Author
M
1. مقدمه
ارزیابی میزان و نحوه تحقق تخصیص اعتبارات تصویب شده در قوانین بودجه سنواتی و کاوش علل مؤثر بر وضعیت عملکرد در مقایسه با میزان اعتبارات مصوب، یکی از مهمترین گامهای سیاستگذاری و قانونگذاری صحیح و از اصلیترین گامها در دقیقتر شدن برآوردها و پیشبینیها برای تهیه و تدوین لوایح و قوانین بودجه سنواتی است. درواقع، فهم علل مؤثر بر وضعیت عملکرد اعتبارات مصوب، تأثیرات بسزایی در تحلیلها و برآوردهای پیشرو خواهد داشت. به همین جهت با گذشت 9 ماه از سال 1404 و فرارسیدن ایام بررسی لایحه بودجه سال 1405 کشور، گزارش پیشرو تلاش خواهد داشت تا شمایی از میزان تحقق اعتبارات حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف در قانون بودجه 1404 کل کشور ارائه دهد و مشکلات سازوکار بودجهریزی این حوزه را بررسی کند. این کار میتواند مقدمات تصویب کارآمدتر لایحه بودجه سال 1405 کشور را فراهم آورد.
2. بررسی اعتبارات حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف در جداول قانون بودجه سال 1404 کشور
اعتبارات حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف بهطورکلی در جداول شماره (7ب)، (9) و (12) توزیع شدهاند. با توجه به محدودیتهای گزارشهای بهدست آمده، تمامی این اعتبارات و درصد تحقق هرکدام بهطور جداگانه در جدول زیر آمده است.
|
جدول 1. عملکرد نهماهه اعتبارات حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف در جداول شماره (7ب)، (9) و (12) قانون بودجه سال 1404 کشور [1] و [2] و [3] مبالغ به میلیون ریال |
|||||||||||
|
شماره جدول |
شماره طبقهبندی/ دستگاه متولی |
عنوان دستگاه/ برنامه اصلی |
مصوب سال 1404 |
عملکرد نهماهه سال 1404 |
درصد تحقق |
||||||
|
هزینهای |
تملکی |
مجموع |
هزینهای |
تملکی |
مجموع |
هزینهای |
تملکی |
مجموع |
|||
|
جدول شماره (7ب) |
109600 |
سازمان حج و زیارت |
486,000 |
0 |
486,000 |
322,245 |
0 |
322,245 |
66.31 |
- |
66.31 |
|
113630 |
نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری (مدظلهالعالی) در دانشگاهها |
10,519,000 |
10,000 |
10,529,000 |
5,340,000 |
9,500 |
5,349,500 |
50.77 |
95 |
50.81 |
|
|
114007 |
دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه |
9,130,000 |
11,000 |
9,141,000 |
5,661,000 |
10,450 |
5,671,450 |
62 |
95 |
62.04 |
|
|
114025 |
مرکز مدیریت حوزههای علمیه خراسان |
8,800,000 |
73,000 |
8,873,000 |
4,328,000 |
69,350 |
4,397,350 |
49.18 |
95 |
49.56 |
|
|
114030 |
مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی (ره) |
3,250,000 |
91,000 |
3,341,000 |
1,448,500 |
59,500 |
1,508,000 |
44.57 |
65.38 |
45.14 |
|
|
114033 |
مجمع تقریب مذاهب اسلامی |
1,400,000 |
10,000 |
1,410,000 |
1,029,000 |
9,500 |
1,038,500 |
73.50 |
95 |
73.65 |
|
|
114300 |
سازمان تبلیغات اسلامی |
35,101,500 |
298,000 |
35,399,500 |
23,231,500 |
283,100 |
23,514,600 |
66.18 |
95 |
66.43 |
|
|
114318 |
شورای عالی حوزههای علمیه خواهران |
13,200,000 |
780,800 |
13,980,800 |
8,243,000 |
300,000 |
8,543,000 |
62.45 |
38.42 |
61.11 |
|
|
114319 |
مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت |
361,000 |
10,000 |
371,000 |
183,000 |
9,500 |
192,500 |
50.69 |
95 |
51.89 |
|
|
114028 |
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی |
19,650,000 |
400,000 |
20,050,000 |
12,361,000 |
380,000 |
12,741,000 |
62.91 |
95 |
63.55 |
|
|
114350 |
ستاد امر به معروف و نهی از منکر |
18,800,000 |
712,000 |
19,512,000 |
11,011,000 |
30,000 |
11,041,000 |
58.57 |
4.21 |
56.59 |
|
|
114351 |
سازمان تبلیغات اسلامی- مسجد مقدس جمکران |
200,000 |
0 |
200,000 |
100,000 |
0 |
100,000 |
50 |
- |
50 |
|
|
مجموع اعتبارات جدول شماره (7ب) |
120,897,500 |
2,395,800 |
123,293,300 |
73,258,245 |
1،160،900 |
74,419,145 |
60.6 |
48.46 |
60.36 |
||
|
جدول شماره (9) |
530000-73 |
سازمان تبلیغات اسلامی- هیئت رزمندگان اسلام |
215,000 |
- |
215,000 |
- |
- |
- |
0 |
||
|
530000-48 |
سازمان تبلیغات اسلامی- صندوق توسعه قرآنی کشور |
500,000 |
- |
500,000 |
- |
0 |
0 |
||||
|
530000-80 |
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی- طرح بلاغ |
2,000,000 |
0 |
2,000,000 |
121,000 |
|
121,000 |
6.05 |
|
6.05 |
|
|
530000-122 |
مؤسسه فرهنگ علوم اسلامی قم |
200,000 |
0 |
200,000 |
40,000 |
0 |
40,000 |
20 |
0 |
20 |
|
|
530000-146 |
دفتر تبلیغات اسلامی- دانشگاه باقرالعلوم |
200,000 |
0 |
200,000 |
0 |
- |
0 |
0 |
- |
0 |
|
|
مجموع اعتبارات حوزه دین در جدول شماره (9) |
3,115,000 |
0 |
3,115,000 |
161،000 |
0 |
161،000 |
5.16 |
- |
5.16 |
||
|
جدول شماره (12): اعتبارات موضوع بند «ث» تبصره «8» قانون بودجه سال 1404 کشور |
سازمان تبلیغات اسلامی |
2-2-اجرای اسناد راهبردی توسعه فرهنگ قرآنی |
2,000,000 |
3,550,000 |
2,342,999 |
66 |
|||||
|
4-2-ترویج فرهنگ مهدویت و انتظار |
250,000 |
||||||||||
|
1-6-ارتقای کمّی و کیفی مؤلفههای مؤثر در ازدواج و تحکیم بنیان خانواده و جوانی جمعیت |
500,000 |
||||||||||
|
3-6-ترویج فرهنگ فرزندآوری و اقدامات مؤثر در راستای جوانی جمعیت |
300,000 |
||||||||||
|
4-6-ترویج فرهنگ عفاف و حجاب و شکوفایی استعداد بانوان |
500,000 |
||||||||||
|
مجمع تقریب مذاهب اسلامی: 4-2-اجراییسازی سند فعالیتهای فرهنگی بینالملل |
500,000 |
150,000 |
30 |
||||||||
|
اجرای سند راهبری و پشتیبانی از مساجد کشور |
10,000,000 |
3,380,000 |
33.80 |
||||||||
|
ستاد امر به معروف و نهی از منکر |
2-4-ترویج فرهنگ مهدویت و انتظار |
200,000 |
400,000 |
0 |
0 |
||||||
|
1-1-حمایت و پشتیبانی از مردمیسازی فرهنگ |
200,000 |
||||||||||
|
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی |
4-2-اجراییسازی سند فعالیتهای فرهنگی بینالملل |
9,000,000 |
3,000,000 |
33.33 |
|||||||
|
2-1-تبیین، تبلیغ و ترویج و نشر آثار و اندیشههای امامین انقلاب |
500,000 |
300,000 |
60 |
||||||||
|
دفتر تبلیغات اسلامی |
2-1-تبیین، تبلیغ و ترویج و نشر آثار و اندیشههای امامین انقلاب |
500,000 |
400,000 |
80 |
|||||||
|
مجموع جدول شماره (12) |
13,450,000 |
9,572,999 |
71.1 |
||||||||
درصد تحقق اعتبارات دستگاههای حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف (جدول شماره (7ب) قانون بودجه سال 1404 کشور) در 9ماهه نخست سال، بهطور میانگین حدود 60 درصد بوده است درحالیکه انتظار میرود در این بازه زمانی نزدیک به 75 درصد اعتبارات مصوب تخصیص داده شود. اعتبارات هزینهای دستگاهها نیز وضع مشابهی داشته و در سه ماه پایانی سال تنها 60 درصد از این اعتبارات را دریافت کردهاند. این درحالی است که میانگین درصد تحقق اعتبارات تملک داراییهای سرمایهایی بیش از 80 درصد است و بیشتر دستگاههای این حوزه بخش عمده اعتبارات تملکی خود را در 9ماهه نخست سال دریافت کردهاند.
وضعیت جدول (9) اعتبارات حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف بهکلی متفاوت است. بخش قابلتوجهی از اعتبارات این جدول محقق نشده و یا درصد کمی از آنها تخصیص یافته است. ازآنجاکه اعتبارات این جدول متفرقه بوده و بهنوعی کمک به برنامههای مندرج در آن به شمار میروند، عملکرد 5 درصدی آن میتواند ناشی از شرایط اقتصادی کشور بهویژه پس از جنگ 12 روزه باشد.
همچنین براساس دادههای جدول بالا، عملکرد برنامههای اجرایی مرتبط با حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف در جدول شماره (12) قانون بودجه سال 1404 کشور در 9ماهه نخست سال بیش از 70 درصد است، اما سهم عمده این عملکرد بالا به مبلغ اعتبارات سازمان تبلیغات اسلامی در این جدول بازمیگردد که با حذف این دستگاه درصد عملکرد این اعتبارات به 34.19 درصد خواهد رسید. درواقع، دستگاههای چندانی نتوانستهاند از عملکرد بیش از 50 درصد اعتبارات جدول شماره (12) قانون بودجه سال 1404 کشور بهرهمند شوند. برای مثال، اعتبارات تخصیصی به سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی درخصوص «اجراییسازی سند فعالیتهای فرهنگیبینالمللی»-که نقش بسزایی در ویژند ملی ایران در فضای بینالمللی میتواند ایفا کند- حدود 33 درصد بوده است. همچنین بررسیها نشان میدهد که اعتبارات تخصیصی ناظر به جدول شماره (12) در نیمه دوم سال 1404 به دستگاهها اعطا شده است.
3. سهم هزینههای نیروی انسانی از اعتبارات هزینهای دستگاههای حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف
جدول 2. سهم اعتبارات جبران خدمات نیروی انسانی از اعتبارات هزینهای دستگاههای حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف در نهماهه نخست سال 1404 [1]، [2] و [3]
|
مبالغ به میلیون ریال |
|||
|
عنوان دستگاه |
اعتبارات هزینهای |
اعتبارات جبران خدمات نیروی انسانی |
درصد |
|
مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت |
183,000 |
9,757,560 |
53.32 |
|
مرکز مدیریت حوزههای علمیه خراسان |
4,328,000 |
170,956,000 |
39.5 |
|
دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه |
5,661,000 |
446,426,460 |
78.86 |
|
ستاد امر به معروف و نهی از منکر |
11,011,000 |
467,967,500 |
42.5 |
|
شورایعالی حوزههای علمیه خواهران |
8,243,000 |
672,628,800 |
81.6 |
|
سازمان حج و زیارت |
322,245 |
32,224,500 |
100 |
|
مجمع تقریب مذاهب اسلامی |
1,029,000 |
77,998,200 |
75.8 |
|
مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی (ره) |
1,448,500 |
73,438,950 |
50.7 |
|
نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری (مدظلهالعالی) در دانشگاهها |
5,340,000 |
402,636,000 |
75.4 |
در 9 ماه نخست سال 1404، بهطور میانگین سهم هزینههای نیروی انسانی از اعتبارات هزینهای دستگاههای حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف بیش از 66 درصد است. این بدان معناست که دستکم نزدیک به دوسوم از این اعتبارات صرف هزینههای اجتنابناپذیر شده است.
4. جمعبندی و نتیجهگیری
عملکرد اعتبارات هزینهای و تملکی دستگاههای حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف در 9 ماه نخست سال، بیش از 60 درصد بوده که با توجه به شرایط پیشآمده برای کشور (مثل جنگ 12روزه) قابلقبول است؛ بهویژه آنکه تقریباً تمامی اعتبارات تملک دارایی سرمایهای بیشتر دستگاههای این حوزه در این بازه نهماه پرداخت شده است.
بهعلاوه، شکاف 15درصدی میان بودجه مصوب و عملکرد آن میتواند برای برنامهریزی دستگاههای دینی و تبلیغی مشکلساز شود، بهویژه آنکه اعتبارات اجتنابناپذیر دستگاهی نظیر جبران خدمات نیروی انسانی بیش از 66 درصد از اعتبارات دستگاههای این حوزه را دربرمیگیرند.
نکته قابل توجه در بررسی عملکرد اعتبارات حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف آن است که اعتبارات مندرج در جدول شماره (9) عملکرد 5 درصدی داشتهاند. عملکرد پایین اعتبارات این حوزه در جدول شماره (9) قانون بودجه سال 1404 کشور در کنار حذف بسیاری از ردیفهای مذکور در لایحه بودجه سال 1405 کشور، میتواند نشانگر اولویت پایین این اعتبارات نزد سیاستگذار باشد.
اگرچه اعتبارات جدول شماره (12) - اعتبارات موضوع بند «ب» ماده (76) قانون برنامه هفتم پیشرفت (یک درصد از هزینههای جاری شرکتهای دولتی، بانکها و مؤسسات انتفاعی وابسته به دولت مندرج در پیوست شماره (3) قانون بودجه سنواتی)- در مجموع حدود 70 درصد عملکرد داشتهاند؛ اما بخش عمده این عملکرد مربوط به سهم سازمان تبلیغات از این جدول بوده است. درحالیکه روند وصول این اعتبارات از دستگاههای مشمول و توزیع آنها میان دستگاههای متولی همچون سالهای گذشته با موانع جدی روبهروست؛ بهویژه آنکه اولاً فرایندهای نظارت بر اثربخشی این اعتبارات (مثل تعیین اهداف کمّی متناظر برای هر برنامه اجرایی) همچنان دچار نقص است و ثانیاً توزیع عادلانهای میان دستگاههای متولی صورت نمیگیرد. همچنین تخصیص دیرهنگام این اعتبارات در نیمه دوم سال مانع از برنامهریزی مؤثر دستگاههای متولی برای اجرای فعالیتهای حکم یاد شده خواهد شد.