چکیده 

مرکز افکارسنجی ملت، نظرسنجی حاضر را در مهرماه سال 1404 انجام داده است. جامعه آماری پیمایش، همه افراد 18 سال و بیشتر در همه شهرهای کشور بوده‌اند. در این پیمایش تعداد 1000 پرسش‌نامه به روش تلفنی از این جامعه آماری گردآوری شده و هدف از اجرای آن، سنجش دیدگاه مردم درباره برخی جریمه‌های رانندگی است. مهم‌ترین نظرات پاسخ‌گویان به‌شرح زیر است:

•  دیدگاه جمعیت شهری نسبت به جریمه‌های رانندگی

·                    62/9 درصد از ساکنان شهرها معتقدند مجازات‌های رانندگی مثل جریمه نقدی و توقیف خودرو یا گواهی‌نامه، به‌میزان «زیاد» یا «خیلی زیادی» در کاهش تخلفات رانندگی مؤثر است.

·                    بیش از نیمی از جمعیت شهری (59/3 درصد) تأثیر مبلغ جریمه‌های فعلی در کاهش تخلفات رانندگی را «زیاد» یا «خیلی زیاد» ارزیابی کرده‌اند.

•  مقبولیت سیاست‌های بازدارنده در جهت کاهش تخلفات رانندگی

·                    به‌منظور کاهش تخلفات رانندگی، 46/9 درصد از شهرنشینان با افزایش مبلغ فعلی جریمه‌های رانندگی به‌میزان «زیاد» یا «خیلی زیادی» موافق هستند.

·                    حدود دوسوم (67/7 درصد) از جمعیت شهری به‌میزان «زیاد» یا «خیلی زیادی» موافق افزایش مبلغ جریمه‌ها در ازای تعیین هزینه‌کرد مبالغ آن هستند.

·                    79/7 درصد از شهرنشینان به‌میزان «زیاد» یا «خیلی زیادی» با افزایش مبلغ جریمه‌های رانندگی برای رانندگانی که تخلفات رانندگی را تکرار می‌کنند، موافق هستند.

·                    اغلب ساکنان شهرها (82/6 درصد) به‌میزان «زیاد» یا «خیلی زیادی» با توقیف و ضبط گواهی‌نامه برای رانندگانی که تخلفات زیادی دارند موافق هستند.

·                    اغلب ساکنان مناطق شهری (80/3 درصد) به‌میزان «زیاد» یا «خیلی زیادی» با توقیف و انتقال وسیله نقلیه به پارکینگ توسط پلیس به‌دلیل رانندگی خطرناک موافق هستند.

·                    با رویکرد کاهش تخلفات رانندگی، 65/8 درصد از پاسخ‌گویان با انجام خدمات عمومی مانند نظافت بیمارستان‌ها به‌عنوان جریمه برای رانندگان بدون گواهی‌نامه به‌میزان «زیاد» یا «خیلی زیادی» موافق هستند. 

·                    73/5 درصد از پاسخ‌گویان با تعیین جریمه انجام خدمات عمومی مانند نظافت بیمارستان‌ها برای رانندگان مست به‌میزان «زیاد» یا «خیلی زیادی» موافق هستند.

•  نحوه هزینه‌کرد درآمد حاصل از جریمه‌های رانندگی

·                    اغلب شهرنشینان (95/6 درصد) «موافق» یا «کاملاً موافق» آن هستند که مبلغ حاصل از جرایم رانندگی، خرجِ ایمن‌سازی خیابان‌ها و جاده‌ها شود. حال‌آنکه نزدیک به دوسوم از شهروندان (62/2 درصد) مخالف تأمین هزینه‌های عمومی دولت به‌‌کمک عواید حاصل از جرایم رانندگی هستند.

مقدمه

ایمنی جاده‌ای یکی از مهم‌ترین ابعاد نظام حمل‌ونقل و از چالش‌های اساسی جوامع امروزی به‌شمار می‌رود که تأثیر مستقیمی بر سلامت عمومی، هزینه‌های اجتماعی و پایداری اقتصادی کشور دارد. سوانح رانندگی علاوه‌بر تلفات انسانی، خسارات مالی زیادی را به خانوارها و دولت تحمیل کرده و احساس امنیت شهروندان در استفاده از شبکه حمل‌ونقل جاده‌ای را کاهش می‌دهد. ازاین‌رو، مدیریت رفتار رانندگان و کاهش تخلفات رانندگی یکی از اولویت‌های اصلی سیاستگذاری در حوزه حمل‌ونقل محسوب می‌شود.

تخلفات و رفتارهای پرخطر رانندگی، ازجمله سرعت و سبقت غیرمجاز، عدم رعایت قوانین حق تقدم، استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی و رانندگی در حالت مستی، از عوامل اصلی بروز حوادث جاده‌ای و افزایش شدت تصادفات هستند. مقابله مؤثر با این تخلفات مستلزم اجرای سیاست‌های بازدارنده‌ای است که نه‌تنها از نظر قانونی سخت‌گیرانه باشند، بلکه از منظر اجتماعی نیز مورد پذیرش رانندگان قرار گیرند. تجربه نشان می‌دهد که صرف افزایش میزان جرائم بدون توجه به نگرش و واکنش شهروندان، لزوماً به کاهش تخلفات منجر نمی‌شود.

در این میان، اثربخشی جرائم و مجازات‌های رانندگی تا حد زیادی به عواملی همچون تناسب نوع و شدت جریمه‌ها با میزان خطر تخلف، قطعیت اجرای قانون و اعتماد عمومی به نهادهای مسئول بستگی دارد. همچنین نحوه برخورد با تخلفات پرخطر و شفافیت در هزینه‌کرد درآمدهای حاصل از جریمه‌ها می‌تواند نقش مهمی در افزایش احساس عدالت و تقویت پذیرش اجتماعی این سیاست‌ها ایفا کند. بررسی دیدگاه‌ها و ترجیحات شهروندان در این زمینه، امکان شناسایی نقاط ضعف و قوت سیاست‌های موجود را فراهم می‌سازد.

بنابراین، بررسی نظرات شهروندان نسبت به بازدارندگی جرائم رانندگی، نحوه اعمال مجازات‌ها و اولویت‌های آن‌ها درخصوص تخصیص منابع حاصل از جریمه‌ها، می‌تواند مبنای مناسبی برای اصلاح سیاست‌ها، طراحی برنامه‌های آموزشی و فرهنگ‌سازی و درنهایت ارتقای ایمنی جاده‌ها و کاهش سوانح رانندگی فراهم آورد.

سؤالات اصلی پژوهش:

۱. نگرش جامعه به مجازات‌های رانندگی چگونه است؟

۲. این مجازات‌ها تا چه حد از دید مردم بازدارنده تلقی می‌شوند؟

۳. نظر مردم درباره نحوه تخصیص منابع حاصل از جریمه‌های رانندگی چیست؟

معرفی پیمایش

زمان گردآوری داده‌ها: 5 تا 13 مهرماه سال 1404

جامعه آماری پیمایش: همه افراد 18 سال و بیشتر در همه شهرهای کشور

شیوه نمونه‌گیری: نمونه‌گیری تصادفی ساده متناسب با جمعیت به‌نحوی‌که جمعیت شهرهای کشور پوشش داده شده است.

اندازه نمونه: براساس فرمول کوکران با حداکثر خطای 3/1 درصد و ضریب اطمینان 95 درصد برابر با 1000 محاسبه شده است.

ابزار گردآوری داده: پرسش‌نامه محقق‌ساخته

به‌منظور طراحی این پرسش‌نامه، علاوه‌بر برگزاری چندین نشست علمی و خبرگانی، دو مرحله پایلوت با مجموع حجم نمونه حدود ۱۳۰ نفر و رعایت تناسب نمونه اجرا شده است.

ابزار تحلیل داده: نرم‌افزارهای Excel و SPSS 26

شیوه گرد‌آوری: مصاحبه تلفنی توسط پرسشگر

روش تحلیل آماری: علاوه‌بر جداول و نمودارهای توصیفی تک‌متغیره، اطلاعات جداول متقاطع معنادار نیز ارائه شده است.

ملاحظات درباره گزارش

•  در حین گردآوری داده‌ها، گزینه‌های «سایر»، «نمی‌دانم» و «بی‌پاسخ» برای پاسخ‌گو خوانده نشده است. این گزینه‌ها و سایر گزینه‌هایی که به‌طور موردی در سؤالات برای پاسخ‌گو خوانده نمی‌شود،‌ با رنگ خاکستری در نمودار نمایش داده ‌می‌شود.‌
•  در مواردی که درصد فراوانی گزینه «بی‌پاسخ / نمی‌دانم» کوچکتر یا مساوی عدد 1 است، گزینه مذکور در نمودار نمایش داده نشده است. بنابراین، جمع درصد فراوانی گزینه‌ها در این نمودارها، کمتر از عدد 100 است.
•  در گزارش، پانویس P-value > 0.05 به‌معنای این است که آزمون آماری خی-دو پیرسون یا سایر آزمون‌های انجام شده به اقتضای متغیر مورد نظر و هدفی که دنبال می‌شود، معنادار شده است.
•  در تمام جداول متقاطع، موارد «سایر» و «بی‌پاسخ/ نمی‌دانم» از تحلیل آماری حذف شده‌اند.

ویژگی‌های جمعیت‌شناختی نمونه

•  50/2 درصد از پاسخ‌گویان، مرد و 49/8 درصد زن هستند.
•  24/5 درصد در بازه سنی 18 تا 35 سال (جوان)، 62 درصد در بازه سنی 36 تا 60 سال (میان‌سال) و 12/4 درصد در بازه سنی بیش از 60 سال (سالمند) قرار دارند.
•  41/4 درصد از پاسخ‌گویان دارای تحصیلات دانشگاهی، 55/9 درصد دارای تحصیلات غیردانشگاهی و 1/۱ درصد نیز بی‌سواد هستند.
•  76/2 درصد از پاسخ‌گویان متأهل و 15/4 درصد مجرد هستند. علاوه‌براین، 7/2 درصد همسرشان فوت شده یا مطلقه هستند.
•  51/9 درصد از پاسخ‌گویان ساکن مراکز استان‌ها‌ و 48/1 درصد نیز ساکن شهرهای تابعه هستند.

شکل 1. نمودار ویژگی‌های جمعیت‌شناختی نمونه (درصد)

طبق اظهار پاسخ‌گویان، به‌‌لحاظ وضعیت درآمد خانوار، 19/8 درصد به‌طور متوسط «کمتر از 12 میلیون»، 27/9 درصد «12 تا 18 میلیون»، 20/3 درصد «18 تا 25 میلیون»، 12/7 درصد «25 تا 35 میلیون» و 12/3 درصد به‌طور متوسط «35 میلیون یا بیشتر» در ماه درآمد دارند.

شکل 2. نمودار متوسط درآمد ماهیانه خانوار پاسخ‌گویان (درصد)

از نظر وضعیت شغلی، 35/9 درصد از پاسخ‌گویان دارای شغل آزاد یا شاغل بخش خصوصی، 33/2 درصد خانه‌دار و 12/2 درصد بازنشسته هستند. وضعیت شغلی سایر پاسخ‌گویان در شکل زیر ارائه شده است.

شکل 3. نمودار وضعیت شغلی پاسخ‌گویان (درصد)

۱. بخش اول: جریمه‌های رانندگی

در این بخش، به‌منظور سنجش دیدگاه ساکنان مناطق شهری نسبت به جریمه‌های رانندگی و میزان بازدارندگی آنان، سؤالاتی مطرح شده است. همچنین، نظر این افراد درباره موضوعاتی چون مجازات متناسب جهت کاهش میزان تخلفات رانندگی پرسیده شده است. نتایج به‌دست آمده در ادامه بررسی می‌شود.

۱-۱. میزان بازدارندگی مجازات‌های رانندگی در کاهش تخلفات

از پاسخ‌گویان سؤال شده است «به‌نظر شما به‌طورکلی مجازات‌های رانندگی مثل جریمه نقدی و توقیف خودرو یا گواهی‌نامه، چقدر باعث کاهش تخلفات رانندگی می‌شود؟». 62/9 درصد از ساکنان شهرها معتقدند این مجازات‌ها به‌میزان «زیاد» یا «خیلی زیادی» در کاهش تخلفات رانندگی مؤثر است. از طرفی، 24/8 درصد از شهرنشینان تأثیرگذاری این نوع مجازات را «کم» می‌دانند و 9/5 درصد آن را بی‌اثر تشخیص داده‌اند.

شکل 4. نمودار نظر شهرنشینان درباره بازدارندگی مجازات‌های رانندگی در کاهش تخلفات (درصد)

مطابق با یافته‌های آماری،

•                     دارندگان خودروی شخصی، کمتر از دیگران بر این باورند که مجازات‌های رانندگی باعث کاهش تخلفات رانندگی می‌شود (36/5 درمقابل 28/6 درصد).
•                     زن‌ها بیشتر از مردها معتقدند که مجازات‌های رانندگی باعث کاهش تخلفات رانندگی می‌شود (70/4 درمقابل 59/1 درصد).
•                     هرچه سطح تحصیلات کمتر باشد، تأثیر مثبت مجازات‌های رانندگی بر کاهش تخلفات، بیشتر دانسته می‌شود (به‌ترتیب 62/1، ۶۴ و 70/6 درصد افراد با سطح تحصیلی دانشگاهی، دیپلم و زیردیپلم).
•                     تفاوت معناداری در دیدگاه گروه‌های مختلف سنی (جوان، میان‌سال و سالمند) مشاهده نمی‌شود.

۱-۲. تأثیر مبلغ جریمه‌های فعلی در کاهش تخلفات

از پاسخ‌گویان سؤال شده است «مبلغ جریمه‌های فعلی را تا چه اندازه در کاهش تخلفات خطرناک مؤثر می‌دانید؟». بیش از نیمی از جمعیت شهرنشین (59/3 درصد) بیان کرده‌اند که مبلغ جریمه‌های فعلی به‌میزان «زیاد» یا «خیلی زیادی» در کاهش تخلفات خطرناک مؤثر است. از طرفی، 26/8 درصد اثرگذاری جریمه‌های فعلی را «کم» و 9/2 درصد آن را بی‌اثر می‌دانند.

شکل 5. نمودار نظر شهرنشینان درباره تأثیر مبلغ جریمه‌های فعلی در کاهش تخلفات خطرناک (درصد)

مطابق با نتایج آماری،

•                     دارندگان خودروی شخصی، کمتر از دیگران بر این باورند که مبلغ جریمه‌های فعلی باعث کاهش تخلفات خطرناک می‌شود (38/8 در مقابل ۳۲ درصد).
•                     با کاهش سطح تحصیلات، مبلغ جریمه‌های فعلی رانندگی در کاهش تخلفات خطرناک، اثرگذارتر دانسته می‌شود (به‌ترتیب 58/3، 64/4 و 66/2 درصد از افراد با تحصیلات دانشگاهی، ‌دیپلم و زیردیپلم).
•                     تفاوت معناداری در دیدگاه افراد در سطوح مختلف درآمدی مشاهده نمی‌شود.

۱-۳. مقبولیت سیاست‌های بازدارنده در جهت کاهش تخلفات رانندگی

یکی از رویکردهای کلیدی در سیاستگذاری حمل‌ونقل، ارزیابی مقبولیت اجتماعی راهکارهای مقابله با تخلفات است. این زیربخش به بررسی میزان موافقت عمومی با انواع مجازات رانندگی و اثربخشی ادراک شده آنها از منظر شهروندان می‌پردازد. در همین راستا، ابتدا توضیحاتی برای پاسخ‌گویان خوانده شد با این مضمون که «یکی از راه‌های کاهش تخلفات رانندگی، جریمه و مجازات رانندگان متخلف است. برای کاهش این تخلفات، با اجرایی شدن هرکدام از مجازات‌هایی که برایتان می‌خوانم، چقدر موافقید؟». در ادامه نظر جامعه شهری درباره هریک از مجازات‌ها سنجیده شده است.

۱-۳-۱. افزایش مبلغ جریمه‌های رانندگی

به‌منظور کاهش تخلفات رانندگی، نزدیک به نیمی از ساکنان شهرها (46/9 درصد) با افزایش مبلغ فعلی جریمه‌های رانندگی به‌میزان «زیاد» یا «خیلی زیادی» موافق هستند. درمقابل، 28/6 درصد به‌میزان «کمی» موافق آن هستند و این درحالی است که 22/3 درصد اعلام کرده‌اند «اصلاً» موافق اجرای چنین مجازاتی نیستند.

شکل 6. نمودار میزان موافقت شهرنشینان با افزایش مبلغ جریمه‌های رانندگی (درصد)

مطابق با نتایج آماری،

•                       هرچه فرد مجازات‌های رانندگی را در کاهش تخلفات رانندگی اثرگذارتر می‌داند، با افزایش مبلغ فعلی جریمه‌های رانندگی موافق‌تر است.
•                     مردها در مقایسه با زن‌ها مخالفت بیشتری با افزایش مبلغ فعلی جریمه‌های رانندگی دارند. به‌طوری‌که 27/3 درصد از مردها درمقابل 18/2 درصد از زن‌ها اظهار کرده‌اند افزایش مبلغ جریمه‌های فعلی هیچ اثری بر کاهش تخلفات نخواهد داشت.
•                      تفاوت معناداری در دیدگاه دارندگان خودرو و افراد فاقد خودرو، گروه‌های مختلف سنی (جوان، میان‌سال و سالمند)، گروه‌های متفاوت تحصیلاتی (زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی) و ساکنان مراکز استان‌ها و شهرهای تابعه مشاهده نمی‌شود.

۱-۳-۲. افزایش جریمه‌های رانندگی، مشروط به تعیین نحوه هزینه‌کرد آن

در پاسخ به سؤال «اگر خودتان بتوانید تعیین کنید جریمه‌های رانندگی صرف چه کاری شود، در این صورت چقدر با افزایش مبلغ جریمه‌ها موافق هستید؟»، 67/7 درصد از شهرنشینان به‌میزان «زیاد» یا «خیلی زیادی» موافق افزایش مبلغ جریمه‌ها در ازای تعیین هزینه‌کرد مبالغ آن هستند. از طرفی، تحت چنین شرایطی 20/6 درصد به‌میزان «کمی» موافق افزایش جریمه‌ها هستند و 7/9 درصد نیز «اصلاً» موافق آن نیستند.

شکل 7. نمودار میزان موافقت شهرنشینان با افزایش جریمه‌های رانندگی به‌شرط تعیین محل هزینه‌کرد آن توسط فرد (درصد)

مطابق با نتایج آماری،

•                      هرچه فرد مجازات‌های رانندگی را در کاهش تخلفات رانندگی اثرگذارتر می‌داند، با افزایش مبلغ جریمه‌های رانندگی مشروط بر تعیین محل مصرف آن توسط او موافق‌تر است.
•                      حدود یک‌چهارم از جمعیت شهرنشین (28/4 درصد) با افزایش مبلغ جریمه‌های رانندگی مخالفند، اما درصورتی‌که خودشان بتوانند محل هزینه‌کرد این مبالغ را تعیین کنند، نظرشان تغییر کرده و با افزایش موافقت کرده‌اند.

جدول 1. میزان موافقت هم‌زمان شهرنشینان با افزایش مبلغ جریمه‌های رانندگی به‌صورت کلی و در صورت تعیین محل هزینه‌کرد آن توسط فرد (درصد)

•                     تفاوت معناداری در دیدگاه گروه‌های متفاوت تحصیلاتی (زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی)، گروه‌های مختلف شغلی، سطوح متفاوت درآمدی و همچنین افراد دارای خودرو و فاقد خودرو، مشاهده نمی‌شود.

۱-۳-۳. افزایش جریمه‌های رانندگی برای رانندگان متخلف پرتکرار

به‌منظور کاهش تخلفات رانندگی، اغلب افراد ساکن شهرها (79/7 درصد) به‌میزان «زیاد» یا «خیلی زیادی» با افزایش مبلغ جریمه‌های رانندگی برای کسانی که تخلفات رانندگی را تکرار می‌کنند، موافق هستند. درمقابل، 10/9 درصد به‌میزان «کمی» موافق آن هستند و این درحالی است که 8/4 درصد اعلام کرده‌اند «اصلاً» موافق اجرای چنین رویکرد تنبیهی نیستند.

شکل 8. نمودار میزان موافقت شهرنشینان با افزایش جریمه‌های رانندگی برای رانندگان متخلف پرتکرار (درصد)

مطابق با نتایج آماری،

•                      هرچه فرد مجازات‌های رانندگی را در کاهش تخلفات رانندگی اثرگذارتر می‌داند، با افزایش مبلغ جریمه‌های رانندگان پرتخلف موافق‌تر است.
•                     میان‌سالان بیشتر از سایرین، موافق افزایش مبلغ جریمه‌های رانندگی برای رانندگانی که تخلفات را تکرار می‌کنند، هستند (۸۲ درصد از میان‌سالان درمقابل به‌ترتیب 78/1 و 78/3 درصد از سالمندان و جوانان).
•                     تفاوت معناداری در دیدگاه زنان و مردان، ساکنان مراکز استان‌ها و شهرهای تابعه، سطوح متفاوت تحصیلاتی (زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی) و همچنین دیدگاه مالکان خودرو و افراد فاقد خودرو، مشاهده نمی‌شود.

۱-۳-۴. جریمه ضبط گواهی‌نامه در صورت تعدد تخلفات

در راستای کاهش تخلفات رانندگی، اغلب جمعیت شهری (82/6 درصد) به‌میزان «زیاد» یا «خیلی زیادی» موافق توقیف و ضبط گواهی‌نامه برای رانندگانی که تخلفات زیادی دارند، هستند. درمقابل، 12/2 درصد به‌میزان «کمی» موافق این نوع جریمه بوده و 3/9 درصد اعلام کرده‌اند «اصلاً» موافق اجرای چنین سیاستی نیستند.

شکل 9. نمودار میزان موافقت شهرنشینان با جریمه ضبط گواهی‌نامه برای رانندگان پرتخلف (درصد)

نتایج آماری نشان می‌دهد،

•                     هرچه فرد مجازات‌های رانندگی را در کاهش تخلفات رانندگی اثرگذارتر می‌داند، با ضبط گواهی‌نامه رانندگان پرتخلف موافق‌تر است.
•                     جوانان بیشتر از سایر گروه‌های سنی، مخالف توقیف و ضبط گواهی‌نامه رانندگانی هستند که تخلفات زیادی دارند (به‌ترتیب 25/1، 12/4 و 16/7 درصد از جوانان، میان‌سالان و سالمندان).
•                     تفاوت معناداری در دیدگاه زنان و مردان، ساکنان مراکز استان‌ها و شهرهای تابعه، گروه‌های متفاوت تحصیلاتی (زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی) و همچنین مالکان خودرو و افراد فاقد خودرو، مشاهده نمی‌شود.

۱-۳-۵. جریمه توقیف وسیله نقلیه در رانندگی خطرناک

به‌منظور کاهش تخلفات رانندگی، اغلب ساکنان مناطق شهری (80/3 درصد) به‌میزان «زیاد» یا «خیلی زیادی» موافق توقیف و انتقال وسیله نقلیه به پارکینگ توسط پلیس به‌دلیل رانندگی خطرناک هستند. درمقابل، 12/2 درصد به‌میزان «کمی» موافق این رویکرد بوده و 6/7 درصد اعلام کرده‌اند «اصلاً» موافق اجرای چنین مجازاتی نیستند.

شکل 10. نمودار میزان موافقت شهرنشینان با جریمه توقیف وسیله نقلیه در رانندگی خطرناک (درصد)

نتایج آماری نشان می‌دهد،

•                      کسانی که مجازات‌های رانندگی را در کاهش تخلفات رانندگی به‌میزان قابل‌توجهی اثرگذار می‌دانند، با توقیف و انتقال وسیله نقلیه به پارکینگ به‌علت رانندگی خطرناک موافق‌تر است.
•                     میان‌سالان با توقیف و انتقال وسیله نقلیه به پارکینگ به‌دلیل رانندگی خطرناک موافق‌تر هستند (84/6 درصد از میان‌سالان درمقابل 76/7 درصد از سالمندان و 75/9 درصد از جوانان).
•                     تفاوت معناداری در دیدگاه زنان و مردان، ساکنان مراکز استان‌ها و شهرهای تابعه، گروه‌های متفاوت تحصیلاتی (زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی) و همچنین مالکان خودرو و افراد فاقد خودرو، مشاهده نمی‌شود.

۱-۳-۶. جریمه الزام انجام خدمات عمومی برای رانندگان بدون گواهی‌نامه

با هدف کاهش تخلفات رانندگی، بیشتر شهرنشینان (65/8 درصد) به‌میزان «زیاد» یا «خیلی زیادی» موافق انجام خدمات عمومی مانند نظافت بیمارستان‌ها به‌عنوان جریمه‌ای برای رانندگان بدون گواهی‌نامه هستند. درمقابل، 16/6 درصد به‌میزان «کمی» موافق این سیاست بازدارنده هستند و این درحالی است که 16/3 درصد اعلام کرده‌اند «اصلاً» موافق اجرای چنین مجازاتی نیستند.

شکل 11. نمودار میزان موافقت شهرنشینان با جریمه الزام انجام خدمات عمومی برای رانندگان بدون گواهی‌نامه (درصد)

نتایج آماری گواه آن است که،

•                     هرچه فرد مجازات‌های رانندگی را در کاهش تخلفات رانندگی اثرگذارتر می‌داند، با انجام خدمات عمومی توسط رانندگان بدون گواهی‌نامه موافق‌تر است.
•                     میان‌سالان با انجام خدمات عمومی مثل نظافت بیمارستان‌ها به‌عنوان جریمه‌ای برای رانندگان بدون گواهی‌نامه موافقت بیشتری دارند (69/9 درصد از میان‌سالان درمقابل 61/1 درصد از سالمندان و 61/1 درصد از جوانان).
•                     تفاوت معناداری در دیدگاه زنان و مردان، ساکنان مراکز استان‌ها و شهرهای تابعه، گروه‌های متفاوت تحصیلاتی (زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی) و همچنین مالکان خودرو و افراد فاقد خودرو، مشاهده نمی‌شود.

۱-۳-۷. جریمه الزام انجام خدمات عمومی برای رانندگان مست

در جهت کاهش تخلفات رانندگی، 73/5 درصد از پاسخ‌گویان با تعیین جریمه انجام خدمات عمومی مانند نظافت بیمارستان‌ها برای رانندگان مست به‌میزان «زیاد» یا «خیلی زیادی» موافق هستند. درمقابل، 11/7 درصد به‌میزان «کمی» موافق آن هستند. این درحالی است که 13 درصد اعلام کرده‌اند «اصلاً» موافق اجرای چنین مجازاتی نیستند.

شکل 12. نمودار میزان موافقت شهرنشینان با جریمه الزام انجام خدمات عمومی برای رانندگان مست (درصد)

مطابق با نتایج آماری،

•                     هرچه فرد مجازات‌های رانندگی را در کاهش تخلفات رانندگی اثرگذارتر می‌داند، با انجام خدمات عمومی توسط رانندگان مست موافق‌تر است.
•                     جوانان با انجام خدمات عمومی به‌عنوان مجازات رانندگان مست مخالف‌تر هستند (به‌ترتیب 33/5، 21/6 و 26/3 درصد از جوانان، میان‌سالان و سالمندان).
•                     با افزایش سطح تحصیلات، موافقت با مجازات انجام خدمات عمومی برای رانندگان مست بیشتر می‌شود (به‌ترتیب 71/2 ، 73/5 و ۷۹ درصد از افراد با تحصیلات زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی).
•                     تفاوت معناداری در دیدگاه زنان و مردان، ساکنان مراکز استان‌ها و شهرهای تابعه و همچنین مالکان خودرو و افراد فاقد خودرو مشاهده نمی‌شود.

۱-۳-۸. مقایسه سیاست‌های بازدارنده از انجام تخلفات رانندگی

مقایسه نتایج به‌دست آمده از سؤالات پرسیده شده در این بخش نشان می‌دهد، ضبط گواهی‌نامه رانندگانی که تخلفات زیادی دارند، نزد شهروندان پذیرفتنی‌تر از سایر جریمه‌های تعریف شده است؛ حال‌آنکه سطح پذیرش برای افزایش کلی جریمه‌های رانندگی پایین‌تر قرار دارد.

شکل 13. نمودار مقایسه سیاست‌های بازدارنده در جهت کاهش تخلفات رانندگی (درصد)

۲. بخش دوم: نحوه هزینه‌کرد درآمد حاصل از جریمه‌های رانندگی

در این قسمت، از پاسخ‌گویان خواسته شده دیدگاه خود را درباره نحوه هزینه‌کرد درآمد حاصل از جریمه‌های رانندگی ابراز کنند.

۲-۱. تخصیص جریمه‌های رانندگی به ایمن‌سازی راه‌ها

نظر پاسخ‌گویان درباره این جمله پرسیده شد «مبلغ جرایم رانندگی باید خرج ایمن‌سازی خیابان‌ها و جاده‌ها شود». غالب شهرنشینان (95/6 درصد) با این گزاره «موافق» یا «کاملاً موافق» بوده و درمقابل 4/1 درصد «مخالف» یا «کاملاً مخالف» آن هستند که مبالغ جرایم رانندگی خرج چنین مصارفی شود.

شکل 14. نمودار نظر شهرنشینان درباره ایمن‌سازی راه‌ها با عواید حاصل از جرایم رانندگی (درصد)

اگرچه اغلب جمعیت شهری با تخصیص عواید حاصل از جرایم رانندگی به ایمن‌سازی راه‌ها موافقند، یافته‌های آماری حاکی از آن است که،

•                      حدود دوسوم از جمعیت شهرنشین (68/2 درصد) در صورتی از افزایش مبالغ جریمه‌ها حمایت می‌کنند که اطمینان داشته باشند عواید آن برای ایمن‌تر کردن راه‌ها هزینه می‌شود.
•                     مالکان خودرو کمی بیشتر موافق تخصیص این عایدی به ایمن‌سازی راه‌ها و جاده‌ها هستند (96/5 درمقابل 92/7 درصد).
•                     افراد با تحصیلات دیپلم و بالاتر موافقت بیشتری با تخصیص جریمه‌های رانندگی به ایمن‌سازی راه‌ها دارند (به‌ترتیب 97/9 و 96/9 درصد از افراد با تحصیلات دیپلم و دانشگاهی درمقابل 92/4 درصد از افراد با تحصیلات زیردیپلم).
•                     تفاوت معناداری در دیدگاه ساکنان مراکز استان‌ها و شهرهای تابعه، گروه‌های متفاوت سنی (جوان، میان‌سال و سالمند) و همچنین شهروندان در سطوح مختلف درآمدی مشاهده نمی‌شود.

۲-۲. تخصیص جریمه‌های رانندگی به هزینه‌های عمومی دولت

نظر پاسخ‌گویان درباره این جمله پرسیده شد «مبلغ جرایم رانندگی، باید خرجِ هزینه‌های عمومی دولت شود». نزدیک به دوسوم از جمعیت شهری (62/2 درصد) با این گزاره «مخالف» یا «کاملاً مخالف» بوده و درمقابل 36/4 درصد «موافق» یا «کاملاً موافق» آن هستند که مبالغ جریمه‌های رانندگی صرف هزینه‌های عمومی دولت شود.

شکل 15. نمودار نظر شهرنشینان درباره تأمین هزینه‌های عمومی دولت با عواید حاصل از جرایم رانندگی (درصد)

مطابق با نتایج آماری،

•                     بیش از نیمی از شهروندان (59/9 درصد) با تخصیص جریمه‌های رانندگی به ایمن‌سازی راه‌ها موافقند؛ اما مخالف تأمین هزینه‌های عمومی دولت به‌وسیله این عایدی هستند.

جدول 2. نظر هم‌زمان شهرنشینان درباره تخصیص جریمه‌های رانندگی به هزینه‌های عمومی دولت و ایمن‌سازی راه‌ها (درصد)

•                     مالکان خودرو مخالفت بیشتری با تخصیص عواید حاصل از جریمه‌های رانندگی به تأمین هزینه‌های عمومی دولت دارند (64/7 درمقابل 54/9 درصد).
•                     جوانان با تخصیص جریمه‌های رانندگی به تأمین هزینه‌های عمومی دولت مخالفت بیشتری دارند (به‌ترتیب 73/1، 60/7 و 53/7 درصد از جوانان، ‌میان‌سالان و سالمندان).
•                     با افزایش سطح تحصیلات، مخالفت با تخصیص جریمه‌های رانندگی به تأمین هزینه‌های عمومی دولت، بیشتر می‌شود (به‌ترتیب 51/6، 60/1 و 71/3 درصد افراد با تحصیلات زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی).
•                     ساکنان مراکز استان‌ها با تخصیص عواید حاصل از جریمه‌های رانندگی برای تأمین هزینه‌های عمومی دولت مخالف‌تر هستند (65/6 درصد از ساکنان مراکز استان‌ها درمقابل 360/3 درصد از ساکنان شهرهای تابعه).
•                     هرچه متوسط درآمد ماهیانه خانوار افزایش پیدا می‌کند، مخالفت با تخصیص عواید حاصل از جریمه‌های رانندگی به تأمین هزینه‌های عمومی دولت بیشتر می‌شود؛ به‌طوری‌که از 56/7 درصد در بین افراد با متوسط درآمد ماهیانه خانوار کمتر از ۱۲ میلیون تومان به 78 درصد میان افراد با متوسط درآمد خانوار حداقل ۳۵ میلیون تومان رسیده است.

سؤالات پرسش‌نامه

به‌منظور سهولت دسترسی به کلیتی از سؤالات پرسش‌نامه، لیستی از آنها در این قسمت آورده شده است. درباره این سؤالات، توجه به نکات زیر، ضروری است:

·         سؤالات به همان ترتیبی که در متن گزارش آمده، لیست شده‌اند و الزاماً با ترتیب سؤالات در پرسش‌نامه اصلی، یکسان نیستند.

·         فقط سؤالات خام لیست شده‌اند؛ یعنی گزینه‌ها و اطلاعات اضافی که در حین مصاحبه برای پاسخ‌گو خوانده شده، در این قسمت آورده نشده است.

• جریمه‌های رانندگی

-                 به‌نظر شما به‌طورکلی مجازات‌های رانندگی مثل جریمه نقدی و توقیف خودرو یا گواهی‌نامه، چقدر باعث کاهش تخلفات رانندگی می‌شود؟

-                 مبلغ جریمه‌های فعلی را تا چه اندازه در کاهش تخلفات خطرناک مؤثر می‌دانید؟

-                 یکی از راه‌های کاهش تخلفات رانندگی، جریمه و مجازات رانندگان متخلف است. برای کاهش این تخلفات، با اجرایی شدن هرکدام از مجازات‌هایی که برایتان می‌خوانم، چقدر موافقید؟

با افزایش مبلغ فعلی جریمه‌های رانندگی.

اگر خودتان بتوانید تعیین کنید جریمه‌های رانندگی صرف چه کاری شود، چقدر با افزایش مبلغ جریمه‌ها موافق هستید؟

با افزایش مبلغ جریمه‌های رانندگی برای کسانی که تخلفات رانندگی را تکرار می‌کنند.

با توقیف و ضبط گواهی‌نامه رانندگانی که تخلفات زیادی دارند.

با توقیف و انتقال وسیله نقلیه به پارکینگ توسط پلیس به‌دلیل رانندگی خطرناک.

جریمه رانندگان بدون گواهی‌نامه، انجام خدمات عمومی مثل نظافت در بیمارستان‌ها باشد.

انجام کارهایی مثل نظافت بیمارستان‌ها برای رانندگان مست.

• نحوه هزینه‌کرد درآمد حاصل از جریمه‌های رانندگی

-                 درخصوص مواردی که برایتان می‌خوانم چه نظری دارید؟

مبلغ جرایم رانندگی، باید خرجِ ایمن‌سازی خیابان‌ها و جاده‌ها شود.

مبلغ جرایم رانندگی، باید خرجِ هزینه‌های عمومی دولت شود.