمدی آن وابسته به مردمی‌سازی، استمرار آن مشروط به مشارکت مردم‌ و مشروعیت آن ناشی از بنیانگذاری مردمی است. این سه عنصر در کنار هم، جوهره «مردم‌بنیان» بودن جهاد سازندگی را تشکیل می‌دهد و تداوم حرکت‌های جهادی امروز نیز تنها با حفظ همین ماهیت ممکن است.

جدول 3. دلالت‌های سیاستی مرتبط با اصل مردم‌بنیان بودن

1.لازم است حکمرانی گروه‌های جهادی، مردمی و مشارکتی باشد.

2. ممانعت از اداره متمرکز، هرمی، دولتی و نظامی گروه‌های جهادی.

مأخذ: یافته های پژوهش.

3-2. قانونمند و عاقلانه

قابلیت بقا و اثربخشی جهاد سازندگی در اندیشه امامین انقلاب وابسته به آن است که این حرکت هم‌زمان دو ویژگی ظاهراً متضاد را جمع کند: التزام به نظم و چارچوب قانونی از یک‌سو‌ و روحیه ابتکار، سرعت و عقلانیت میدان‌محور ازسوی ‏‌دیگر. به‌عبارت‌دیگر، جهاد سازندگی نمی‌تواند به کنش‌های بی‌قانون متوسل شود، درعین‌حال نباید در قفس مناسبات بوروکراتیک و مرسوم اداری نابود شود. ازاین‌رو امامین انقلاب بر «قانون‌مندی» در کنار «عقلانیت جهادی» (هوشمندی، هدفمندی‌ و ظرفیت دشمن‌شکنی) تأکید کرده‌اند. در ادامه این مقوله را در دو محور «هدفمند» و «قانون‌مند» بررسی می‌کنیم:

1. هدفمند: رویکرد هدفمند در کنش جهادی به این معناست که فعالیت‌های سازندگی باید با جهت‌گیری روشن نسبت به آرمان‌ها و اهداف حاکم بر انقلاب انجام شود و از پراکندگی و کار بدون نقشه اجتناب گردد. امامین انقلاب صراحتاً خواستار «هدف‌مندی» کار جهادی‌اند: ‌‌«کار جهادی باید هدفمند، درست متوجه به آرمان‌ها و هوشمندانه و عاقلانه و دشمن‌شکن باشد» [22]. «هدفمندی» به معنای حرکت براساس نقشه،‌ مبتنی‌بر تحلیل اولویت‌ها‌ و در خدمت آرمان‌های جمعی بودن و حفظ توان مقابله با موانع بیرونی و درونی است.

2. قانون‌مند: مخالفت با رفتارهای بی‌قانون در کلام امامین انقلاب اسلامی صراحت دارد و هیچ بهانه‌ای نباید باعث قانون‌شکنی شود. «هم جهاد سازندگى باید مقررات را حفظ بکنند و هم کسان دیگرى که در هر جا مشغول کارى هستند»[23]؛ درعین‌حال این امامین مرزبندی میان «روال اداری مرسوم» و «کار جهادی» را به‌رسمیت می‌شناسند: «من آدم دعوت‌کننده‌ به بی‌قانونی نیستم؛ به‌شدت ضدّ این بی‌قانونی هستم، اما معتقدم در همان چارچوب قانون، دو جور می‌شود کار کرد: یک کار، کار مرسوم اداری، یک کار کار جهادی» [24]. گروه‌های جهادی لازم است در چارچوب قانون، ولی خارج از روال و سنت مرسوم اداری فعالیت کند.

گروه‌های جهادی نباید به بهانه ضرورت یا سرعت، قواعد حقوقی و ضوابط شفاف را نادیده بگیرد. این التزام تضمین‌کننده نظم اجتماعی است و حقوق عمومی را حفظ می‌کند. درعین‌حال باید این نکته مورد توجه سیاستگذاران قرار گیرد که چارچوب‌های قانونی‌ای طراحی شود که امکان «عمل جهادی» را تسهیل کند و روح ابتکار را در این ساختار حفظ نماید. برای مثال ضروری است سازوکاری برای تسریع در تأمین مجوزها یا تخصیص منابع در مواقع اضطراری در نظر گرفته شود، بدون اینکه اصول پاسخ‌گویی و شفافیت فدای سرعت شود.

جدول 4. دلالت سیاستی مرتبط با اصل عقلانیت جهادی

  1. تدوین سازوکار مشخص برای فعالیت‌های جهادی ضروری است تا هم از بوروکراسی بازدارنده بکاهد و هم با حفظ روح ابتکار، این فعالیت‌ها را در چارچوبی قانونی تنظیم کند.

مأخذ: همان.

3-3. سازگار با کمبود و سختی

جهاد سازندگی حرکتی است که در متن کمبودها، محرومیت‌ها و شرایط دشوار شکل گرفت. از نگاه امامین انقلاب، یکی از ماهیت‌های بنیادین این حرکت، «سازگار بودن با سختی‌ها» است. سازگاری در اینجا به معنای پذیرش انفعال در برابر مشکلات نیست، بلکه به معنای تبدیل کمبودها به فرصت، حرکت با انگیزه در دل موانع و بهره‌برداری از ظرفیت‌های انسانی برای پیشرفت است. «کار جهادی یعنی از موانع عبورکردن، موانع کوچک را بزرگ ندیدن» [24].

کمبود منابع و دشواری‌های مسیر، به‌خصوص در مناطق محروم و با تکیه بر امکانات مردمی، می‌تواند باعث خستگی و ناامیدی و دلسردی فعالان شود، اما جهادگران به دلیل ایمان و اراده‌ای که دارند، به مسیر ادامه می‌دهند و موانع را پشت سر می‌گذارند. «جهاد یعنی خسته نشدن، یعنی با فکر درست و منطقِ درست راهی را انتخاب کردن و ایمان به آن راه پیدا کردن و آن را با همه‌ سختی‌هایش، با همه‌ موانعش دنبال کردن و پیش رفتن» [25].

کارگروه‌های جهادی این است که در عرصه‌هایی ظاهر شوند که بیشترین سختی و موانع وجود دارد. برای مثال حضور گروه‌های جهادی در جنگ تحمیلی و فعالیت در این دوران باعث شد که لقب «سنگرسازان بی‌سنگر» [26] را از امام خمینی دریافت کنند. اصولاً گروه‌های جهادی در میدان‌هایی حاضر می‌شوند که دولت و حتی سایر گروه‌های مردم‌نهاد (مانند خیریه‌ها) تمایل کمی دارند که در آنجا فعالیت کنند.

جدول 5. دلالت سیاستی مرتبط با اصل سازگاری با کمبودها

  1. لزوم هدایت فعالیت‌های جهادی به‌سوی حوزه‌ها و مسائلی که دولت به دلایل ساختاری قادر یا مایل به ورود مؤثر به آنها نیست، به‌ویژه در دشوارترین و کم‌برخوردارترین عرصه‌های خدمت‌رسانی. 

مأخذ: همان.

3-4. خلاقانه

در بیانات امامین انقلاب، نوآوری جهادی واجد دو منظر است:

اول، جهادگران جرئتِ ورود به عرصه‌های نو را داشته باشند. تاریخ جهاد سازندگی نیز نشان می‌دهد که جهادگران وارد عرصه‌هایی شدند که هیچکس باور نمی‌کرد. جهادگران باید «اعتمادبه‌نفس» و «بلندپروازی» داشته باشند [27].

دوم، از راه‌های جدید و ابتکاری برای پیشرفت استفاده کنند. به تعبیر رهبر شهید، جهادگران برای پپیشرفت باید به دنبال «راه‌های میان‌بر» باشند [28].

این ظرفیت در گروه‌های جهادی وجود دارد که از بستر خودجوش مردمی، ایده‌های بزرگ را به پروژه‌های عملی تبدیل کنند. سقف انتظار از گروه‌های جهادی نباید صرفاً انجام عملیات معمولی باشد، بلکه باید به‌صورت هدفمند ظرفیت تولید راه‌حل‌های بدیع برای مسائل کلیدی توسعه‌ای را تقویت کند.

جدول 6. دلالت‌های سیاستی مرتبط با اصل مبتکر بودن

  1. اختصاص بخشی از منابع صندوق‌های خرد نوآوری و صندوق نوآوری و شکوفایی معاونت علمی ریاست‌جمهوری برای حمایت از ایده‌های جسورانه جهادی و توسعه طرح‌های موفق.

 2. توسعه الگوی همکاری دانشگاه‌ها و گروه‌های جهادی برای طراحی و بومی‌سازی فناوری‌های متناسب با نیازهای مناطق محروم.

 

مأخذ: همان.

3-5. برادرانه

اخوت و برادری اسلامی از پایه‌های اخلاقی جهاد سازندگی است. به‌رغم اینکه جهادگران از قشرهای مختلف هستند، اما با حس برادری و برابری برای پیشرفت و بهبود زندگی مردم کار می‌کنند. این تجربه، شکستن فاصله‌های عمودی اجتماعی را تسهیل کرده و ارتباط میان طبقات را فعال می‌سازد [23 و 29]. به‌علاوه موجب تقویت سرمایه اجتماعی و اعتماد میان گروه‌ها می‌شود. ازطرف‌دیگر امامین انقلاب اسلامی تأکید دارند در برخورد با محرومان نیز جهادگران همین حس برادری و برابری را حفظ کنند و وقتی به این افراد خدمت می‌کنند، احساس و رفتاری که برتری بر مستضعفین را تداعی کند نداشته باشند. روحیه جهادی با روحیه «تافته جدا بافته» ناسازگار است [30] و جهادگران در زمان خدمت باید خود را همانند و مثل مردم محروم و مستضعف بدانند. به هیچ عنوان نباید جهادگران از موضع بالا به پایین با مستضعفین برخورد کنند و یا اینکه آنها را افرادی کم‌توان تلقی نمایند.

جدول 7. دلالت‌های سیاستی مرتبط با اصل برقراری احساس برادری

  1. جلوگیری از شکل‌گیری فضای رقابتی مبتنی‌بر منفعت. 

مأخذ: همان.

3-6. انقلابی و رزمنده

پرتکرارترین عنصر ماهیتی جهاد سازندگی که در کلام امامین انقلاب اسلامی بازتاب یافته، هویت «انقلابی» و «استکبارستیز» این ساختار است. امامین انقلاب تأکید داشتند که باید روحیه رزمندگی در جهادگران حفظ شود و کار خود را در راستای مبارزه با استکبار بدانند. این عنصر هویتی، تمایز گروه‌های جهادی از سایر گروه‌های اجتماعی است. منطق موضوع این است که استکبار و آمریکا تلاش می‌کند جلوی پیشرفت ایران را بگیرد تا انقلاب اسلامی به‌عنوان اندیشه‌ای که می‌تواند در عین حفظ استقلال، پیشرفت کشورها را رقم بزند شناخته نشود. بنابراین پیشرفت کشور‌ مبتنی‌بر اندیشه انقلاب اسلامی (که جهادگران حامل این اندیشه هستند) مهم‌ترین راه برای شکست استکبار است.

امام خمینی(ره) در پیام به سمینار مسئولین و اعضاى شوراى مرکزى جهاد سازندگى به‌خوبی این منطق را توضیح می‌دهد: «فرزندان عزیز جهادى‌ام! به تنها چیزى که باید فکر کنید به استوارى پایه‌هاى اسلام ناب محمدى - صلى اللّه علیه و آله و سلم - است. اسلامى که غرب‌ و در رأس آن امریکاى جهانخوار‌ و شرق و در رأس آن شوروى جنایتکار را به خاک مذلت خواهد نشاند. اسلامى که پرچمداران آن پابرهنگان و مظلومین و فقراى جهانند و دشمنان آن ملحدان، کافران، سرمایه‌داران و پول‌پرستانند. اسلامى که طرفداران واقعى آن همیشه از مال و قدرت بى‌بهره بوده‌اند و دشمنان حقیقى آن زراندوزان حیله‌گر و قدرت‌مداران بازیگر و مقدس نمایان بى‌هنرند» [26]. اگر مأموریت و ماهیت گروه‌های جهادی را صرفاً «محرومیت‌زدایی» تلقی کنیم، هرگز چنین پیامی نباید صادر می‌شد؛ ولی چون در اندیشه امامین انقلاب اسلامی جهادگران در اصل و اساس رزمندگان مبارزه با استکبار هستند، چنین محتواهایی خطاب به آنها صادر می‌شود. اعتقاد بر این است که «امروز جهاد بزرگ ملت ایران در هرجا که هستند، این است که سعی کنند این کشور را با عزت و به کمال معنای آبادی و عمران بسازند» [31].

جدول 8. دلالت‌های سیاستی مرتبط با اصل انقلابی و رزمنده بودن

1.تدوین سند راهبردی فعالیت‌های جهادی با تعریف روشن از مفهوم «هویت انقلابی در سازندگی» با تأکید بر این نکته که فعالیت جهادی، مبتنی‌بر مبارزه و مقاومت است و هر کسی با این باور و جهان‌بینی می‌تواند جهادگر محسوب شود.

2.گنجاندن آموزش مبانی و اندیشه انقلاب اسلامی در برنامه‌های تربیت و توانمندسازی جهادگران. 

مأخذ: همان.

شکل 2. عناصر ماهیتی جهاد سازندگی در اندیشه امامین انقلاب اسلامی

 

 

مأخذ: همان.

4. اهداف

تحلیل محتوای بیانات امامین انقلاب اسلامی نشان می‌دهد که آنها گروه‌های جهادی را دارای هدف خاصی می‌دانستند. این اهداف فراتر از محرومیت‌زدایی بود و در ادامه به مقوله‌هایی که از بیانات امامین انقلاب اسلامی در رابطه با اهداف گروه‌های جهادی استخراج شده اشاره می‌شود.

4-1. خدمتگزاری به مستضعفین

خدمت به مستضعفان و محرومان، یکی از بنیادی‌ترین اهداف جهاد سازندگی است. امامین انقلاب اسلامی مکرراً بر این اصل تأکید کرده‌اند که عدالت اجتماعی و رفع محرومیت هدف اصلی انقلاب اسلامی و به‌تبع گروه‌های جهادی است [32]. در این نگاه، مستضعفان «ولی‌نعمت» جامعه‌اند و ارزش آنان بالاتر از صاحبان ثروت و کاخ‌نشینان دانسته شده است [33]. چه دولت و چه گروه‌های جهادی باید این دیدگاه و باور را در خود تقویت کنند که مستضعفین، مورد ظلم قرار گرفته‌اند و اکنون در موقعیتی هستند که جایگاه واقعی آنها نیست. تلاش جهادگران، انجام وظیفه‌ای است که تا حد ممکن آثار ظلم را کاهش دهند. اگر این باور در میان جهادگران وجود داشته باشد، در این صورت متوجه می‌شوند که آنها به مستضعفان لطف نمی‌کنند، بلکه خدمت به آنها وظیفه همه کسانی است که توانایی کافی برای این کار را دارند و اگر در انجام این وظیفه کوتاهی کنند، مسئول هستند و باید در برابر خداوند پاسخ‌گو باشند.

جدول 9. دلالت سیاستی مرتبط با اصل خدمت‌گذاری به مستضعفین

  1. الزام گروه‌های جهادی به جلب مشارکت جامعه هدف مستضعف در تصمیم‌گیری‌ها، به منظور حفظ کرامت و شأن آنها. 

مأخذ: همان.

4-2. خودسازی جهادگران

یکی دیگر از اهداف مهم جهاد سازندگی، «خودسازی» و «تعالی معنوی» جهادگران از طریق خدمت به محرومان است. کار جهادی باید فرصتی برای «خودسازی»، تمرین «اخلاص» و تفویت «ایمان» باشد. این هدف از کار جهادی بسیار مورد تأکید امامین انقلاب اسلامی بوده است. اصولاً «جهاد سازندگى از خود آدم باید شروع بشود» [34] خودسازی و رشد و تعالی روحی جهادگران از کار عمرانی و محرومیت‌زدایی مهم‌تر است [35]. وجه تمایز جهاد سازندگی از سایر گروه‌های اجتماعی، «توکل و ایمان و معرفت» بوده [28] و ضروری است که این مزیت و برتری حفظ و تقویت شود.

آرزوی بنیانگذار انقلاب اسلامی این بود که جهاد هرچه بیشتر اسلامی شود [36] و اعضای آن نیز با اخلاص و ایمان قوی‌تری خدمت کنند. زیرا اگر بدون «تهذیب نفس» و پاکیزگی روح اقدام به کار جهادی و خدمت به محرومان شود، به تعبیر امام خمینی (ره) این «جهاد سازندگى‌شان هم مفید نیست» [23].

خودسازی و اخلاص جهادگران باعث می‌شود که موانع و سختی‌ها آنها را دلسرد نکند. جهادگران توقعی از غیر خدا ندارند [37] و به همین دلیل اگر با بی‌مهری دولت و حتی مردم مواجه شدند، به دلیل همین اخلاص دست از تلاش نمی‌کشند.

روحیه مبارزه و مقاومت به دو شکل تجلی می‌یابد:

 اول، ساختن و آبادی کشور و کمک به مستضعفین که با هدف مبارزه با استکبار انجام می‌گیرد؛

دوم، خودسازی و تهذیب نفس که با هدف مبارزه با امیال نفسانی صورت می‌گیرد. 

  جدول 10. دلالت‌های سیاستی مرتبط با اصل خودسازی جهادگران

1.حمایت و تسهیل اقدامات مرتبط با معنویت و خودسازی گروه‌های جهادی.

2.استقرار نظام «مربی اخلاق» در ساختار گروه‌های جهادی برای هدایت و پایش رفتار حرفه‌ای. 

 

مأخذ: همان.

4-3. تلاش برای تربیت معنوی مردم

جهاد سازندگی فقط در پی آبادانی زمین نیست، بلکه با حضور نیروهای مؤمن و متشرع، آبادانی دل‌ها و تربیت معنوی مردم را نیز دنبال می‌کند. «خودِ حضور یک جوان مؤمن و متدین و متشرع در یک مجموعه روستایی، در بین جوانان، در بین مردم ...آنها را به دین، به انقلاب، به معنویت، سوق می‌دهد... . این خدمت‌رسانی است؛ خدمت‌رسانی مادی و خدمت‌رسانی معنوی» [35]. تأکید امامین انقلاب اسلامی این است که سازندگى روح را بر آبادانی سرزمین‌ها اولویت دارد [19] و البته این دو با یکدیگر منافات ندارند و می‌توان به‌موازات عمران و آبادی کشور، به تربیت معنوی مردم نیز پرداخت [38].

در نظر داشتن این هدف بسیار مهم است و اگر جنبه معنوی جهاد سازندگی فراموش شود، جهاد به پیمانکار خدمات عمومی تقلیل می‌یابد.

جدول 11. دلالت‌های سیاستی مرتبط با اصل لزوم تربیت معنوی مردم

1.ترکیب برنامه‌های سازندگی با فعالیت‌های فرهنگی و قرآنی در سطح محلی.

2. بهره‌گیری از الگوهای موفق تربیت معنوی در اردوهای جهادی.

 3.طراحی شاخص‌هایی برای سنجش اثر معنوی فعالیت‌های جهادی مانند میزان مشارکت محلی، احساس تعلق اجتماعی و گسترش شعائر دینی.

 

مأخذ: همان.

4-4. فراهم کردن زمینه مشارکت عموم مردم

جهاد سازندگی در عین همکاری با دولت، نهادی برخاسته از مردم است. فلسفه آن، فراهم‌سازی مشارکت عمومی و فراگیر اقشار مختلف در سازندگی کشور بود، به‌گونه‌ای که خود را مالک و سازنده وطن بدانند. نادرست نیست اگر بگوییم تأسیس جهاد سازندگی توسط امام خمینی (ره) به‌منظور گشودن مسیری بود برای اینکه «همه مردم» [39 و 40] بتوانند مشارکت جدی داشته باشند. به‌عبارت‌دیگر، جهاد سازندگی، یک ابزار است برای جلب مشارکت مردم و حضور آنها در صحنه.

به باور امامین انقلاب اسلامی، در جهاد سازندگی قشرهای مختلف مانند زنان [33]، دانشجویان [41]، متخصصین، بازاریان، کشاورزان، پزشکان [39] از طبقات مختلف [18] مشارکت دارند و ارزش جهاد سازندگی نیز به همین تنوع حضور اقشار مختلف است. آنچه این گروه‌های گوناگون را به یکدیگر پیوند می‌دهد، احساس مسئولیت است. به این معنا که دغدغه کشور را داشته باشند و برای کمک به جامعه وارد میدان شوند [33].

با توجه به جملات امامین انقلاب اسلامی، ضروری است که سیاستگذاران برای جذب همه اقشار کشور در گروه‌های جهادی برنامه‌ریزی کنند و نباید گروه‌های جهادی در انحصار بسیجیان و افراد مذهبی باشد. حضرت امام خمینی (ره) راهی را گشوده‌اند که همه مردم در مسیر خدمتگذاری فعالیت کنند.

جدول 12. دلالت‌های سیاستی مرتبط با اصل فراهم کردن زمینه مشارکت مردمی

1.سیاستگذاری برای جذب و مشارکت طیف‌های متنوع اجتماعی در فعالیت‌های جهادی.

 2.تقویت استقلال مالی گروه‌های جهادی از طریق اتکا به منابع مردمی، خیرین و شبکه‌های اجتماعی.

 3.استقرار نظام هدایت و نظارت دولتی بدون مداخله مستقیم در ساختار مردمی گروه‌ها. 

مأخذ: همان.

5. شرایط و الزامات

برای موفقیت و پیشبرد اهداف گروه‌های جهادی نیاز است شرایط و الزاماتی رعایت شود. سیاستگذاری برای این گروه‌ها با این الزامات باید صورت گیرد:

5-1. حفظ نظم و عدم اختلال در امور اداری کشور

یکی از الزامات بنیادی جهاد سازندگی آن است که حرکت‌های جهادی هرگز به بی‌نظمی، بی‌قانونی یا اختلال در امور کشور منجر نشوند. امامین انقلاب اسلامی بارها تأکید کرده‌اند که «جهادی بودن» به معنای «خارج از قاعده عمل کردن» نیست [24].

امامین انقلاب اسلامی با مشروط کردن فعالیت جهادی به حفظ نظم، سه هدف را در نظر داشته‌اند:

اول اینکه هر نهادی، هرچقدر هم مردمی و انقلاب باشد، باید برای ماندگاری و اثربخشی، خود را در چارچوب مقررات نظام اسلامی قرار دهد [23].

دوم اینکه هم‌افزایی گروه‌های جهادی با بوروکراسی رسمی با نظم و قانون امکان‌پذیر است.

سوم اینکه گروه‌های جهادی با رعایت نظم و قانون، مرز پررنگی میان خود و گروه‌های قانون‌شکن و بی‌نظم که به نظام جمهوری اسلامی آسیب می‌زنند ترسیم می‌کنند [42].

اگر بی‌نظمی و قانون‌گریزی توسط گروه‌های جهادی رواج یابد، نه‌تنها اعتبار آنها نزد مردم آسیب می‌بیند، بلکه می‌تواند خود به مانعی در اداره کشور تبدیل شود.

حفظ نظم توسط گروه‌های جهادی دو معنا دارد: یک معنای ظاهری و سطحی آن همان چیزی است که در بالا مورد تأکید قرار گرفت، گروه‌های جهادی با رعایت قانون، اخلالی در کار سایر دستگاه‌های خدماتی کشور به وجود نیاورند، اما ازطرف‌دیگر حفظ نظم، معنای عمیق‌تر و کلان‌تری نیز دارد. گروه‌های جهادی با درک اهداف اساسی کشور، برنامه خود را‌ به‌گونه‌ای تنظیم کنند که در جهت تحقق برنامه‌های کلی دولت و نظام سیاسی باشد. در این معنا، گروه‌های جهادی برای حفظ نظم کشور، فعالیت‌های جهادی خود را در راستای برنامه توسعه و پیشرفت و آمایش سرزمینی سامان می‌بخشند. این نوع رعایت نظم، باعث می‌شود که در سطوح عالی‌تری هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و گروه‌های جهادی به وجود آید.

جدول 13. دلالت‌های سیاستی مرتبط با اصل حفظ نظم و عدم اختلال

1.تصریح الزام به رعایت نظم و قانون در آیین‌نامه‌های فعالیت‌های جهادی.

2.طراحی نظام «انعطاف اداری» برای تسهیل اجرای سریع پروژه‌های جهادی در چارچوب قانون.

 

مأخذ: همان.

5-2. نظارت روحانیون و مردم

یکی دیگر از الزامات اساسی جهاد سازندگی، نظارت دقیق و همه‌جانبه بر رفتار و جهت‌گیری‌های گروه‌های جهادی است. نظارت بر گروه‌های جهادی به‌صورت خاص به دو دسته از جامعه واگذار شده است:

1. مردم مستضعف: کسانی که از گروه‌های جهادی خدمات دریافت می‌کنند نظارت همه‌جانبه بر گروه‌های جهادی دارند. به این معنا که مردم اگر اقدامات ضد دینی و ضد انقلابی از گروه‌های جهادی مشاهده کردند اجازه دارند که اقدام بکنند و مانع از فعالیت گروه‌های جهادی متخلف شوند [39].

2. روحانیون: به باور امامین انقلاب اسلامی، روحانیون نقش نظارتی بر گروه‌های جهادی دارند [39]. به همین دلیل در تمام دوره فعالیت وزارت جهاد سازندگی در دهه‌های ۶۰ و ۷۰، امامین انقلاب اسلامی نماینده خود را در این ساختار منصوب می‌کردند و تأکید داشتند که وظیفه نماینده ولی‌فقیه در جهاد سازندگی، «نظارت» [43] و برخورد با انحرافات است [36].

نکته مهم این است که در اندیشه امامین انقلاب اسلامی، مشارکت همه اقشار با هر گرایشی در فعالیت جهادی آزاد است. برای خدمت‌رسانی به مستضعفین و مردم نباید گزینش برپا کرد و فعالیت جهادی و محرومیت‌زدایی را تنها مختص اقشار انقلابی و مذهبی تلقی کرد. به‌رغم این گشودگی، شرط فعالیت جهادی این است که اشخاص در زمان حضور در مناطق محروم بر ضد اسلام و انقلاب فعالیت نکنند؛ به این معنا که به بهانه جهاد سازندگی و محرومیت‌زدایی در پی اقدامات ضدانقلابی و انحرافی نباشند [18].

یادآوری این نکته ضروری است که تصریح به نظارت روحانیون به معنای نفی نظارت مردم بر گروه‌های جهادی نیست. هر قشر و گروهی از مردم این صلاحیت را دارند که بر کارهای جهادی نظارت همه‌جانبه داشته باشند و از باب امر به معروف و نهی از منکر نقدهای خود به گروه‌های جهادی را بیان کنند و انتظار پاسخ‌گویی از این گروه‌ها داشته باشند.

جدول 14. دلالت‌های سیاستی مرتبط با اصل نظارت مردم و روحانیون

1.ایجاد چارچوب قانونی مشخص برای نظارت بر فعالیت گروه‌های جهادی با محوریت نظارت هدایتی روحانیت و نماینده ولی‌فقیه.

2.احیای شوراهای مردمی برای پایش عملکرد گروه‌های جهادی با رعایت ملاحظات و جزئیات ضروری مربوط به گروه‌های مردمی.

مأخذ: همان.

6. کارکردها

از نظر امامین انقلاب اسلامی، جهاد سازندگی دارای کارکردهای فراوانی است و منحصر به محرومیت‌زدایی نیست. محرومیت‌زدایی را می‌توان به دولت نیز واگذار کرد تا به‌صورت متمرکز و حرفه‌ای رفع فقر و محرومیت در روستاها را پیگیری کند. آنچه باعث مزیت و ارجحیت گروه‌های جهادی نسبت به دولت می‌شود، همین کارکردهایی است که در ادامه به آن اشاره می‌شود.

6-1. انگیزه‌بخشی و ایجاد حس ارزشمندی به محرومان

یکی از برجسته‌ترین کارکردهای گروه‌های جهادی، دمیدن روحیه‌ امید و ارزشمندی در میان اقشار محروم است. حضور جوانان دانشجو، پزشک، مهندس یا حتی افراد بازگشته از غرب در روستاها، هرچند از نظر فنی و تخصصی کارآمدی محدودی دارد، اما اثر اجتماعی و روانی عمیقی برجای می‌گذارد. مردم مستضعف وقتی می‌بینند فرزندان طبقه متوسط و تحصیل‌کرده کشور پا به پای آنان در مزرعه یا کارگاه فعالیت می‌کنند، احساس می‌کنند مورد احترام سایر مردم هستند [33-35]. این حضور، فاصله‌ میان قشرهای مختلف جامعه را کاهش داده و زمینه‌ همدلی اجتماعی را فراهم می‌کند. حتی اگر کار عملی جهادگران در ساخت‌وساز و عمران کم‌اثر باشد، اما ارزش نمادین آن در تقویت روحیه مستضعفان و ایجاد حس مشارکت بی‌نظیر است [29].

باید توجه داشت که گروه‌های جهادی بیش از آنکه نهادی «سازنده» باشند، نهادی «انگیزه‌بخش» و «روحیه‌دهنده» هستند. این کارکرد را نمی‌توان با معیارهای صرفاً اقتصادی سنجید. امامین انقلاب اسلامی آگاه بودند که دانشجویان یا جوانان تحصیل‌کرده که برای کارگری و کشاورزی به روستاها می‌روند هرگز توان و کارایی روستائیان و کارگران حرفه‌ای را ندارند [34]. حاصل کار جهادگران، بیش از آنکه مادی و عمرانی باشد، از جنس انگیزه‌بخشی و تقویت جایگاه اجتماعی روستائیان و اعتمادبه‌نفس مستضعفان می‌شود.

6-2. افزایش مسئولیت‌پذیری و حس تعاون انقلابی

یک کارکرد دیگر گروه‌های جهادی، مربوط به جهادگران است نه مستضعفان. مجموعه فعالیت‌های گروه‌های جهادی باعث می‌شود که مسئولیت اجتماعی و روحیه تعاون انقلابی در میان جوانان حاضر در صحنه جهاد سازندگی تقویت شود. حضور در اردوهای جهادی، جوانان و مردم را از حالت منفعل بیرون آورد و آنان را به کنشگرانی مسئول در قبال جامعه بدل می‌کند.

جهادگران با تجربه مستقیم خدمت به مستضعفین و لمس مشکلات مردم، مسئولیت‌پذیری بیشتری پیدا می‌کنند [30]. در اندیشه امامین انقلاب اسلامی، یکی از برکات انقلاب اسلامی «گسترش حس تعاون و همکاری» میان مردم بود که بیش از همه جهاد سازندگی آن را عینیت بخشید [29 و 34]. جهادگران تحت‌تأثیر انقلاب اسلامی به این آگاهی رسیدند که همه مردم ایران با هم، هم‌سرنوشت هستند و بنابراین وظیفه دارند که به کمک هم بشتابند. این فراتر از دلسوزی عمومی و حس وجدان بشری است [42].

6-3. امیدآفرینی

امیدآفرینی از مهم‌ترین کارکردهای جهاد سازندگی است. در شرایطی که دشمنان می‌کوشند ناکارآمدی نظام را القا کنند، حضور جوانان جهادی در روستاها نشانه زنده موفقیت انقلاب اسلامی به شمار می‌رود [19]. براساس اندیشه امامین انقلاب اسلامی گروه‌های جهادی سرمایه‌های امیدآفرین کشورند که با تشکیل شبکه گسترده به محرومیت‌زدایی مشغولند [44]. این امیدآفرینی نه‌تنها برای مردم عادی، بلکه برای امامین انقلاب اسلامی هم مصداق داشت؛ رهبر شهید  روایت می‌کنند که هر زمان اخبار جهاد سازندگی به امام خمینی (ره) می‌رسید، قلب ایشان از دیدن این همه تلاش پر از امید و شادی می‌شد [28]. گروه‌های جهادی اگر به‌درستی کارکرد خود را ایفا کنند، بهترین سند و گواه برای کارآمدی انقلاب اسلامی هستند.

6-4. آگاهی از وضع مستضعفین

یکی از کارکردهای کلیدی اردوهای جهادی، آشنایی نخبگان و مسئولان آینده کشور با واقعیت‌های زندگی محرومان است [45]. این کارکرد، تأثیر ماندگاری در جهت‌گیری عدالت‌خواهانه نظام اسلامی دارد [46]. حضور در اردوهای جهادی به‌صورت واضح نقاط قوت و ضعف را نشان می‌دهد [47]. گروه‌های جهادی در ارتباط مستقیم با مردم قرار می‌گیرند و در نتیجه بدون واسطه مشکلات واقعی جامعه را دریافت می‌کنند [30].


در واقع می‌توان کارکرد گروه‌های جهادی را ایجاد «پل ارتباطی» میان اقشار مختلف مردم تلقی کرد و این ابزار می‌تواند سیاستگذاری کشور را به سمت عدالت‌خواهی و توجه به طبقات فرودست سوق دهد [46].

شکل 3. کارکردهای گروه‌های جهادی

 

 

مأخذ: همان.

 

آنچه در سه بخش گذشته بررسی شد، سه سطح متفاوت از منظومه فکری امامین انقلاب درباره جهاد سازندگی را نشان می‌دهد.

«ماهیت» بیان می‌کند که گروه‌های جهادی چه هستند و چه ویژگی‌های هویتی و ساختاری دارند؛

«اهداف» روشن می‌کند که این نهادها برای تحقق چه مقاصدی شکل گرفته‌اند؛

 «کارکردها» آثار و پیامدهای اجتماعی، فرهنگی و حکمرانی ناشی از فعالیت آنها را تبیین می‌کند.

 از منظر سیاستگذاری، این سه سطح مکمل یکدیگرند: سیاست‌ها باید‌ به‌گونه‌ای طراحی شوند که ماهیت گروه‌های جهادی حفظ شود، اهداف مورد نظر آنها محقق گردد و کارکردهای مثبت آنها تقویت شود. بر همین اساس، در بخش بعدی تلاش می‌شود دلالت‌های سیاستی و الزامات تقنینی و اجرایی مستخرج از این منظومه فکری ارائه شود.

7. سیاست‌ها و خط‌مشی‌ها

سیاست‌های پیشنهادی این گزارش مستقیماً از تحلیل سه‌لایه اندیشه امامین انقلاب درباره جهاد سازندگی استخراج شده است. در این چارچوب، ویژگی‌های ماهوی گروه‌های جهادی مبنای سیاست‌های ناظر بر هویت و ساختار این نهادها قرار گرفته، اهداف جهاد سازندگی مبنای سیاست‌های توسعه و هدایت فعالیت‌های جهادی بوده و کارکردهای اجتماعی و فرهنگی آن نیز مبنای سیاست‌های حمایتی و نظارتی قرار گرفته است. بنابراین، پیشنهادهای زیر صرفاً مجموعه‌ای از توصیه‌های اجرایی نیستند، بلکه ترجمه سیاستی منظومه فکری امامین انقلاب درباره جایگاه و نقش گروه‌های جهادی در نظام جمهوری اسلامی محسوب می‌شوند:

1.     احیای وظایف فرهنگی گروه‌های جهادی: براساس اندیشه امامین انقلاب اسلامی، بخش عمده وظایف گروه‌های جهادی رنگ و بوی فرهنگی دارد. در واقع جهادگران، سفیر انقلاب اسلامی هستند و باید معارف اسلامی و انقلابی را به مستضعفان منتقل کنند. این سنت از ابتدای تشکیل جهاد سازندگی تا اواخر دهه ۶۰ جاری بود؛ اما به‌تدریج توجه به وظایف فرهنگی رنگ باخت و اکنون تقریباً نادیده گرفته می‌شود و تمرکز بر فعالیت‌های عمرانی است.

2.     حفظ استقلال گروه‌های جهادی از دولت و نهادها: در اندیشه امامین انقلاب اسلامی و بنیانگذاران جهاد سازندگی مانند شهید بهشتی (ره)، گروه‌های جهادی باید استقلال خود را حفظ کنند و مردمی باقی بمانند. وابستگی گروه‌های جهادی به دولت و نهادهای حاکمیتی (مانند بنیادها و بسیج سازندگی) با اندیشه امامین انقلاب اسلامی سازگار نیست. بنابراین لازم است حدود دخالت و تصدی این نهادها در امور گروه‌های جهادی مشخص شود. مطلوب این است که دولت، بنیادها و بسیج سازندگی، حمایت‌های مالی و تجهیزات از گروه‌های اجتماعی به عمل آورند و حتی سیاستگذاری کلان نیز انجام شود، اما در اداره امور و تصمیم‌گیری‌ها کاملاً این گروه‌ها را آزاد بگذارند.

3.     حمایت ویژه از گروه‌های جهادی زنان: در اندیشه امامین انقلاب اسلامی، حضور زنان در فعالیت‌های جهادی تحسین شده است. در این زمینه مناسب است سیاستگذاری مناسبی انجام شود که زنان نیز بتوانند در اردوهای جهادی حضور بیشتری داشته باشند.

4.     حمایت ویژه از گروه‌های تحصیل‌کرده برای حضور در اردوهای جهادی: امامین انقلاب اسلامی بر حضور تحصیل‌کردگان و نخبگان علمی در نهضت خدمت‌رسانی به مستضعفین تأکید داشتند. برای این منظور لازم است به‌گونه‌ای سیاستگذاری شود که این قشر از جامعه در فعالیت‌های جهادی حضور بیشتری داشته باشند. حضور این افراد در خدمت مستقیم به مستضعفان باعث تکریم و اعتمادبه‌نفس آنها می‌شود.

5.     نظارت اثربخش: استقلال گروه‌های جهادی مانع از نظارت بر آنها نیست. در اندیشه امامین انقلاب اسلامی، مردم مستضعف و روحانیون ارکان نظارت بر گروه‌های جهادی هستند. برای این منظور لازم است به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شود که گروه‌های جهادی تحت نظارت روحانیون و نیز مردمی که در مناطق محروم خدمات گروه‌های جهادی را دریافت می‌کنند قرار بگیرد. در این زمینه توصیه می‌شود که طراحی سازوکارهای نظارتی غیر بوروکراتیک بر گروه‌های جهادی، با رویکرد «اعتماد همراه با سنجش‌پذیری»در پیش گرفته شود تا هم از فساد و ناکارآمدی پیشگیری شود و هم انگیزه‌های جهادی تضعیف نگردد.

6.     گسترش دایره و تنوع اعضای گروه جهادی: در حال حاضر گروه‌های جهادی اغلب از جوانان حزب‌الهی تشکیل شده است، درحالی‌که اندیشه امامین انقلاب اسلامی فراگیرتر از این است. بر این اساس باید سیاستگذاری به سمتی برود که افراد با گرایش‌های گوناگون نیز برای حضور در اردوهای جهادی ترغیب شوند و با شرط خودداری از فعالیت‌های ضدانقلابی و ضد اسلامی، به مستضعفان خدمت کنند. در این زمینه، اصلاح پیشنهادی «قانون اصلاح اختیارات سازمان بسیج سازندگی نیروی مقاومت بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» مبنی‌بر مشمول کردن تمام اعضای گروه‌های جهادی در زمان اردوی جهادی به عضویت موضوع ماده (۱۳) قانون مقررات استخدامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی [11] در تعارض با اندیشه امامین انقلاب اسلامی است.

7.     حفظ نگاه جهادی و انگیزه‌های مقاومتی و استکبارستیزانه و انقلابی: گروه‌های جهادی دارای هویت ریشه‌دار و مشخصی هستند و باید از این هویت مراقبت شود. در اندیشه امامین انقلاب اسلامی، گروه‌های جهادی، با انگیزه انقلابی و استکبارستیزی به سازندگی و خدمت به مستضعفان می‌پردازند. بنابراین لازم است قوانین و سیاست‌هایی طراحی شود که به‌صراحت از این هویت محافظت کنند.

8.     بهره‌گیری از بازخوردهای گروه‌های جهادی در سیاستگذاری کشور: یکی از روش‌های جدید برای ارزیابی سیاست‌ها و روندهای اجرایی کشور، «ارزشیابی مردم‌محور» است که براساس آن، مردم روندهای جاری در کشور را ارزشیابی می‌کنند. گروه‌های جهادی به این دلیل که کاملاً مردمی و مستقل از دولت هستند و از این بابت که به‌صورت مستمر با مردم جامعه در ارتباط هستند، می‌توانند به بهترین شکل ارزشیابی مردم‌محور را اجرا کنند. رجوع به بازخوردهای گروه‌های جهادی برای سیاستگذاری یا اصلاح خط‌مشی‌ها می‌تواند باعث ارتقای نظام حکمرانی شود. امامین انقلاب اسلامی نیز بر توجه به بازخوردهای گروه‌های جهادی تأکید کرده‌اند [30].

 

گام‌های عملیاتی

1. تدوین قانون: فقدان قانون جامع گروه‌های جهادی باعث آسیب فراوانی به حرکت‌های جهادی شده است. تمام گروه‌های اجتماعی مانند گروه‌های مردم‌نهاد، خیریه‌ها، هلال احمر، اتحادیه‌ها، سازمان‌های صنفی و... دارای قانون خاص خود هستند و این قوانین مدام به‌روز می‌شوند. درحالی‌که گروه‌های جهادی از قانون مختص به خود محروم هستند. این موضوع باعث شده که جایگاه گروه‌های جهادی متزلزل و آشفته باشد. فوری‌ترین نیاز برای احیای جهاد سازندگی و تقویت گروه‌های جهادی، تدوین قانون جامع گروه‌های جهادی است که در آن خلأ‌های قانونی رفع‌ و صرفاً در بخش‌هایی که نیاز به قانون وجود دارد، مقرراتی وضع شود.

2. ارتقای آموزش جهادگران: حضور در اردوهای جهادی و مناطق محروم نیازمند آموزش مهارت‌های گوناگون است. این مهارت‌ها صرفاً فنی نیستند، بلکه مهم‌تر از آن، مهارت‌های اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی است. در اندیشه امامین انقلاب اسلامی، جهاد سازندگی نقش عمده‌ای در خودسازی جهادگران دارد؛ در نتیجه لازم است آموزش‌های کافی به جهادگران داده شود تا بتوانند از فضای معنوی خدمت به مستضعفان استفاده کرده و به خودسازی و ارتقای اخلاقی و تهذیب نفس بپردازند. ازسوی‌‏‌دیگر حضور در بافت فرهنگی متفاوت، نیاز به آموزش و فراگیری اصول اجتماعی و فرهنگی برای سازگاری جهادگران دارد: نحوه پوشش، چگونگی گفتگو، نوع تعامل و ... باید به جهادگران آموزش داده شود که به‌صورت ناخواسته باعث آزردگی مستضعفان و آسیب دیدن هویت فرهنگی منطقه نشوند.

3. به‌روز‌رسانی و انتشار اطلس نقاط محروم: یکی از اقدامات مهم و ارزشمند نهادهای فعال در حوزه محرومیت‌زدایی، تهیه اطلس محرومیت بود. بااین‌حال این اطلس، جامع نیست و به‌روزرسانی نیز نشده است. برای شناسایی، اولویت‌گذاری، هماهنگی و برنامه‌ریزی لازم است اطلس به‌روز نقاط محروم کشور در دسترس گروه‌های جهادی باشد.

4. هدف‌گذاری دقیق و زمان‌مند برای رفع محرومیت: محرومیت‌زدایی نباید به یک فرایند ‏‌کم‌ثمر و بی‌هدف تبدیل شود. به‌منظور ایجاد امید و اعتماد به حرکت جهادی لازم است برای رفع محرومیت هدف‌گذاری دقیق و زمانمند طراحی شود. در برخی مناطق کشور، مانند بشاگرد در استان بوشهر، چند دهه است که گروه‌های جهادی حضور پیدا می‌کنند و اقدامات عمرانی انجام می‌دهند؛ بااین‌حال هنوز جزو محروم‌ترین نقاط استان به شمار می‌رود [48]. این موضوع از یک طرف عمق محرومیت این منطقه را نشان می‌دهد و ازسوی‌‏‌دیگر ناکافی بودن فعالیت‌های جهادی در این منطقه را آشکار می‌کند. هر دو سوی این ماجرا ناشی از ناهماهنگی و فقدان هدف‌گذاری دقیق و عملیاتی برای رفع محرومیت است. البته تأکید می‌شود که براساس بند «۱۲» اصل سوم قانون اساسی، رفع محرومیت برعهده دولت است و گروه‌های جهادی صرفاً یاری‌گر دولت در انجام این رسالت هستند.

5. حمایت از ابزارهای جدید حل مسائل اجتماعی: در طول دو دهه گذشته برخی ابزارها ابداع شده‌اند که می‌توانند برای حل مسائل اجتماعی و محرومیت‌زدایی مؤثر باشند. شرکت‌های نوپا، مرکز رشد، خانه نوآوری، کسب‌وکار اجتماعی، نوآوری اجتماعی و... ازجمله این ابزارهاست که اگر گروه‌های جهادی بتوانند خود را با استفاده از این ابزارها به‌روز کنند می‌توانند در انجام مأموریت خود موفق‌تر باشند. با توجه به اینکه بدنه مهم گروه‌های جهادی از دانشجویان تشکیل شده به نظر می‌رسد که ظرفیت مناسب برای تجهیز به این ابزارها در میان جهادگران موجود باشد؛ اما لازم است دولت و نهادهای حامی گروه‌های جهادی به سمت شناخت و حمایت از این ابزارها حرکت کنند.

۸. جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

گروه‌های جهادی در طی چهار دهه گذشته، از یک حرکت مقطعی محرومیت‌زدایی به یک ظرفیت راهبردی در مقام «حلقه‌های میانی» میان مردم و حاکمیت تبدیل شده‌اند. این تحول، هم در سطح کارکردها (خدمت‌رسانی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی) و هم در سطح نقش‌ها (میانجیگری اجتماعی، مطالبه‌گری، نظارت اجتماعی و نوآوری اجتماعی) قابل مشاهده است.

 براساس تحلیل تطبیقی سیاست‌های دولتی و تجربه جهاد سازندگی تا دوره پس از ادغام، می‌توان گفت که سیاستگذاری‌های رسمی، به‌رغم دستاوردهایی مانند گسترش پوشش خدمات و تقویت زیرساخت‌های روستایی، با ضعف‌های جدی در حوزه‌های زیر مواجه بوده‌اند:

  •  عدم تثبیت روشن و پایدار جایگاه حقوقی و نهادی گروه‌های جهادی؛‌
  •  ناپایداری مالی و نبود الگوی مشخص تأمین مالی‌ مبتنی‌بر شفافیت و پاسخ‌گویی؛‌
  •  گرایش‌های دولتی‌سازی و بوروکراتیک که تهدیدکننده مردمی‌بودن و خودجوشی گروه‌هاست؛‌
  •  امکان مصادره تبلیغاتی و کاهش اعتماد اجتماعی در نتیجه مداخله‌های سیاسی و جناحی.

تحلیل مبانی نظری و اندیشه امام خمینی (ره) و رهبر شهید نشان می‌دهد که «کار جهادی» در این منظومه فکری، یک الگوی مقطعی امداد نیست، بلکه شیوه‌ای پایدار برای تحول جامعه اسلامی‌ مبتنی‌بر ایمان، داوطلبی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، مردمی‌بودن و ابتکار است. بنابراین، سیاستگذاری مطلوب برای گروه‌های جهادی باید به‌جای ادغام کامل در ساختارهای سخت دولتی، بر حفظ و تقویت خصایص مردمی، خودجوش و انقلابی این گروه‌ها، در عین تعریف سازوکارهای روشن تنظیم‌گری، نظارت و هماهنگی، استوار باشد.

اصول سیاستگذاری مطلوب براساس اندیشه امامین انقلاب مانند مردمی ‌بودن، عدالت‌محوری، تقدم میدان و واقعیت‌های اجتماعی بر ملاحظات صرفاً اداری، تکیه بر نیروهای داوطلب، تربیت نیروی مؤمن و انقلابی‌ و تقویت شبکه‌های اجتماعی محلی باید مبنای طراحی سیاست‌ها قرار گیرد.

یافته‌های این گزارش در سطح نخست ناظر به اصول سیاستگذاری مستخرج از اندیشه امامین انقلاب است. بااین‌حال، تبدیل این اصول به اقدامات اجرایی نیازمند توجه به مسائل و چالش‌های فعلی زیست‌بوم جهادی کشور است. ازاین‌رو بخشی از پیشنهادهای عملیاتی گزارش حاصل تطبیق این اصول با نیازها و مسائل کنونی حوزه گروه‌های جهادی است. بر مبنای یافته‌ها، چارچوب سیاستی مطلوب برای تحول گروه‌های جهادی براساس اندیشه امامین انقلاب اسلامی باید بر محورهای زیر استوار باشد:

1. تثبیت نقش گروه‌های جهادی به‌عنوان «حلقه‌های میانی»:

  •  تعریف جایگاه رسمی گروه‌های جهادی در منظومه حکمرانی به‌عنوان واسط فعال میان مردم و حاکمیت، نه به‌عنوان زیرمجموعه صرفاً اجرایی دستگاه‌های دولتی.
  •  طراحی سازوکارهای حقوقی و نهادی که ضمن ایجاد شناخت و هماهنگی با حاکمیت، استقلال، مردمی‌بودن و داوطلبی این گروه‌ها را حفظ کند.

2. طراحی «چارچوب ملی سیاستگذاری برای گروه‌های جهادی»:

  •   تدوین یک سند ملی سیاستگذاری که اصول، اهداف، خطوط قرمز، نقش‌ها، تقسیم کار نهادی، روش‌های تأمین مالی، سازوکارهای نظارتی و نحوه تعامل گروه‌های جهادی با دستگاه‌های رسمی و سایر نهادهای مدنی را روشن کند.
  •  اجتناب از رویکرد پروژه‌محور کوتاه‌مدت؛ حرکت به سمت برنامه‌ریزی میان‌مدت و بلندمدت‌ مبتنی‌بر مسائل راهبردی هر منطقه و هر حوزه (اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی).

3. سازوکارهای تأمین مالی، شفافیت و پاسخ‌گویی:

  •  طراحی نظام چندمنبعی تأمین مالی (کمک‌های مردمی، بودجه‌های حاکمیتی، مشارکت بخش خصوصی، صندوق‌های حمایتی و نهادهای خیریه) با قواعد روشن شفافیت و گزارش‌دهی.
  •  تعریف استانداردهای حداقلی برای حسابرسی مستقل، انتشار گزارش‌های عمومی و دسترسی مردم به اطلاعات کلی پروژه‌ها و منابع مصرف‌شده.
  •   پیوند دادن تأمین مالی رسمی به رعایت معیارهای شفافیت، پاسخ‌گویی و پایبندی به اصول مردمی‌بودن.

4. توانمندسازی و حرفه‌ای‌سازی مشروط به حفظ هویت جهادی:

  •  طراحی برنامه‌های نظام‌مند آموزش و توانمندسازی در حوزه‌های مدیریت پروژه، ارزیابی اثر اجتماعی، کارآفرینی اجتماعی، ارتباطات اجتماعی و رسانه‌ و تعامل با دولت.
  •  حمایت از شبکه‌سازی میان گروه‌های جهادی برای تبادل تجربه، ارتقای استانداردها و شکل‌گیری سازوکارهای خودتنظیم‌گر.
  •  جلوگیری از تبدیل حرفه‌ای‌سازی به بروکراتیزه‌کردن و استخدامی‌سازی؛ تأکید بر حفظ بنیان داوطلبی، روحیه انقلابی و انگیزه اعتقادی.

5. بهره‌گیری از ظرفیت نوآوری اجتماعی و کسب‌وکارهای اجتماعی:

  • تشویق گروه‌های جهادی به حرکت از فعالیت صرفاً امدادی به سمت طراحی مدل‌های پایدار نوآوری اجتماعی و کسب‌وکارهای اجتماعی متناسب با مسائل محلی. 
  •  تعریف مشوق‌ها، حمایت‌های حقوقی و مالی برای طرح‌هایی که هم‌زمان سه هدف عدالت اجتماعی، پایداری اقتصادی و تقویت سرمایه اجتماعی را دنبال می‌کنند.

6. نهادینه‌سازی نقش در نظارت اجتماعی و اصلاح حکمرانی:

  •  به رسمیت شناختن نقش گروه‌های جهادی در شناسایی موانع میدانی، رصد ناکارآمدی‌ها و ارائه گزارش‌های واقع‌بینانه از وضعیت سیاست‌ها و برنامه‌های دولتی در مناطق هدف.
  •   طراحی کانال‌های رسمی و شفاف برای انتقال بازخوردها و پیشنهادهای گروه‌های جهادی به سطوح تصمیم‌گیری و نظارتی (مجلس، دولت، شوراها و...).

شکل 4. اصول استخراج شده از اندیشه امامین انقلاب اسلامی برای حکمرانی گروه‌های جهادی

 

 

مأخذ: همان.

 

 براساس شواهدی که وجود دارد می‌توان سناریوهای زیر را در مورد گروه‌های جهادی تصور کرد:

 

سناریوی الف: تقویت اراده حاکمیتی برای بهره‌گیری از ظرفیت گروه‌های جهادی

این سناریوی مطلوب است و برای گسترش حکمرانی مردمی پیشنهاد می‌شود. در این صورت لازم است نهادهای مختلف در جمهوری اسلامی به‌صورت جدی فعال شوند:

  •   مجلس شورای اسلامی (کمیسیون‌های اجتماعی، فرهنگی و برنامه و بودجه و تصویب قانون حمایت و تنظیم فعالیت گروه‌های جهادی.
  •    هیئت دولت و به‌طور خاص معاونت حقوقی، معاونت توسعه مدیریت، سازمان برنامه و بودجه، وزارت کشور و دستگاه‌های بخشی.

همچنین نهادهای زیر به رشد و توسعه گروه‌های جهادی کمک کنند:

  •   سازمان بسیج مستضعفین و سایر نهادهای جهادی رسمی.
  •   شبکه گروه‌های جهادی مردمی و مستقل.
  •   شوراهای اسلامی شهر و روستا، استانداری‌ها و شهرداری‌ها.
  •   بنیاد مسکن انقلاب اسلامی.

 

سناریوی ب: ثبات نسبی وضعیت موجود و حرکت تدریجی اصلاحی

در این سناریو، وضعیت فعلی حفظ می‌شود و تغییرات اندکی در وضعیت گروه‌های جهادی انجام می‌گیرد. در این شرایط، نهادهای زیر فعال هستند و به ایفای وظیفه می‌پردازند:

  •   دستگاه‌های پیشرو و مسئله‌محور در سطح ملی و استانی (استانداری‌ها، بعضی وزارتخانه‌ها و شهرداری‌های بزرگ) که می‌توانند با طرح مشکلات و مسائل، گروه‌های جهادی را برای فعالیت و محرومیت‌زدایی ترغیب و پشتیبانی کنند.
  •    شبکه‌های داوطلبانه گروه‌های جهادی که می‌توانند با خودتنظیم‌گری، استانداردسازی داخلی و شفافیت اختیاری، الگوی موفق ارائه دهند و به تدریج سیاست رسمی را تحت‌تأثیر قرار دهند.

 

سناریوی ج: تضعیف گروه‌های جهادی

در این سناریوی نامطلوب، نظام حکمرانی جایگاهی برای گروه‌های جهادی قائل نخواهد شد و به‌تدریج آنها را هرچه بیشتر به حاشیه می‌راند. در این وضعیت، توصیه سیاستی معطوف به کاهش خسارات و حفظ حداقلی ظرفیت جهادی است:

  • فعالیت خودجوش گروه‌های جهادی و شبکه‌های جهادی.
  • حمایت نهادهای مرجع دینی و انقلابی از هویت، استقلال نسبی و مردمی‌بودن گروه‌های جهادی.
  •   تقویت خودتنظیم‌گری، شفافیت داوطلبانه و ارتقای سواد سیاستی در میان مدیران جهادی برای کاهش آسیب‌پذیری در برابر سوءاستفاده‌های جناحی و تبلیغاتی.

 

جدول 15. پیشنهاد توصیه سیاستی 

ردیف

نوع توصیه

توصیه سیاستی

الزامات و قیود اجرایی

دستگاه متولی

دستگاه معین

زمان‌بندی اجرا (کوتاه‌مدت، میان‌مدت، بلندمدت)

ملاحظات

تداوم

اصلاح

 

 

√

قانون حمایت و تنظیم فعالیت گروه‌های جهادی و نهادهای جهادی‌محور

 

مجلس شورای اسلامی

 

میان‌مدت

- تعیین تعریف حقوقی روشن برای گروه جهادی، معیارهای شناسایی، ثبت آسان[14]  و نحوه نظارت حداقلی.

- تصریح جایگاه گروه‌های جهادی به‌عنوان نهادهای مردمی داوطلبانه با نقش حلقه میانی، نه به‌عنوان شرکت پیمانکاری یا بازوی اجرایی صرف.

- پیش‌بینی احکام تسهیلگر در حوزه بیمه داوطلبان و امکان استفاده از ظرفیت وقف و خیریه.

 

 

√

اصلاح قوانین برنامه‌ای و بخشی

 

سازمان برنامه‌وبودجه

مجلس شورای اسلامی

بلند‌مدت

- درج احکام مشخص درباره نقش گروه‌های جهادی در برنامه‌های توسعه‌ای، به‌ویژه در حوزه‌های محرومیت‌زدایی، توانمندسازی اجتماعی، کارآفرینی اجتماعی و بازآفرینی شهری و روستایی.

- الزام دستگاه‌ها به تعریف سازوکار مشارکت با گروه‌های جهادی در طراحی، اجرا و ارزیابی برنامه‌ها.

 

 

√

تهیه و تصویب «سند ملی سیاستگذاری گروه‌های جهادی»

 

هیئت دولت

نهادهای جهادی (بسیج سازندگی، گروه‌های مستقل جهادی، مجموعه‌های مردمی) و دستگاه‌های مرتبط (وزارت کشور، جهاد کشاورزی، تعاون، کار و رفاه اجتماعی، سازمان برنامه‌وبودجه و...)

بلندمدت

- تعریف شاخص‌ها، اهداف، خطوط راهنما و چارچوب همکاری دولت–گروه‌های جهادی در سطح ملی و استانی.

 

 

√

ایجاد «نهاد هماهنگ‌کننده ملی گروه‌های جهادی»

 

وزارت کشور

بسیج سازندگی، معاونت محرومیت‌زدایی رئیس جمهور، فراکسیون جهاد سازندگی و محرومیت‌زدایی مجلس شورای اسلامی

میان‌مدت

ایجاد ساختاری سبک، شبکه‌ای و غیرمتمرکز که وظیفه اصلی آن تنظیم‌گری نرم، تسهیلگری، تبادل تجربه، استانداردسازی حداقلی و نظارت بر حُسن اجرای چارچوب ملی باشد، نه مدیریت مستقیم و دستوری گروه‌ها.

 

 

√

طراحی نظام جامع تأمین مالی و حمایت غیرمالی

 

سازمان برنامه‌وبودجه

وزارت کشور، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی

میان‌مدت

- ایجاد صندوق‌های مشترک ملی و استانی با مشارکت دولت، بخش خصوصی و خیریه‌ها برای حمایت از طرح‌های جهادی و کسب‌وکارهای اجتماعی منتخب.

- ارائه خدمات مشاوره‌ای، حقوقی، آموزشی و شبکه‌سازی به‌جای صرفاً تخصیص منابع مالی.

 

 

√

تدوین دستورالعمل‌های مشارکت با گروه‌های جهادی

 

وزارت کشور

 

میان‌مدت

- تعیین فرایندهای شفاف برای انعقاد تفاهم‌نامه، تخصیص پروژه‌ها و همکاری میدانی با گروه‌های جهادی.

- حذف یا کاهش بوروکراسی‌های زائد که مانع فعالیت داوطلبانه و چابک می‌شود.

 

 

√

ایجاد «کارگروه‌های مشترک مسئله‌محور» در سطح استان و شهرستان

 

وزارت کشور

سازمان بسیج سازندگی

کوتاه‌مدت

- با حضور نمایندگان گروه‌های جهادی، دستگاه‌های اجرایی، شوراهای محلی و بخش خصوصی، برای طراحی و اجرای پروژه‌های محلی‌ مبتنی‌بر مسائل واقعی منطقه.

 

 

√

استفاده از ظرفیت نظارت اجتماعی گروه‌های جهادی

 

مجلس شورای اسلامی

 

کوتاه‌مدت

- تعریف سازوکارهای رسمی برای دریافت گزارش‌های میدانی از گروه‌های جهادی درباره کیفیت اجرای پروژه‌ها، وضعیت خدمات عمومی و مشکلات محلی‌ و اتصال این گزارش‌ها به نظام تصمیم‌گیری اداری و نظارتی.

 

 

√

طراحی استانداردها و شاخص‌های ارزیابی اثر اجتماعی فعالیت‌های جهادی

 

وزارت کشور

 

کوتاه‌مدت

- تدوین چارچوب‌های ساده، قابل‌فهم و قابل‌اجرا برای سنجش اثر بر سرمایه اجتماعی، توانمندسازی، کاهش نابرابری و اصلاح فرایندهای حکمرانی.

 

 

√

پیوند نظام تأمین مالی با نتایج ارزیابی مستقل

 

سازمان برنامه‌وبودجه

وزارت کشور

میان‌مدت

- تخصیص حمایت‌های مالی و غیرمالی براساس ترکیبی از شاخص‌های شفافیت، پاسخ‌گویی، اثر اجتماعی و میزان حفظ مردمی‌بودن و داوطلبی.

مأخذ: همان.

9. پیوست

فرمایشات

سند

کد

متن فیش

مضمون پایه

مضمون سازمان‌دهنده

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

 1378/09/26

ع م ۱ ۲۱۶

[دولت‌هاى ما] هر پیشرفتى که در زمینه‌هاى سازندگى تا امروز داشته‌اند، به‌خاطر همین یکپارچگى مردم بوده است.

مردم‌بنیان

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1378/05/08

ع م ۱ ۲۱۷

طبقه اولی که جهاد سازندگی را تشکیل دادند، همین دانشجویان بودند.

مردم‌بنیان

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1389/06/31

ع م ۱ ۲۲۵

 

در مورد این حرکت عظیم بسیج سازندگی و اردوهای هجرت که به‌طور رسمی، 10 سال است آغاز شده. البته این را من باید اقرار کنم که این کار، اول از خود جوان‌ها شروع شد؛ خود جوان‌های دانشجو و دانش‌آموز در بخش‌های مختلف، این حرکت را شروع کردند؛ در سال ۷۹ گزارش این حرکت زیبا و پرشکوه به ما رسید و منجر شد به اینکه پیام بسیج سازندگی به قاطبه‌ جوانان کشور داده شود. یعنی این یک حرکت خودجوش مردمی است؛ درست مثل جهاد سازندگی در آغاز انقلاب. جهاد سازندگی هم همین جور بود؛ اول، خود جوان‌ها شروع کردند، خودشان رفتند توی روستاها مشغول خدمتگزاری شدند در آن اوضاع بسیار دشوار و پیچیده. این حرکت، امام بزرگوار را به فرمان جهاد سازندگی تشویق کرد. کار مردم، الهام‌بخش اقدام مدیران و مسئولان است.

مردم‌بنیان

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1392/12/15

ع م ۱ ۲۳۸

ما هر جایی که به خدا تکیه کردیم، به نیروی مردم تکیه کردیم و حاضر به حرکت جهادی شدیم، پیروز شدیم؛ نگاه کنید شما از اول انقلاب تا حالا، هر جا ما مردم را آوردیم وسط کار، به نام خدا شروع کردیم و حرکتمان حرکت جهادی بود، ما در آنجا پیروز شدیم. در خود اصل انقلاب این اتفاق افتاد، مردم آمدند، مردم خیابان‌ها را پر کردند، قشرهای مختلف مردم آمدند وسط میدان و حرکت حرکت جهادی بود. در دفاع  هشت‌ساله - هشت سال جنگ شوخی نیست؛ هشت سال جنگ را بر این مملکت تحمیل کردند - مردم آمدند وسط کار. امام (رضوان‌الله تعالی علیه) - که روح مطهر این مرد بزرگ شاد باد و با انبیا و اولیا محشور باد - راز قضیه را فهمید که باید چه‌کار بکند؛ خدا به او الهام کرد، او را هدایت کرد، مردم را آورد وسط میدان و نام خدا را سردست گرفت و حرکت کرد. درجنگ هشت‌ساله ما پیروز شدیم؛ در همه‌ موارد دیگری که مردم آمدند و خدای متعال بر زبان و دل مردم حاکم بود و کار کار جهادی بود، ما پیروز شدیم؛ این‌هم یک واقعیتی است.

مردم‌بنیان

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

 بیانات در تاریخ

1395/09/03

ع م ۱ ۲۴۵

بسیج در همه‌ عرصه‌ها مظهر مردم‌سالاری دینی و اسلامی است. اگر چنانچه بسیج وارد اقتصاد بشود، اقتصاد می‌شود مردم‌سالار؛ این اقتصاد مقاومتی اگر بتواند از قوت و قدرت بسیج استفاده کند، می‌شود اقتصاد مقاومتی مردم‌سالار.

مردم‌بنیان

ماهیت جهاد سازندگی

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۱۷،

صفحه ۱۲۹

ر م ۱ ۱۰۲

تلاش براى آبادانى کشور از مسائلى که شما و دیگران گزارش داده‌اند، بسیارى از خیانت‌هایى که به این کشور و مردم گردیده است کشف مى‌شود که چه کوشش‌هایى در جهت بازداشتن ما از همه چیز انجام شده و جلوى مغزهایى که مى‌توانستند کار بکنند و پیشرفت علمى داشته باشند را گرفته و کشاورزى ما را از بین بردند. شما مى‌بینید که چقدر از زمین‌ها هنوز بلااستفاده و چه مقدار از آب‌ها مانند آب کارون به هدر مى‌رود. آنها به اسم اینکه ما مى‌خواهیم پیشرفت داشته باشیم و مملکت ما مملکت صنعتى باشد، مسئله «اصلاحات ارضى» را بهانه کردند. قضیه آنها قضیه کلاغى شد که مى‌خواست راه رفتن کبک را یاد بگیرد که راه رفتن خودش را هم فراموش کرد که خدا خواست و مملکت را از دست آنها گرفت و مسائل و تصمیمات به دست خود مردم افتاد. اینکه شما گفتید در کارها هماهنگى وجود دارد، کار [ى] بسیار خوب و صحیح است. زیرا تا امور آن‌گونه اجتماعى نباشد و همه افراد یک رویه و هدف را نداشته باشند، کارها پیش نمى‌رود. امروز همه مردم ما مى‌خواهند به اسلام و کشورشان خدمت کنند و ما مى‌بینیم در عین حال که این کشورى که به دست ما افتاد هیچ پیشرفتى نداشته است، اما انسان‌هاى آن تبدیل به انسان‌هاى پر شور و فعال گردیده‌اند که همین دلیل است [بر این] که ما مى‌توانیم همه کارها را خودمان انجام دهیم. اگر چه آمریکا نمى‌خواهد و نمى‌گذارد که ما کار بکنیم، ولى ما و ملت ما به یارى خداوند، بنا داریم کارى بکنیم که آنها نتوانند مانع باشند.

مردم‌بنیان

ماهیت جهاد سازندگی

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۱۰،

صفحه ۴۰۳

ر م ۱ ۱۰۷

اداره امور کشور در پرتو متخصصان متعهد برادرها! خودتان بیدار باشید که این مغزهایى که دارند فرار مى‌کنند این مغزهاست که شما را به تباهى کشیده‌اند. این مغزهایى است که نگذاشتند جوان‌هاى ما تحصیل کامل بکنند. اینها باید هم بروند؛ باید هم فرار کنند؛ دیگر جاى زندگى براى آنها نیست. براى اینکه ملت بیدار است. یک ملت بیدار نمى‌گذارد که شما هر کدامتان هر کارى مى‌خواهید بکنید. باید خودتان، خودتان را اداره کنید. باید همه‌مان به میدان بیاییم. فکر اینکه استاندار یک کارى بکند، یک کارى کسى بکند، اتکال به آنها نکنید. خودتان همان‌طورى که مى‌گویید [باشید] الحمدلله ‌الان یک تحولى حاصل شده است که همه طبقات، مهندسش مى‌آید کار مى‌کند؛ دکترش مى‌آید کار مى‌کند. اینهایى که حالا مغزهاى انسانى دارند. اینها که مغزهایى ندارند که فرار کنند. آقا! مغزهایى فرار مى‌کنند، ما هم یک مغزهایى داریم که با اینکه مغز علمى هستند دارند به مردم کمک مى‌کنند؛ دارند مى‌روند درو مى‌کنند. این مغزها را ما مى‌خواهیم؛ نه آن مغزهایى که حالا که برایشان تَعیش حاصل نیست فرار کنند. چرا به خود نمى‌آیند اینها؟ چرا اینها نمى‌فهمند مقدار خودشان را و مقدار مملکت ما را؟ ما این مغزهایى را مى‌خواهیم که در عین حالى که دکتر است، در عین حالى که مهندس است، مى‌رود در جهاد سازندگى و جهاد سازندگى را راه مى‌اندازد.

مردم‌بنیان

ماهیت جهاد سازندگی

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۱۶،

 صفحه ۳۰۶

ر م ۱ ۱۳۶

جهاد سازندگى در کشورى که با دست جنایتکار رژیم منحوس پهلوى و توطئه‌هاى سرسپردگان خارجى و داخلى به ابرقدرت‌ها، خصوصاً آمریکاى جهانخوار، به تباهى کشیده شده است مى‌تواند بازویى توانا براى انقلاب اسلامى در ساختن کشور باشد. شوراهاى سراسرى جهاد، امید است در سازندگى معنوى خویش با اتکا به خداوند تعالى و مددخواهى از حضرت بقیه‌الله - ارواحنا له الفدا - موفق [باشند]، تا در جهاد سازندگى و راهنمایی‌هاى خویش موفق‌تر به سازندگى هرچه والاتر کشور اسلامى گردد. با تقدیر و تشکر از خدمت‌هاى ارزنده این نهاد، توفیق و تأیید همگان را در ادامه این خدمت ارزشمند از خداوند بزرگ مسئلت مى‌نمایم.

مردم‌بنیان

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1395/10/13

ع م ۲ ۲۴۷

جهاد یعنی خسته نشدن، یعنی با فکر درست و منطق درست راهی را انتخاب‌کردن و ایمان به آن راه پیدا کردن و آن را با همه‌ سختی‌هایش، با همه‌ موانعش دنبال کردن و پیش رفتن.

قانونمند و عاقلانه

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1386/04/25

ع م ۲ ۲۲۴

‌‌کار جهادی باید هدفمند، درست متوجه به آرمان‌ها و هوشمندانه و عاقلانه و دشمن‌شکن باشد. یعنی به همان معنایی که ما مبارزه ‌را در اصطلاح معمولی به کار می‌بریم: «دارم مبارزه می‌کنم؛ این یک مبارزه است». این، یک تعبیر مصطلح است. در جهاد، این معنا ‌هست.

قانونمند و عاقلانه

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1392/06/06

ع م ۲ ۲۳۲

در زمینه‌ خدمت، کار را باید جهادی کرد؛ جهادی به معنای بی‌قانونی نیست.

قانونمند و عاقلانه

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1392/06/06

ع م ۲ ۲۳۳

من آدم دعوت‌کننده‌ به بی‌قانونی نیستم؛ به‌شدت ضد این بی‌قانونی هستم، اما معتقدم در همان چارچوب قانون، دو جور می‌شود کار کرد: یک کار، کار مرسوم اداری، یک کار، کار جهادی.

قانونمند و عاقلانه

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1374/07/22

ع م ۲ ۲۱۲

 

اگر می‌خواهید این کشور را بسازید، باید ببینید انقلاب، ارزش‌های انقلاب و نظام جمهوری اسلامی، آن نسخه‌ای را که برای ساختن ایران داده است، چیست.

 

قانونمند و عاقلانه

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1374/07/22

ع م ۲ ۲۱۳

 

مبادا کسی خیال کند که مملکت بدون فعالیت و تلاش سازندگی - فقط با ذکر خدا گفتن- آباد خواهد شد؛ ابداً. باید تلاش کرد، باید مجاهدت کرد؛ هم مجاهدت علمی، هم مجاهدت عملی.

 

قانونمند و عاقلانه

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1392/06/06

ع م ۲ ۲۳۵

در زمینه‌ خدمت، کار را باید جهادی کرد؛ جهادی به معنای بی‌قانونی نیست. دوستانی که ما سال‌ها با خیلی از شماها کار کردیم - با بسیاری از شما برادرها در زمینه‌های مختلف همکاری داشتیم - می‌دانید روحیه‌ من را، من آدم دعوت‌کننده‌ به بی‌قانونی نیستم؛ به‌شدت ضد این بی‌قانونی هستم، اما معتقدم در همان چارچوب قانون، دو جور می‌شود کار کرد: یک کار، کار مرسوم اداری، یک کار، کار جهادی. کار جهادی یعنی از موانع عبور کردن، موانع کوچک را بزرگ ندیدن، آرمان‌ها را فراموش نکردن، جهت را فراموش نکردن، شوق به کار؛ این کار جهادی است. کار را باید جهادی انجام داد تا ان‌شاءالله خدمت به‌خوبی انجام بگیرد.

قانونمند و عاقلانه

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1399/05/10

ع م ۳ ۲۵۲

من راجع به آینده هم یک جمله‌ای عرض بکنم. به نظر من برای تأمین آینده احتیاج داریم به صبر و ثبات؛ بایستی گاممان را محکم کنیم؛ رَبَنَا اغفرلَنا ذُنوبَنا وَ إسرافَنا فی أَمرنا وَ ثَبت أَقدامَنا؛ یکی از چیزهایی که در دعا خواسته شده، همین است که قدم‌هایمان ثابت باشد؛ صبر و ثبات قدم لازم است که البته مردم هم خوشبختانه مردم صبوری هستند؛ ما این را تجربه کرده‌ایم، می‌دانیم که به خاطر ایمان مذهبی‌ای که دارند، به خاطر اعتمادی که به نظام و کشور و جمهوری اسلامی دارند، ثبات مردم انصافاً ثبات خوبی است؛ مسئولین هم باید با کار جهادی، صبر و ثبات خودشان را نشان بدهند؛ یعنی کار جهادی به نظر من بسیار لازم است؛ تردید، نگرانی، آیا می‌شود، آیا نمی‌شود، بکنیم، نکنیم، اینها خیلی مضر است؛ مسئولین به اینها باید توجه کنند.

سازگار با کمبود و سختی

ماهیت جهاد سازندگی

امام خمینی (ره)

وصیت‌نامه سیاسی - الهی رهبر کبیر انقلاب اسلامی و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت آیت‌الله العظمی امام خمینی (ره)، صفحه ۲۷

ر م ۳ ۱۱۵

مقایسه با زمان سابق و رسیدگى به عملکرد دولت و جهاد سازندگى در روستاهاى محروم از همه مواهب حتى آب آشامیدنى و درمانگاه و مقایسه با طول رژیم سابق با در نظر گرفتن گرفتارى به جنگ تحمیلى و پیامدهاى آن از قبیل آوارگان میلیونى و خانواده‌هاى شهدا و آسیب‌دیدگان در جنگ و آوارگان میلیونى افغانستان و عراق و با نظر به حصر اقتصادى و توطئه‌هاى پى‌درپى آمریکا و وابستگان خارج و داخلش (اضافه کنید فقدان مبلغ آشنا به مسائل به مقدار احتیاج و قاضى شرع) و هرج‌ومرج‌هایى که از طرف مخالفان اسلام و منحرفان و حتى دوستان نادان در دست اجراست و ده‌ها مسائل دیگر، تقاضا این است که قبل از آشنایى به مسائل، به اشکال‌تراشى و انتقاد کوبنده و فحاشى برنخیزید و به حال این اسلام غریب که پس از صدها سال ستمگرى قلدرها و جهل توده‌ها امروز طفلى تازه‌پا و ولیده‌اى است محفوف به دشمن‌هاى خارج و داخل، رحم کنید و شما اشکال‌تراشان به فکر بنشینید که آیا بهتر نیست به‌جاى سرکوبى به اصلاح و کمک بکوشید و به‌جاى طرفدارى از منافقان و ستمگران و سرمایه‌داران و محتکران بى‌انصاف از خدا بى‌خبر، طرفدار مظلومان و ستمدیدگان و محرومان باشید و به‌جاى گروه‌هاى آشوبگر و تروریست‌هاى مفسد و طرفدارى غیرمستقیم از آنان، توجهى به ترورشدگان از روحانیون مظلوم تا خدمتگزاران متعهد مظلوم داشته باشید؟

سازگار با کمبود و سختی

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1368/03/20

ع م ۴ ۲۰۲

 

من همیشه پشتیبان جهاد سازندگی بوده‌ام و بعدازاین هم بدون هیچ‌گونه تردید و تأملی خواهم بود. باید حرکت خود را با ابتکار همراه کنید و به دنبال راه‌های جدید و میان‌بُر باشید، تا بتوانیم به پیشرفت‌های جدید مادی دست یابیم. اگر ما خودمان را به قافله‌ توسعه‌ جهانی رساندیم و از لحاظ توسعه و عمران و آبادی توانستیم جلو برویم، از همه‌ دنیا بهتر خواهیم بود؛ چون ما چیزی داریم که آنها ندارند و آن، توکل و ایمان و معرفت ماست.

مبتکر

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1377/07/15

ع م ۴ ۲۱۵

یکی از افتخارات نظام مقدس اسلامی این بوده است که در همه‌ زمینه‌هایی که به خیر و صلاح ملت و کشور مربوط می‌شود، طرح‌های نو و سازنده و ابتکاری داشته است. مظهر این قدرت تصمیم‌گیری هم امام بزرگوار (رضوان‌الله‌تعالی‌علیه) بود که با یک دید الهی و تدبیری خردمندانه آن خطوط اصلی را که برای اداره‌ کشور در زیر سایه‌ اسلام و کشاندن مسیر عمومی این ملت به سمت صلاح، لازم بود، در همان اوایل انقلاب تمهید کرد و مقدمات آن را فراهم نمود. یکی از این تدبیرهای برجسته و ماندگار، همین «جهاد سازندگی» است... . نهادهایی مثل جهاد سازندگی که از انقلاب جوشیده‌اند، چه خصوصیتی دارند؟ چگونه است که در درون این تشکیلات، ضمن این‌که ارزش‌های اسلامی محفوظ است، تلاش فراوان و خدمت‌های بزرگ در آن با دلسوزی انجام می‌گیرد و از لحاظ کاری هم توفیقات نوآوری این مجموعه‌ها از بقیه‌ بخش‌ها جلوتر و بالاتر است؟ البته بحمدالله امروز نوآوری در کشور، همه جا هست؛ اما شروع نوآوری و جرئت و جسارت ورود در میدان ابتکار، نکته‌ای است که در اول، در امثال جهاد و نهادهای انقلابی پدید آمد و بر محور آن حرکت شد. راز این همه چیست؟ راز همه‌ این موفقیت‌ها در بخش‌های مختلف، تمسک به ایمان انقلابی است؛ ایمان به حقیقت والا و درخشانی که توانست این کشور را نجات دهد. از چه چیزی نجات دهد؟ از دوران جاهلیت تاریک ذلت‌بار برای ملت ایران!

مبتکر

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1384/10/14

ع م ۴ ۲۲۲

ما از اول انقلاب، هر کار بزرگی که توانسته‌ایم انجام بدهیم، به برکت اعتمادبه‌نفس و بلندپروازی و کار جهادی بوده است. جوانان جهاد سازندگی آن روزی کارهای بزرگ را در این کشور شروع کردند که حتی آن کسانی که جلوی چشم‌شان این کارهای بزرگ انجام می‌گرفت، باور نمی‌کردند که جوان ایرانی قادر به این کارهاست.

مبتکر

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1384/10/14

ع م ۴ ۲۲۳

در هر بخشی از بخش‌های گوناگون صنعتی و فنی و علمی و تحقیقاتی که ما با روحیه‌ جهادی وارد شدیم، پیش رفته‌ایم. روحیه‌ جهادی یعنی چه؟ یعنی اعتقاد به این‌که «ما می‌توانیم» و کار بی‌وقفه و خستگی‌ناپذیر و استفاده از همه‌ ظرفیت وجودی و ذهنی و اعتماد به جوان‌ها. ‌الان در همین بخش انرژی هسته‌ایی که این همه دنیای استکبار را سراسیمه کرده، اکثر کسانی که در آن‌جا مشغول کار هستند، جوان‌های تحصیلکرده‌اند؛ صدها جوان کم‌سال و تحصیلکرده، این چرخ را می‌چرخانند و این عزت را برای کشور پدید آورده‌اند. در همه‌ بخش‌ها همین‌طور است. به نیروهای بااستعداد، چه از جوان‌ها باشند و چه از انسان‌های با تجربه، اعتماد کنند. اعتماد به این افراد و توکل به خدای متعال و اخلاص نیت برای خدا، اساس کار است.

مبتکر

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1392/06/06

ع م ۴ ۲۳۴

کار جهادی یعنی از موانع عبور کردن، موانع کوچک را بزرگ ندیدن، آرمان‌ها را فراموش نکردن، جهت را فراموش نکردن، شوق به کار؛ این کار جهادی است.

مبتکر

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1368/03/20

ع م ۵ ۲۰۱

 

جهاد سازندگی ازجمله دستگاه‌هایی است که بیش از همه، ما را به یاد امام عزیزمان می‌اندازد. چه‌قدر ایشان به این مجموعه‌ جوان و انقلابی و بااخلاص و کارآمد اهمیت می‌دادند و چه‌قدر لذت می‌بردند وقتی می‌شنیدند جهاد سازندگی موفقیت‌هایی را در جبهه‌ جنگ و مناطق دورافتاده‌ روستایی به دست آورده است. آن دل بزرگ، از دیدن این همه تلاش، پُر از امید و شادی می‌شد. تیزبینی و روشن‌نگری و تشخیص آن عزیز، درست و بجا بود و می‌دانست این مجموعه که از عناصر مؤمن و انقلابی و جوان و فعال و کارآمد و باسواد تشکیل یافته است، تا چه اندازه می‌تواند برای کشور مفید باشد.

انقلابی و رزمنده

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1369/11/19

ع م ۵ ۲۰۳

تصور اینکه سازندگی کشور، با تعقیب هدف‌های انقلاب منافات دارد، تصوری متعلق به دشمنان است؛ ارزش‌های انقلاب، این کشور را باید آباد کند و بسازد؛ این دو باهمند.

انقلابی و رزمنده

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1371/04/22

ع م ۵ ۲۰۸

سازندگی...، یک مجاهدت است، یک جهاد فی‌سبیل‌الله است. هر کس که در این مجاهدت شرکت کند، جهاد کرده است. کسی که در ‌راه اداره و حفظ جامعه‌ اسلامی -که یک واجب بزرگ است- گامی برداشته، خیلی باارزش است.

 

انقلابی و رزمنده

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1372/04/23

ع م ۵ ۲۱۰

لازم می‌دانم به برادران عزیزی که در «جهاد سازندگی» مشغول خدمت هستند و در اینجا حضور دارند، به‌خاطر خدمت‌شان در این ارگان و دستگاه انقلابی، تبریک بگویم و عرض کنم که باید قدر این نهاد اصیل و ارزشمند را بدانند. جهاد سازندگی به حقیقت یکی از زاده‌های انقلاب است و برکات آن در جنگ و صلح، در دفاع و در سازندگی، برای همه مشهود بود. امیدواریم که روزبه‌روز این نهاد مقدس، هم از لحاظ تلاش کاری و هم از لحاظ جهتگیری انقلابی و ایمانی، تقویت شود. این نهاد، گُلی است که بر تنه‌ی برومند نهال انقلاب روییده است و ان‌شاءالله که این گُل، همیشه با طراوت بماند و به مردم فایده ببخشد.

انقلابی و رزمنده

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1375/03/20

ع م ۵ ۲۱۴

 

بعضی ممکن است کاری انجام دهند و زحمت هم بکشند و از آن، تعبیر به جهاد کنند. اما این تعبیر، درست نیست. چون یک شرط ‌جهاد، این است که در مقابله با دشمن باشد. این مقابله، یک‌وقت در میدان جنگ مسلحانه است که جهاد رزمی نام دارد؛ یک وقت در ‌میدان سیاست است که جهاد سیاسی نامیده می‌شود؛ یک وقت هم در میدان مسائل فرهنگی است که به جهاد فرهنگی تعبیر می‌شود و ‌یک وقت در میدان سازندگی است که به آن جهاد سازندگی اطلاق می‌گردد. البته جهاد، با عنوان‌های دیگر و در میدان‌های دیگر هم هست. ‌پس، شرط اول جهاد این است که در آن، تلاش و کوشش باشد و شرط دومش اینکه، در مقابل دشمن صورت گیرد‌. ‌این نکته در ‌فرهنگ اسلامی، نکته‌ برجسته‌ای است، که گفتیم نمونه‌هایی هم در میدان‌های مختلف دارد.

انقلابی و رزمنده

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1382/10/14

ع م ۵ ۲۲۱

آنچه انقلاب اسلامی به مردم ما داد، فرهنگ جهادی بود. فرهنگ جهادی در همه‌ صحنه‌ها و عرصه‌ها به کار می‌آید و در زمینه‌ کارهای زیربنایی کشاورزی و دامداری و امثال اینها هم از اول انقلاب، روح و فرهنگ جهادی وارد میدان شد... . در دفاع هشت‌ساله، بسیج و تحرک مردم را دیدید. در میدان کار و سازندگی و پیشرفت، روحیه‌ جهادی را دیدید، که البته مخصوص جهاد سازندگی هم نماند؛ این روحیه در بسیاری از دستگاه‌ها رسوخ کرد.

 

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1392/12/20

ع م ۵ ۲۳۷

با حرکت عادی نمی‌شود پیش رفت؛ با حرکت عادی و احیاناً خواب‌آلوده و بی‌حساسیت نمی‌شود کارهای بزرگ را انجام داد؛ یک همت جهادی لازم است، تحرک جهادی و مدیریت جهادی برای این کارها لازم است. باید حرکتی که می‌شود، هم علمی باشد، هم پر قدرت باشد، هم با برنامه باشد و هم مجاهدانه باشد. من در جلسه‌ای که با رؤسای محترم سه قوه برای همین مسئله در هفته‌های گذشته داشتیم، مطرح کردم. خوشبختانه آقای رئیس‌جمهور با قاطعیت به من گفتند که آن کسانی که در دولت مسئول پیگیری این کارها هستند، تصمیم‌شان بر همین حرکت جدی و مجاهدانه است؛ خب، این خیلی خوب است؛ یعنی این لازم است، بدون این نمی‌شود پیش رفت.

 

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1393/04/11

ع م ۵ ۲۴۰

جهاد عبارت است از تلاشى که در مقابل یک دشمنى‌اى انجام می‌گیرد؛ هر جور تلاشى جهاد نیست. جهاد عبارت است از آن تلاشى که در برابر یک چالش خصمانه ازسوى طرف مقابل صورت می‌گیرد؛ این جهاد است. آن‌وقت معناى مدیریت جهادى در اینجا این است که توجه بکنید که حرکت علمى کشور و نهضت علمى کشور و پیشرفت علمى کشور مواجه است با یک چالش خصمانه، که در مقابل این چالش خصمانه شما که مدیرید، شما که استادید، شما که دانشجو هستید، باید بایستید؛ این شد حرکت جهادى و مدیریت دستگاه؛ چه مدیریت دانشگاه، چه مدیریت وزارت، چه مدیریت هر بخشى از بخش‌هاى گوناگون این عرصه‌ عظیم، خواهد شد مدیریت جهادى.

انقلابی و رزمنده

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1395/12/16

ع م ۵ ۲۴۶

‌میل به جهاد و اعتقاد به جهاد، یک ثروت فرهنگی است؛ یعنی شما وقتی در بین ملت ایران حرکت کنید و گردش کنید، جز عده‌ ‌معدودی، در بقیه‌ مردم کشورمان یک انگیزه حرکت در راه دین هست؛ حالا اندازه‌اش مختلف است؛ کم دارد، زیاد دارد. یکی ‌همین‌قدر انگیزه دارد که اگر چنانچه در مقابل دوربین تلویزیون قرار گرفت به نفع کشور و به‌ نفع آرمان‌های انقلاب و اسلام شعار بدهد؛ ‌خیلی خب، خیلی خوب است، این انگیزه وجود دارد. یکی بیشتر از این انگیزه دارد، یکی تا آنجا انگیزه دارد که جانش را حاضر است بدهد ‌و فدا بکند؛ این حس مجاهدت‌طلبی و مجاهدت‌پذیری و اعتقاد به مجاهدت یک ثروت فرهنگی است؛ این در کشور ما وجود دارد، در ‌خیلی از کشورها نیست.

انقلابی و رزمنده

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1395/09/27

ع م ۵ ۲۴۸

گاهی جهاد، جهاد سیاسی است، گاهی جهاد فرهنگی است، گاهی جهاد نرم است، گاهی جهاد سخت است، گاهی با سلاح است، گاهی با علم است؛ همه‌ اینها جهاد است، اما در همه‌ اینها باید توجه داشت که این جهاد، علیه دشمن است، علیه دشمن بشریت است، علیه دشمنانی است که به اتکای قدرت خود و زر و زور خود، وجود سنگین و مطامع خودشان را بر بشریت تحمیل می‌کنند. سازش با آنها معنا ندارد؛ اتَق‌اللهَ وَ لا تُطع الکفرینَ وَ المُنفقین.

انقلابی و رزمنده

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1396/08/29

ع م ۵ ۲۵۰

باید سریع عمل کنید؛ کار را جهادی بایستی دنبال بکنید. یکی از خصوصیات جمهوری اسلامی باید همین کار جهادی باشد. خوشبختانه در بخش‌هایی همین‌جور هم هست؛ در بخش‌هایی انسان می‌بیند همین‌جور کار جهادی انجام می‌گیرد. ما قبل از انقلاب دیدیم برخورد دستگاه‌های مسئول آن‌وقت را که هیچ احساس مسئولیتی واقعاً نمی‌کردند به این قضایا. آن‌وقت بنده از نزدیک شاهد بوده‌ام و دیده‌ام که در واقع، برایشان مسئله‌ زلزله‌زده مسئله‌ مهمی نبود؛ یعنی واقعاً به حساب نمی‌‌‌آوردند؛ [فقط می‌خواستند] همین به‌صورت و به ‌اسم یک کاری انجام بدهند؛ کار را گروه‌های مردمی می‌کردند. امروز این‌جور نیست؛ بحمدالله مسئولین در میدانند، کار‌ می‌کنند، تلاش می‌کنند؛ [این] از خصوصیات جمهوری اسلامی است؛ لکن بایستی بعد از این، آقایان و مسئولین محترم، کار را با مدیریت بهتر و با استمرار و پیگیری و با سرعت ان‌شاءالله انجام بدهند.

انقلابی و رزمنده

ماهیت جهاد سازندگی

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۱۰،

 صفحه ۵۲۲

ر م ۵ ۱۱۴

در این جهاد سازندگى چقدر خدمت کرد این ملت به این ملت خودش و به این اشخاصى که مشغول کشت و زرع بودند؟ چقدر شما ‌الان خدمت‌ها را شمردید که رفتید همه جا هرچه نابسامانى بوده درستش کردید؟ اینها باز مى‌گویند هیچى نشده. از آن طرف خودشان فعالیت مى‌کنند که چیزى نشود. این اشخاصى که خودشان را معرفى مى‌کنند که ما «فدایى خلق» هستیم، با یک کبریت آتش مى‌زنند حاصل عمر چندین نفر کشاورز را که این خرمن را تهیه کرده است. این « فدایى خلق» یک کبریت مى‌زند این را، آتشش مى‌زند. این «فدایى خلق» یک تفنگ مى‌زند، آن لوله نفت را سوراخ مى‌کند که حاصل زحمت این ملت از بین برود. اینها و آمریکا اگر کار مى‌کند این طورى کار مى‌کند. آمریکا، نظامى اینجا نمى‌فرستد. آمریکا، بدتر از نظامى اینجا مى‌فرستد. اینها بدتر از نظامى‌اند. انسان با نظامى حال خودش را مى‌داند. نظامى مى‌آید جلو، ما هم مى‌رویم جلو. نظامى آمریکا اگر بیاید اینجا، ما هم مى‌رویم جلو. من هم مى‌روم جلو. همه شما مى‌آیید جلو. نظامى نمى‌فرستد او، خاطر جمع باشید. از این آمریکا هیچ نترسید، از این توطئه‌هایش بترسید. اینها را هم باید خنثى کنید. این هم خود شما جوان‌ها باید در دانشگاه که هستید، اگر آمدند توى دانشگاه خواستند اخلال بکنند، جلوشان را بگیرید. در کارخانه‌ها هستید، اگر آمدند آنجا جلوشان را بگیرید. در جهاد سازندگى هستید، اگر آمدند آنجا خواستند اخلال کنند جلوشان را بگیرید.

انقلابی و رزمنده

ماهیت جهاد سازندگی

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

 جلد ۹،

صفحه ۱۵۱

ر م ۵ ۱۱۷

تحول الهى در روحیه ملت ایمان شما و ایمان ملت ما، زن و مردش، بچه و بزرگش، یک مسئله بود که نمى‌توانیم ما به حساب افراد، اشخاص، شخصیت‌ها، بگذاریم، یک مطلبى که در عرض یک مدت کمى طورى شد که بچه‌ها زبان باز مى‌کردند و شعار مى‌دادند. در دبستان‌ها بچه‌هاى کوچک اعتصاب مى‌کردند شعار مى‌دادند. در دبیرستان‌ها همین طور؛ در دانشگاه‌ها همین‌طور، بازار همین‌طور، کارخانه‌ها همین‌طور، خود ادارات همین‌طور، اسباب این شد که آنها هى فوج‌فوج برگشتند به طرف ملت، قوه‌هاى آنها، خداوند همچو کرد که این قوه‌ها برگشت طرف ملت؛ ملت قدرت پیدا کرد، قدرت ایمان و قدرت عمل پیدا کرد و یک همچو قدرت بزرگى را درهم شکست. این غیر از یک دست غیبى چیز دیگرى نبود؛ همه را پاى خدا حساب کنید و ایمان خودتان را تقویت کنید. با این ایمان، با این انقلاب و روح انقلابى شما ان شاء الله پیروز مى‌شوید و پیروزى را به آخر مى‌رسانید و ان شاء الله از کشور خودتان به کشورهاى خارجى، کشورهاى اسلامى سرایت مى‌کند.

انقلابی و رزمنده

ماهیت جهاد سازندگی

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

 جلد ۹،

صفحه ۴۰۷

ر م ۵ ۱۱۹

من روى این انقلاب‌هاى روحى و این حس تعاونى که در ملت ما پیدا شده است و آن شجاعتى که در ملت ما پیدا شد و این علاقه‌اى که من ادراک مى‌کنم، حتى همین امروز، هر روز تقریباً من مواجه با یک همچو چیزى مى‌شوم، دیروز یک دست‌هاى از خانم‌ها، محترمات، اینجا بودند، یکى اصرار مى‌کرد که شما بگذارید که ما برویم کردستان. من گفتم آخر شما؟! نه [مشکل] کردستان حل مى‌شود، لازم نیست شما تشریف ببرید. یکى گرفته بود جلوى من، تا آنجا آمد یکیشان دنبال من، که شما دعا کنید من شهید بشوم. گفتم من دعا مى‌کنم که شما ثواب شهید را ببرید و خدمت کنید. اینها یک تحولاتى است که پیدا شده است. صدر اسلام با یک همچو روحیه‌اى که شهادت را مى‌خواستند. آن طور پیشرفت کردند در نیم قرن تقریباً معموره دنیا را، دنیاى متمدن آن وقت را، فتح کردند والا عددشان، یک عده‌اى بودند حجازى و نه فنون جنگى به آن معناى مدرنش را که روم و ایران مى‌دانستند، مى‌دانستند؛ نه ابزارش را داشتند.

انقلابی و رزمنده

ماهیت جهاد سازندگی

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

 جلد ۲۱،

 صفحه ۲۰۴

ر م ۵ ۱۳۱

زحمات بى‌وقفه جهاد، این سنگرسازان بى‌سنگر، در دفاع مقدسمان ازجمله مسائلى است که ترسیم آن در قالب الفاظ نمى‌گنجد. عشق جهاد در خدمت به اسلام و مردم چشم دل عشاق خدمت به دین و مردم را روشن نموده است. شجاعت دلیر مردان و شیرزنان جهادیمان در جهادمان علیه کفر و بیداد زبانزد خاص و عام است. وسعت دامنه گذشت و ایثار مردان و زنان جهاد، جنگ و صلح، بزرگ و کوچک، فقیر و غنى این مرز و بوم را فراگرفته است.جهاد شمایل دنیاى آزادى و استقلال در عرصه کار و تلاش و پیکار علیه فقر و تنگدستى و رذالت و ذلت است. فرزندان عزیز جهادى‌ام به تنها چیزى که باید فکر کنید به استوارى پایه‌هاى اسلام ناب محمدى – صلى‌الله علیه و آله و سلم - است. اسلامى که غرب و در رأس آن آمریکاى جهانخوار و شرق و در رأس آن شوروى جنایتکار را به خاک مذلت خواهد نشاند. اسلامى که پرچم‌داران آن پابرهنگان و مظلومین و فقراى جهانند و دشمنان آن ملحدان و کافران و سرمایه داران و پول‌پرستانند. اسلامى که طرفداران واقعى آن همیشه از مال و قدرت بى‌بهره بوده‌اند و دشمنان حقیقى آن زراندوزان حیله‌گر و قدرت‌مداران بازیگر و مقدس نمایان بى‌هنرند. شما عزیزان با خدمات شایسته خود در پشت جبهه‌ها، چون جبهه‌ها، دل امام زمان – روحى‌له‌الفدا - را شاد کرده‌اید. امیدوارم از سیاست صخره‌هاى سخت «نه شرقى، نه غربى جمهورى اسلامى» عبور کنید که اگر ایران را بر پایه استقلال واقعى پایه‌ریزى نکنیم، هیچ کارى نکرده‌ایم. چشم امید من به شما سازندگان پر شور و نشاط اسلامى است.

انقلابی و رزمنده

ماهیت جهاد سازندگی

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

 جلد ۱۶،

صفحات ۳۳۷ و ۳۳۸

ر م ۵ ۱۳۳

بیست و هفتم خرداد، روز تأسیس جهاد سازندگى را به عموم ملت انقلابى و شریف ایران و به همه تلاشگران متعهد و مؤمن در راه تحقق ‌آرمان‌هاى ملت مسلمان ایران تبریک مى‌گویم. روزى که با تأسیس این ارگان عظیم، انقلاب اسلامى ما توانست به دور افتاده‌ترین مناطق کشور راه یابد و رسالت تاریخى و اسلامى خود را با تمام کارشکنی‌ها به اقصى‌نقاط کشور برساند. به‌راستى فرزندان اسلام، خواهران و برادران ایثارگر، با عضویت در این نهاد انقلابى، با فداکارى بى‌نظیر خود در میان دشوارترین شرایط زندگى و سخت‌ترین مناطق جغرافیایى کشور توانستند در مدتى کوتاه، این همه آثار زنده و ارزنده را در تمام ابعاد براى مردم ستمدیده ایران به ارمغان آورند. کم نیستند جهادگرانى که در راه بهبود زندگى مردم محروم و مستضعف ما شهید و یا معلول گردیده‌اند و کم نیستند خواهران و برادرانى که در بدترین شرایط، دست به اقدامات فرهنگى و عمرانى زدند و به بدترین شکل به دست گروهک‌هاى از خدا بى‌خبر و منافقان دنیاپرست شهید گردیدند. چراکه این از خدا بى‌خبران خوب فهمیدند که این جوانان جهادگرند که بذر انقلاب را در دل هر روستایى مى‌کارند و با آبادانى مناطق محروم است که هر روستایى و شهرى محروم، سربازى مى‌شود پاسدار انقلاب اصیل اسلامى خویش؛ چراکه آمریکا و ایادى مزدبگیرش، خوب به این نتیجه رسیده‌اند با جهاد مقدس فرزندان اسلام است که نهال انقلاب اسلامى در روستاها و شهرهاى دورافتاده این آب و خاک به گل مى‌نشیند و تنها به همین دلیل است که هر جهادگرى را مانند رزمنده‌اى در میدان نبرد مى‌دانند که از انقلاب و اسلام و ایران دفاع مى‌نماید. نقش جهاد سازندگى در جنگ، کمتر از نیروهاى نظامى نبوده و نیست و این اقرارى است مکرر ازسوى فرماندهان ارتشى و سپاهى ما که اگر جهاد نبود پیروزى با این سرعت به دست نمى‌آمد. باید اعتراف کرد که اینان بزرگ‌ترین آبرو را به انقلاب اسلامى خود داده‌اند و با تعهد به اسلام و ایمان به خداى تعالى در این راه بهترین نمونه و الگو براى همه جوانان مسلمان و متعهد اسلامى گردیدند. امروز در گوشه و کنار کشور و در میان دور افتاده‌ترین روستاهاى محروم و بد آب و هوا که قدم بگذارید با ایثارگران جهاد سازندگى مواجه مى‌شوید که خیلى زودتر از شما خود را بدانجا رسانده‌اند و با نداشتن امکانات لازم، با هر وسیله‌اى که در اختیار داشته و دارند، با تمام وجود در از بین بردن کمبودها و مشکلات و ‌بیماری‌ها و نارسایی‌هاى مردم کوشش مى‌نمایند و در بسیارى از موارد براى ایجاد وسایل رفاهى از ایثار جان خود دریغ نکردند. من هرگاه از نزدیک با جوانان پر شور و پر تحرک جهاد سازندگى مواجه مى‌شوم و یا در وسایل ارتباط جمعى آثار ارزنده فرهنگى و عمرانى آنان را شنیده و یا مى‌بینم، از دل براى موفقیت و سربلندى آنان دعا مى‌کنم. آفرین بر شما که‌ این‌گونه به اسلام و انقلاب اسلامى آبرو دادید. درود بر شما که براى تحقق ‌آرمان‌هاى ملت مسلمان و انقلابى ایران و براى پیاده کردن برنامه‌هاى اسلام عاشقانه به استقبال شهادت شتافته‌اید و على‌رغم تبلیغات واهى دشمنان، اختلاف زبان و لباس مانع تلاش فردى و جمعى شما در این راه نگردیده است و هم اکنون مشاهده مى‌کنید که چگونه با لباس‌هاى محلى و زبان‌هاى قومى دست در دست یکدیگر در این گردهمایى مهم شرکت جسته‌اید. امیدوارم همان‌گونه که در راه سازندگى کشور تمام نیروهاى مادى و معنوى خود را به کار بسته‌اید، از سازندگى خود و دیگران نیز که مقدم بر همه سازندگی‌هاست، غفلت نکنید و همان‌گونه که بارها یادآورى کرده‌ام سازندگى روح را بر سازندگى جسم مقدم دارید تا به خواست خداى تعالى با نیروى ایمان، کارها به بهترین و سریع‌ترین وجه پیش رود و هرچه زودتر با کمک خداوند و یکدیگر این کشور را به خودکفایى و آبادى کامل برسانیم،

انقلابی و رزمنده

ماهیت جهاد سازندگی

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1400/11/03

ع م ۶ ۲۵۳

شما ملاحظه کنید در پیشامدهای طبیعی مثل سیل، مثل زلزله مردم چطور مشتاقانه می‌شتابند؛ کجا چنین چیزهایی وجود دارد؟ این همان روش فاطمی است؛ این همان حرکت در جهت انگشت اشاره‌ی سیده‌نساء‌العالمین است. لا نُریدُ منکُم جَزآءً وَ لا شُکورا؛ این اشاره‌ فاطمه‌ زهرا (سلام ‌الله ‌علیها) است و... . در مسئله‌ کرونا چه کارها شد، چه خدماتی انجام گرفت و بدون اینکه نام کسی مطرح باشد، کارهای بزرگی انجام گرفت. این حرکت‌های جهادی، این اردوهای جهادی که در دوره‌ سال در جریان است و جوان‌ها بدون اینکه نامی از خودشان باقی بگذارند می‌روند، بی‌‌مزد و منت حرکت‌ می‌کنند، باید این روش ادامه پیدا کند؛ باید‌ فاطمه‌ زهرا (سلام‌الله‌‌علیها) اسوه باشد، الگو باشد در همه‌ جهات،‌ ازجمله در حرکت بزرگ اجتماعی و انقلابی و مبارزاتی ما.

مبتنی بر احساس برادری

ماهیت جهاد سازندگی

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

 جلد ۱۳،

 صفحه ۱۳۰

ر م ۶ ۱۱۲

این جهاد سازندگى که همه قشرهاى ملت را در تحت لواى خودش قرار داده است و جوان‌هاى ما از هر قشرى در این جهاد سازندگى وارد مى‌شوند، این اثر آن اخوت اسلامى است که دارند. اینها برادر هستند؛ توى کشور با هم برادر هستند و لهذا، با نظر برادرى به هم نگاه مى‌کند و اخوت اسلامى اقتضاى این را مى‌کند که در این جهت اجتماعى همه با هم کمک کنند و این کشورى که از خودشان هست همه آباد کنند آن را و پاک‌سازى کنند آن را و بسازند آن را. اتحاد و برادرى، منشأ پیروزى‌ها و این یک حکم اخلاقى است که در آن حکم اجتماعى هم هست و علاوه‌بر این جهات سیاسى دارد. جهات سیاسى آن همین بود که همه دیدید که ملت ایران وقتى که با هم مجتمع شدند و برادروار با هم در کنار هم بودند و همه توجه به برادرى اسلامى خود داشتند، قدرت‌هاى بزرگ نتوانستند در مقابل این برادرها؛ در مقابل اینهایى که مجتمع با هم شدند، نتوانستند در مقابل اینها قیام کنند و تاب مقاومت بیاورند؛

مبتنی‌بر احساس برادری

ماهیت جهاد سازندگی

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۱۰،

صفحه ۱۵۲

ر م ۶ ۱۲۶

این جهاد سازندگى شما خیال مى‌کنید در آن وقت اگر بود این جهاد سازندگى مى‌شد. هرچه فریاد مى‌کردند، مى‌گفت غلط کردند! این جهاد سازندگى که با یک ندا جهاد سازندگى این‌طور شد که از آمریکا مى‌آیند اینجا جوان‌ها - که یک دست‌هاى پیش از این چند روز، چند وقت پیش از این آمدند - و مى‌روند سراغ دهات اینجاها براى سازندگى. در تلویزیون دیده‌اید لابد که زن، مرد، زن‌هاى محترم، مردهاى محترم، اینها خودشان را ‌الان از ملت مى‌دانند و مى‌روند با ملت [و] با برادرهاى خودشان، مثل خانه خودشان، مى‌روند با آنها کار مى‌کنند.

مبتنی بر احساس برادری

ماهیت جهاد سازندگی

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۱۰،

صفحه ۱۸۸

ر الف ۱ ۱۲۳

این آزادى که ‌الان براى ملت ما هست، براى زن، براى مرد، براى نویسنده‌ها، این آزادى آزادى است در کلیه امورى که این امور به نفع خود شما هست. شما آزادید بیایید بیرون مطالبتان را بگویید؛ انتقاد از دولت بکنید؛ انتقاد از هر کس که پایش را کج گذاشت بکنید. هیچ کس نیست که به شما بگوید چرا. بروید در جهاد سازندگى؛ با ملت خودتان بروید و همراهى کنید آزادید، مى‌روید مى‌کنید... . و آن آزادى آنها مى‌خواستند که زنها آزاد باشند که هر جورى بَزَک بکنند و بیایند توى ‌خیابان‌ها و با جوان‌ها خداى نخواسته چه بکنند! آن را آزادى قرار داده بودند و حالا هم ‌الان آنهایى که مى‌خواهند اسلام نباشد، دلشان براى این آزادى مى‌سوزد. این آزادى مطرح نیست پیششان اصلاً. اینهایى که این همه حرف مى‌زدند از اینکه مملکت ما چه‌طور، ملت ما چه‌طور، کذا و اینها، اگر شما در تمام اینجاهایى که رفتید، کسانى که رفتند براى کمک کردن به برادرها و خواهرهاى خودشان در جهاد سازندگى، اگر شما از اینها کسى پیدا کردید آنجا!

خدمتگزاری به مستضعفین

اهداف

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

 جلد ۱۸،

صفحه ۲۵۸

ر الف ۱ ۱۳۲

از زحمات جهاد در روستاها و جبهه‌ها تشکر و تقدیر مى‌نمایم. کراراً درباره زحمات جهاد در جبهه‌ها گفته‌ام. زحمات جهاد در سراسر ایران چشمگیر و مورد تصدیق همه ما بوده است. توجه کنید که کارهایتان براى خدا باشد. شما از خدا پاداش بخواهید نه از دولت و ملت. باید کارى کنیم که او راضى باشد. اما راجع به بودجه جهاد، ان‌شاء‌الله وقتى وزیر تعیین شد، تجدید نظر لازم را مى‌نماید. من هم سفارش مى‌کنم که ان‌شاءالله دولت به محرومین نظر بهترى بنماید. کار در روستاها بسیار ارزشمند است... . اگر با هم باشید مطمئن باشید مشکلات رفع مى‌شود. کوشش کنید کارهاى بسیار خوب و عالى براى اسلام و مسلمین داشته باشید و مظلومین را از ظلم و گرفتارى نجات دهید. نماینده من در جهاد مى‌ماند و به کارهایش ادامه مى‌دهد.

خدمتگزاری به مستضعفین

اهداف

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۱۶،

صفحه ۴۹۱

ر الف ۱ ۱۰۱

جهاد، خدمتگزار مردم محروم و مستمند بوده است. جمعیت و یا ملتى اگر بخواهند موفق باشند،‌ علاوه‌بر اینکه براى خدا باید کار کنند و از دیگران چشمداشتى نداشته باشند، باید با مردم باشند. بدون مردم نمى‌شود کار کرد و موفقیت حاصل نمى‌شود. سر قضیه،‌ همان‌طور که خودتان فهمیده‌اید، این است که مردم را نمى‌شود به چیزى توجه داد، مگر توسط روحانیون و در طول تاریخ هرچه بوده از روحانیون و مردم بوده است و هر وقت این دو را از صحنه کنار گذاشته‌اند، همه‌اش فساد بوده و در همین پنجاه سال هم که ما شاهد آن بوده‌ایم، آنچه که ما را در دامن غرب انداخت، این بود که روحانیون و مردم را سرکوب کرده بودند. ان‌شاء‌الله، دولت و مجلس آنچه که مصلحت جامعه است در نظر بگیرند و کارى کنند این مستمندانى که در طول تاریخ محروم بوده‌اند را نجات دهند. باید گفتگو شود که - خداى ناخواسته - کارى نشود که جهاد نتواند کارى بکند. من آنچه از جهاد شنیده‌ام، این است که ‌فعالیت‌هاى چشمگیرى داشته و به‌خصوص آنچه در جبهه‌ها انجام مى‌دهند، بسیار ارزشمند است.

خدمتگزاری به مستضعفین

اهداف

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

 جلد ۱۷،

صفحه ۴۴۳

ر الف ۱ ۱۰۴

من تشکر مى‌کنم از خداى تبارک و تعالى که در این روز با شما عزیزانى که براى این کشور زحمت مى‌کشید و براى سازندگى محرومان رنج مى‌برید مواجه هستیم و از چهره‌هاى نورانى عزیز شما بهره مى‌بریم. خداى تبارک و تعالى این زحمت‌هاى طاقت‌فرساى شما عزیزان را هر گز فراموش نخواهد کرد. شما عزیزان، چه قشر روحانى و چه قشرهاى عزیز دیگر در این مدت طولانى چه رنج‌ها بردید و چه خدمت‌هاى شایسته در سرتاسر کشور، در جبهه و پشت جبهه تقدیم خداى تبارک و تعالى کردید. آنهایى که براى یک مستمند و یک مؤمن خدمت بکنند آن همه اجر پیش خدا دارند و شما که براى ‌میلیون‌ها مستمند و ‌میلیون‌ها مستضعف خدمت مى‌کنید جز خداى تبارک و تعالى کسى نمى‌تواند احصا کند اجر شما را و من امیدوارم که با همین عزم راسخ و با همین قدم الهى به کار خودتان ادامه بدهید و توجه به اینکه مردم درباره شما چه مى‌گویند، مخالفین درباره شما چه مى‌گویند، نداشته باشید. شما اخلاص داشته باشید و براى خدا به بندگان خدا خدمت کنید و ثنا و اجر را از او طلب کنید که او جزاى شما را و اجر شما را عطا مى‌فرماید و‌ همین‌طور از فرماندهان محترم ژاندارمرى که در اینجا حضور دارند تشکر مى‌کنم که آنها هم در حد توان خودشان دارند به این کشور خدمت مى‌کنند.

خدمتگزاری به مستضعفین

اهداف

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

 جلد ۱۰،

صفحه ۴۰۴

ر الف ۱ ۱۰۸

‌کوخ‌نشین‌ها هستند که مئونه این مملکت و سرمایه این مملکت‌اند؛ نه آن کاخ‌نشین‌ها. خداوند این ‌کوخ‌نشین‌ها را براى ما حفظ کند و خداوند این مسلمینى که تعهد دارند براى اسلام، این ‌جوان‌هایى که خدمت دارند مى‌کنند به کشور خودشان، خدمت دارند مى‌کنند به اسلام، خداوند براى ما حفظ کند. خداوند همه شما را، خواهرها را، برادرها را حفظ کند و قدرت، عنایت کند. مطمئن باشید که با این روحیه‌اى که دارید پیروز هستید و نمى‌تواند کسى بر شما غلبه کند و شما بر همه غلبه خواهید کرد.

خدمتگزاری به مستضعفین

اهداف

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1389/06/31

ع الف ۱ ۲۲۹

نعمت خدمتگزاری را و توان خدمتگزاری را که خدای متعال به شما [جهادگران] هدیه کرده است، قدر بدانید؛ خدا را شکر کنید؛ افزایش این ‌گنجینه‌ معنوی را از خدا بخواهید و این را بدانید که هر جامعه‌ای و هر کشوری از یک چنین ‌سرمایه‌ عظیمی و ذی‌قیمتی برخوردار باشد، بدون هیچ تردیدی خواهد توانست به برترین قله‌های عزت و عظمت دست پیدا کند و این سرنوشت قطعی ‌جامعه‌ شما و ملت شماست. عامل آن هم، موتور محرک آن هم، همین روحیه‌ای است که شما دارید.

خدمتگزاری به مستضعفین

اهداف

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1369/10/12

ع الف ۱ ۲۰۴

در زمینه‌ روستاها، جهاد سازندگی می‌تواند نقش خیلی زیادی داشته باشد. در این منطقه، روستاهای فراوان و البته محرومی وجود دارد. منطقه هم منطقه‌ عشایری است و عشایر، مردم بلندنظری هستند که کمتر مراجعه می‌کنند و کمتر درخواست می‌نمایند؛ لیکن نیازمندند و باید نیازمندی‌هایشان را کشف کرد و برای رفعش اقدام نمود.

خدمتگزاری به مستضعفین

اهداف

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1370/05/23

ع الف ۱ ۲۰۶

ما نمی‌خواهیم فقط کار کنیم؛ ما می‌خواهیم محرومیت را از بین ببریم و محروم را از محرومیت خارج کنیم؛ هدف این است.

خدمتگزاری به مستضعفین

اهداف

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1372/01/01

ع الف ۱ ۲۰۹

هدف اصلی در کشور ما و در نظام جمهوری اسلامی، عبارت از تأمین عدالت است و رونق اقتصادی و تلاش سازندگی، مقدمه‌ آن است.

خدمتگزاری به مستضعفین

اهداف

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1382/09/15

ع الف ۲ ۲۱۸

میل به خدمت به مردم و تحمل سختی‌های آن، نقطه‌ای نورانی در باطن انسان است؛ آن را هرچه می‌توانید در جان خود گسترش دهید و نگذارید آفت‌ها: سودجویی، خودنمایی، تنبلی و ... آن را گل‌اندود کند. نیت خود را خدائی نگهدارید و از او کمک بخواهید و از همه‌ نیروی خود برای آن مایه بگذارید.

خودسازی جهادگران

اهداف

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1382/09/11

ع الف ۲ ۲۱۹

سلامٌ‌علی هیئت دانشجویی آل یاسین، حین یعمرون و حین یخدمون و حین یبنون و حین یُحسنون الی الناس و این [اردوهای هجرت] در واقع در ‌درجه اول، عمران و خدمت و احسان به خودشان است که: من عمل صالحاً فلانفسهم یمهدون.

خودسازی جهادگران

اهداف

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1389/06/31

ع الف ۲ ۲۲۶

بسیج سازندگی و این اردوهای هجرت را قدر بدانید. شما[جهادگران]که خودتان محورهای اصلی این حرکت عظیم هستید، این را قدر بدانید؛ از خدای متعال شاکر باشید. مسئولین، دیگران، مدیران و کسانی که دست‌اندرکار امور هستند، آنها هم این حرکت عظیم را قدر بدانند. سال تحصیلی، درس را خوب بخوانید، با تحقیق بخوانید، قصد رسیدن به قله‌های علمی را پیدا کنید. در دوره‌ فراغت هم ساعات را، روز و شب را، با این حرکت زیبا و باشکوه خدمت به مردم غنی کنید.

خودسازی جهادگران

اهداف

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1374/07/22

ع الف ۲ ۲۱۱

 

در سازندگی کشور، همه باید سهیم شوند. هیچ کس نباید خود را کنار بکشد. دولت هم باید هدایت کند که البته می‌کند... و آن دومی [دومین نکته در سازندگی کشور]، «توبوا الی‌اللَه جمیعاً ایها المؤمنون» . عزیزان من! باید به خدا برگردید؛ خدا را فراموش نکنید. جوانان عزیز! مواظب اخلاق الهی و اسلامی که ودیعه‌ای است در میان این ملت، باشید. امروز یکی از هدف‌های اساسی دشمنان شما این است که اخلاق جوانان این ملت را فاسد کنند. برای این کار تلاش و سرمایه‌گذاری می‌کنند. چه کسی باید مواظب باشد؟ همه؛ مخصوصاً جوانان؛ جوانان مؤمن. آن ملتی که با خدا آشتی باشد؛ آن ملتی که تضرع و توسل به خدا را فراموش نکند، راه سازندگیش هم هموارتر خواهد شد. «و یا قوم استغفروا ربکم ثم توبوا الیه یرسل السماء علیکم مدراراً و یزدکم قوة الی قوتکم» (۲). قرآن این‌گونه به ما یاد می‌دهد؛ یعنی استغفار، به خدا برگشتن، توجه و رعایت امر و نهی الهی، پاکدامنی، تقوا، راستگویی، روح برادری و برابری، احسان به زیردستان، تواضع در مقابل برادران و خواهران مسلمان، کمک به درماندگان، عبادت پروردگار، نوافل، تلاوت قرآن، دعا و توسل و تضرع. وقتی این ارزش‌ها در یک کشور و در میان ملتی وجود داشته باشد، اگر همراه با آن، عامل دیگر هم که تلاش باشد، بشود، هیچ چیز نخواهد توانست آن ملت را از پیمودن راه سعادت و صلاح باز بدارد. مراقب باشید دوران سازندگی، دوران جهاد اکبر هم هست: خودسازی، مبارزه با شیطان و مبارزه با نفس و توبه‌ الی‌الله.

خودسازی جهادگران

اهداف

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1392/05/28

ع الف ۲ ۲۳۱

میل به خدمت به مردم و تحمل سختی‌های آن، نقطه‌ای نورانی در باطن انسان است؛ آن را هرچه می‌توانید در جان خود گسترش دهید و نگذارید آفت‌ها: سودجویی، خودنمایی، تنبلی و ... آن را گل‌اندود کند.

خودسازی جهادگران

اهداف

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1392/11/22

ع الف ۲ ۲۳۹

سلام مرا به فرزندان انقلابی‌ام برسانید و از تلاش‌های جهادگونه‌ی آنان در ترویج و پاسداری از آرمان‌ها‌ی امام و انقلاب تشکر کنید و چند نکته را به آنان یادآوری کنید: ۱) در کنار تحصیل علم و دانش، از فرصت جوانی برای تهذیب نفس و انس با خدا و آشنایی عمیق با معارف قرآن و اهل‌بیت (علیهم‌‌السلام) بهره ببرید. ۲) شما افسران جوان جنگ نرم هستید و عرصه‌ جنگ نرم، بصیرتی عمارگونه و استقامتی مالک‌اشتروار می‌طلبد؛ با تمام وجود، خود را برای این عرصه آماده کنید. ۳) نظام سلطه را با تمام ابعاد و لایه‌هایش بشناسید و اهداف و راهبردهای واقعی آن را تحلیل کنید و برای رویارویی با آن، تمام ظرفیت‌های خودتان را به‌کار گیرید و در این مسیر به وعده‌های خداوند اطمینان داشته باشید. ۴) تشکیلات میتواند معبد باشد، ولی مبادا تبدیل به معبود گردد؛ اصول و ارزش‌های عقیدتی و معنوی خودتان را در قالب تشکیلات حفظ و بر صمیمیت و همدلی بین اعضا تأکید کنید. ۵) افق‌های روشنی در مقابل شما جوانان قرار دارد، این کشور و انقلاب با دست پرتوان شما آینده‌ای امیدبخش در پیش‌رو خواهد داشت؛ بر تلاش‌های خود بیفزایید و برای رسیدن به قله‌های پیشرفت و تعالی از همدیگر سبقت بگیرید.

خودسازی جهادگران

اهداف

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۱۲،

صفحه ۷۴

ر الف ۲ ۱۳۰

خداوند ان‌شاء‌الله شماها را حفظ کند. شما جوان‌ها را حفظ کند که همچو همت والایى دارید که مى‌روید در جهاد سازندگى و زحمت مى‌دهید به خودتان. لکن براى خداست این. شما خیال نکنید، هر قدمى که ‌الان بردارید براى کشور اسلامى، این قدم پیش خدا محفوظ است. خیال نکنید که این قوه‌هاى شما هدر مى‌رود. قواى انسان وقتى هدر مى‌رود که براى خدا نباشد. آن وقتى که قوا براى خدا کار بکند هدر نمى‌رود، پیش خداست و این سازندگى شما ان‌شاءالله خودتان هم ساخته مى‌شوید به آن طورى که خداى تبارک و تعالى امر فرموده است و انبیا را براى او فرستاده که هم در این جهاد، جهاد نفسى باشد و هم سازندگى براى ملت. خداوند همه شما را موفق و مؤید بدارد و من هم دعاگوى همه‌تان، خدمتگزار همه هستم. سلامت باشید ان‌شاء‌الله.

خودسازی جهادگران

اهداف

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

 جلد ۱۲،

 صفحه ۴۴۸

ر الف ۲ ۱۳۵

نهادهایى که در ایران از خود ملت پیدا شد، اولش با یک قصد خالصى، الهى پیدا شد و ظاهر شد. اگر این قصد خالص در پیش شما کوچک بشود دست خدا هم برداشته مى‌شود. کوشش کنید که این نهادى که شما در آن خدمت مى‌کنید و خدمت ارزنده‌اى هست، بسیار کوشش کنید که این خدمت در راه خدا باشد، خدمت به بندگان خدا، خدمت به بندگان مستضعف خدا که مورد عنایت حق تعالى هستند. کوشش کنید خدمت براى مستضعف باشد، نه براى هواهاى نفسانى و کوشش کنید که این خدمت آلوده نشود به بعض از کارهایى که ناپسند است. شیاطین در صددند که هریک از این نهادهاى اسلامى را لکه‌دار کنند. دست‌هاى خائنین در کار است. توطئه‌ها در کار است که این نهادهاى اسلامى را به دنیا برخلاف آنچه که هست معرفى کنند. اگر - خداى نخواسته - در این نهادها یک کارهاى برخلاف موازین انجام بگیرد فرصت دست بدخواهان مى‌افتد و در بوق و کَرنا این مطلب را بزرگ مى‌کنند و شما که براى خدا مشغول کار هستید شما را بدنام مى‌کنند. دادگاه‌هاى سرتاسر کشور توجه داشته باشند که در دادگاه، خداى تبارک و تعالى را در نظر بگیرند و از اشتباهات و خطاها و انحرافات پرهیز کنند و در اموال و نفوس مردم با احتیاط رفتار کنند، که اگر - خداى نخواسته - یک بى‌گناهى به دست اشخاص، مجرم حساب بشود یا جزایى براى او تعیین بشود، این در دستگاه الهى بسیار بزرگ است و جواب ندارند بدهند. شما آقایان هم که در جهاد سازندگى هستید توجه کنید که جهاد سازندگى، سازندگى باشد، در آن تخریب نباشد، در آن انحراف نباشد. اگر جهاد سازندگى در آن انحراف نباشد و براى خدا باشد این همان جهادى است که توأم با جهاد اکبر هم هست. من ضمن تقدیرى که از تمام شما جوانان و جوانان سرتاسر کشور که در جهاد سازندگى هستید و زحمت مى‌کشید، لکن از شما مى‌خواهم که در ضمن جهاد سازندگى جهاد نفس هم داشته باشید. اگر این کارى را که انجام مى‌دهید براى خدا خالص بشود جهاد نفس هم تحقق پیدا کرده است و من براى خاطر اینکه، این ازدحام موجب زحمت جمعى از آقایان است مطلب را تمام مى‌کنم و از خداى تبارک و تعالى مى‌خواهم که همه شما پیش خداى تبارک و تعالى آبرومند باشید.

خودسازی جهادگران

اهداف

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1394/07/22

ع الف ۲ ۲۴۱

روحیه جهادی را بر روحیه‌ تافته‌ جدابافته بودن ترجیح بدهید. یکی از خطراتی که گریبان کسانی را که یک امتیازی دارند می‌گیرد، این است که احساس کنند تافته‌ جدابافته‌اند، احساس کنند یک سر و گردن از همه بالاترند؛ این خطر بزرگی است، این یک خطر شخصیتی است، یک بیماری شخصیتی است؛ نگذارید این بیماری در شما رشد بکند و راهش هم این است که کار جهادی و روحیه‌ جهادی را در خودتان تقویت کنید. روحیه‌ جهادی یعنی کار را برای خدا انجام دادن، کار را وظیفه‌ خود دانستن، همه‌ نیروها را در راه کار درست به میدان آوردن؛ این روحیه‌ جهادی است. برای اینکه این روحیه‌ جهادی در شما تقویت بشود، حضورتان در اردوهای جهادی خیلی خوب است. نگویید وقت‌مان تلف می‌شود؛ نه، بیشترین و بهترین استفاده از وقت همین است.

خودسازی جهادگران

اهداف

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1395/04/12

ع الف ۲ ۲۴۴

اردوهای جهادی را توسعه بدهید، تداوم بدهید... . این اردوهای جهادی، هم تمرین است، هم خدمت است، هم خودسازی است، هم آشنایی با فضای جامعه است؛ خیلی چیز با ارزشی است. روزبه‌روز اینها را بتوانید توسعه بدهید؛ جهاد هم هست، واقعاً جهاد است؛ کار است، جهاد است، تلاش است، خدمت به محرومین است.

خودسازی جهادگران

اهداف

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1395/02/29

ع الف ۲ ۲۴۹

‌‌اگر ما جهاد کنیم، اگر ما حرکت کنیم، اگر ما نیت‌مان را خالص کنیم، خدای متعال هم به ما کمک خواهد کرد؛ اگر ما تنبلی کنیم، ‌اگر کاری که برعهده‌ ما است انجام ندهیم، طبیعی است انتظار کمک الهی را هم نباید داشته باشیم. خداوند متعال به کسانی که کار ‌می‌کنند و تلاش‌ می‌کنند، کمک می‌کند؛ خداوند متعال به ملت‌هایی که حرکت می‌کنند و به انسان‌هایی که تلاش‌ می‌کنند، کمک می‌کند؛ ‌تلاش کنیم، حرکت کنیم، خدای متعال هم به ما کمک خواهد کرد.

خودسازی جهادگران

اهداف

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

 جلد ۱۱،

صفحه ۳۷۹

ر الف ۲ ۱۲۴

کشور ما و ملت ما احتیاج به سازندگى دارد. سازندگی‌هاى روحى مقدم بر همه سازندگی‌هاست. جهاد سازندگى از خود افراد باید شروع بشود و خودشان را بسازند و با شیطان باطنى جهاد کنند که این جهاد منشأ همه جهادهایى است که بعد واقع مى‌شود. انسان تا خودش را نسازد نمى‌تواند دیگران را بسازد و تا دیگران ساخته نشوند، نمى‌شود که کشور ساخته بشود. جهاد سازندگى از خود آدم باید شروع بشود. جهاد نفس، جهاد اکبر است. براى اینکه همه جهادها اگر بخواهد نتیجه داشته باشد و بخواهد انسان در جهادها پیروز بشود موکول به این است که در جهاد نفس پیروز باشد. اگر انسان‌ها توجه به خودشان داشته باشند، جهاد نکرده باشند با شیطان خودشان، اینها واحد واحدهایى هستند که‌ علاوه‌بر اینکه نمى‌توانند اصلاح جامعه را بکنند، فساد هم در جامعه مى‌کنند. همه فسادهایى که در عالم واقع مى‌شود، براى این است که آن جهاد واقع نشده؛ آن جهاد اکبر واقع نشده. تمام این گرفتاری‌هایى که بشر دارد از دست خود بشر دارد. بشر است که به بشر جنایت وارد مى‌کند. سایر موجودات، سایر حیوانات ولو سبع هم باشند، آن قدرى که بشر جنایت مى‌کند آنها نمى‌کنند. این بشر است که چون اصلاح نشده است و جهاد سازندگى نکرده است، این از همه حیوانات سبعتر است. هیچ سبعى مثل انسان نیست و هیچ حیوان دیگرى هم به پاى این حیوان نمى‌رسد.

خودسازی جهادگران

اهداف

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۱۱،

صفحه ۳۸۳

ر الف ۲ ۱۲۵

سازندگى درونى، گامى در راه نور و روشنایى باید بسازیم خودمان را، جدیت کنید که این جهاد سازندگى را از خودتان شروع کنید. وقتى از خودتان شروع کردید هر کارى بکنید، این کارى است الهى. وقتى خودتان را ساختید، تمام کارهایتان کارهاى الهى مى‌شود. براى اینکه از ظلمت‌ها بیرون رفته‌اید. در نور وارد شده‌اید. همه اعمالتان نورانى مى‌شود. حرف که مى‌زنید نور است. با گوش هم که مى‌شنوید نور است. با قلبتان هم ادراک مى‌کنید و با نور ادراک مى‌کنید. اصلاً شما شده‌اید نور. انبیا آمدند که ما اشخاصى [را] که از نور بهره‌اى نداریم و ظلمات - به ما - احاطه کرده است از هر طرف ما را، از این ظلمت‌هاى گوناگون نجات بدهند و برسانند به عالم نور، که اگر رسیدید به عالم نور، شما سر تا پایتان نورانى مى‌شوید؛ نور مى‌شوید... . خودتان را که بسازید همه کارهایتان جهاد سازندگى است. هر کارى بکنید دیگر در حیطه جهاد وارد شده‌اید شما. شما مجاهد هستید دیگر. کارهاى مجاهد کارهاى جهادى است. کوشش کنید که این جهاد سازندگى را در خودتان ایجاد کنید. یعنى مشغول بشوید به این کار. نگذارید براى اینکه بعد آخر عمر. بسیارى از وسوسه‌هاى شیطان یکیش همین است.

خودسازی جهادگران

اهداف

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۱۱،

 صفحه ۳۸۵

ر الف ۲ ۱۴۱

این شیطان‌هایى که ‌الان نمى‌خواهند که این جهاد سازندگی‌هایى که اینها، خواهرها، برادرهایمان با این زحمت مى‌روند جهاد سازندگى مى‌کنند، این شیطان‌هایى که مى‌خواهند نگذارند این جهاد سازندگى پیدا بشود. اینها مى‌خواهند نگذارند که اسلام تحقق پیدا بکند. اینها از همان ریشه‌هاى شیطانند، اینها اولاد شیطانند. اینها همان وسوسه‌هاى شیطانى را مى‌کنند. اینهایى که وارد مى‌شوند در مزارع، وارد مى‌شوند در کارخانه‌ها و جوان‌ها را از کار بازمى‌دارند، به اعتصاب وامى‌دارند، اینها همان از ریشه‌هاى شیطانند. آن در باطن ما هست. ما را نمى‌گذارد که جهاد بکنیم. اینها هم در ظاهر اینها را نمى‌گذارند جهاد بکنند. باید شیطان‌ها را بشناسید. تا نشناسید نمى‌توانید دفاع کنید از خودتان. شیطان خودتان را بشناسید. شیطان باطن خودتان را بشناسید. شیطان‌هاى خارجى را هم بشناسید، تا بتوانید با آنها جهاد کنید. شیطان باطنى انسان خود آدم است. خود انسان. آن نفسیت انسان. آن هواهاى انسان. اینها قشرهاى شیطانى است در انسان. جنود شیطانند اینها. آن را تا نشناسد انسان نمى‌تواند با آن مجاهده بکند. این انسان‌هایى هم که شیطان‌هایى هستند که مانع از این هستند که این اسلام تحقق پیدا بکند در اینجا و یک رژیم انسانى - اسلامى پیدا بشود. آن رژیمى که انبیا مى‌خواستند، آن رژیمى که اولیاى خدا مى‌خواستند، همه زحمت‌هایشان براى این بود که انسان درست کنند. انسان که درست بشود رژیم حکومتى‌اش هم درست مى‌شود.

خودسازی جهادگران

اهداف

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۱۲،

صفحه ۴۳۴

ر الف ۲ ۱۴۳

و من امیدوارم که این زحمتهایى که جوان‌هاى ما مى‌کشند، [پاداش] اینها نظیر [پاداش] همان ‌جوان‌هایى [باشد] که در صدر اسلام زحمت مى‌کشیدند و دنبال این نبودند که از مردم به آنها یک مرحبایى گفته بشود، یا یک اجرتى بگیرند. گاهى همین لشکرهایى که در صدر [اسلام] بودند و آن طور زحمت‌ها را مى‌کشیدند در تاریخ ثبت است که گاهى این قدر فقیر بودند که در حال جنگ، شبانه روز با یک خرما زندگى مى‌کردند، گاهى از این هم بدتر مى‌شد، که یک خرما را این آدم مى‌گذاشت دهنش، همین که احساس مى‌کرد شیرینى را، از دهانش در مى‌آورد مى‌داد آن یکى، آن هم به آن یکى، آن به دیگرى و هکذا؛ ولى خدمت کردند براى اسلام و اسلام را عظمت دادند و گسترش دادند و حالا رسیده است به ما، حالا نوبت ماهاست.

 

اهداف

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۱۷،

صفحه ۱۳۰

ر الف ۳ ۱۰۳

و دولت باید آنها را تشویق و تقویت بنماید و امکانات لازم را در اختیار آنها بگذارد. تقویت روح ایمان مردم من از زحماتى که آقایان مى‌کشند خیلى تشکر دارم و عمده این است که این کارها را خدا اجر مى‌دهد و خدمت به این مردم و خصوصاً روستائیان از بین نمى‌رود و شما کوشش کنید با افرادى که تماس دارید با استفاده از روحانیون و موعظه، روح ایمان را در آنها تقویت کنید که اگر جنبه ایمان مردم تقویت شد، همه امور به‌راحتى انجام مى‌شود. مثلاً همین جهاد، در جنگ چقدر کار کرده است. این به خاطر جدیتى است که جوان‌ها دارند و کشور را از خودشان مى‌دانند و براى خدا کار مى‌کنند. وقتى ایده آنها این باشد کارها به‌خوبى پیش مى‌رود و این‌طور نباشد که اگر کسرى پیدا کردید و یا مشکلى در کارتان پیش آمد دلسرد شوید. به کار خودتان ادامه دهید. من همه شما را دعا مى‌کنم و امیدوارم خداوند به شما توفیق خدمت به این مستمندان را که از بزرگ‌ترین عبادات نزد اوست، عنایت فرماید.

تلاش برای تربیت معنوی مردم

اهداف

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۱۱،

صفحات ۵۳۱ و ۵۳۲

ر الف ۳ ۱۴۲

اهمیت تحول درونى ملت ایران این تحولى که در جوان‌هاى ما، در انسان‌ها، آنهایى که متعهد هستند پیدا شده است، اهمیتش بیشتر از آن تحولى است که در مملکت پیدا شده است. تحولى که در کشور پیدا شد این بود که با همت شما جوان‌ها، همه قشرها، زن و مرد، بزرگ و کوچک این سد باطل را، سد شیطانى را شکستید و شیطان‌ها را از حریم اسلام بیرون کردید. این تحولى است که در کشور پیدا شد و رژیم طاغوتى به رژیم اسلامى آن هم به همت همه برگشت. لکن این چیزى که بسیار مهم است و آن چیزى که اجانب روى آن بیشتر کار مى‌کردند و کردند، آن انسان‌هاست. در سال‌هاى طولانى که اخیراً پیوسته قوه پیدا کرد، اینها در صدد بودند که این انسان‌ها را از آن حالى که به حسب طبع خودشان و فطرت اسلامى خودشان هست برگردانند به یک حال دیگر و نگذارند نیروى انسانى این کشور، بلکه نیروى انسانى شرق پیش برود... . اینهایى که وارد شدند در جهاد سازندگى از همه قشرها، از دکترها، از مهندسین، از محصلین، از بازرگانان هستند. همه قسم‌ها، کارگرها، همه آمدند. اینها غیر از آنهایى هستند که آن عادات را دارند. البته در این نهضت آن چیز مهمى که باز اسلام دریافت، این بود که جوان‌هاى بسیارى از آن مراکز کشیده شدند به میدان مبارزه رها کردند آنها را... . ملت ما بى‌تعلیمات نظامى و بى‌ساز و برگ، با قدرت ایمان به میدان رفت و در مرحله اولى آنها را شکست داد و این نبود جز تأیید خداى تبارک و تعالى و قدرت اسلام.

تلاش برای تربیت معنوی مردم

اهداف

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1389/06/31

ع الف ۳ ۲۲۷

کار اردوهای هجرت و حرکت عظیم بسیج سازندگی یکی از برکاتش خدمت‌رسانی است که میلیون‌ها نفر از این خدمت شما به‌صورت مستقیم بهره‌مند می‌شوند. از لحاظ مادی، از لحاظ امور روزمره‌ی زندگی، از لحاظ معنوی و هدایت، بهره‌مند می‌شوند. شما اگر درس قرآن هم آنجا ندهید، خود حضور یک جوان مؤمن و متدین و متشرع در یک مجموعه‌ روستایی، در بین جوانان، در بین مردم، مظهر مجسم ‌آیه‌ قرآن است؛ آنها را به دین، به انقلاب، به معنویت، سوق می‌دهد... . شما دل‌ها را زنده‌ می‌کنید؛ فایده‌ بزرگی است. فواید فراوانی در این کار هست. این جریان عظیم را حفظ کنید.

تلاش برای تربیت معنوی مردم

اهداف

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1389/06/31

ع الف ۳ ۲۲۸

خود حضور یک جوان مؤمن و متدین و متشرع در یک مجموعه‌ روستایی، در بین جوانان، در بین مردم، مظهر مجسم ‌آیه‌ قرآن است؛ آنها را به دین، به انقلاب، به معنویت، سوق می‌دهد. «کونوا دعاة الناس بغیر السنتکم»؛ شما با عمل خودتان مردم را به ایمان، به اسلام، به دین دعوت می‌کنید. این خدمت‌رسانی است؛ خدمت‌رسانی مادی و خدمت‌رسانی معنوی. از این مهم‌تر، خدمتی است که شما به خودتان‌ می‌کنید؛ استعدادهای درونی خودتان را فعال‌ می‌کنید؛ به بالقوه‌هایی که در وجود شما هست، فعلیت می‌بخشید؛ تجربه پیدا‌ می‌کنید؛ با زندگی مردم آشنا می‌شوید؛ این حصارهای طبقاتی شکسته می‌شود؛ واقعیت‌های زندگی را لمس‌ می‌کنید؛ در خودتان شعف و بهجت خدمت‌رسانی را احساس ‌می‌کنید و این احساس را در وجود خودتان زنده می‌کنید. کسی که لذت خدمت و کار را بچشد، از کار خسته نمی‌شود.

تلاش برای تربیت معنوی مردم

اهداف

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۹،

 صفحه ۵۴۹

ر الف ۴ ۱۲۱

ما باید همان‌طورى که ملاحظه کردید که با کمک همه قشرهاى ملت این پیروزى معجزه‌آسا را به دست آوردیم، کمک همگى بود که توانست یک همچو اعجازى را بکند و توجه به مبادى، حالا هم که باز بین راه هستیم و احتیاج داریم به اینکه از قدرت‌هایى که هست استفاده کنیم، باید گمان نکنیم که مطلب گذشته است. اینها که استفاده از این مملکت مى‌کردند و چشم طمعشان باز از اینجا نبریده است، اینها در صددند که کارشکنی‌هایى بکنند و هرچه بتوانند نگذارند یک مملکت آرامى، یک مملکتى که خودش، خودش را اداره کند و خودکفا باشد، نگذارند که چنین چیزى پیش بیاید و لهذا این توطئه‌ها را که مى‌بینید پیش مى‌آورند، کردستان را به آن صورت درست کردند و محتمل است که باز هم جاهاى دیگر را و ما باید با توجه به این معنا که ما بین راه هستیم و باز گرفتارى داریم، همه‌مان کمک کنیم... . خدمت به مردم و من دلخوشم به اینکه یک همچو تحولى در ایران، در همه قشرها، شده است. ‌الان در همین قضیه جهاد سازندگى، خوب انسان مى‌بیند که از همه جا اشخاصى که هم تحصیلکرده‌اند، خصوصاً خانم‌ها، اینها - همین امروز هم در یک مصاحبه‌اى که بود من گوش کردم - دیدم که مى‌گوید که ما از اول آفتاب مى‌رویم سراغ کار تا غروب. این یک مسئله‌اى است که یک تحولى است پیدا شده است، یعنى همه با اشتیاق و احساس اینکه باید براى مردم کار بکنیم مشغولند و مسلماً در شما هم همین معنا هست. شکى نیست که حالا دیگر با اینکه یک الزامى و - یک، عرض کنم - یک اجبارى، اینها نیست، خودتان داوطلبید.

فراهم کردن زمینه مشارکت عموم مردم

اهداف

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۱۲،

 صفحه ۶۸

ر الف ۴ ۱۲۸

اگر منتظر بشوند آقایان، ملت منتظر این بشود که دولت این کار را انجام بدهد، نمى‌تواند انجام بدهد. ‌الان تقریباً در صد، شاید هشتاد - من اطلاع درست ندارم - بى‌سواد ما داریم. یا شاید مثلاً شصت، شصت و پنج، همچو چیزهایى مى‌گویند. من اطلاعى ندارم، اما مى‌دانم که بى‌سواد زیاد هست. افغانستان با اینکه ایران از او باید به حسب این‌طور امور جلو باشد، بى‌سواد در آن کم هست. سوادى که مى‌گویم یعنى همین سواد خواندن و نوشتن و این چیزها. آن هم که ما مى‌خواهیم که همه ایران ان‌شاء‌الله سواد پیدا بکنند، نمى‌خواهیم همه دکتر بشوند. خوب چیز غیر معقولى است. یا همه مهندس بشوند. مى‌خواهیم یک مملکتى همه بتوانند آن مقصود خودشان را بنویسند، امضا کنند، چه بکنند.

فراهم کردن زمینه مشارکت عموم مردم

اهداف

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۱۲،

 صفحه ۶۹

ر الف ۴ ۱۲۹

اگر منتظر باشید به اینکه دولت با سواد بکند، نمى‌تواند. باز مى‌شود همان حرف‌هاى سابق. دولت هم حالا اقدام کرده‌اند، وزارت آموزش اقدام کردند و خوب هم اقدام مى‌کنند. اما مسئله، مسئله‌اى نیست که بتوانند آنها چه بکنند و‌ همین‌طور در جهاد سازندگى، سازندگى یک مملکتى که همه چیزش از دست رفت و خراب است، این نمى‌شود با دست دولت انجام بگیرد یا دست یک قشرى انجام بگیرد. این را، همه مردم باید مملکت را امروز از خودشان بدانند و همه با هم همت کنند، که یک مملکت آبادى ان‌شاءالله درست بکنند به دست خودشان.

فراهم کردن زمینه مشارکت عموم مردم

اهداف

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

 جلد ۸،

 صفحات ۱۷۹ و ۱۸۰

ر الف ۴ ۱۳۷

ما در مشکلات باید متوسل بشویم به ملت. ملتى که - بحمدالله - مهیا براى کمک و فداکارى بوده و هستند. با فداکارى ملت - بحمدالله - مراحلى را که بسیار اهمیت داشت پشت سر گذاشتیم، موانع مرتفع شد، خائنین رفتند و اگر تتمه‌اى هم باشد، با همت ملت خواهند رفت. لکن این دیوار شیطانى بزرگ که شکست، پشت آن دیوار خرابی‌هاى زیاد هست و ما باید به همت ملت آن ‌خرابی‌ها را ترمیم کنیم. ناچاریم که به ملت متوجه بشویم براى سازندگى؛ براى اینکه ترمیم کنیم این ‌خرابی‌ها که در طول مدت حکومت جائر پهلوى در مملکت ما حاصل شده است و - بحمدالله - ملت ما راجع به سازندگى، این مهیا بودن خودشان را اعلام کرده‌اند. دانشجوهاى عزیز، متخصصین، مهندسین و بازارى، کشاورز، همه قشرهاى ملت، داوطلب براى این است که ایرانى که به‌طور مخروبه به دست ما آمده است بسازند. از این جهت، باید ما بگوییم یک جهاد سازندگى، موسوم کنیم این جهاد را به «جهاد سازندگى» که همه قشرهاى ملت، زن و مرد، پیر و جوان، دانشگاهى و دانشجو، مهندسین و متخصصین، شهرى و دهاتى، همه با هم باید تشریک مساعى کنند و این ایران را که خراب شده است بسازند و البته آن جاهایى که بیشتر خرابى هست؛ مثل آنجاهایى که روستاها، جاهایى که مساکن عشایر هست، دهات دورافتاده که تقریباً هر کدام از ‌گروه‌ها مى‌آیند، شکایت از وضعشان دارند، مى‌گویند برق نداریم، خانه نداریم، آب نداریم، ‌آسفالت نداریم، بهدارى نداریم و همه هم صحیح مى‌گویند. بنابراین بوده است که این‌طور ایران را خراب کنند و ‌الان که - بحمدالله - آن سد شکسته شد، براى مرحله ثانى، که مرحله سازندگى است، ما دستمان را پیش ملت دراز مى‌کنیم و از ملت مى‌خواهیم که همه در این نهضت شرکت کنند و همه دست برادرى به هم بدهند و این سازندگى و جهاد سازندگى را شروع کنند و البته مأمورین دولت در هر جا - آنها هم - مردم با آنها تشریک مساعى کنند. در تحت‌نظر اشخاص کارشناس، مأمورین دولت کارها را انجام بدهند و روحانیونى که در همه جا در بلاد - بحمدالله - هستند، در این امر آنها هم تشریک مساعى کنند، نظارت کنند و من به همه ملت، به همه اشخاص که در این روستاها و دهات به سر مى‌برند، پس از اینکه به همه‌شان دعا مى‌کنم و عرض ارادت، یک سفارش دارم و آن اینکه توجه کنند کسانى که براى ساختن و براى سازندگى و براى جهاد سازندگى در دهات مى‌آیند، در روستاها مى‌آیند، توجه کنند که مبادا خداى نخواسته در بین آنها یک اشخاصى نباشد که برخلاف رویه ملت، برخلاف اسلام، مسائلى داشته باشند. اگر یک همچو اشخاص دیدند، فوراً آنها را از ده کنار بگذارند و نگذارند در بین جوان‌هاى ما، در بین روستائیان ما، تبلیغات سوئى بکنند. ان‌شاء‌الله خداوند به همه ملت و به همه کسانى که در این راه تشریک مساعى مى‌کنند و این وظیفه اخلاقى - شرعى را ادا مى‌کنند، به همه توفیق عنایت کند. همه موفق باشند که در این جهاد شرکت کنند و آن خرابه‌ها را بسازند و برادران خودشان را کمک کنند که شاید هیچ عبادتى بالاتر از این عبادت نباشد، بلکه من مى‌خواهم از اشخاص که براى زیارت‌ها، براى مکه معظمه، براى مدینه منوره مى‌خواهند بروند، لکن به‌طور استحباب مى‌خواهند بروند، من مى‌خواهم از آنها هم تقاضا کنم که شما براى ثواب مى‌خواهید بروید مکه مشرف بشوید، مى‌خواهید بروید مدینه منوره، عتبات عالیات مشرف بشوید؛ امروز ثوابى بالاتر از اینکه به برادرهاى خودتان کمک کنید [نیست] و این سازندگى را همه با هم شروع کنید که ایران خودتان درست ساخته بشود و برادرهاى خودتان نجات پیدا بکنند. خداوند به همه شما اجر عنایت مى‌کنند و همان ثوابى را که شما از ‌زیارت‌ها مى‌خواهید خداوند به شما در این جهاد خواهد داد.

فراهم کردن زمینه مشارکت عموم مردم

اهداف

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

 جلد ۸،

صفحه ۱۸۲

ر الف ۴ ۱۳۹

همین امروز هم پیامش را ما خواهیم داد به همه ملت، که جهاد سازندگى یک کارى است که باید بشود و همه ملت، همه مردم موظفند که در کار شرکت کنند و اگر با همه ملت این کار شروع بشود، ایران بعد از چندى یک ایران آباد ان‌شاء‌الله خواهد بود. من از خداى تبارک و تعالى سلامت و سعادت همه شما آقایان را مى‌خواهم و متشکرم از شما که از بلاد دور آمدید و در یک اتاق تنگ و تاریکى نشستید و عرق مى‌ریزید. ان‌شاءالله خداوند همه‌تان را تأیید کند.

فراهم کردن زمینه مشارکت عموم مردم

اهداف

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1369/10/12

ع الف ۴ ۲۰۵

همه‌ ملت ایران در شرق و غرب کشور، در ‌استان‌های این منطقه، در ‌استان‌های دیگر، در شهرها و در روستاها، آستین‌ها را بالا زدند، برای این‌که کشورشان را آباد کنند. جوانان - مخصوصاً بچه‌ها که از گذشته یادشان نیست و خبر ندارند - بدانند که در گذشته، نوکران آمریکا بر این مملکت حکومت می‌کردند و نگذاشتند این کشور آباد بشود؛ اما حالا مملکت متعلق به مردم و دست خود آنهاست. همه باید برای آبادی کشور ان‌شاءالله زحمت بکشند. دولت، دستگاه‌های دولتی، جهاد سازندگی و دیگر مسئولان مشغولند، تا ان‌شاءالله کشور را آباد کنند و آباد هم خواهد شد.

فراهم کردن زمینه مشارکت عموم مردم

اهداف

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1370/05/30

ع الف ۴ ۲۰۷

امروز جهاد بزرگ ملت ایران در هرجا که هستند، این است که سعی کنند این کشور را با عزت و به کمال معنای آبادی و عمران بسازند.

فراهم کردن زمینه مشارکت عموم مردم

اهداف

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1386/02/31

ع ش ۱ ۲۲۰

اردوهای جهادی دانشجویی بسیار کار خوبی است و یکی از شعبه‌های کمک به دولت است.

حفظ نظم و عدم اختلال در امور اداری کشور

شرایط و الزامات

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

 جلد ۱۰،

صفحه ۳۸۱

ر ش ۱ ۱۰۹

اصلاح مملکت در گرو آرامش من امیدوارم که این ملت با همین بیدارى و یک قدرى اغماض کردن از مشکلات، یک قدرى توجه به اینکه کار باید با تدریج انجام بگیرد، کار باید با یک قدرى حوصله، یک قدرى صبر، یک قدرى توجه به اینکه مشکلات کم نیست، زیاد است [انجام شود] نباید هر قشرى هى فکر کنند که یک مشکلاتى ما داریم، چرا ‌الان درست نمى‌شود. این اسباب این مى‌شود که نتوانند آنهایى که مى‌خواهند رفع مشکلات را بکنند، نتوانند رفع بکنند.

حفظ نظم و عدم اختلال در امور اداری کشور

شرایط و الزامات

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۱۳،

صفحه ۱۳۴

ر ش ۱ ۱۱۳

این را من به همه مسلمینى که در همه جا هستند عرض مى‌کنم و به‌خصوص به ملت شریف اسلام از هر طبقه‌اى هستند، اگر بنا باشد که در قواى انتظامى، قواى مسلح، در ارتش نظم نباشد و بخواهد هر کسى به خیال خودش عمل بکند و سلسله‌مراتب را ملاحظه نکند این یک امرى است برخلاف مقرره اسلامى است؛ حکمى است که اسلام کرده است که باید این نظم محفوظ باشد، باید مراتب محفوظ باشد و این‌طور نباشد که هر کس هر طورى دلش بخواهد تضعیف کند قواى انتظامى را، ارتش را، ژاندارمرى را و سایر قواى مسلح مثل پاسداران را. همان‌طورى که همه ملت موظفند که این قواى انتظامى را حفظ کنند و پشتیبانى کنند و نظم را مراعات کنند و دخالت در امور نظام نکنند، خود نظامی‌ها هم و خود اشخاصى که در قواى انتظامى هستند باید مقررات را حفظ بکنند و از فرماندهان خودشان فرمانبردارى کنند. هم جهاد سازندگى باید مقررات را حفظ بکنند و هم کسان دیگرى که در هر جا مشغول کارى هستند. این‌طور نباشد که جهاد سازندگى دخالت در یک امر دیگرى که وظیفه او نیست بکند، یا مثلاً پاسدارها دخالت در یک امرى که در وظیفه آنها نیست بکنند، یا ارتشی‌ها این طور، یا دیگران در ارتش دخالت بکنند، یا دیگران در ژاندارمرى دخالت بکنند. باید هر نهادى روى همان مقرراتى که دارد عمل بکند و امروز این یک مسئله اسلامى است.

حفظ نظم و عدم اختلال در امور اداری کشور

شرایط و الزامات

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۱۳،

 صفحه ۱۳۴

ر ش ۱ ۱۳۴

اما قضیه جهاد سازندگى که شما آقایان از این جهاد سازندگى هستید وکار پر ارزشى شما دارید، باید توجه داشته باشید که‌ علاوه‌بر اینکه جهاد سازندگى مى‌کنید، جهاد با نفس خودتان هم بکنید. اگر - خداى نخواسته - در این جهاد سازندگى یک کارى بشود که برخلاف مصلحت اسلام است، برخلاف مصلحت انقلاب است، اسباب دلسردى مردم مى‌شود. خداى نخواسته، اگر بعض از اشخاص غافل یک‌وقت یک عملى بکنند برخلاف مقررات دولت اسلامى و بخواهند یک شلوغ‌کارى بکنند، اینها جهاد نفس نکرده‌اند و جهاد سازندگى‌شان هم مفید نیست. باید شما آقایانى که یک همچو عمل بسیار شریفى را متکفل هستید و ارزنده است این عمل شما پیش اسلام، باید توجه بکنید که آن اخلاق اسلامى که اخوت اسلامى است و برادرى است و برابرى است، این را ملاحظه کنید و مبادا یک‌وقت در یک جایى برخلاف مقررات و برخلاف نظم عمل بکنید. این یک امرى است، براى همه کشور ما هست، براى همه نهادهاى کشور ما هست که باید انتظام و نظم را و مقررات جمهورى اسلامى و مقررات حکومت اسلامى را باید مو به مو دریافت کنند و مو به مو عمل کنند و برخلاف مقررات عمل نکنند. این یک مطلب اسلامى است. حکومت حالا مثل حکومت زمان شاه مخلوع نیست که اگر تخلف بکنید، این جزء فضایل شما مى‌شود. حالا اگر تخلف از احکام حکومت اسلامى بکنید، این جزء رذایل است، این رذیله است، این پیش خدا صحیح نیست. در اسلام باید نظم مقرر باشد.

حفظ نظم و عدم اختلال در امور اداری کشور

شرایط و الزامات

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۱۳،

صفحه ۴۳۷

ر ش ۲ ۱۱۱

و من از ائمه جمعه در همه بلاد مى‌خواهم و علمایى که هم در آن بلاد هستند همراهى کنند و گروه‌هایى را تعیین کنند براى رسیدگى به این امور، رسیدگى به حال این افرادى که مى‌خواهند آشوب درست کنند، رسیدگى به حال دادگاه‌ها و احکامى که از دادگاه‌ها صادر مى‌شود. چه‌بسا اشخاصى هستند که اطلاع قضایى ندارند و خودشان را به‌طور قاچاق وارد کردند در قضا، قضا شرط دارد و باید نصب بشود از طرف علمایى که بزرگ هستند. این‌طور نیست که هر کس هر جا برود قضا را متکفل بشود و حکم بدهد و حکم قتل بدهد و حکم چه بدهد. اینها باید شما آقایانى که در بلاد هستید، خودتان رسیدگى کنید افرادى که از این جناح‌هاى منحرف وارد شدند در این ارگان‌ها، در قضا، در تقسیم اراضى، در جهاد سازندگى، در همه اینها، افرادى را متعهد، مطلع، بى‌طرف، این افراد را تعیین کنید تا اینکه اینها بروند رسیدگى بکنند و به شما گزارش بدهند و در صدد تصحیحش برآیید. اگر ما بنشینیم اینجا، هرچه مى‌شود در هر جا، هر کس هر کارى مى‌خواهد بکند ما اعتنا به آن نکنیم، این فاجعه به بار مى‌آورد بعدها. باید شما خودتان بنشینید این کار را بکنید. این یک چیزى است که مى‌خواهند تمام آن چیزهایى که فاسد است به گردن روحانیون و به گردن دولت اسلامى بیندازند و روحانیون و دولت و مجلس و همه اینها را از نظر مردم بیندازند و مشوه کنند. شما باید بیدار باشید، جلوگیرى کنید از این معنا.

نظارت روحانیون و مردم

شرایط و الزامات

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

 جلد ۱۲،

 صفحه ۴۶۹

ر ش ۲ ۱۱۶

خوب، یک دست‌هاى جهاد سازندگى است. بسیار خوب، بسیار خوب است و از اول هم همین معنا بود و خیلى هم زحمت مى‌کشند و خیلى هم اجر مى‌برند، اما در بین همین جهاد سازندگى، یک افرادى پیدا مى‌شوند که برخلاف موازین قانونى اسلامى، برخلاف مقررات دولتى و اسلامى، یک کارهایى انجام مى‌دهند که مردم صدایشان بلند شود که این جهاد سازندگى دارد پدر ما را درمى‌آورد. همین امروز هم یکى از علماى مشهد به من این را مى‌گفت. بشناسید صالح و فاسد را. بشناسید مفسد و مصلح را. بشناسید. لزوم هوشیارى ملت در مقابل نفوذى‌ها و منافقین توجه داشته باشید کى دارد خلاف مى‌کند به اسم اسلام، کى دارد خرابکارى مى‌کند به اسم اسلام؛ اگر عمامه سرش است بزنیدش کنار، خود معممین بزنندشان کنار؛ اگر توى پاسدارهاست، پاسدارهاى مسلح مسلم - اسلامى - که همه زحمت را به عهده دارند بزنندشان کنار.

نظارت روحانیون و مردم

شرایط و الزامات

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۲۳،

صفحه ۵۹۳

ر ش ۲ ۱۲۷

جناب مستطاب ثقه‌الاسلام و المسلمین آقاى حاج شیخ على‌اکبر نورى - دامت افاضاته بدین وسیله جنابعالى به‌عنوان نماینده روحانیت در ستاد مرکزى جهاد سازندگى منصوب مى‌شوید و مأموریت دارید از نزدیک در تصمیم‌گیرى و انجام کارها نظارت داشته باشید و در نصب و اعزام روحانیون محترمى که بدین منظور لازم است شرکت داشته باشند اقدام نمایید و در هر مورد مصلحت مى‌دانید کارها را با مشورت افراد ذى‌صلاح انجام دهید. از خداى تعالى موفقیت جنابعالى را خواستارم.

نظارت روحانیون و مردم

شرایط و الزامات

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

 جلد ۱۵،

صفحه ۴۶۲

ر ش ۲ ۱۳۸

جناب حجت الاسلام آقاى حاج شیخ عبدالله نورى - دامت افاضاته ازآنجاکه جناب حجت‌الاسلام آقاى ناطق نورى اطلاع دادند که با اشتغال در وزارت کشور آن طور که شایسته است به امور جهاد نمى‌رسند، جنابعالى را نماینده خود در جهاد سازندگى کل کشور قرار مى‌دهم تا با شرکت در جلسات شوراى مرکزى جهاد، اینجانب را از تصمیم‌گیری‌هاى کلى آنان مطلع نمایید. امیدوارم با دقت کامل، حرکت این نهاد انقلابى را در سراسر ایران زیر نظر گرفته و در صورت انحراف، قاطعانه با آن برخورد نمایید. لازم است اعضاى محترم این نهاد عزیز همکاری‌هاى لازم را با شما داشته باشند. موفقیت همه را در هرچه اسلامى‌تر کردن این نهاد از خداوند متعال خواستارم.

نظارت روحانیون و مردم

شرایط و الزامات

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

 جلد ۱۰،

صفحه ۳۹

ر ک ۱ ۱۰۶

وقتى چشم این کشاورزها بیفتد که یک عده زن‌ها از توى خانه‌هایشان در آمدند، کسانى که خوب هیچ اهل این کار نبودند که بروند در جهاد سازندگى و بروند با رعیت‌ها شرکت کنند در درو، وقتى که ببینند اینها که یک همچو جمعیتى، زن‌ها آمدند برایشان دارند کمک مى‌کنند، این ارزشش پیش آنها خیلى زیاد است. واقع ارزش هم زیاد است ولو کارش کم است، نمى‌تواند یک زن یک کار مثبت زیادى انجام بدهد، لکن ارزش زیاد است. کارهایى که ‌الان مى‌شود کارهاى ارزش‌دارى است. در نظر من بسیار بعضى از این کارها ارزش‌دار است ولو کم باشد، ارزشش زیاد است؛ یعنى کم‌کم این اسباب این مى‌شود که زیاد بشود این و موج پیدا بکند و سرتاسر کشور را بگیرد. تحول فرهنگى ملت شما که به فکر این هستید و بودید به اینکه ‌الان یک فعالیت فرهنگى مثبت انجام بدهید، شما مواجه هستید با یک فرهنگى که از خودتان نبوده است، فرهنگ غیر، تحمیل به ما بوده است. وقتى مواجه با این هستید و حالا به فکر این معنا افتادید که ما فرهنگ غیر را کنار بگذاریم و فرهنگ خودمان را شروع بکنیم، این خودش یک تحولى است، یک چیزى است که خدا این کار را انجام داده است و من از باب اینکه کارها دارد یک وضع غیر عادى انجام مى‌گیرد، اگر ما، این قدرت را، ملت ما، این قدرت را شکست داد، این یک امر عادى نبود، که ما حساب کنیم یک امر عادى بود و ما جمع شدیم، ما مگر مى‌توانستیم‌؟ این یک امر مهمى که خداوند براى ملت ما انجام داد این بود که همه این سران را منصرف کرد از اینکه با فشار عمل کنند.

انگیزه‌بخشی و ایجاد حس ارزشمندی به محرومان

کارکردها

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

 جلد ۹،

صفحه ۴۰۶

ر ک ۱ ۱۱۸

گرایش همه اقشار به سازندگى کشور یک تحول دیگرى که از این لطیف‌تر است تحول انسانى است که پیدا شد. شاید سابق همچو چیزى نبود که دکترها و تحصیلکرده‌ها و عرض بکنم که اشخاص «نازک نارنجى» به اصطلاح ما و اینها یک وقتى فکر این بیفتند که بروند گندم درو کنند! خانم‌ها به فکر این اصلش نمى‌افتادند که یک وقت بروند توى صحرا و کمک کنند به این کشاورزها و زحمت بکشند و عرق بریزند و عشقبازى کنند با گندم و جو و زمین. این یک تحول لطیفى بود که در ایران پیدا شد که حتى ایرانی‌هاى اروپا هم یک دسته آمدند اینجا، از اروپا هم یک دسته آمدند پیش من، گفتند ما آمدیم براى همین سازندگى. من به آنها گفتم که شما البته نمى‌توانید مثل کشاورزها بروید به آن طور فعالیت کنید؛ لکن این را بدانید که رفتن شما، از اروپا آمدن و رفتن شما به جامعه کشاورزى، قدرت کشاورز را چند برابر مى‌کند و حالا به شما دارم عرض مى‌کنم که البته آنها کاردیده و کارورزیده هستند و شماها قدرت اینکه مثلاً آن قدرى که آنها مى‌توانند عمل بکنند ندارید؛ اما این معنا هست که وقتى کشاورز دید که دکتر و تحصیلکرده و مهندس و عرض بکنم اینها آمدند، زن‌هاى محترم، مردهاى محترم، آمدند در آنجا به ایشان کمک مى‌کنند، قدرت آنها چند برابر مى‌شود. این قدرت مى‌آورد و این عمل، عمل بسیار شریفى است و این تحول هم تحول لطیفى است که به غیر دست خدا کسى دیگر نمى‌تواند داشته باشد، نمى‌تواند این را انجام بدهد؛ این تحولات روحى، تحولات انسانى، تعاون، که در ایران پیدا شده است.

انگیزه‌بخشی و ایجاد حس ارزشمندی به محرومان

کارکردها

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۹،

 صفحه ۵۵۰

ر ک ۱ ۱۲۲

آن چیزى که مایه دلخوشى ماست این است که این تحول اسلامى که با دست خدا پیدا شده است و کسى نمى‌توانست یک همچو تحولى ایجاد کند، خصوصاً تحولات روحى که از آمریکا یک عده‌اى جوان چند روز، چند وقت پیش از این آمدند که ما آمدیم براى همین جهاد سازندگى و برویم به دهات. من به آنها گفتم که خوب، من مى‌دانم که شماها اهل اینکه بتوانید با یک قدرتى درو بکنید یا بنایى بکنید یا همچو چیزى را، همچو قدرتى ندارید؛ لکن متوجه باشید که کار شما چه کار ارزنده‌اى است. شما وقتى که از آمریکا آمدید و رفتید در روستاى فلان و مردم دیدند که یک دسته از جوان‌هاى تحصیلکرده آمریکا که شاید بعضى‌شان هم مهندس و بعضى‌شان دکتر باشند آمده‌اند درو مى‌خواهند بکنند، این یک روحیه بزرگى به مردم اعطا مى‌کند که آن رعیتى که امروز یک جریب را مثلاً درو مى‌کرده فردا دو جریب را درو مى‌کند،

انگیزه‌بخشی و ایجاد حس ارزشمندی به محرومان

کارکردها

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

 جلد ۹،

 صفحه ۴۳۲

ر ک ۱ ۱۲۰

من از این جهت خوشحالم که یک تحولاتى در این آخر، در این یکى دو سال آخر و خصوصاً در این انقلاب، یک تحولات روحى پیدا شد در این محیط. از آن جمله این قضیه شرکت همه طبقات روشنفکر و دانشمند و طبیب در جهاد سازندگى سابقه ندارد. اینکه مثلاً خانم‌هایى که باید مشغول - فرض کنید - کارهاى دیگرى باشند وارد بشوند در جهاد سازندگى؛ بروند توى بیابان‌ها گندم بچینند. این یک عملى است که، گرچه البته نه این خانم‌ها و نه شما آقایان کار زیادى نمى‌توانید بکنید، براى اینکه قدرت این را ندارید، رعیت‌ها مى‌توانند این کارها را بکنند، اما این یک عملى است که قدرت مى‌دهد به این کارگرها. وقتى کارگر دید که یک خانم شهرى آمده است دارد براى او کار مى‌کند، کارش چند برابر مى‌شود؛ قدرتش چند برابر مى‌شود. این را کم حساب نکنید. وقتى که آنجا بروید چند تا خوشه گندم را درو بکنید، آن رعیت که در یک روز مثلاً یک جریب زمین را درو مى‌کرد فردا دو جریب زمین را [کار مى‌کند] قدرت پیدا مى‌کند. مى‌بیند که ارزش دارد، براى کار خودش ارزش قائل مى‌شود. مى‌بیند همه طبقات، کسانى که باید در مدارس مشغول تحصیل باشند، در مطب‌ها باشند [حالا] آمده‌اند اینجا و مشغول گندم چیدنند و مشغول کار کردنند. این یک روحى به جامعه مى‌دهد این تحولات.

انگیزه‌بخشی و ایجاد حس ارزشمندی به محرومان

کارکردها

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۱۰،

صفحه ۴۵۵

ر ک ۲ ۱۱۰

این برکتى که از ناحیه انقلاب پیدا شده است که خود ملت مشغول‌اند، این احساسى که در ملت ما پیدا شده است که باید تعاون کند، باید اعانت کند، این از برکات این انقلاب است. اینها را اصلاً ذکر نمى‌کنند. مى‌گویند چى شده، هیچى نشده، اما فرض کنید که یک‌نفر آدم یا چند نفر آدم حالا داراى قرض هستند، داراى نمى‌دانم چى هستند، مى‌گویند خوب، بعد از انقلاب قرض ما ادا نشده. مگر انقلاب که مى‌شود باید قرض‌ها ادا بشود؟ بتوانند، ادا مى‌کنند. اگر بتوانند، قرض هم ادا مى‌کنند، اما این بهانه‌گیری‌ها براى این است که شماها را، جوان‌هاى ما را مأیوس کنند. اگر مأیوس کنند جوان‌هاى ما را، این نهضت پیش نرود. کار زیاد شده است و خدمت به مملکت زیاد شده است و این خدمت‌هایى که شمردم در رأس همه خدمت‌هاست.... گاهى وقت‌ها من در تلویزیون مى‌بینم خیلى من خوشحال مى‌شوم از این روحیه اینها. البته این خانم‌هاى ضعیف، ضعیف‌البُنْیه نمى‌توانند بروند یک زمین بزرگى را درو بکنند، لکن حضور آنها در این مزرعه‌ها موجب این مى‌شود که خود صاحبان آنجا تقویت مى‌شوند و کارهاشان دو چندان مى‌شود. این دکترها و مهندسین و تحصیلکرده‌ها و اینها که وارد مى‌شوند در یک جایى و مشغول مى‌شوند به ساختمان یک چیزى و مشغول مى‌شوند به کار یک چیزى، اینها اسباب این مى‌شود که خود آن اهالى آنجا هم به کار واداشته مى‌شوند، کار زیاد شده. اینها کارهایى است که در سطح مملکت دارد مى‌شود و شده است، لکن این بى‌انصاف‌ها مى‌خواهند مأیوس کنند شما را، یأس ایجاد کنند، تا اینکه به‌واسطه ایجاد یأس، هى کم‌کم دست بردارند از کار و بگویند که کارى نشده. خوب، تبلیغات تأثیر دارد در انسان.

افزایش مسئولیت‌پذیری و حس تعاون انقلابی

کارکردها

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

 جلد ۱۱،

صفحات ۶۹ و ۷۰

ر ک ۲ ۱۴۰

آنکه مرا بیشتر خوشحال مى‌کند این است که مى‌بینم یک حس تعاونى بین ملت پیدا شده است که با آن حس تعاون همه قشرها مشغول به یک کارى هستند. البته در مقابل آن کارها یک قشرهاى دیگرى هم مشغول خرابکارى هستند. مع‌ذلک بسیارى از قشرها در جاهاى دیگر و قم را هم شنیدم که از همه جا شاید بهتر باشد و قم همان‌طورى که - به حسب روایات ما - علم از قم به جاهاى دیگر منتشر مى‌شود‌ همان‌طور در نهضت هم قیام از قم تقریباً شروع شد به همه‌جا. هم کمک کردند در این قضیه امیدوارم که قم باز براى سایر جاها الگو باشد و از زحمات شما بسیار متشکرم و من خیلى خوشحال مى‌شوم وقتى که مى‌بینم در این بیابان‌ها، در این محالى که محال ساختمان است، اشخاص مختلفى که از مدارس رفتند، از جاهاى دیگر رفتند، مشغول هستند؛ هم خانم‌ها و هم آقایان و این مایه یک امیدوارى است که انشاء‌الله این مسائل به‌طور شایسته عمل بشود و مهم‌تر این است که مسائل آن طورى که دلخواه شرع مقدس است عمل بشود. یعنى هرکس در هرجا هست مقید باشد که کارهایش را که مى‌کند آن طورى که خدا فرموده بکند، گاهى وقت‌هاست که از بعضى جوان‌ها؛ جوان‌هاى مثلاً پاسدار، ‌جوان‌هایى که اطراف کمیته‌ها هستند، براى خدا مى‌خواهند یک کارى بکنند، لکن راه را نمى‌دانند. یک چیزى که برخلاف رضاى خداست، براى خدا خیال مى‌کنند دارند مى‌کنند. مهم این است که ما مسائل‌مان را منطبق کنیم با خواست‌هاى شرع مقدس. ارزش همکارى و مساعدت این کارى که ‌الان شما دارید مى‌کنید ارزشمند است. یکى از ناحیه اینکه خود اعانت به مردم و به برادرها، یک ارزشى دارد که شاید ارزش عبادت را داشته باشد و یکى اینکه اصل آمدن یک دست‌هاى که کارشان این کار نبوده است و جاهاى دیگر، مثلاً یک جاهاى رفاهى بودند، آمدند در این میدان و زحمت کشیدند. این ارزشش از آن عمل هم بالاتر است.

افزایش مسئولیت‌پذیری و حس تعاون انقلابی

کارکردها

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1397/07/12

ع ک ۳ ۲۵۱

امروز در حدود 10 هزار هسته‌ گروه‌های جهادی در سرتاسر کشور مشغولند که اینها در واقع مژده‌ آینده‌ کشورند، ‌سرمایه‌ عظیمی هستند برای آینده‌ کشور؛ مشغول کارند، مشغول تلاشند؛ شاید صدها هزار کار مهم مربوط به طبقات ضعیف را در نقاط دوردست کشور، اینها انجام داده‌اند و دارند انجام می‌دهند؛ کارهای ریز و درشت - به‌حسب نیازهایی که مردم دارند- این یک ‌سرمایه‌ عظیمی است برای کشور.

امیدآفرینی

کارکردها

امام خمینی (ره)

صحیفه امام،

جلد ۱۰،

صفحه ۳۸

ر ک ۳ ۱۰۵

تحول روحى جوانان در نهضت اسلامى این اجمالى است از این تفصیل 50 سالکه موفق هم خوب شدند و جوان‌هاى ما را هم خوب تباه کردند و اگر به این منوال مى‌رفت، باید ما دیگر مأیوس باشیم از همه چیز. لکن خداوند خواست که به داد این مملکت برسد. این خواست خدا بود و یک قدرت ما فوق‌الطبیعه. هیچ قدرتى نمى‌توانست یک همچو چیزى که در ظرف پنجاه و چند سال اقلاً و به حسب واقع در طول تاریخ، این مملکت را به یک جور دیگر درست کرده بودند و این مرد و زن را یک جور دیگرى درست‌شان کرده بودند و تربیت کرده بودند، هیچ قدرتى نمى‌توانست که در ظرف مثلاً یک سال، یک سال و کمترى یا بیشتر، همچو تحولى درست کند. همچو تحولى که ‌الان هرجا بروید مى‌بینید که انسان‌هایش غیر آن انسان‌هایى‌اند که بودند. همین ‌جوان‌هایى که آن وقت کشیده مى‌شدند طرف شمیران و آن قضایاى شمیران، حالا کشیده مى‌شوند طرف جاهایى که جهاد سازندگى است . همین، همین جوان‌ها. همان زن‌هایى که آن وقت - هیچ - بى‌تفاوت بودند راجع به کشور خودشان، راجع به همه چیز، همین‌ها هم وارد شدند در میدان و دیدیم که خوب هم مى‌توانند انجام وظیفه بکنند. این یک تحول روحى بود که با دست خداى تبارک و تعالى و اراده خداى تبارک و تعالى براى نجات ملت ما آمد و ما متحول شدیم از یک صورتى که آن طور بود به یک صورت دیگرى. از آمریکا یک عده جوان، چند روز، چند وقت پیش از این، آمده بودند که ما آمدیم براى جهاد سازندگى، این یک تحولى است.

امیدآفرینی

کارکردها

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1392/02/11

ع ک ۳ ۲۳۶

جهاد مداوم، نیاز همه است. همه‌ پیشرفت‌ها، همه‌ تمدن‌سازی‌ها، به برکت مجاهدت دائم شده است. مجاهدت دائم هم همه‌اش به معنای رنج کشیدن نیست. جهاد، شوق‌آفرین است. جهاد، شادی و نشاط‌آفرین است. امروز که نیاز به این جهاد داریم، کسی بیاید به تنبلی و کسالت و انزوا و بیکاری و بیکارگی دعوت کند، اینها می‌شود کفران نعمت الهی؛ «ألم تر الی الذین بدلوا نعمت اللَه کفرا و احلوا قومهم دار البوار»؛ این نباید بشود.

امیدآفرینی

کارکردها

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1391/05/16

ع ک ۴ ۲۳۰

وقتی کسی جزو اردوهای جهادی است، به مناطق محروم سرکشی می‌کند، واقعیت‌ها را به چشم می‌بیند، طبعاً تفکر پیگیری اقتصاد عدالت‌محور در او اینجور زنده می‌شود؛ این برای همه‌ ما درس است. باید با قشرهای مختلف جامعه مرتبط شد تا مسائل آنها را لمس کرد؛ این در تصمیم‌گیری ما، در نگاه ما به مسائل گوناگون کشور اثر می‌گذارد.

آگاهی از وضع مستضعفین

کارکردها

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1395/07/28

ع ک ۴ ۲۴۲

حضور شما بچه‌های نخبه در اردوهای جهادی، شما را با اوضاع کشورتان، با قشرها، با وظایف سنگینی که برعهده‌ همه‌ ما هست و با کم‌کاری‌های ما در طول این سال‌های بعد از انقلاب آشنا می‌کند و حرکت می‌دهد؛ خون در رگ‌های انسان با حضور در یک‌چنین جاهایی جریان پیدا می‌کند.

آگاهی از وضع مستضعفین

کارکردها

رهبر شهید انقلاب اسلامی

بیانات در تاریخ

1395/07/28

ع ک ۴ ۲۴۳

یکی از چیزهایی... که می‌تواند خیلی مفید باشد، برگزاری اردوهای جهادی برای نخبگان است. این اردوهای جهادی خیلی چیزهای باارزشی است؛ حضور بچه‌های نخبه در اینجاها اولاً شما را با اوضاع کشورتان آشنا می‌کند، با قشرها آشنا می‌کند، شما را با وظایف سنگینی که برعهده‌ همه‌ ما هست آشنا می‌کند، شما را با کم‌کاری‌های ما در طول این سال‌های بعد از انقلاب آشنا می‌کند -یک جاهایی واقعاً ما کم‌کاری داشتیم- و حرکت می‌دهد؛ این خون در رگ‌های انسان با حضور در یک‌چنین جاهایی جریان پیدا می‌کند.

آگاهی از وضع مستضعفین

کارکردها

 

 

  

 

[2] گزارش کارشناسی ضرورت ادغام وزارتخانه‌های کشاورزی و جهاد سازندگی، دفتر مطالعات زیربنایی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، شماره مسلسل 5789، 1379.
[8] لایحه قانونی تخصیص مبلغی به‌صورت تنخواه گردان برای اجرای طرح جهاد سازندگی،1358/3/27، مصوب شورای انقلاب اسلامی.
[9] لایحه قانونی تأمین اعتبار برای اجرای طرح‌‌ها و فعالیت‌های جهاد سازندگی،1358/5/21، مصوب شورای انقلاب اسلامی.
[10] اساسنامه طرح جهاد سازندگی روستاها، 1358/6/27، شورای انقلاب اسلامی.
[11] قانون مقررات مالی، اداری، استخدامی و تشکیلات جهاد سازندگی،1367/1/23، مصوب مجلس شورای اسلامی.
[12] قانون تشکیل وزارت جهاد سازندگی، 1362/9/8، مجلس شورای اسلامی.
[13] قانون تفکیک وظایف وزارتخانه‌های کشاورزی و جهاد سازندگی، 1369/6/11، مصوب مجلس شورای اسلامی.
[14] قانون تشکیل وزارت جهاد کشاورزی، 1379/10/6، مصوب مجلس شورای اسلامی.
[15] قانون اصلاح اختیارات سازمان بسیج سازندگی نیروی مقاومت بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 1386/11/2، مصوب مجلس شورای اسلامی.
[16] رهبر شهید انقلاب اسلامی، بیانات در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری،1392/12/15.
[۱7] رهبر شهید انقلاب اسلامی، بیانات در خطبه‌های نمازجمعه، 1378/5/8.
[۱8] امام‌خمینی (ره)، صحیفه امام (ره)، جلد 12.، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1385.
[۱9] امام‌خمینی (ره)، صحیفه امام (ره)، جلد16. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1385.
[20] امام‌خمینی (ره)، صحیفه امام (ره)، جلد17. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1385.
[21] رهبر شهید انقلاب اسلامی، بیانات در دیدار مداحان اهل‌بیت علیهم‌السلام. 1400/11/3.
[22] رهبر شهید انقلاب اسلامی، بیانات در بازدید از پژوهشکده رویان. 1386/4/25.
[23] امام‌خمینی (ره)، صحیفه امام (ره)، جلد 13. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1385.
[24] رهبر شهید انقلاب اسلامی، بیانات در دیدار رئیس‌جمهور و اعضای هیئت دولت. 1392/6/6.
[25] رهبر شهید انقلاب اسلامی، گزیده‌ای از بیانات در دیدار نخبگان و دانشجویان بسیجی مدال‌آور دانشگاه شریف. 1395/10/13.
[26] امام‌خمینی (ره)، صحیفه امام (ره)، جلد 21. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1385.
[27] رهبر شهید انقلاب اسلامی، بیانات در دیدار کشاورزان. 1384/10/14.
[28] رهبر شهید انقلاب اسلامی، بیانات در دیدار نماینده‌ ولی‌فقیه، وزیر و جمعى از کارکنان جهاد سازندگى سراسر کشور 1368/3/20.
[29] امام‌خمینی (ره)، صحیفه امام (ره)، جلد 9. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
[30] رهبر شهید انقلاب اسلامی، بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در نهمین همایش ملی «نخبگان فردا». 1394/7/22.
[31] رهبر شهید انقلاب اسلامی، بیانات در دیدار مردم خرم‌آباد. 1370/5/30.
[32] رهبر شهید انقلاب اسلامی، پیام نوروزی رهبر معظم انقلاب اسلامی به مناسبت حلول سال 1372 هجری. 1372/1/1.
[33] امام‌خمینی (ره)، صحیفه امام (ره)، جلد 10. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1385.
[34] امام‌خمینی (ره)، صحیفه امام (ره)، جلد 11. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1385.
[35] رهبر شهید انقلاب اسلامی، بیانات در دیدار جهادگران بسیج سازندگی. 1389/6/31.
[36] امام‌خمینی (ره)، صحیفه امام (ره)، جلد 15. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1385.
[37] امام‌خمینی (ره)، صحیفه امام (ره)، جلد 18. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1385.
[38] رهبر شهید انقلاب اسلامی، بیانات در دیدار جمعی از مسئولان جهاد سازندگی. 1377/7/15.
[39] امام‌خمینی (ره)، صحیفه امام(ره). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1385.
[40] رهبر شهید انقلاب اسلامی، بیانات در دیدار مردم ساری. 1374/7/22.
[41] رهبر شهید انقلاب اسلامی، بیانات در دیدار اعضای بسیج دانشجویی دانشگاه‌ها. 1386/2/31.
[42] رهبر شهید انقلاب اسلامی، بیانات در دیدار جمعی از کشاورزان. 1382/10/14.
[43] امام‌خمینی (ره)، صحیفه امام (ره). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1385.
[44] رهبر شهید انقلاب اسلامی، بیانات در همایش ده‌ها هزار نفری «خدمت بسیجیان» در ورزشگاه آزادی. 1397/7/12.
[45] رهبر شهید انقلاب اسلامی، بیانات در دیدار جمعى از دانشجویان. 1395/4/12.
[46] رهبر شهید انقلاب اسلامی، بیانات در دیدار دانشجویان. 1391/5/16.
[47] رهبر شهید انقلاب اسلامی، بیانات در دیدار نخبگان علمی جوان. 1395/7/28.
[48] دفاع‌پرس ۱۴۰۰، تارنما:
[49] قانون برنامه پنج‌ساله ‏‌هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران (۱۴۰۷ـ ۱۴۰۳)، دسترسی در:
 
[50] Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
[51] King, N. (2004). Using templates in the thematic analysis of text. In C. Cassell & G. Symon (Eds.), Essential guide to qualitative methods in organizational research (pp. 256-270). Sage.
[52] Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.