خلاصه مدیریتی

• شرح / بیان مسئله

علاقه به فعالیت بدنی و ورزش‌های تفریحی و تناسب اندام در راستای کاهش و کنترل روند چاقی و کم‌تحرکی در کشور رو به افزایش است. این موضوع درکنار پیشرفت و کاربرد فناوری در تجهیزات ورزشی، افزایش رویدادهای ورزشی، تمرکز فزاینده بر ورزش در برنامه‌های ورزش مدارس و گرایش نهادهای ملی و بین‌المللی برای سیاستگذاری در توسعه سلامت، بازار لوازم و تجهیزات ورزشی را به‌شدت تحت‌تأثیر قرار داده و باعث رشد فزاینده این صنعت شده است؛ به‌طوری‌که پیش‌بینی می‌شود نرخ رشد سالانه این صنعت دردنیا در دوره ۲۰33-۲۰25 برابر با ۶.۷ درصد باشد. برخلاف رونق فعلی و چشم‌انداز مثبت آتی بازار لوازم و تجهیزات ورزشی در جهان، وضعیت تولید آن در کشور مناسب نبوده و واردات و قاچاق بی‌رویه به کشور برخلاف ظرفیت‌های صادراتی به ایجاد تراز منفی شده منجر است. بنابراین، افزایش تولید داخل با هدف تأمین نیازهای بازار داخلی کشور و جهت‌‌گیری برای توسعه صادرات محصولات ورزشی را باید به‌عنوان مسائل محوری بررسی کرد.

• نقطه‌نظرات / یافته‌های کلیدی

     - در بازه سال‌‌های 1400 تا 1403 میزان تولید لوازم و تجهیزات ورزشی در کشور، سیر صعودی داشته و ارزش دلاری آن از 26/80 به 39/5 میلیون دلار افزایش داشته است.

-      -  بالاترین میزان تولید لوازم و تجهیزات ورزشی در کشور مربوط به توپ‌‌های ورزشی و چمن ‌مصنوعی است. بااین‌حال تولید دستگاه‌‌ها و تجهیزات بدن‌سازی، تاتامی‌‌ها، کف‌پوش‌های ورزشی و پوشاک ورزشی نسبت به سایر اقلام، تولید بالاتری دارد. این تولیدات اغلب علاوه‌بر مصرف داخلی به کشورهای همسایه ازجمله عراق، افغانستان، ارمنستان، پاکستان، تاجیکستان، ترکمنستان، جمهوری آذربایجان و... صادر می‌‌شود.

     - سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ صادرات کالاهای ورزشی ایران از ۱۲ به ۱۰ میلیون دلار کاهش یافته، درحالی‌که واردات از ۲۲ به حدود ۵۰ میلیون دلار افزایش داشته است. این تغییر نشان‌دهنده رشد واردات و رکود صادرات است؛ تاجایی‌که در سال ۱۴۰۳ میزان واردات تقریباً پنج برابر صادرات بوده است. سهم این کالاها از کل تجارت کشور همچنان ناچیز و نزدیک به صفر است (حدود 0/0007 درصد در واردات و 0/0002 درصد در صادرات). در مقایسه، اتحادیه اروپا با حجم واردات 6/1 و صادرات 7/7 میلیارد یورو در سال ۲۰۲۳، سهمی حدود 0/3درصد تا 0/4 درصد از کل تجارت خود را به کالاهای ورزشی اختصاص داده است. بنابراین، جایگاه ایران در عرصه جهانی این صنعت نیازمند تقویت ظرفیت صنعتی و صادراتی است.

§      -  بخش عمده‌ای از لوازم و تجهیزات ورزشی (45 درصد) به‌صورت غیررسمی و قاچاق وارد کشور و یا به‌ شکل غیر‌رسمی در کشور تولید می‌شود.

§      -  نبود اطلاعات به‌روز و جامع از عرضه‌‌کنندگان مواد اولیه و قطعات موردنیاز، تولیدکنندگان را برای تهیه مواد اولیه و قطعات دچار مشکل کرده است.

§       -  طبقه‌‌بندی مستقل و مشخصی برای لوازم و تجهیزات ورزشی در وزارت صمت به‌عنوان متولی طبقه‌‌بندی مربوطه، وجود ندارد.

• پیشنهاد راهکارهای تقنینی ، نظارتی یا سیاستی

نظارت مجلس شورای اسلامی بر موارد زیر:

§       - نظارت بر حسن اجرای قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز (مصوب 1392/10/03 با اصلاحات و الحاقات بعدی) با تأکید بر لوازم و تجهیزات ورزشی و ارائه گزارش آن ازسوی ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز.

§        - نظارت بر اجرای قانون جهش تولید دانش‌بنیان (مصوب 1401/02/31 مجلس شورای اسلامی) در حوزه ورزش با نگاه تولید لوازم و تجهیزات ورزشی.

§      -  نظارت بر اجرای سیاست‌های تشویقی برای افزایش مشارکت مردم در فعالیت‌های ورزشی (موضوع آیین‌نامه بند «چ» ماده (73) برنامه هفتم توسعه کشور، مبنی‌بر ارائه مشوق ازجمله تخفیف‌های بیمه‌ای به افراد دارای فعالیت ورزشی) و ایجاد زمینه برای حرفه‌ای‌سازی ورزش (موضوع بند «الف» ماده (78) برنامه هفتم توسعه کشور، مبنی‌بر اعطای حق پخش تلویزیونی مسابقات ورزشی). تحقق این دو حکم قانونی، به‌صورت غیرمستقیم باعث افزایش رونق اقتصاد لوازم و تجهیزات ورزشی می‌شود.

§       -   نظارت بر اجرای جزء«5» بند «الف» ماده (4) قانون اهداف، وظایف و اختیارات وزارت ورزش و جوانان مبنی‌بر «جذب، ساماندهی و تسهیل مشارکت، تشویق و حمایت از سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی برای توسعه ورزش کشور».

• پیشنهادهای سیاستی و اجرایی

§        تمرکز بر تقویت و هماهنگ‌‌سازی زنجیره ارزش صنعت لوازم و تجهیزات ورزشی کشور از طریق:

·     تدوین برنامه ملی تولید لوازم و تجهیزات ورزشی و تصویب آن در سطح هیئت وزیران. 

 تدوین استراتژی توسعه صنعتی لوازم و تجهیزات ورزشی ازسوی وزارت صمت با همکاری وزارت ورزش و جوانان مبتنی‌بر تعیین اولویت‌‌های تولید محصولات و بازارهای هدف با محوریت تأمین حداکثری نیاز بازار داخل.

·     ارتقای فناوری تولید و دیجیتالی‌سازی زنجیره ارزش از طریق ایجاد خوشه‌های صنعتی ورزشی، حمایت از تحقیق و توسعه  در طراحی و مهندسی محصولات، ورود فناوری‌های نو و تسهیل واردات ماشین‌آلات و قطعات صنعتی.

·     بازنگری در تعرفه‌ها و سیاست‌های حمایتی به‌گونه‌‌ای که تعرفه واردات ماشین‌آلات، مواد اولیه و قطعات تخصصی کاهش و تعرفه محصولات آماده مصرف افزایش پیدا کند تا رقابت منفی علیه تولیدکننده ملی کاهش یابد و انگیزه تولید داخلی بالا رود.

·     توسعه نظام استانداردسازی لوازم و تجهیزات ورزشی و همچنین تجاری‌‌سازی و تقویت برند تجاری آنها با نظارت مشترک وزارت صمت، وزارت ورزش و جوانان و سازمان ملی استاندارد.    

·     تأسیس اتحادیه کشوری صنف تولیدکنندگان و فروشندگان لوازم ورزشی و همچنین تأسیس شهرک صنعتی لوازم و تجهیزات ورزشی کشور.

·     ارائه تسهیلات ازجمله وام‌های کم‌بهره و همچنین حمایت فضایی از طریق تأسیس شهرک صنعتی لوازم و تجهیزات ورزشی برای حمایت از تولیدکنندگان و کاهش تولیدات زیرپله‌ای.

·     تهیه دسته‌‌بندی مستقل محصولات ورزشی ازسوی وزارت صمت و ارائه آمار دقیق آن به سیاستگذاران، متولیان و سرمایه‌گذاران.

·     تهیه بانک جامع و به‌روز عرضه‌کنندگان مواداولیه و قطعات مورد نیاز در تولید لوازم و تجهیزات ورزشی و عرضه آن به تولیدکنندگان و سرمایه‌گذاران.

 ·    حمایت از تولید محصولاتی دارای مزیت رقابتی ازجمله دستگاه‌‌ها و تجهیزات بدن‌سازی، انواع توپ‌ها، تاتامی‌‌ها و کف‌پوش‌های ورزشی، چمن مصنوعی و پوشاک ورزشی برای پوشش نیازهای داخلی.  

·    ایجاد صندوق توسعه صادرات محصولات ورزشی با مشارکت وزارت صمت، وزارت ورزش و بانک توسعه صادرات. 

·   تمرکز درآمدهای حاصل از وضع تعرفه بر واردات محصولات ورزشی و همچنین جرائم مربوط به کشفیات کالاهای قاچاق دریک ردیف درآمدی خاص و هزینه آن در راستای حمایت از تولیدکنندگان ورزشی.

1. مقدمه

در چشم‌انداز به‌سرعت درحال تحول بازار تجهیزات ورزشی، فناوری نقش‌محوری در بهبود عملکرد ورزشی، ایمنی و کیفیت تجربه و تماشای ورزش ایفا می‌کند. امروزه، ورزشکاران به‌طور فزاینده به ابزارهای پیشرفته مانند شبیه‌سازی‌های کامپیوتری با استفاده از دوربین‌های فیلم‌برداری پیشرفته و مدل‌های ریاضی و فیزیکی پیچیده روی آورده‌اند. این ابزارها، آنها را قادر می‌کند حرکات بدنی خود را به اجزای تشکیل‌دهنده آن تجزیه کنند. این امر به‌نوبه‌خود باعث می‌شود تا ورزشکاران یا مربیان مربوطه نقص‌ها را تشخیص داده و تصمیم بگیرند که چگونه آنها را بهبود بخشند. در سال‌های اخیر، پذیرش فناوری‌های جدید و نوظهور در صنعت ورزش مانند تجزیه‌و‌تحلیل کلان‌داده، هوش‌ مصنوعی، خدمات ابری، پوشیدنی‌ها و پهپادها به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته است. انتظار می‌رود فناوری‌های ورزشی، رویدادهای ورزشی را منصفانه‌تر، ایمن‌تر و سودآورتر کنند. طبق تحقیقات مؤسسه ایمرجن، پیش‌بینی می‌شود بازار جهانی فناوری‌های ورزشی در سال 2028 به 40.22 میلیارد دلار برسد و نرخ رشد سالانه 18.5 درصد را ثبت کند [1].

امروزه، در رشته‌های‌ مختلف ورزشی تجهیزات ورزشی متنوعی استفاده می‌شود؛ از توپ و تور گرفته تا وسایل محافظتی مانند کلاه ایمنی، بازوبند و زانوبند و غیره. تجهیزات ورزشی درطول سال‌ها به‌دلیل تأکید روزافزون بر پیشگیری از آسیب‌های ورزشی تکامل یافته‌اند. بهبود سطح زندگی، افزایش شهرنشینی و افزایش قدرت خرید، انگیزه‌ای برای بازار تجهیزات ورزشی ایجاد کرده است. افزایش مشکلات سلامتی مرتبط با سبک زندگی، مانند استرس و چاقی، افراد بیشتری را به شرکت در فعالیت‌های ورزشی تشویق می‌کند و تقاضا برای تجهیزات مختلف تناسب اندام و ورزش را افزایش می‌دهد. افزایش دسترسی به برندهای شناخته شده بین‌المللی تجهیزات ورزشی، به تقاضای محصول می‌افزاید. افزایش پوشش رسانه‌ای رویدادهای ورزشی جهانی، مانند بازی‌های المپیک، بازی‌های کشورهای مشترک‌المنافع و جام‌های جهانی فیفا، جوانان را به شرکت در ورزش‌های مختلف تشویق کرده است. صنعت تجهیزات ورزشی به‌سرعت درحال پذیرش فناوری‌های جدید و تطبیق محصولات خود با روندهای جهانی درحال تغییر است [2].

رشد بازار لوازم و تجهیزات ورزشی تحت‌تأثیر عوامل مختلفی ازجمله افزایش علاقه به تناسب اندام، فعالیت بدنی و ورزش‌های تفریحی، پیشرفت‌های فناورانه در تجهیزات ورزشی هوشمند، متصل و بیومکانیکی و تمرکز فزاینده بر ورزش جوانان، برنامه‌های مدارس و ابتکارات مبتنی‌بر جامعه است. نوآوری‌های فناورانه در پوشیدنی‌های هوشمند، تجهیزات نظارت بر عملکرد، واقعیت افزوده و تجارت دیجیتال، همراه با پیشرفت در مواد پایدار، تکنیک‌های تولید و مدل‌های توزیع، ایمنی، راحتی و قابلیت فروش تجهیزات ورزشی را افزایش داده و از رشد بازار حمایت می‌کند. گسترش کاربردهای تجهیزات ورزشی در ورزش‌های آبی، ماجراجویی و رزمی، همراه با تأکید روزافزون بر مشارکت فراگیر ورزشی، فرصت‌های جدیدی را برای فعالان بازار ایجاد می‌کند. علاوه‌بر این، تمرکز بر توسعه تجهیزات ورزشی سبک، چند‌منظوره و دیجیتالی یکپارچه برای محیط‌های مختلف ورزشی و تناسب اندام، رشد بازار تجهیزات ورزشی را افزایش می‌دهد.

امروزه کشورها و شرکت‌های مختلفی در راستای توسعه صنایع، به بررسی زنجیره ارزش صنعت مربوطه اقدام می‌کنند. زنجیره ارزش، به فرایندهایی می‌گویند که ارزش به محصول یا خدمات اضافه می‌شود و شامل فعالیت‌هایی از قبیل ایده‌پردازی، طراحی، تولید، توزیع و فروش و خدمات پس از فروش می‌شود[3]. این زنجیره به‌عنوان یک الگوی مفهومی نشان می‌دهد که چگونه سازمان می‌تواند با بهینه‌سازی فعالیت‌ها و بهره‌وری در هر مرحله، برتری رقابتی را به‌دست آورد و ارزش بیشتری برای مشتریان ایجاد کند [4]. با بررسی مراحل و فرایندهای مختلف صنعت لوازم و تجهیزات ورزشی در کشور، می‌توان 6 بخش مهم را برای زنجیره ارزش این صنعت درنظر گرفت (شکل 1).

شکل 1. زنجیره ارزش صنعت لوازم و تجهیزات ورزشی

مأخذ: نگارنده.

زنجیره ارزش صنعت لوازم و تجهیزات ورزشی از مواد اولیه آغاز و پس از ورود به شرکت‌های تولیدکننده به وسیله فناوری و تجهیزات و فرایندهای تولیدی آنها، تبدیل به محصول می‌شود و از طریق بازار در اختیار کاربران نهایی قرار می‌گیرد. هریک از این مراحل در توسعه این صنعت، نقش مؤثری را ایفا می‌کند و افزایش تولید، ایجاد مزیت رقابتی و درنهایت سودآوری این صنعت در گرو توجه به ابعاد و اجرای این زنجیره تأمین است. یکی از نقاط ضعف، زنجیره ارزش صنعت لوازم و تجهیزات ورزشی کشور، این است که در هر یک از اجزاء زنجیره، شرکت­های تخصصی ایجاد نشده است و عمدتاً تمامی مراحل زنجیره توسط شرکت تولیدکننده یا تامین کننده انجام می­گیرد. به عبارت دیگر، در این زنجیره نیازمند ایجاد شرکت­های تامین­کننده، بازاریاب، توزیع­کننده، تقویت برند، نمایندگی­های عرضه و خدمات پس از فروش و... است.

2. پیشینه

 2-1. سوابق تقنینی به‌همراه آسیب‌شناسی

در حوزه اقتصاد لوازم و تجهیزات ورزشی در کشور، قانون مجزا و مستقلی وجود ندارد و این حوزه در چارچوب قوانین و مقررات عمومی و کلی موجود در کشور فعالیت می‌کند. در جزء «5» بند «الف» ماده (4) قانون اهداف، وظایف و اختیارات وزارت ورزش و جوانان [5] بر موضوع جذب، ساماندهی و تسهیل مشارکت، تشویق و حمایت از سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی برای توسعه ورزش کشور تأکید شده است. اگرچه این وزارتخانه واحدی با عنوان «مرکز مشارکت‌‌ها، سرمایه‌‌گذاری و اقتصاد ورزش» را در ساختار تشکیلاتی راه‌اندازی کرده است؛ اما اقداماتی که تاکنون در راستای اجرای این وظیفه قانونی انجام گرفته، ملموس نیست. یکی از قوانینی که درسال‌های اخیر برای حمایت از تولیدات دانش‌بنیان تصویب شده‌، «قانون جهش تولید دانش‌بنیان» است. طبق این قانون «آیین‌نامه حمایت از تولید، دانش‌بنیان و اشتغال‌آفرین در حوزه ورزش و جوانان» در سال 1401 تهیه و به تصویب هیئت وزیران رسیده است. راه‌اندازی «مرکز نوآوری و شتاب‌‌دهی هوش‌ مصنوعی، متاورس و بلاک‌چین ورزش کشور (همتا)» برعهده وزارت ورزش و جوانان در راستای اجرایی‌سازی این قانون است، که تاکنون محصولات تجاری‌سازی شده و ملموسی ازسوی این مراکز به بازار عرضه نشده است. با وجود تصویب قوانین حمایتی ازجمله «قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی کشور و حمایت از کالای ایرانی» (مصوب 1398/02/15 مجلس شورای اسلامی) و «قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و ارتقای نظام مالی کشور» (مصوب 1394/02/01 مجلس شورای اسلامی)، اما بی‌توجهی در اجرای آن و در نتیجه قاچاق لوازم و تجهیزات ورزشی و عدم حمایت از تولیدکنندگان رسمی لوازم و تجهیزات درکشورموجب شده اشت تا  این قوانین اثربخشی لازم را نداشته باشد.

جدول 1. پیشینه تقنینی

3. توصیف وضع موجود بازار لوازم و تجهیزات ورزشی در جهان و ایران

 3-1. توصیف وضع موجود بازار لوازم و تجهیزات ورزشی در جهان

ارزش بازار جهانی تجهیزات و لوازم ورزشی درسال ۲۰۲۴، برابر با ۳۸۸.۲۲ میلیارد دلار تخمین زده شده ‌است. پیش‌بینی می‌شود که این رقم از ۴۱۴.۲۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ به ۶۹۵.۹۳ میلیارد دلار تا سال ۲۰۳۳ برسد و با نرخ رشد مرکب سالانه ۶.۷ درصد در دوره پیش‌بینی (۲۰۲۵-۲۰۳۳) رشد کند [10]. کشور چین توانسته است بیشترین میزان درآمد را از آن خود کند و آلمان برترین کشور در نوآوری و تولید محصولات با کیفیت بوده است [10]. آسیا و اقیانوسیه سریع‌ترین بازارِ درحال رشد تجهیزات ورزشی و کشورهایی مانند چین، ژاپن، هند، کره‌جنوبی و استرالیا ازجمله کشورهای اصلی در این بازار هستند. پیش‌بینی می‌شود ارزش کل بازار ورزش در سال 2025 برابر با 507.69 و در 2033 برابر با ۸۶۲.۵9 میلیون دلار (رشد 1/7) شود [11]. این آمار بیانگر سهم 80 درصدی تجهیزات و لوازم ورزشی از ارزش کل بازار ورزش است و درنتیجه، بازار مستعدی برای سرمایه‌گذاران در سطح بین المللی است.

لوازم و تجهیزات ورزشی عمدتاً برمبنای محصول و یا کاربر نهایی قابل دسته‌بندی هستند که عبارت‌اند از:

الف)دسته‌بندی برمبنای محصول: شامل تجهیزات ورزش‌های فضای باز و ماجراجویانه، تجهیزات ورزش‌های توپی، تجهیزات آمادگی جسمانی و تناسب اندام، تجهیزات آموزشی و تمرینی ورزش قهرمانی می‌شود[12].

ب)دسته‌بندی برمبنای کاربر نهایی: شامل مشتریان انفرادی، مدارس و مؤسسات آموزشی، تیم‌ها و ورزش‌های حرفه‌ای، باشگاه‌ها و مراکز تناسب اندام می‌شود[13].

3-1-1. عوامل شتاب‌دهنده رشد اقتصاد لوازم و تجهیزات ورزشی (در ابعاد جهانی)

بازار لوازم و تجهیزات ورزشی دارای چشم‌انداز روشن و رو به رشدی است. البته برخلاف این چشم‌انداز صعودی، پیش‌بینی می‌شود با افزایش نفوذ اینترنت و ترجیح جمعیت جوان برای بازی‌های آنلاین و دیجیتال، گسترش صنعت تجهیزات ورزشی با محدودیت مواجه شود [7]. با وجود این، چشم‌انداز اقتصاد لوازم و تجهیزات ورزشی در جهان مثبت است؛ و عواملی ازجمله افزایش آگاهی مردم درمورد سلامت، گرایش نهادهای ملی و بین‌المللی برای سیاستگذاری در توسعه سلامت، رشد مشارکت در ورزش، افزایش رویدادهای ورزشی، پیشرفت‌ها و کاربرد فناوری در تجهیزات ورزشی و تجارت الکترونیک و افزایش خرده‌فروشی دیجیتال، آینده این صنعت را با رشد و شتاب قابل‌توجهی مواجه خواهد کرد.

جدول 2. عوامل شتاب‌دهنده رشد اقتصاد لوازم و تجهیزات ورزشی (در ابعاد جهانی)

3-1-2. روندهای نوظهور در بازار لوازم و تجهیزات ورزشی

به‌طورکلی چهار روند نوظهور را می‌توان در بازار تجهیزات ورزشی در نظر گرفت که عبارت‌اند از: محصولات سازگار با محیط ‌زیست، ادغام فناوری، سفارشی‌سازی و رشد تجارت الکترونیک. این روندها بیانگر سرعت تحول در بازار است. در روند پیش‌روی بازار لوازم و تجهیزات ورزشی، ترجیحات مصرف‌کننده به‌سمت محصولاتی در دسترس‌تر، پایدارتر و از نظر فناوری یکپارچه‌تر در حال تغییر است. شرکت‌هایی که به‌سرعت با این تغییرات سازگار شوند و بر نوآوری و تعامل با مشتری تمرکز کنند، احتمالاً به‌عنوان رهبران و پیشتازان بازار ظاهر خواهند شد [14].

جدول 3. روندهای نوظهور در بازار لوازم و تجهیزات ورزشی [14]

3-2. توصیف وضع موجود اقتصاد لوازم و تجهیزات ورزشی در ایران

لوازم و تجهیزات ورزشی، به‌عنوان یکی از حوزه‌های فعالیت اقتصادی به‌طور مستقیم در زیرمجموعه مأموریتی و نظارتی وزارت صنعت، معدن و تجارت قرار دارد. در این راستا اقداماتی ازجمله صدور مجوز کسب‌و‌کار، انجام امور صادرات و واردات، تأمین ارز، مواد اولیه مرتبط با لوازم و تجهیزات ورزشی و... توسط وزارت صمت انجام می‌شود. برای دسته‌بندی فعالیت‌های بازرگانی، این فعالیت‌ها توسط وزارت صمت در چهارده رشته فعالیت دسته‌بندی شده است. لوازم و تجهیزات ورزشی در رشته فعالیت «لوازم ورزشی، اسباب‌بازی و قطعات مربوطه و مصنوعات» قرار دارند. به‌عبارت‌دیگر، گرچه در یکی از رشته فعالیت‌های چهارده‌گانه دیده شده است، اما به صورت مستقل نیست و به‌همراه اسباب‌بازی و برخی مصنوعات در یک رشته فعالیت قرار دارند.

کالاهای مورد مبادله در گروه لوازم و تجهیزات ورزشی در زیرمجموعه‌ای از کدهای تعرفه‌ای هشت‌رقمی (HS Code) طبقه‌بندی شده‌اند که شاخص‌ترین آنها در جدول ذیل نمایش داده شده است:

جدول 4. برخی از کدهای تعرفه‌ای مربوط به لوازم و تجهیزات ورزشی [15]

کدهای تعرفه‌ای جدول فوق براساس کدهای HS هشت‌رقمی مندرج در کتاب قانون مقررات واردات و صادرات است. گرچه در این دسته‌‌بندی، برخی اقلام و تجهیزات ورزشی کاملاً متمایز هستند؛ اما برخی دیگر از کدهای تعرفه، اقلام ورزشی و غیرورزشی با یکدیگر در یک تعرفه قرار گرفته‌‌اند. برای مثال در اقلام «ماشین‌‌های چمن‌‌زنی برای چمنزار، پارک یا زمین ورزشی»، «ماشین‌‌آلات و وسایل برای کشت و زرع زمین، غیرمذکور در جای دیگر، غلتک برای چمن یا زمین ورزش» و تعرفه‌‌های مربوط به انواع ژاکت‌‌ها. درنتیجه، این دسته‌‌بندی باعث می‌شود تا برخی از اقلامی که لزوماً کاربرد ورزشی ندارند در آمار وجود داشته باشند. بنابراین طبقه‌‌بندی و جداسازی اقلام غیرورزشی در کدهای تعرفه‌‌ای فوق به ارائه اطلاعات دقیق‌تر کمک می‌کند. در این گزارش از داده‌‌های موجود و مطابق با طبقه‌‌بندی فوق استفاده شده است؛ و آمارهای خام از گمرک جمهوری اسلامی ایران استخراج و سپس توسط پژوهشگر تجزیه‌و‌تحلیل و درقالب جداول و اشکال ارائه شده است.

3-2-1. آمار اشتغال و میزان سرمایه‌گذاری در صنایع ورزشی

مطابق گزارش وزارت صمت، در سال 1401، تعداد 113 واحد تولیدی در حوزه ورزش فعال و تعداد 4887 نفر در این واحدها شاغل بوده‌اند.

جدول 5. آمار اشتغال و میزان سرمایه‌گذاری در صنایع ورزشی سال 1401 براساس پروانه بهره‌برداری [15]

براساس گزارش فوق، میزان سرمایه‌گذاری انجام شده در صنایع ورزشی برابر با 4856 میلیارد ریال و به‌عبارتی کمتر از نیم‌همت است. این موضوع بیانگر حجم پایین سرمایه‌گذاری در صنایع ورزشی است که به ظرفیت پایین تولید داخل و درنتیجه افزایش واردات منجر شده‌ است. در ادامه ضمن ارائه آمار تفصیلی‌تر، این موضوع بررسی شده است.

3-2-2. میزان تولید داخل لوازم و تجهیزات ورزشی

میزان تولید لوازم و تجهیزات ورزشی در بازه چهارساله 1400 تا 1403 در جدول ذیل آمده است:

جدول 6. میزان تولید لوازم و تجهیزات ورزشی و مجموع ارزش دلاری آن در بازه 1400 تا 1403 [16]

همان‌طورکه در این جدول مشاهده می‌شود، تولید در هر سه رشته فعالیت توپ‌های ورزشی، چمن ‌مصنوعی و سایر تجهیزات ورزشی، سیر صعودی را تجربه کرده است. تولید قابل‌توجه توپ‌‌های ورزشی و چمن ‌مصنوعی به‌دلیل برخورداری از مواد اولیه و فناوری تولید (که البته نیاز به فناوری پیشرفته نیز ندارد) بوده که این میزان رشد، به گزارش جداگانه میزان تولید این محصولات توسط وزارت صمت منجر شده است. همان‌طورکه در بخش‌‌های بعدی بررسی خواهد شد، میزان واردات محصولات ورزشی به کشور برابر با 50 میلیون دلار است. با لحاظ این امر که بخشی از نیازهای کشور از طریق قاچاق وارد می‌‌شود، تولیدات داخلی لوازم و تجهیزات ورزشی، صرفاً 35 درصد از نیاز بازار داخل کشور را پوشش می‌‌دهد.   

3-2-3. صادرات لوازم و تجهیزات ورزشی

در شکل موزاییکی مربوط به صادرات، سهم اصلی در این بازه زمانی به کشورهای عراق و افغانستان اختصاص دارد که به ترتیب حدود ۲۹ و 25 درصد از کل ارزش صادرات لوازم و تجهیزات ورزشی را به‌خود اختصاص داده‌‌اند. این الگو نشان می‌دهد که بازار صادراتی ایران کاملاً وابسته به همسایگان نزدیک است. به‌عبارت‌دیگر، محصولاتی که در حوزه لوازم ورزشی صادر می‌شوند عمدتاً شامل کالاهایی با فناوری پایین مانند توپ، کف‌پوش، لوازم ساده بدن‌سازی و پوشاک ارزان هستند. کشورهای دیگر مانند قرقیزستان، ونزوئلا، آذربایجان و تاجیکستان نیز سهم‌هایی بین ۴ تا ۸ درصد دارند و در مراتب بعدی قرار می‌گیرند. صادرات به کشورهای اروپایی مانند آلمان و ایتالیا سهمی کمتر از ۱.۵ درصد دارد و نشانگر این‌ است که نفوذ محصولات ایرانی در بازارهای توسعه‌یافته تقریباً ناچیز است. از طرف دیگر، سهم وزنی صادرات نیز با سهم ارزشی هم‌راستا بوده و همچنان دو کشور عراق و افغانستان در رأس قرار دارند؛ در نتیجه مهم‌ترین مقصد کالاهای ورزشی صادراتی ایران کشورهایی هستند که ساختار مصرفی‌شان مشابه ایران و تقاضای آنها عمدتاً برای محصولات ساده و کم‌قیمت است.

شکل 2. نمودار روند سهم ارزشی صادرات لوازم و تجهیزات ورزشی از کل صادرات کشور (۱۳۷۵ تا پنج ماه نخست 1404)

مأخذ: گمرک جمهوری اسلامی ایران به نشانی وبگاه: https://www.irica.ir، محاسبات تحقیق [17].

3-2-4. واردات لوازم و تجهیزات ورزشی

روند سهم ارزشی واردات لوازم و تجهیزات ورزشی از کل صادرات کشور (۱۳۷۵ تا پنج ماه نخست 1404) در شکل 3 نمایش داده شده است. در این شکل، چین با سهم بالای تقریبی ۴۷ درصد از ارزش کل واردات در جایگاه نخست قرار دارد و عملاً تأمین‌کننده‌ اصلی تجهیزات ورزشی برای بازار ایران محسوب می‌شود. پس از چین، تایوان (حدود ۱۳ درصد)، امارات متحده عربی (حدود ۱۱ درصد) و سپس ترکیه (نزدیک به ۷ درصد) قرار دارند. این چهار کشور در مجموع بیش از ۷۸ درصد از کل واردات ایران را در اختیار دارند. تحلیل این ترکیب نشان می‌دهد که بخش عمده تجهیزات وارد شده از چین و تایوان، کالاهای تولیدی مستقیم هستند، درحالی‌که امارات یک کشور واسطه است و تجهیزات تولیدی سایر کشورها (به‌ویژه چین) را با مقیاس تجدید صادرات به ایران می‌رساند. بنابراین ساختار فعلی واردات لوازم ورزشی ایران، سیستم‌وار وابسته به زنجیره تأمین آسیایی است و نه شبکه تولید داخلی. در میان کشورهای اروپایی؛ ایتالیا، آلمان، اسپانیا، فنلاند و اتریش روی‌ هم سهمی حدود 13 درصد دارند و اغلب شامل تجهیزات تخصصی یا تجهیزات باکیفیت بالا مانند دستگاه تست ورزش، هولتر الکتروکاردیوگراف و تله‌مانیتورینگ الکتروکاردیوگراف، دستگاه‌های بدن‌سازی، دوچرخه‌‌ حرفه‌ای و کفش‌های ورزشی است.

نکته قابل‌ تأمل این است که در واردات وزن کالاها (به تن) نسبت مستقیمی با ارزش دلاری دارد، به‌جز برای کشورهای پیشرفته که به ‌سبب کیفیت و فناوری محصول، وزن کم و ارزش بالایی دارند. این نسبت ارزش به وزن، گواهی بر شکاف فناوری بین تولید داخلی و خارجی است؛ یعنی آنچه تولیدکننده ایرانی عرضه می‌کند هنوز نمی‌تواند جایگزینی اقتصادی برای محصولات وارداتی با فناوری بالاتر باشد. این واقعیت در حالی است که حدود 85 درصد از لوازم و تجهیزات وارداتی، اغلب دارای فناوری نه‌چندان پیشرفته است (مانند انواع لوازم تمرینی، دستگاه‌‌های چمن‌‌زنی، البسه ورزشی و ...) و درصورت برنامه‌‌ریزی صحیح زنجیره تولید، امکان تولید داخل آنها میسر است.

شکل 3. نمودار روند سهم ارزشی صادرات لوازم و تجهیزات ورزشی از کل صادرات کشور (۱۳۷۵ تا پنج ماه نخست 1404)

مأخذ: گمرک جمهوری اسلامی ایران به نشانی وبگاه: https://www.irica.ir، محاسبات تحقیق. [17]

3-2-5. مقایسه واردات و صادرات لوازم و تجهیزات ورزشی

بررسی روند سالانه واردات و صادرات لوازم و تجهیزات ورزشی از سال ۱۳۷۵ تا ۱۴۰۴ نمایانگر تحولات عمیق در ساختار تجاری این صنعت است. این دوره را می‌توان به سه مرحله اصلی تقسیم کرد: مرحله رشد اولیه، مرحله بلوغ نسبی صادرات، و درنهایت دوره رکود و ناترازی مزمن. در مرحله نخست، یعنی از سال‌های پایانی دهه ۷۰ تا اواسط دهه ۸۰، هر دو شاخص واردات و صادرات مسیر صعودی داشتند؛ واردات از کمتر از سه میلیون دلار در سال ۱۳۷۵ به بیش از ۴۵ میلیون دلار در ۱۳۸۵ رسید و صادرات نیز در همین بازه از حدود چهار میلیون دلار در ابتدای دوره به بیش از 36 میلیون دلار در حوالی سال ۱۳۸۹ افزایش یافت. این رشد هم‌زمان بیانگر گسترش بازار مصرف داخلی، ورود نسبی بخش خصوصی و شکل‌گیری بنگاه‌های کوچک تولیدی در زمینه توپ، پوشاک و کف‌پوش ورزشی بود. به‌ همین ‌دلیل، دهه ۸۰ را می‌توان دوره تحرک بازار و آغاز صنعتی‌ شدن تجهیزات ورزش در ایران دانست.

اما از سال ۱۳۹۱ به بعد، با تشدید محدودیت‌های ارزی، تحریم‌های مالی، افت سرمایه‌گذاری صنعتی و کاهش دسترسی به مواد اولیه و قطعات وارداتی، مسیر صادرات نزولی شد. افت شدید صادرات بیانگر از‌ دست ‌رفتن مزیت نسبی ایران در بازارهای منطقه‌ای و ناپایداری در مدل صادرات مبتنی‌بر قیمت ارزان بود. درواقع، کالاهای ورزشی ایرانی که عمدتاً بر پایه مواد اولیه ساده و بدون فناوری بالا تولید می‌شوند، در برابر رقابت چین، ترکیه و هند تاب نیاوردند. هم‌زمان با کاهش صادرات، واردات هرچند با نوساناتی روبه‌رو شد، ولی به‌دلیل تقاضای واقعی بازار داخلی و نبود جایگزین داخلی، در سطح بالا باقی ماند. واردات در پنج‌ماه نخست ۱۴۰۴ حدود ۱۳ میلیون دلار بود که نشان می‌دهد حتی در فضای محدودیت‌های ارزی، وابستگی بازار به محصولات خارجی ساختاری و پایدار است.

میزان واردات در سال 1403 برابر با 49/7 میلیون دلار و صادرات برابر با 10/3 میلیون دلار بوده است. این شکاف میان واردات و صادرات، که به‌نسبت حدود 5 به ۱ رسیده است، در سطح اقتصاد کلان ورزش پیامدهای قابل‌توجهی دارد. نخست آنکه، تراز بازرگانی صنعت ورزش به‌صورت مزمن منفی بوده و اقدامات و برنامه‌‌های کاهش وابستگی به واردات، موفق نبوده است. دوم آنکه، حتی در دوره‌هایی که تولید داخلی رشد عددی داشته، بیشتر در حوزه اقلام کم‌فناوری (توپ، کف‌پوش، چمن‌مصنوعی) ظاهر شده و نتوانسته ارزش صادراتی معناداری ایجاد کند. از‌این‌رو، اختلاف بین روند وزنی و ارزی تجارت، مؤید آن است که تولید داخلی هنوز فاقد کیفیت، فناوری و قیمت رقابتی لازم برای رقابت با محصولات وارداتی است. درنتیجه، اقتصاد تجهیزات ورزشی ایران با وابستگی ساختاری به واردات، ضعف در زنجیره ارزش، کمبود نوآوری، بالا بودن هزینه‌‌های تولید و فقدان سیاست‌های تشویقی صادرات روبه‌روست. به ‌همین ‌دلیل، ناترازی مزمن ایجاد شده ناشی از نوسانات کوتاه‌مدت نیست، بلکه از جنس ساختاری است؛ یعنی حتی در دوره‌های رونق نسبی تولید داخلی، این ناترازی جبران نشده است. اگر دولت در سطح کلان، استراتژی توسعه صنعتی خود را در حوزه لوازم و تجهیزات ورزشی مشخص نکند(اولویت‌‌های تمرکز بر محصولات و بازارهای هدف) و در سطح اجرا، سیاست صنعتی هدفمند در این حوزه را تدوین نکند (حمایت فناورانه، کاهش تعرفه برای واردات ماشین‌آلات صنعتی، و تأسیس صندوق توسعه صادرات محصولات ورزشی) این وضعیت در دهه آینده نیز تکرار خواهد شد و ایران همچنان در بازار منطقه‌ای به‌عنوان مصرف‌کننده کالاهای خارجی و نه تولیدکننده رقابت‌پذیر، باقی خواهد ماند.

شکل 4. نمودار روند ارزشی واردات و صادرات لوازم و تجهیزات ورزشی ایران)۱۳۷۵تا پنج ماه نخست 1404)

مأخذ: گمرک جمهوری اسلامی ایران به نشانی وبگاه: https://www.irica.ir، محاسبات تحقیق. [17]

3-2-6. نسبت واردات و صادرات کالاهای ورزشی به کل واردات و صادرات کشور

در سال ۱۴۰۳، صادرات کالاهای ورزشی 0/0002 درصد از کل صادرات کشور را به‌خود اختصاص داده و این سهم برای واردات برابر با 0/0007 درصد است. گرچه میزان ارزش کل واردات و صادرات محصولات ورزشی در مقابل کل صادرات و واردات کشور، بسیار ناچیز است اما تلاش در راستای افزایش تولید داخل و کاهش واردات موجب بهبود این ناترازی و اثر مثبت بر روی تراز کل واردات و صادرات کشور خواهد شد.

جدول 7. روند واردات و صادرات کالاهای ورزشی ایران در مقایسه با کل تجارت کشور (۱۴۰3–۱۴۰0)

        مأخذ: گمرک جمهوری اسلامی ایران به نشانی وبگاه: https://www.irica.ir، محاسبات تحقیق. [17]

جدول فوق تصویری روشن از تحولات این بخش در چهار سال اخیر را ارائه می‌دهد. طبق داده‌ها، ارزش واردات کالاهای ورزشی در سال ۱۴۰۰ برابر با ۲۲ میلیون دلار بوده که به‌تدریج رشد کرده و در سال ۱۴۰۳ به ۵۰ میلیون دلار رسیده است. این افزایش بیش از دوبرابری بیانگر رشد تقاضا برای کالاهای ورزشی خارجی است. در همین دوره، مجموع ارزش واردات کشور از 52/9 میلیارد دلار در سال ۱۴۰۰ به حدود 72/2 میلیارد دلار در سال ۱۴۰۳ افزایش یافته است. در نتیجه، سهم کالاهای ورزشی از کل واردات کشور از 0/0004 درصد در سال ۱۴۰۰ به 0/0007 درصد در سال ۱۴۰۳ رسیده است. هرچند این تغییر نشان از رشد نسبی دارد، اما باید توجه داشت که سهم واردات این کالاها همچنان بسیار ناچیز و نزدیک به صفر است و در مقیاس کل تجارت کشور، اهمیتی محدود دارد.

در بخش صادرات وضعیت متفاوتی مشاهده می‌شود. صادرات کالاهای ورزشی از ۱۲ میلیون دلار در سال ۱۴۰۰ به ۱۰ میلیون دلار در سال ۱۴۰۳ رسیده و در سال ۱۴۰۲ تا ۸ میلیون دلار کاهش یافته است. این نوسان بیانگر نبود روند پایدار در صادرات است. در مقایسه، ارزش کل صادرات کشور از 48/2 میلیارد دلار در سال ۱۴۰۰ به 57/9 میلیارد دلار در سال ۱۴۰۳ افزایش یافته، اما سهم کالاهای ورزشی از این مقدار در تمام سال‌ها ثابت و حدود 0/0002 درصد باقی مانده است. این ثبات، همراه با پایین بودن نسبت سهم، نشان می‌دهد که سهم صادرات و واردات کالاهای ورزشی هر دو در سطح بسیار کم و نزدیک به صفر قرار دارند و در ساختار کلی تجارت خارجی ایران هنوز تأثیر قابل ملاحظه‌ای ندارند.

در سطح جهانی، مقایسه داده‌های ایران با اتحادیه اروپا نشان‌دهنده اختلاف بسیار زیاد در جایگاه تجاری است. اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۳ نزدیک به 6/1 میلیارد یورو واردات و 7/7 میلیارد یورو صادرات در حوزه لوازم ورزشی داشته که هریک حدود 0/4 و 0/3 درصد از کل تجارت آن را شامل می‌شود. وضعیت مطلوب کشورهای اروپایی در این زمینه نسبت به ایران، ریشه در قدرت صنعتی، ظرفیت برندهای تولیدکننده، و ساختارهای اقتصادی پیشرفته دارد. کشورهای اروپایی دارای صنایع رقابتی، زنجیره تأمین منسجم و بازارهای صادراتی گسترده‌اند، درحالی‌که در ایران عمده محصولات ورزشی مصرف ‌شده یا قاچاق‌اند یا از برندهای خارجی خریداری می‌شوند. این اختلاف ساختاری نشان می‌دهد که ایران برای ارتقای جایگاه خود در تجارت کالاهای ورزشی نیازمند توسعه تولید داخلی، ارتقای فناوری، و ایجاد برندهای تجاری معتبر است؛ تا بتواند از وابستگی به واردات بکاهد و سهم خود را در بازارهای منطقه‌ای و جهانی افزایش دهد. به‌عنوان یک تجربه صنعتی، همواره ویژند‌‌های موفق در ابتدا بر بازارهای داخلی تکیه کرده و با افزایش تولید و حاشیه سود، به بهبود کیفیت و تنوع محصولات پرداخته‌اند و در گام بعد وارد بازارهای صادراتی شده‌اند. درنتیجه با تعیین استراتژی صنعتی، باید همین مسیر برای تجاری‌سازی محصولات ورزشی و درنهایت صادرات آنها در پیش گرفته شود. 

به‌طورکلی می‌توان گفت که اقتصاد ورزش ایران در حوزه تجارت خارجی عمدتاً واردات‌محور است و سهم صادرات بسیار اندک و بدون روند رشد مشخص باقی مانده است. افزایش واردات در این سال‌ها احتمالاً ناشی از رشد بازار مصرف داخلی و جذابیت برندهای خارجی است، درحالی‌که ضعف صادرات نتیجه کمبود ظرفیت صنعتی و بازاریابی بین‌المللی محسوب می‌شود. بنابراین، توسعه صنعتی و حمایت مادی و فنی از تولیدکنندگان داخلی می‌تواند زمینه‌ساز رشد پایدار و متوازن تجارت کالاهای ورزشی ایران در سال‌های آینده باشد.

3-2-7. مقایسه سهم تولید داخل، قاچاق و واردات لوازم و تجهیزات ورزشی در کشور

طبق برآوردی که در سال 1401 توسط وزارت صمت انجام گرفته، بالاترین سهم از لوازم و تجهیزات ورزشی مصرف شده در کشور، مربوط به لوازم و تجهیزات قاچاق و تولید تقلبی و زیر‌پله‌ای است. این آمار درحالی است که تولید رسمی 35 درصد و واردات رسمی 20 درصد را به‌خود اختصاص داده است [15]. برآورد فوق نشان می‌‌دهد، تنها 55 درصد از لوازم و تجهیزات ورزشی در بازار ایران دارای هویت مشخص و آمار دقیق تولید و یا واردات است. آمار قاچاق و تولیدات غیر‌رسمی بر‌اساس برآورد و تخمین وزارت صمت است و به‌دلیل نامشخص بودن ارزش، نوع و تعداد تجهیزات و لوازم، داده‌‌های دقیقی در این باره وجود ندارد. ضمن اینکه میزان و نسبت دقیق کالاهای قاچاق و تولیدات غیر‌رسمی یا زیرپله‌‌ای نامشخص است.

شکل 5. مقایسه سهم تولید داخل، قاچاق و واردات لوازم و تجهیزات ورزشی در کشور [15]

باتوجه به داده‌‌های جدول 6 و شکل 4 باید تأکید کرد که میزان تولید داخل در سال 1400 برابر با 26/8 میلیون دلار و میزان واردات برابر با 22 میلیون دلار بوده است (نسبت تولید به واردات برابر با 1/22). درحالی‌که در پایان سال 1403 میزان تولید برابر با 39/45 میلیون دلار و میزان واردات برابر با 49/7 میلیون دلار بوده است (نسبت تولید به واردات برابر با 0/79). این داده‌‌ها نشان می‌‌دهد در سال 1400 میزان تولید داخلی بیشتر از واردات بوده است؛ درحالی‌که پس از گذشت چهار سال در پایان سال 1403 میزان واردات از تولید داخلی پیشی گرفته است. این امر نشان می‌دهد که تولیدکنندگان داخلی برخلاف افزایش دلاری و حتی کمیت در محصولات، بخش مهمی از سهم بازار داخلی را از دست داده‌‌اند.

4. تحلیل موانع توسعه اقتصاد لوازم و تجهیزات ورزشی در ایران

4-1 زنجیره ارزش ناکارآمد، غیرتخصصی و ناهماهنگ در صنعت لوازم و تجهیزات ورزشی کشور

زنجیره ارزش صنعت لوازم و تجهیزات ورزشی و توجه به ابعاد مختلف آن به افزایش مزایای رقابتی، بهبود جایگاه این صنعت و درنهایت سودآوری بیشتر منجر می‌شود. در راستای رسیدن به این هدف، موارد زیر ازجمله موانع و ضعف‌ها است:

·        ناهماهنگی بین ارکان اقتصادی لوازم و تجهیزات ورزشی در کشور: موفقیت اقتصاد لوازم و تجهیزات ورزشی در کشور، تنها با اتکا بر تولیدکنندگان، صادرکنندگان و یا واردکنندگان محقق نمی‌‌شود و نیازمند توجه به کل زیست‌‌بوم اقتصاد لوازم و تجهیزات ورزشی است. ارکان مهمی ازجمله وزارت صمت، وزارت ورزش و جوانان، اتحادیه‌های صنف تولیدکنندگان و فروشندگان لوازم ورزشی و سازمان ملی استاندارد در این زمینه، نقش محوری را ایفا می‌‌کنند. در حال‌ حاضر هریک از این نهادها، به‌شکل جزیره‌ای فعالیت‌های اقتصادی مربوط به لوازم و تجهیزات ورزشی را پیگیری و اجرا می‌کنند و از هماهنگی و هم‌افزایی لازم برخوردار نیستند.

·        فناوری پایین در فرایندها و تجهیزات تولید: عدم برخورداری از تجهیزات و دستگاه‌های تولیدی با فناوری بالا باعث ایجاد محدودیت در اقلام ورزشی و تمرکز بر تولید محصولات ساده و ارزان‌ قیمت و کم‌تنوع شده است.

·        به‌صرفه نبودن تولید در مقابل واردات: فرایند تولید لوازم و تجهیزات ورزشی همواره با مشکلات مختلفی ازجمله افزایش بی‌رویه قیمت مواد اولیه، قطعی برق، تأمین نیروی انسانی و زمان‌بر بودن فرایند بازارسازی و فروش همراه است. درصورتی‌که واردات، با سرعت و هزینه‌ها و فرایندهای کمتری صورت می‌گیرد و درنتیجه حتی تولیدکنندگان داخلی در کنار تولید داخل، به واردات لوازم و تجهیزات ورزشی اقدام می‌کنند. بنابراین، فقط درصورت رفع موانع فوق، تولیدکننده می‌تواند انگیزه لازم را برای استمرار فعالیت تولیدی داشته باشد.

·        نبود بانک جامع عرضه‌کنندگان مواد اولیه ورزشی: یکی از مشکلات کشور، نبود اطلاعات به‌روز و جامع از عرضه‌کنندگان مواد اولیه و قطعات مورد نیاز در تولید لوازم و تجهیزات ورزشی است. به‌عبارت‌دیگر، تولیدکنندگان در یافتن عرضه‌کنندگان مواد اولیه و تأمین به‌روز و نظام‌مند آن با مشکلاتی روبه‌رو هستند و گاهی برای یافتن قطعات و مواد اولیه باید مدت زمان زیادی صرف کنند.

·        نبود طرح هدایت سرمایه‌گذاران ورزشی: در حال ‌حاضر، بسیاری از علاقه‌مندان به سرمایه‌گذاری در تولید لوازم و تجهیزات ورزشی، براساس درک کلی خود از بازار و یا به سفارش اطرافیان به راه‌اندازی کسب‌و‌کارهای ورزشی روی می‌آورند. در بسیاری از موارد در میانه راه، کسب‌و‌کار موردنظر را در تعارض با برداشت‌های قبلی از لحاظ سودآوری، سرمایه‌بری و حتی علاقه‌مندی می‌بینند و درنهایت انگیزه ادامه کسب‌و‌کار را از دست داده و به تعطیلی آن منجر می‌شود. درنتیجه، بودن یک واحد در وزارت صمت برای هدایت سرمایه‌گذاران ورزشی و ارائه مشاوره به آنها در اثربخشی سرمایه‌گذاری، نقش مؤثری دارد. قبل از این اقدام، فراهم‌‌سازی اطلاعات دقیق از میزان نیاز داخل به اقلام مختلف ورزشی و داشتن شناخت جامع از بازار و مصرف‌‌کنندگان و تدوین یک طرح آمایش سرزمینی براساس مناطق مختلف کشور، ظرفیت‌ها و خلأهای موجود، باید مهیا شود تا براساس آن سرمایه‌گذاران هدایت شوند.

·        عدم طبقه‌‌بندی مستقل و مشخص برای لوازم و تجهیزات ورزشی: دسته‌بندی کالاها و تجهیزات در کشور، توسط وزارت صمت صورت‌ می‌گیرد، اما دسته‌بندی مشخص و مستقلی برای لوازم و تجهیزات ورزشی وجود ندارد. در بسیاری از موارد، لوازم و تجهیزات در سایر دسته‌بندی‌ها قرار می‌گیرد. برای مثال ژاکت ورزشی در دسته «ژاکت و ژاکت ورزشی از سایر الیاف سنتتیک کشباف یا قلاب‌باف زنانه یا دخترانه» قرار می‌گیرد که قابل تفکیک نیست و یا دستگاه چمن‌زنی ورزشی در دسته «ماشین‌آلات و مسائل آماده کردن یا کشت و زرع زمین، غیر‌مذکور در جای دیگر، غلتک برای چمن یا زمین ورزش» قرار دارد. این موضوع، تهیه آمار تولید، صادرات و واردات ورزشی را با ابهام روبه‌رو کرده است. درنتیجه، نیاز است دسته‌بندی مستقلی در زمینه محصولات ورزشی از سوی وزارت صمت صورت گیرد و آمار دقیق آن هرساله در اختیار سایر سیاستگذاران، متولیان و سرمایه‌گذاران قرار گیرد.

4-2 قاچاق لوازم و تجهیزات ورزشی

بخش مهمی از لوازم و تجهیزات ورزشی به‌شکل غیررسمی و قاچاق وارد کشور می‌شود. این حجم بالا موجب آسیب تولیدکنندگان داخلی و از بین‌ رفتن تعادل بین عرضه و تقاضا و کاهش توان رقابت‌پذیری تولیدکنندگان داخلی و کاهش اشتغال‌زایی و همچنین باعث کاهش درآمدهای دولت از محل تعرفه و مالیات می‌شود. میزان کشفیات قاچاق لوازم و تجهیزات ورزشی در سال 1401 برابر با 0/44 میلیون دلار و در سال 1402 برابر با 0/54 میلیون دلار بوده است [16]؛ که در مقایسه با میزان قاچاق، عدد ناچیزی محسوب‌ می‌شود. در نتیجه کنترل و مقابله با قاچاق لوازم و تجهیزات ورزشی نقش تعیین‌کننده‌ای در رونق تولید داخل دارد. در این راستا، ستاد مقابله با قاچاق کالا و ارز به‌عنوان نهاد متولی باید نظارت مستمر بر عرضه‌کنندگان لوازم و تجهیزات ورزشی غیرمجاز و قاچاق داشته باشد.

4-3 رواج تولید زیرپله‌ای

بخشی از تولیدکنندگان لوازم و به‌خصوص پوشاک ورزشی به صورت زیرپله‌ای فعالیت می‌کنند و در آمار رسمی تولیدکنندگان قرار ندارند. عمده‌ترین دلیل این شکل از فعالیت، فرار از پرداخت مالیات و سازوکارهای نظارتی است. این لوازم و تجهیزات به‌علت تولید، بسته‌بندی، انبارداری و حمل‌ونقل غیراصولی، عمدتاً از کیفیت و استاندارد لازم برخوردار نیستند اما به‌دلیل فراوانی بالای این تولیدات، عرضه کالاهای بی‌کیفیت یا تقلبی در بازار قابل توجه است [15]. معمولاً، این تولیدی‌ها در سطح کسب‌وکارهای کوچک بوده و به‌دلیل غیررسمی بودن، به‌اجبار محصولات خود را با تخفیف‌های بالا عرضه می‌کنند. درهرصورت این تولیدی‌ها بخشی از کسب‌وکارها و اقتصاد لوازم و تجهیزات ورزشی کشور را تشکیل می‌دهند و ساماندهی و رفع موانع تولید در آنها می‌تواند در رسمی‌سازی و بهبود کیفیت کالاها و درنهایت به توسعه اقتصاد ورزش کمک شایانی کند.

4-4 عدم عمق بازار داخلی برای بازارسازی

تولید لوازم و تجهیزات ورزشی درصورتی می‌تواند پایدار و از کیفیت لازم برخوردار باشد که تولیدکننده از اندازه بازار قابل‌توجهی برخوردار باشد. یکی از دلایل رواج تولیدات ورزشی چین در ایران، بازار داخلی بسیار بزرگ این کشور است. چراکه در ابتدا محصولات ساخت این کشور در بازار چین به تولید انبوه می‌رسد و فروش زیاد این اجازه را به تولیدکننده می‌دهد تا قیمت تمام شده، کیفیت، تنوع و ظاهر و بسته‌بندی محصول را بهبود بخشد. درنتیجه این محصولات در بازار دیگر کشورها با قیمت‌های پایین‌تر از نمونه ساخت داخل کشور عرضه می‌شود و مصرف‌کنندگان به‌سمت خرید این لوازم و تجهیزات پیش می‌روند. همان‌گونه که در بخش توصیف وضع موجود بیان شد، ارزش صادرات لوازم و تجهیزات ورزشی در سال‌های اخیر، روند نزولی را تجربه کرده است. علاوه‌بر افزایش قیمت مواد اولیه که موجب افزایش قیمت تمام شده می‌شود، عدم حمایت کافی از سوی دولت برای بازارسازی در خارج از کشور نیز ازجمله دلایل کاهش صادرات است.

4-5 رویه نامناسب اخذ استاندارد محصولات ورزشی و بوروکراسی آن

برخلاف واردات بی‌رویه و قاچاق محصولات ورزشی و همچنین تولیدات زیرپله‌ای، لوازم و تجهیزات ورزشی متعددی به‌صورت رسمی و برخی برای اولین‌بار در داخل کشور تولید می‌شود. تجاری‌سازی این تولیدات نیازمند اخذ استاندارد محصول از سازمان ملی استاندارد است. به گفته‌ تولیدکنندگان لوازم و تجهیزات ورزشی و اتحادیه صنف تولیدکنندگان و فروشندگان لوازم ورزشی تهران، رویه‌های اخذ استاندارد و مدت‌ زمان آن ازجمله موانع است. به‌طوری‌که در حال‌ حاضر، فرایند بررسی استاندارد محصول از طریق ارجاع ابزار، لوازم و تولیدات متقاضیان به یکی از تولیدکنندگان داخلی صورت‌ می‌گیرد. این موضوع، با تعارض منافع (به‌دلیل ارجاع بررسی استاندارد به تولیدکنندگان که ممکن است خود رقیب متقاضی باشد) از یک‌سو و بررسی غیراصولی از‌سوی‌دیگر همراه است. بنابراین استقرار یک آزمایشگاه تخصصی برای بررسی استاندارد لوازم و تجهیزات ورزشی و به‌کارگیری کارشناسان خبره در این حوزه و رفع موانع و بوروکراسی موجود امری اجتناب‌ناپذیر برای توسعه استاندارد محصولات ورزشی و چابک سازی فرایند آن خواهد بود.

 4-6 تلاش برای خرید از یک تأمین‌کننده خاص و ایجاد فضای غیررقابتی

با وجود استقرار سامانه تدارکات الکترونیکی دولت (ستاد) و لزوم تأمین لوازم و تجهیزات مورد نیاز از طریق این سامانه، همچنان سازمان‌ها و برخی از فدراسیون‌ها به روش‌های مختلفی سعی در خرید کالاها از یک تولیدکننده یا واردکننده خاص دارند. به‌طوری‌که مشخصات کالا به ‌شکلی تعیین می‌شود که تعداد تأمین‌‌کنندگان به حداقل رسیده و یا به تأمین‌کننده مدنظر ختم شود. علاوه‌براین، در برخی موارد، شواهدی مربوط به واردات محصولات خارجی و تغییر نام تجاری آن به تولیدکننده داخلی و خرید آن محصول از طریق سامانه وجود دارد. موارد فوق، مصادیقی از دور زدن سامانه ستاد را نشان می‌دهد. بنابراین، نظارت دقیق بر سفارش‌های نهادها و بررسی محصول پس از تأمین، در شفاف‌سازی و ایجاد فضای رقابتی برای تولیدکنندگان و واردکنندگان نقش مؤثری دارد.

4-7 نبود مشوق‌ها و یارانه‌های معطوف به تولیدکنندگان

وفور کالاهای تولید خارج از کشور با قیمت و کیفیت مطلوب در بازار از یک‌سو و هزینه‌های بالای تولید در داخل از‌سوی‌دیگر، باعث ‌شده‌ تا تولیدکنندگان داخلی بدون حمایت‌های دولت، توان رقابت با محصولات وارداتی را نداشته باشند. درنتیجه، افزایش تولید و مصرف کالاهای تولید داخل و بهبود رقابت‌پذیری نیازمند ارائه مشوق‌های مختلفی است. ارائه وام‌های کم‌بهره و یا یارانه‌های تولید به کسب‌وکارهای ورزشی در رونق تولید آنها نقش مؤثری دارد. علاوه‌براین، درآمدهای حاصل از برقراری تعرفه بر واردات محصولات ورزشی و جرائم مربوط به کشفیات کالاهای قاچاق، می‌‌تواند با تمرکز بر یک ردیف درآمدی خاص، در حمایت از تولیدکنندگان ورزشی هزینه شود.

4-8 ضعف در سازوکارهای نظارتی

عدم نظارت کافی بر فرایند تولید و فروش لوازم و تجهیزات ورزشی موجب ازدیاد محصولات ورزشی غیراستاندارد در کشور شده‌ است؛ و این به‌نوبه خود بر نارضایتی مصرف‌کنندگان و گرایش آنها به خرید محصولات خارجی نقش مؤثری دارد. بنابراین، از یک‌سو تعیین استانداردهای مربوط به هریک از لوازم و تجهیزات ورزشی و از‌سوی‌دیگر، نظارت بر اعمال و اجرایی‌سازی این استانداردها توسط تولیدکنندگان‌ ازجمله اموری است که باید توسط وزارت صمت و اتحادیه‌های مربوطه به‌طور جدی پیگیری شود. نکته قابل‌توجه این است که فقط در شهر تهران، اتحادیه تولیدکنندگان و فروشندگان لوازم ورزشی وجود دارد و خلأ یک اتحادیه کشوری برای نظارت نظام‌‌مند لوازم و تجهیزات ورزشی درسراسر کشور احساس می‌‌شود.

4-9 لزوم کاهش آثار  منفی تورم در راستای افزایش تقاضای لوازم و تجهیزات ورزشی

افزایش تورم باعث کاهش سهم ورزش از سبد هزینه‌های خانوار می‌شود و این موضوع، به تأثیر منفی در تقاضا برای خرید و مصرف لوازم و تجهیزات ورزشی منجر می‌شود. بنابراین، در سطح کلان، توسعه اقتصاد لوازم و تجهیزات ورزشی در کشور در گروی کنترل تورم و یا خنثی‌سازی آثار آن در مشارکت مردم در ورزش و اقتصاد لوازم و تجهیزات ورزشی است.

4-10 کم شدن تقاضا به‌دلیل کاهش میزبانی رویدادهای ورزشی

کاهش میزبانی رویدادهای ورزشی داخلی و خارجی در کشور و ضعف در حرفه‌ای‌سازی لیگ‌ها، موجب کم شدن تقاضا برای خرید و مصرف لوازم و تجهیزات ورزشی شده‌ است. عمده‌ترین دلایل این موضوع را می‌توان در ناکافی بودن اعتبارات حوزه ورزش، ضعف در دیپلماسی ورزشی و نبود درآمدهای پایدار ازجمله درآمد حق پخش تلویزیونی برای رشته‌های مختلف ورزشی دانست. در طول چند سال گذشته، در کشور هند به‌دلیل افزایش محبوبیت ورزش و افزایش تعداد لیگ‌های مرتبط، پیشرفت‌های چشمگیری در تجهیزات ورزش‌های فضای باز حاصل شده است.علاوه‌بر این، به‌دلیل میزبانی رویدادهای ورزشی در کشورهای خاورمیانه ازجمله قطر و عربستان و سرمایه‌گذاری‌های صورت گرفته در این کشورها، باعث جذب گردشگران و تیم‌های بیشتری به این کشورها شده است.در آینده پیش‌بینی می‌شود این روند رو به ‌رشد تداوم داشته باشد و مصرف تجهیزات ورزشی در خاورمیانه افزایش یابد [7].

5. جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

 یافته‌های حاصل از این مطالعه نشان می‌دهد میزان واردات لوازم و تجهیزات ورزشی در سال‌های اخیر سیر صعودی داشته و در مقابل میزان صادرات با کاهش همراه بوده است. در مقایسه بین ارزش واردات و صادرات وجود ناترازی بسیار مشهود است؛ به‌طوری‌که در سال ۱۴۰۳ ارزش واردات پنج برابر بیشتر از صادرات بوده است. همچنین، سهم صادرات لوازم و تجهیزات ورزشی در کل صادرات کشور بسیار ناچیز است. برخلاف افزایش واردات، میزان تولید لوازم و تجهیزات ورزشی در کشور در سال‌های اخیر صعودی بوده است. در تولید دستگاه‌ها و تجهیزات بدن‌سازی، انواع توپ‌ها، تاتامی‌‌ها و کف‌پوش‌های ورزشی، چمن‌ مصنوعی و پوشاک ورزشی رشد قابل‌توجهی ایجاد شده است. باید تأکید کرد، تولیدات داخلی عمدتاً شامل لوازم و تجهیزاتی هستند که در فرایند تولید به فناوری و تجهیزات پیشرفته کمتری نیاز دارند و یا قطعات الکترونیکی و فناورمحور کمتری در آنها به‌کار رفته است. در راستای توسعه تولید و صادرات لوازم و تجهیزات ورزشی با اتخاذ یک استراتژی توسعه صنعتی و با تقویت و هماهنگ‌سازی زنجیره ارزش، مسیر رشد و تجاری‌‌سازی صنعت لوازم و تجهیزات ورزشی هموار می‌‌شود. در کنار موارد فوق، سیاست‌‌های حمایتی از تولیدکنندگان و صادرکنندگان می‌‌تواند رشد تولید و صادرات را شتاب بخشد. در راستای توسعه اقتصاد لوازم و تجهیزات ورزشی کشور پیشنهادهای زیر ارائه می‌شود:

الف) تمرکز بر تقویت، تخصصی­ سازی و هماهنگ‌سازی زنجیره ارزش صنعت لوازم و تجهیزات ورزشی کشور از طریق:

§        سیاستگذاری یکپارچه و تقسیم کار ملی: تشکیل کارگروه ملی و تخصصی لوازم و تجهیزات ورزشی در وزارت صمت با نگاه حکمرانی، سیاستگذاری و تقسیم کار بین نهادهای متولی سیاستگذار و توسعه لوازم و تجهیزات ورزشی در کشور. لیست اقلام و لوازم ورزشی، میزان تقاضای آن، نوع کیفیت و استاندارد می‌تواند ازسوی این وزارت (با همکاری فدراسیون‌های ورزشی) تعیین و به وزارت صمت اعلام شود. این وزارت براساس این آمار، وضعیت عرضه و تقاضای مواد اولیه و واردات و صادرات محصولات را مدیریت کند. همچنین، اتحادیه‌ها براساس عرضه و تقاضای اعلامی ازسوی وزارت صمت، به صدور مجوز و ساماندهی و نظارت بر واحدهای صنفی اقدام می‌کنند. اجرایی‌سازی این فرایندها در گروی هماهنگی و تقسیم کار مشخص بین نهادهای سیاستگذار و مجری است.

§        تدوین استراتژی توسعه صنعتی لوازم و تجهیزات ورزشی ازسوی وزارت صمت با همکاری وزارت ورزش و جوانان با تأکید بر تعیین اولویت‌‌های تولید محصولات و بازارهای هدف با محوریت تأمین حداکثری نیاز بازار داخل.

§        ساماندهی، نظارت و هدایت  تولیدکنندگان داخلی: پیشنهاد می‌‌شود برای ساماندهی، نظارت و هدایت  تولیدکنندگان داخلی ازسوی وزارت صمت و سایر دستگاه‌های متولی، اقدامات زیرانجام شود:

- تأسیس اتحادیه کشوری صنف تولیدکنندگان و فروشندگان لوازم ورزشی.

- تأسیس شهرک صنعتی لوازم و تجهیزات ورزشی.

- تهیه بانک جامع و به‌روز عرضه‌کنندگان مواد اولیه و قطعات موردنیاز در تولید لوازم و تجهیزات ورزشی و عرضه آن به تولیدکنندگان و سرمایه‌گذاران.

- تهیه دسته‌بندی مستقل محصولات ورزشی ازسوی وزارت صمت و ارائه آمار دقیق آن به سیاستگذاران، متولیان و سرمایه‌گذاران.

- نظارت دقیق بر تولیدکنندگان ورزشی و جلوگیری از تولید زیرپله‌ای برای رعایت استانداردهای تولید و مالکیت فکری ازسوی وزارت صمت و اتحادیه صنف تولیدکنندگان و فروشندگان لوازم ورزشی.

- استقرار واحد مشاوره سرمایه‌گذاری در لوازم و تجهیزات ورزشی در وزارت صمت در راستای هدایت سرمایه‌گذاران ورزشی.

§        ایجاد شرکت­های تخصصی: ایجاد شرکت­های تامین­ کننده، بازاریاب، توزیع ­کننده، تقویت برند، نمایندگی­های عرضه و خدمات پس از فروش، تولید تحت لیسانس و... در حوزه لوازم و تجهیزات ورزشی در راستای تخصصی ­سازی و بهبود هر یک از اجزاء زنجیره تامین و در نهایت ارائه محصولات رقابتی، با کیفیت و مطلوب مشتری، نقش موثری خواهد داشت.

§         ارتقای فناوری تولید و دیجیتال‌سازی زنجیره ارزش:  سیاست صنعتی ویژه‌ای باید در حوزه تجهیزات ورزشی تدوین شود تا بنگاه‌های داخلی از مرحله مونتاژ و تولید اقلام کم‌فناوری به‌سمت ساخت و تولید محصولات با فناوری متوسط و بالا حرکت کنند. این هدف را می‌توان با ایجاد خوشه‌های صنعتی ورزشی، حمایت از تحقیق و توسعه در طراحی و مهندسی محصولات، ورود فناوری‌های نو (به‌ویژه چاپ سه‌بعدی، طراحی محصول با نرم‌افزارهای پیشرفته و کنترل کیفیت هوشمند) و تسهیل واردات ماشین‌آلات و قطعات صنعتی تحقق بخشید.

§        بازنگری در تعرفه‌ها و سیاست‌های حمایتی: از یک‌سو میزان واردات لوازم و تجهیزات ورزشی پنج برابر صادرات آن است و از‌سوی‌دیگر حدود ۷۸ درصد واردات فعلی از چین، تایوان و امارات صورت می‌گیرد. برای کاهش حجم واردات و کاهش تمرکز بر این کشورها، پیشنهاد می‌شود سیاست واردات فناوری، جایگزین واردات محصول نهایی شود؛ یعنی تعرفه واردات ماشین‌آلات، مواد اولیه و قطعات تخصصی کاهش یابد، ولی تعرفه محصولات آماده مصرف افزایش پیدا کند تا رقابت منفی علیه تولیدکننده ملی کاهش ‌یافته و انگیزه تولید داخلی بالا رود.

§        ایجاد نظام استاندارد با هدف تجاری‌‌سازی لوازم و تجهیزات ورزشی: برای رقابت‌پذیری صادرات، لازم است محصولات ایرانی در ابتدا از لحاظ کیفیت، طراحی و بسته‌بندی به استانداردهای بین‌المللی نزدیک شوند. در این راستا، باید آزمایشگاه مستقل و تخصصی برای بررسی استاندارد لوازم و تجهیزات ورزشی در سطح استانداردهای بین‌‌المللی در سازمان ملی استاندارد ایجاد شود.

§        تبلیغ و ترویج استفاده از لوازم و تجهیزات ورزشی ساخت داخل: توسعه بازار و افزایش میزان فروش محصولات، از بازار داخلی آغاز می‌‌شود. ترویج و تبلیغ استفاده از لوازم و تجهیزات ورزشی ساخت داخل از طریق سازمان صدا و سیما (به‌خصوص در جریان پخش زنده مسابقات ورزشی)، شهرداری‌‌ها، وزارت ورزش و جوانان و صحه‌‌گذاری آنها توسط قهرمانان، ورزشکاران و سایر نخبگان، نقش مؤثری دارد.

ب) حمایت از تولید محصولات دارای مزیت رقابتی برای پوشش نیازهای داخلی

§        تولید دستگاه‌ها و تجهیزات بدن‌سازی، انواع توپ‌ها، تاتامی‌‌ها و کف‌پوش‌های ورزشی، چمن‌ مصنوعی، پوشاک ورزشی و سایر اقلامی از این دست به‌دلیل دسترسی آسان و نسبتاً ارزان به مواد اولیه و عدم نیاز به سطح بالای فناوری در کشور قابل افزایش است. بنابراین حمایت از تولیدکنندگان این حوزه می‌تواند تمامی نیازهای کشور را پوشش دهد؛ درنتیجه هرگونه واردات این نوع کالاها باید ممنوع شود. 

ج) حمایت از صادرات و تنوع‌بخشی به بازارهای صادراتی

§        بیش از نیمی از صادرات فعلی فقط به دو کشور عراق و افغانستان وابسته است که دارای بازارهای مصرف محدود بوده و عمدتاً متقاضی کالای ارزان هستند. لازم است دولت و اتاق بازرگانی برنامه هدفمند گشایش بازارهای جدید در کشورهای حوزه قفقاز، آسیای مرکزی و حتی شرق اروپا را دنبال کند. این امر از طریق امضای توافقات تعرفه ترجیحی و برگزاری نمایشگاه‌های مشترک ورزش و تندرستی در خارج از کشور امکان‌پذیر است.

§        پیشنهاد می‌شود صندوق توسعه صادرات محصولات ورزشی با مشارکت وزارت صمت، وزارت ورزش و بانک توسعه صادرات ایجاد شود تا تولیدکنندگان بتوانند برای بازاریابی، گواهی استاندارد بین‌المللی و شرکت در نمایشگاه‌های خارجی تسهیلات دریافت کنند. این سیاست می‌تواند به افزایش نفوذ برندهای ایرانی در بازارهای عراق، افغانستان و آسیای مرکزی منجر شود.

§        پیشنهاد می‌‌شود معافیت‌های مالیاتی برای صادرکنندگان کالاهای ورزشی با گواهی استاندارد بین‌المللی وضع شود تا انگیزه ورود به بازار جهانی افزایش یابد.

§        پیشنهاد می‌‌شود درآمدهای حاصل از برقراری تعرفه بر واردات محصولات ورزشی و جرائم مربوط به کشفیات کالاهای قاچاق، با تمرکز بر یک ردیف درآمدی خاص، در حمایت از تولیدکنندگان ورزشی هزینه شود.

د) نظارت و تأکید بر اجرای قوانین حمایتی

§        نظارت بر حسن اجرای قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز (مصوب 1392/10/03 با اصلاحات و الحاقات بعدی) با تأکید بر لوازم و تجهیزات ورزشی و ارائه گزارش آن ازسوی ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز به کمیسیون اقتصادی، کمیته ورزش و کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی.

§        نظارت مجلس شورای اسلامی بر اجرای قانون جهش تولید دانش‌بنیان (مصوب 1392/10/03 مجلس شورای اسلامی) در حوزه ورزش با نگاه تولید لوازم و تجهیزات ورزشی و ایجاد مراکز نوآوری ورزشی با همکاری دانشگاه‌ها.

§        نظارت مجلس شورای اسلامی بر اجرای سیاست‌های تشویقی برای افزایش مشارکت مردم در فعالیت‌های ورزشی (موضوع آیین‌نامه اجرایی بند «چ» ماده (73) برنامه هفتم پیشرفت کشور، مبنی‌بر ارائه مشوق مانند تخفیف‌های بیمه‌ای به افراد دارای فعالیت ورزشی) و ایجاد زمینه برای حرفه‌ای‌سازی ورزش (موضوع بند «الف» ماده (78) برنامه هفتم پیشرفت کشور، مبنی‌بر اعطای حق پخش تلویزیونی مسابقات ورزشی). تحقق این دو حکم قانونی، به‌شکل غیرمستقیم باعث افزایش رونق اقتصاد لوازم و تجهیزات ورزشی می‌شود.

§         نظارت مجلس شورای اسلامی بر اجرای جزء «5» بند «الف» ماده (4) قانون اهداف، وظایف و اختیارات وزارت ورزش و جوانان مبنی‌بر «جذب، ساماندهی و تسهیل مشارکت، تشویق و حمایت از سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی به‌منظور توسعه ورزش کشور».

§