چالش ها و فرصت های نظام استاندارد در حوزه دانش بنیان

نوع گزارش : گزارش های راهبردی

نویسندگان

1 کارشناس گروه توسعه فناوری و تولید دانش بنیان دفتر مطالعات انرژی، صنعت و معدن مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی

2 اندیشکده اقتصاد دانش بنیان

10.22034/report.mrc.2025.1404.33.9.21195
چکیده
در مسیر توسعه اقتصاد مبتنی بر دانش، توجه به امر استاندارد و استانداردسازی فناورهای جدید و نوآور، چه در بین کشورهای درحال توسعه یا توسعه یافته، از جهات مختلف بسیار حائز اهمیت است. دریافت گواهی نامه استاندارد محصولات و خدمات دانش بنیان و نوآور با اثبات ویژگی های عملکردی و انطباق آنها با الزامات استانداردهای داخلی و بین المللی منجر به افزایش اعتماد خریداران و مصرف کنندگان می شود. ازسوی دیگر، ارتقای استانداردهای موجود یا ایجاد استانداردهای جدید مطابق با ویژگی های این نوع محصولات می تواند منجر به توسعه و ایجاد بازار جدید گردد. در گزارش پیش رو، باتوجه به بررسی ساختاری استاندارد و اهمیت استانداردسازی در ارتقای کیفیت محصولات و خدمات فناورانه و دانش بنیان و تسهیل ورود به بازارهای داخلی و بین المللی، به بررسی چالش های پیش روی شرکت های دانش بنیان در تعامل با نظام استاندارد پرداخته شده است. این چالش ها در دو حوزه اصلی داخلی و بین المللی دسته بندی شده اند و براساس آنها پیشنهادهایی برای بهبود نظام استاندارد و تسهیل تعامل شرکت های دانش بنیان ارائه شده است. درعین حال، رویکرد فرصت محور ارتقای استانداردهای موجود یا ایجاد استانداردهای جدید نیز در کنار رفع چالش ها به عنوان یک رویکرد موازی مدنظر قرار گرفته است.

گزیده سیاستی

چالشهای داخلی پیشروی شرکتهای دانش بنیان در تعامل با نظام استاندارد به فرایند تدوین و اخذ استانداردها، کمبود آزمایشگاههای مرجع و نحوه اعمال استانداردها توسط صنایع و چالشهای بین المللی به سطح اعتبار نتایج ارزیابی های انطباق و تعامل با نهادهای بین المللی مربوط می شوند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

[1] محمدروضه سرا، مریم، مجتبی بحیرایی وفاطمه خسروی، (1395)، « اثرات نوآوری و استانداردسازی بر سفارشی سازی انبوه: یک بررسی تجربی» ، فصلنامه علمی مدیریت استاندارد و کیفیت،شماره 6، صص59-45 
[2] آلمان، مؤسسه استاندارد، نقش استانداردهادر رشد و توسعه اقتصادی و سهم آن در تولیدناخالص داخلی کشورها.2011
[cited 1403; Available from: https://iranqms.com/?p 2239.
[3] Sabori Khosro Shahi, Habib, (2010),Education in globalization period: Challenges and needed strategies to faceon. Strategic Studies of public policy, Vol.1, No.1,pp. 153 196.
[10] میرباقری، سید محسن، (1398)، « تحلیلی بر چگونگی ارتباط بین استانداردسازی و نوآوری» ، مدیریت استاندارد و کیفیت، دوره 33، شماره 9 ، صص22-6 
[11] سهرابی، روح اله، امیرحسین رهبر، فهیمه نیازپور و فرانک میرعالی، (1400)، «تبیین شیوه تأثیرگذاری استاندارد بر تولید ناخالص داخلی از رهگذر انتشار دانش»، فصلنامه توسعه تکنولوژی صنعتی، دوره 19، شماره 43، صص 36-23
[12] Sun, Wenfang, Bowen Xu, and Qifa Jiang. (2020), Research on the Relationship Among Technical Standards, Economic Growth, and Innovation An Empirical Study of Chinese Construction Industry Data. In 4th International Symposium on Business Corporation and Development in South-East and South Asia under B&R Initiative (ISBCD 2020) Atlantis Press.
[13] روضه سرا، محمد، (1392) ، « ارائه مدلی تطبیقی به منظور استانداردسازی فناوری و محصول» ، مدیریت استاندارد و کیفیت، دوره 11،شماره4 ،صص37-24
[14] سالمی نجف آبادی، محمدرضا، جواد فهیم و سهراب عبداله زاده، (1401) ،« استانداردسازی فناوری؛ یک فرصت یا تهدیدی در برابر نوآوریهای فناوری؟». رشدفناوری، دوره 17، شماره  68، صص10-1
[15] محمدی، سیده مریم، محمد نقی زاده و ولی بازارچی، (1401) ،« ترویج نوآوری به واسطه استانداردسازی: مطالعه موردی قانون سوخت کم سولفور سازمان بین المللی دریانوردی»،  فصلنامه سازمانهای بین المللی، دوره15، شماره 15، صص343-311
[16] بحیرائی، مجتبی، منوچهر منطقی و عباس خمسه، (1401) ، «ضرورتها و رویکردهای استانداردسازی یک فناوری نوظهور: مطالعه تطبیقی استانداردسازی فناوری نانو در کشورهای منتخب» ، فصلنامه تکنولوژی صنعتی، دوره 20، شماره 50، صص 48-29
[17] صادقی، محسن، (1398) ، « مبحثی از مباحث حقوق اقتصادی: استانداردسازی محصولات و چالشهای حقوق مالکیت فکری»، فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، دوره 14، شماره 53، صص91-49
[18] EPA. 2024 [cited 2024;Available from: https://www.epa.gov/clean air act overview/air pollution current and fu- ture challenges.
[19] Iizuka, Michiko, (2009), “Standards as a platform for innovation and learning in theglobal economy: a case study of the Chilean salmon farmingindustry”, International journal of technological learning, innovation and development, Vol. 2, No. 4, pp. 274 293.
[20] Pan, Zhenghui, et al., (2024), “Straddling mandatory standardisation and voluntary ESG practices: Asustainable innovation path for vehicle intelligence”, Academic Journal of Engineeringand Technology Science, Vol. 7, No.1, pp. 44 53.
[21] Fang, Fang, Keith Dickson, and Daoping Wang,(2016), Thestandardization model of innovation: case of high-tech nology enterprises.Chinese Management Studies, Vol. 10, No.1, pp. 102 118.
[22] Eggers, William D, et al., (2023), Regulation that enables innovation. Deloitte Insights. [23] House, White. (2023); Available from:https://www.ansi.org/.
[24] استاندارد، سازمان ملی، روش-اجرایی، تدوین 1398.704305
[25] استاندارد Fabrication, Inspection and testing,CASTI ASME Section VIII, materials. کیفیت و مدیریت ، 1403، ص 42.
[26] iso, 45481 - Quality management systems — Fundamentals andvocabulary. 2015.
[27] سازمان ملی استاندارد؛ 
Available from:https://www.inso.gov.ir.
[28] پرویزی، امین، (1398) ،« نقش استانداردهای بین المللی در صادرات و ارتقای اعتبار شرکتها»، فصلنامه مدیریت و صادرات، شماره 45، صص72-58
 [29] ستاد نانو، چالشهای استاندارد برای شرکتهای دانش بنیان.1403
[30] ILAC، (اتحادیه بین المللی آزمایشگاهی).2025؛
 Available from:https://ilac.org.
[31] مجمع بین المللی تأیید صلاحیت (IAF). 2025
 Available from:https://www.iafastro.org
[32] شبکه ملی دانش بنیان دانش نماد، گواهی استاندارد محصولات دانش بنیان.1397؛
Available from:https://irkbn.com/standard-certificate-knowledge based products.
 [33] iso. 1403; Available from:https://www.iso.org/standards.html.
[34] مرکز ملی تأیید صلاحیت ایران.، اقیانوسیه، اعتباربخشی آسیا؛
 Available from:https://www.apac accreditation.org/membership/
[35] ایران، سازمان ملی استاندارد، روش اجرایی فرایند تدوین استانداردهای ملی، آخرین تجدیدنظر:1393/8/24
[36] اسدی فرد، رضا، یاسر خوشنویس و آرمان خالدی، ( 1397)، بزرگ مریخی، کوچک ونوســی، چالشهای همکاری فناورانه بین شرکتهای نوپا (استارت آپ ها) و شرکتهای بزرگ در ایران، تهران: رسا