مقدمه

حمل‌ونقل به‌عنوان یکی از زیرساخت‌های حیاتی جوامع مدرن، نقشی تعیین‌کننده در جابه‌جایی افراد، توسعه اقتصادی-اجتماعی و بهبود کیفیت زندگی ایفا می‌کند. دسترسی ایمن، سریع و کارآمد به شیوه‌های متنوع حمل‌ونقل، نه‌تنها امکان تحرک و انتخاب را برای شهروندان افزایش می‌دهد، بلکه بر افزایش رفاه عمومی، پایداری اقتصادی مناطق مختلف، انسجام فضایی شهرها و رضایت اجتماعی نیز تأثیرگذار است. از این منظر، نظام حمل‌ونقل کارآمد یکی از پیش‌نیازهای تحقق توسعه متوازن و کاهش نابرابری‌های منطقه‌ای به شمار می‌رود.

در میان شیوه‌های مختلف حمل‌ونقل، حمل‌ونقل هوایی به دلیل سرعت بالا، کاهش قابل‌توجه زمان سفر، سطح بالاتر ایمنی و راحتی، جایگاه ویژه‌ای در جابه‌جایی‌های بین‌شهری، به‌ویژه در مسیرهای طولانی و مناطق دورافتاده دارد. توسعه این شیوه حمل‌ونقل می‌تواند ضمن تسهیل ارتباطات بین مناطق مختلف کشور، به تقویت فعالیت‌های اقتصادی، گردشگری و خدماتی کمک کرده و کیفیت تجربه سفر شهروندان را بهبود بخشد.

با وجود سرمایه‌گذاری‌های قابل توجه انجام‌شده در توسعه زیرساخت‌های فرودگاهی و ناوبری هوایی کشور، سهم حمل‌ونقل هوایی در جابه‌جایی مسافران همچنان محدود و کمتر از ۳ درصد باقی مانده است. این موضوع نشان می‌دهد که علاوه‌بر زیرساخت‌های فیزیکی، عوامل دیگری همچون هزینه سفر، دسترسی به فرودگاه‌ها، تعداد و زمان‌بندی پروازها، کیفیت خدمات و هدف سفر نقش مهمی در تصمیم‌گیری شهروندان برای انتخاب یا عدم انتخاب سفر هوایی ایفا می‌کنند. افزایش استفاده از سفرهای هوایی می‌تواند پیامدهای مثبتی ازجمله سودآوری فرودگاه‌ها، توسعه اقتصادی شهرهای کمتر برخوردار، افزایش رفاه مسافران و ارتقای رضایت عمومی را به همراه داشته باشد.

ازاین‌رو، شناخت دیدگاه‌ها، ترجیحات و تجربه‌های شهروندان درخصوص سفرهای هوایی، دلایل انتخاب یا عدم انتخاب هواپیما و موانع بالفعل شدن سفرهای بالقوه، می‌تواند مبنای مهمی برای سیاستگذاری آگاهانه، اولویت‌بندی سرمایه‌گذاری‌ها، افزایش تعداد پروازها و بهبود کیفیت خدمات حمل‌ونقل هوایی فراهم سازد.

سؤالات اصلی پژوهش

۱. چه عواملی بر تمایل یا عدم تمایل مردم به استفاده از حمل‌ونقل هوایی تأثیر می‌گذارد؟

2.  تجربه و میزان استفاده واقعی از حمل‌ونقل هوایی در دو سال اخیر چگونه است؟

۳. مردم تا چه اندازه نسبت به تغییرهای نرخ بلیط هواپیما حساس هستند و این موضوع چگونه بر انتخاب شیوه سفر آنها اثر می‌گذارد؟

معرفی پیمایش

زمان گردآوری داده‌ها: 5 تا 13 مهرماه سال 1404.

جامعه آماری پیمایش: همه افراد 18 سال و بیشتر در همه شهرهای کشور.

شیوه نمونه‌گیری: نمونه‌گیری تصادفی ساده متناسب با جمعیت به‌نحوی‌که جمعیت شهرهای کشور پوشش داده شده است.

اندازه نمونه: براساس فرمول کوکران با حداکثر خطای 3/1 درصد و ضریب اطمینان 95 درصد برابر با 1000 محاسبه شده است.

ابزار گردآوری داده: پرسش‌نامه محقق ساخته.

به‌منظور طراحی این پرسش‌نامه، علاوه‌بر برگزاری چندین نشست علمی و خبرگانی، دو مرحله پایلوت با مجموع حجم نمونه حدود ۱۳۰ نفر و رعایت تناسب نمونه اجرا شده است.

ابزار تحلیل داده: نرم‌افزارهای Excel و SPSS 26.

شیوه گرد‌آوری: مصاحبه تلفنی توسط پرسشگر.

روش تحلیل آماری: علاوه‌بر جداول و نمودارهای توصیفی تک‌متغیره، اطلاعات جداول متقاطع معنادار نیز ارائه شده است.

ملاحظات درباره گزارش

•  در حین گردآوری داده‌ها، گزینه‌های «سایر»، «نمی‌دانم» و «بی‌پاسخ» برای پاسخ‌گو خوانده نشده است. این گزینه‌ها و سایر گزینه‌هایی که به‌طور موردی در سؤالات برای پاسخ‌گو خوانده نمی‌شود،‌ با رنگ خاکستری در شکل نمایش داده ‌می‌شود.‌
•  در مواردی که درصد فراوانی گزینه «بی‌پاسخ / نمی‌دانم» کوچکتر یا مساوی عدد 1 است، گزینه مذکور در شکل نمایش داده نشده است. بنابراین، جمع درصد فراوانی گزینه‌ها در این شکل‌ها، کمتر از عدد 100 است.
•  در گزارش، پانویس P-value >0.05 به‌معنای این است که آزمون آماری خی-دو پیرسون یا سایر آزمون‌های انجام شده به اقتضای متغیر مورد نظر و هدفی که دنبال می‌شود، معنادار شده است.
•  در تمام جداول متقاطع، موارد «سایر» و «بی‌پاسخ/ نمی‌دانم» از تحلیل آماری حذف شده‌اند.

ویژگی‌های جمعیت‌شناختی نمونه

•  50/2 درصد از پاسخ‌گویان، مرد و 49/8 درصد زن هستند.
•  24/5 درصد در بازه سنی 18 تا 35 سال (جوان)، 62 درصد در بازه سنی 36 تا 60 سال (میانسال) و 12/4 درصد در بازه سنی بیش از 60 سال (سالمند) قرار دارند.
•  41/4 درصد از پاسخ‌گویان دارای تحصیلات دانشگاهی، 9/55 درصد دارای تحصیلات غیردانشگاهی و 1/۱ درصد نیز بی‌سواد هستند.
•  76/2 درصد از پاسخ‌گویان متأهل و 15/4 درصد مجرد هستند. علاوه‌بر این، 7/2 درصد همسرشان فوت شده یا مطلقه هستند.
•  51/9 درصد از پاسخ‌گویان ساکن مراکز استان‌ها‌ و 48/1 درصد نیز ساکن شهرهای تابعه هستند.

شکل 1. نمودار ویژگی‌های جمعیت‌شناختی نمونه (درصد)

طبق اظهار پاسخ‌گویان، به‌‌لحاظ وضعیت درآمد خانوار، 19/8 درصد به‌طور متوسط «کمتر از 12 میلیون»، 27/9 درصد «12 تا 18 میلیون»، 20/3 درصد «18 تا 25 میلیون»، 12/7 درصد «25 تا 35 میلیون» و 12/3 درصد به‌طور متوسط «35 میلیون یا بیشتر» در ماه درآمد دارند.

شکل 2. نمودار متوسط درآمد ماهیانه خانوار پاسخ‌گویان (درصد)

از نظر وضعیت شغلی، 35/9 درصد از پاسخ‌گویان دارای شغل آزاد یا شاغل بخش خصوصی، 33/2 درصد خانه‌دار و 12/2 درصد بازنشسته هستند. وضعیت شغلی سایر پاسخ‌گویان در شکل زیر ارائه شده است.

شکل 3 . نمودار وضعیت شغلی پاسخ‌گویان (درصد)

۱. بخش اول: ترجیحات انتخاب شیوه سفر بین‌شهری

در این بخش، به‌عنوان سؤالات مقدماتی، ابتدا وسیله نقلیه متداول افراد مقیم شهرها برای سفرهای طولانی و سپس علت انتخاب آن وسیله سنجیده شده است.

1ـ1. وسیله نقلیه متداول در سفرهای طولانی

از پاسخ‌گویان سؤال شده است «شما برای سفرهای طولانی و خارج از شهر، بیشتر از کدام وسیله نقلیه استفاده می‌کنید؟». بیشتر شهرنشینان (60/9 درصد) از «خودروی شخصی» برای سفر استفاده می‌کنند. علاوه‌بر این، به‌ترتیب 14/6 درصد «اتوبوس، مینی‌بوس یا ون»، 8/4 درصد «قطار»، 7/6 درصد «هواپیما» و 3/8 درصد «تاکسی‌های بین‌شهری» را به‌عنوان وسیله نقلیه متداول خود برای سفرهای طولانی و خارج از شهر بیان کرده‌اند.

شکل 4. نمودار وسیله نقلیه متداول شهرنشینان برای سفرهای طولانی (درصد)

مطابق با یافته‌های حاصل از آزمون‌های آماری، اگرچه بیشترین درصد فراوانی مختص استفاده از خودروی شخصی است، با وجود این،

·                    افراد با متوسط درآمد ماهیانه خانوار حداقل ۳۵ میلیون تومان،‌ برای سفرهای طولانی و خارج از شهر، بیشتر از دیگران از هواپیما استفاده می‌کنند (19/7 در مقابل 6/1 درصد)؛ اما استفاده از اتوبوس، مینی‌بوس یا ون در میان کسانی که متوسط درآمد ماهیانه خانوارشان کمتر از ۱۸ میلیون تومان است، شایع‌تر از سایر گروه‌های درآمدی است (21/6 در مقابل 9/6 درصد).

·                    ساکنان مراکز استان‌های کشور، در سفرهای طولانی و خارج از شهر، بیشتر از دیگران از هواپیما استفاده می‌کنند (11/5 در مقابل ۴ درصد)؛ درحالی‌که استفاده از اتوبوس، مینی‌بوس یا ون در میان ساکنان شهرهای تابعه بیشتر از سایرین مشاهده می‌شود (18/2 در مقابل 12/7 درصد).

جدول 1. وسیله نقلیه متداول شهرنشینان برای سفرهای طولانی به تفکیک متوسط درآمد ماهیانه خانوار و محل سکونت آنها (درصد)

·                    تفاوت معناداری در پاسخ‌های زنان و مردان، گروه‌های مختلف سنی (جوان، میان‌سال و سالمند) و مشاغل متفاوت مشاهده نمی‌شود.

2ـ1. معیارهای انتخاب وسیله نقلیه برای سفرهای طولانی

از همه پاسخ‌گویان به‌جز کسانی‌که در سؤال قبل ابراز کرده‌اند اصلاً سفر نمی‌روند، متناسب با پاسخی که به سؤال قبلی (وسیله نقلیه متداول در سفرهای طولانی) داده شده، این سؤال پرسیده شده است که «از بین گزینه‌هایی که می‌خوانم، مهم‌ترین دلیل شما برای انتخاب این وسیله نقلیه در سفرهای طولانی چیست؟». نتایج نشان می‌دهد مهم‌ترین دلیل انتخاب خودروی شخصی و قطار «راحتی بیشتر در مسیر» (به‌ترتیب توسط 53/4 و ۵۰ درصد)، دلیل انتخاب اتوبوس، مینی‌بوس یا ون و همچنین تاکسی‌های بین‌شهری «ارزان‌تر بودن» (به‌ترتیب توسط 54/1 و 31/6 درصد) و دلیل اصلی انتخاب هواپیما «کوتاه شدن زمان سفر» (توسط 68/4 درصد) بیان شده است.

شکل 5. نمودار معیارهای مسافران در انتخاب وسیله نقلیه برای سفرهای طولانی (درصد)

مطابق با یافته‌های حاصل از آزمون‌های آماری، فارغ از وسیله نقلیه متداول،

·                    برای شهروندانی که متوسط درآمد ماهیانه خانوارشان حداقل ۳۵ میلیون تومان است، کوتاه شدن زمان سفر از اهمیت بیشتری برخوردار است. حال آنکه ارزان بودن هزینه سفر برای افرادی که ماهیانه به‌طور متوسط کمتر از ۱۲ میلیون تومان درآمد دارند، معیار مهم‌تری است.

جدول 2. معیارهای مسافران در انتخاب وسیله نقلیه برای سفرهای طولانی به‌تفکیک متوسط درآمد ماهیانه خانوار آنها (درصد)

·                    برای جوانان احساس راحتی ‌در سفرهای طولانی در اولویت قرار دارد؛ درحالی‌که مخارج ارزان‌تر نزد میان‌سالان و سالمندان اهمیت بیشتری دارد.

جدول 3. معیارهای مسافران در انتخاب وسیله نقلیه برای سفرهای طولانی به‌تفکیک گروه سنی آنها (درصد)

·         .    تفاوت معناداری در معیارهای انتخابی زنان و مردان مشاهده نمی‌شود.

۲. بخش دوم: استفاده جمعیت شهری از حمل‌ونقل هوایی

در این بخش، سؤالاتی مرتبط با سفر هوایی مطرح شده که به‌وسیله آنها میزان استفاده مردم از هواپیما، وسایل نقلیه جایگزین هواپیما برای آنها و حساسیت آنها نسبت به قیمت بلیط هواپیما سنجیده شود. نتایج در ادامه ارائه شده است.

1ـ2. استفاده از هواپیما برای سفرهای داخلی

در قالب یک سؤال باز از پاسخ‌گویان پرسیده شده است «در دو سال اخیر، چند بار با هواپیما در داخل کشور به سفر رفتید؟». نتایج به‌دست آمده نشان می‌دهد حدود سه‌چهارم از ساکنان شهرها (77/7 درصد) در دو سال اخیر اصلاً با هواپیما سفر نکرده‌اند. این در حالی است که 7/9 درصد تنها یک‌ بار، 4/8 درصد دو بار، 2/7 درصد سه بار و 5/4 درصد چهار بار یا بیشتر به‌صورت هوایی در داخل کشور به سفر رفته‌اند.

شکل 6. نمودار میزان استفاده شهرنشینان از هواپیما برای سفرهای داخلی (درصد)

2ـ2. جایگزینی سایر وسایل نقلیه با حمل‌نقل هوایی

در این قسمت درباره انتخاب اجباری مسافران از میان وسایل نقلیه جایگزین هواپیما برای سفرهای داخلی، علت این انتخاب و اهداف این سفر، سؤالاتی مطرح شده که در ادامه، همراه با نتایج آمده است.

1ـ2ـ2. تمایل تحقق‌نیافته برای سفر هوایی

در پاسخ به سؤال «در دو سال اخیر، آیا سفری در داخل کشور بوده که دوست داشتید با هواپیما بروید، اما به‌دلایلی با وسیله نقلیه دیگری رفتید؟»، برای 47/9 درصد از جمعیت شهری چنین موقعیتی پیش نیامده و در مقابل 45/6 درصد در این شرایط قرار گرفته‌اند.

شکل 7. نمودار تمایل تحقق‌نیافته شهرنشینان برای سفر هوایی داخلی در دو سال اخیر (درصد)

.   نتیجه آزمون خی- دو تفاوت معناداری در پاسخ‌های گروه‌های مختلف سنی (جوان، میان‌سال و سالمند)، ساکنان مناطق مختلف شهری (مرکز استان و شهر تابعه) و سطوح متفاوت درآمدی نشان نمی‌دهد. 

2ـ2ـ2.وسیله نقلیه جایگزین هواپیما

از مسافرانی که برای سفر به‌اجبار از وسیله دیگری غیر از هواپیما استفاده کرده‌اند، پرسیده شده است «با چه وسیله‌ای به این سفر رفتید؟». 56/4 درصد از این افراد «خودروی شخصی»، 24/1 درصد «اتوبوس، مینی‌بوس یا ون»، 15/6 درصد «قطار» و 2 درصد «تاکسی‌های بین‌شهری» را جایگزین هواپیما برای سفرهای داخلی کرده‌اند.

شکل 8. نمودار وسیله نقلیه جایگزین هواپیما با وجود تمایل به سفر هوایی (درصد)

طبق نتیجه آزمون خی-دو، در میان مسافرانی که برای سفر به‌اجبار از وسیله دیگری غیر از هواپیما استفاده کرده‌اند،

·                     با افزایش متوسط درآمد ماهیانه خانوار، درصد کسانی که خودروی شخصی را به‌جای هواپیما به کار گرفته‌اند، افزایش‌یافته است (از ۴۵ درصد در میان خانوارهای با متوسط درآمد ماهیانه کمتر از ۱۲ میلیون تومان به 64/6 درصد در میان خانوارهای با متوسط درآمد حداقل ۳۵ میلیون تومان رسیده است) و از درصد افرادی که اتوبوس، مینی‌بوس یا ون را جایگزین کرده‌اند، کاسته شده است (از 43/8 درصد در میان خانوارهای با متوسط درآمد ماهیانه کمتر از ۱۲ میلیون تومان به 12/3 درصد در میان خانوارهای با متوسط درآمد حداقل ۳۵ میلیون تومان رسیده است).

·                    ساکنان مراکز استان‌های کشور بیشتر از سایر شهرها قطار را به‌عنوان گزینه‌ای جایگزین برای سفر هوایی برگزیده‌اند (20/7 در مقابل 10/2 درصد). درحالی‌که ساکنان شهرهای تابعه در شرایط مشابه، استفاده از خودروی شخصی را بیشتر ترجیح داده‌اند (۶۱ در مقابل 54/5 درصد).

جدول 4. وسیله نقلیه جایگزین هواپیما برای مسافرانی که به‌اجبار از وسیله دیگری غیر از هواپیما برای سفر استفاده کرده‌اند به‌تفکیک متوسط درآمد ماهیانه خانوار و محل سکونت آنها (درصد)

3ـ2ـ2. موانع سفر هوایی

از مسافرانی که برای سفر به‌اجبار از وسیله دیگری غیر از هواپیما استفاده کرده‌اند، درباره علت آن پرسیده شد که «چرا با هواپیما نرفتید؟». از بین موارد مطرح شده، طبق پاسخ 79/4 درصد، «گران بودن بلیط» هواپیما، دلیل اصلی بوده است. علاوه‌بر این، به‌ترتیب 8/1 درصد «پیدا نشدن بلیط»، ۴/4 درصد «دور بودن فرودگاه از شهر مبدأ یا مقصد سفر» و 1/1 درصد نیز «نبود پرواز در ساعت درخواستی» را به‌عنوان علت اصلی عدم انتخاب هواپیما برای سفر خود نام برده‌اند.

شکل 9. نمودار دلایل عدم انتخاب هواپیما برای سفرهای داخلی با وجود تمایل به سفر هوایی (درصد)

نتایج آماری نشان می‌دهد در میان مسافرانی که برای سفر به‌اجبار از وسیله دیگری غیر از هواپیما استفاده کرده‌اند،

·                    درصد بیشتری از شهروندان با متوسط درآمد ماهیانه خانوار کمتر از ۳۵ میلیون تومان، گران بودن بلیط را به‌عنوان علت عدم سفر با هواپیما بیان کرده‌اند. قابل توجه است پیدا نشدن بلیط بیشتر توسط افراد با متوسط درآمد ماهیانه خانوار حداقل ۳۵ میلیون تومان ذکر شده است (۱۹ درصد).

·                     پیدا نشدن بلیط هواپیما بیشتر توسط ساکنان مراکز استان‌ها به‌عنوان علت عدم سفر هوایی بیان شده است (11/8 در مقابل 5/1 درصد).

جدول 5. دلایل عدم انتخاب هواپیما در سفرهای داخلی برای مسافرانی که به‌اجبار از وسیله دیگری غیر از هواپیما برای سفر استفاده کرده‌اند به‌تفکیک متوسط درآمد ماهیانه خانوار و محل سکونت آنها (درصد)

4ـ۲ـ2. اهداف سفرهای هوایی ناموفق

از مسافرانی که برای سفر به‌اجبار از وسیله دیگری غیر از هواپیما استفاده کرده‌اند، پرسیده شد «این سفر را با چه هدفی انجام دادید؟». در پاسخ 34/4 درصد سفر «زیارتی» و 34/2 درصد سفر «تفریحی» را نام برده‌اند. علاوه‌بر این، 19/1 درصد هدف این سفر را «کاری»، 6/8 درصد آن را «درمانی» و 1/1 درصد «تحصیلی» عنوان کرده‌اند.

شکل 10. نمودار هدف کسانی که با وجود تمایل به سفر هوایی از وسیله دیگری غیر از هواپیما برای سفرهای داخلی استفاده کرده‌اند (درصد)

3ـ2. حساسیت تقاضا به قیمت بلیط هواپیما

در این قسمت دیدگاه مردم درباره سه قیمت متفاوت از بلیط هواپیما برای یک مسیر هوایی پرسیده شده تا میزان هزینه موردنظر آنها برای سفر به‌وسیله هواپیما مشخص شود. در ادامه نتایج آن بررسی می‌شود.

1ـ3ـ2. تمایل به سفر با هواپیما با بلیط 4 میلیون تومانی

از همه پاسخ‌گویان به‌جز کسانی که کلاً تمایلی به سفر هوایی ندارند، پرسیده شده است «برای سفرهای طولانی و خارج از شهر، اگر قیمت بلیط هواپیما برای یک مسیر حدوداً 4 میلیون باشد، آیا با هواپیما سفر می‌کنید؟». دوسوم از این جمعیت شهری (65/8 درصد) با این قیمت حاضر نیستند با هواپیما سفر کنند و در مقابل 32/9 درصد این مبلغ را برای یک سفر هوایی مناسب می‌دانند.

شکل 11. نمودار تمایل شهرنشینان علاقمند به سفر هوایی با بلیط 4 میلیون تومانی (درصد)

نتایج آماری حاکی از آن است که:

·                    شهروندانی که متوسط درآمد ماهیانه خانواده‌شان حداقل ۳۵ میلیون تومان است، بیشتر اظهار کرده‌اند از سفر هوایی با قیمت بلیط ۴ میلیون تومان استقبال خواهند کرد (47/9 درصد).

جدول 6. تمایل شهرنشینان علاقمند به سفر هوایی با بلیط 4 میلیون تومانی به‌تفکیک متوسط درآمد ماهیانه خانوار آنها (درصد)

·                    تفاوت معناداری در تمایل به سفر هوایی با بهای بلیط 4 میلیون تومانی میان گروه‌های مختلف سنی (جوان، میان‌سال و سالمند) و سطوح متفاوت تحصیلاتی (زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی) مشاهده نمی‌شود.

2ـ3ـ2. تمایل به سفر با هواپیما با بلیط 3 میلیون تومانی

از همه پاسخ‌گویان به‌جز کسانی که کلاً تمایلی به سفر هوایی ندارند، پرسیده شده است «برای سفرهای طولانی و خارج از شهر، اگر قیمت بلیط هواپیما برای یک مسیر حدوداً ۳ میلیون باشد، آیا با هواپیما سفر می‌کنید؟». حدود نیمی از این جمعیت شهری (51/7 درصد) با این قیمت حاضر نیستند با هواپیما سفر کنند و در مقابل ۴۷ درصد این مبلغ را برای یک سفر هوایی مناسب می‌دانند.

شکل 12. نمودار تمایل شهرنشینان علاقمند به سفر هوایی با بلیط ۳ میلیون تومانی (درصد)

نتایج آماری نشان می‌دهد:

·                    با افزایش متوسط درآمد ماهیانه خانوار، بر درصد کسانی که قیمت بلیط هواپیمای ۳ میلیون تومانی برای‌شان قابل قبول است، افزوده می‌شود؛ به‌طوری که از 40/1 درصد میان افراد با متوسط درآمد ماهیانه خانوار کمتر از ۱۲ میلیون تومان به 62/9 درصد میان افراد با متوسط درآمد ماهیانه خانوار حداقل ۳۵ میلیون تومان افزایش یافته است.

جدول 7. تمایل شهرنشینان علاقمند به سفر هوایی با بلیط ۳ میلیون تومانی به‌تفکیک متوسط درآمد ماهیانه خانوار آنها (درصد)

·                     با افزایش سطح تحصیلات، بهای بلیط ۳ میلیون تومانی برای سفرهای هوایی پذیرفتنی‌تر می‌شود (به‌ترتیب 40/7، 47/2 و 51/7 درصد از افراد با تحصیلات زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی).

·                    تفاوت معناداری در تمایل به سفر هوایی با بهای بلیط ۳ میلیون تومانی میان گروه‌های مختلف سنی (جوان، میان‌سال و سالمند) مشاهده نمی‌شود.

3ـ3ـ2. تمایل به سفر با هواپیما با بلیط 2 میلیون تومانی

از همه پاسخ‌گویان به‌جز کسانی که کلاً تمایلی به سفر هوایی ندارند، پرسیده شده است «برای سفرهای طولانی و خارج از شهر، اگر قیمت بلیط هواپیما برای یک مسیر حدوداً ۲ میلیون باشد، آیا با هواپیما سفر می‌کنید؟». نزدیک به سه‌چهارم از این جمعیت شهری (72/7 درصد) این مبلغ را برای یک سفر هوایی مناسب می‌دانند و در مقابل 26/2 درصد مخالف این قیمت هستند.

شکل 13. نمودار تمایل شهرنشینان علاقمند به سفر هوایی با بلیط ۲ میلیون تومانی (درصد)

مطابق با یافته‌های آماری،

·                    با افزایش متوسط درآمد ماهیانه خانوار بر درصد کسانی‌که اذعان داشتند اگر بلیط هواپیما حدوداً 2 میلیون تومان باشد، با هواپیما به سفر می‌روند، افزوده می‌شود؛ به‌طوری‌که از ۶۲ درصد در میان شهروندان با متوسط درآمد ماهیانه خانوار کمتر از ۱۲ میلیون تومان به 87/1 درصد میان شهروندان با متوسط درآمد ماهیانه خانوار حداقل ۳۵ میلیون تومان رسیده است.

جدول 8. تمایل شهرنشینان علاقمند به سفر هوایی با بلیط ۲ میلیون تومانی به‌تفکیک متوسط درآمد ماهیانه خانوار آنها (درصد)

·                     با افزایش سطح تحصیلات، بهای بلیط ۲ میلیون تومانی برای سفرهای هوایی پذیرفتنی‌تر می‌شود (به‌ترتیب 67/5، 72/1 و 78/5 درصد از افراد با تحصیلات زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی).

·                     تفاوت معناداری در تمایل به سفر هوایی با بلیط ۲ میلیون تومانی میان گروه‌های مختلف سنی (جوان، میان‌سال و سالمند) مشاهده نمی‌شود.

۲-۳-۴. مقایسه حساسیت به قیمت‌های مختلف بلیط هواپیما

مقایسه نتایج به دست آمده از سه قیمت فرضی بلیط هواپیما نشان می‌دهد بیشترین تمایل به سفر هوایی در قیمت فرضی ۲ میلیون تومان وجود دارد. به عبارت دیگر، 72/7 درصد از همه شهرنشینان به‌جز کسانی که کلاْ تمایلی به سفر هوایی ندارند، گفته‌اند در صورتی که قیمت بلیط هواپیما ۲ میلیون تومان باشد، هوایی سفر خواهند کرد. همچنین، 26/2 درصد به هر سه قیمت پیشنهادی پاسخ منفی داده‌اند. 

شکل 14. نمودار مقایسه حساسیت شهرنشینان به قیمت‌های مختلف بلیط هواپیما (درصد)

سؤال های پرسش‌نامه

به‌منظور سهولت دسترسی به کلیتی از سؤالات پرسش‌نامه، لیستی از آنها در این قسمت آورده شده است. درباره این سؤالات، توجه به نکات زیر، ضروری است:

·         سؤالات به همان ترتیبی که در متن گزارش آمده، لیست شده‌اند و الزاماً با ترتیب سؤالات در پرسش‌نامه اصلی، یکسان نیستند.

·         فقط سؤالات خام لیست شده‌اند؛ یعنی گزینه‌ها و اطلاعات اضافی که در حین مصاحبه برای پاسخ‌گو خوانده شده، در این قسمت آورده نشده است.

·         همه سؤالات از همه پاسخ‌گویان پرسیده نشده است (برخی از سؤالات پرش داشته است).

ترجیحات انتخاب شیوه سفر بین‌شهری

-                      شما برای سفرهای طولانی و خارج از شهر، بیشتر از کدام وسیله نقلیه‌ استفاده می‌کنید؟

-                      از بین گزینه‌هایی که می‌خوانم، مهم‌ترین دلیل شما برای انتخاب این وسیله نقلیه در سفرهای طولانی چیست؟

استفاده جمعیت شهری از حمل‌ونقل هوایی

-                 در دو سال اخیر چند بار، با هواپیما در داخل کشور به سفر رفتید؟

-                 دراین مدت، آیا سفری در داخل کشور بوده که دوست داشتید با هواپیما بروید اما به دلایلی با وسیله‌ی دیگری رفتید؟

-                 با چه وسیله‌ای به این سفر رفتید؟

-                 چرا با هواپیما نرفتید؟

-                 این سفر را با چه هدفی انجام دادید؟

-                 برای سفرهای طولانی و خارج از شهر، اگر قیمت بلیط هواپیما برای یک مسیر حدوداً 4 میلیون باشد، آیا با هواپیما سفر می‌کنید؟ این مبلغ برای یک مسیر مد نظر است.

-                 برای سفرهای طولانی و خارج از شهر، اگر قیمت بلیط هواپیما برای یک مسیر حدوداً ۳ میلیون باشد، آیا با هواپیما سفر می‌کنید؟ این مبلغ برای یک مسیر مد نظر است.

-                 برای سفرهای طولانی و خارج از شهر، اگر قیمت بلیط هواپیما برای یک مسیر حدوداً ۲ میلیون باشد، چطور؟