بررسی ماده (7) قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد درخصوص اجرای مصوبه منشور اخلاقی و اداری و اخلاق حرفه ای کارگزاران نظام

نوع گزارش : گزارش های نظارتی

نویسندگان

1 کارشناس گروه تعارض منافع، شفافیت و مبارزه با فساد دفتر مطالعات بنیادین حکمرانی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی

2 کارشناس گروه تعارض منافع، شفافیت و مبارزه با فساد دفتر مطالعات مدیریت مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی

10.22034/report.mrc.2025.1404.33.8.21121
چکیده
در گزارش حاضر، تلاش می شود تا به بررسی نظارتی بر تنظیم و اجرای ماده (۷) قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد، مبنی بر تنظیم منشور اخلاقی و اداری و اخلاق حرفه ای کارگزاران نظام پرداخته شود و این مهم، مورد نقد و ارزیابی قرار گیرد. در واقع، این ماده قانونی سازمان ها و نهادهای عمومی و خصوصی را متعهد می سازد که اخلاق حرفه ای را در تمام فعالیت های خود رعایت کنند.
طی بررسی های انجام شده، منشور اخلاقی و اداری و اخلاق حرفه ای کارگزاران نظام در سال ۱۴۰۰ مورد تصویب هئیت وزیران قرار گرفته است. این درحالی است که مطابق این قانون، تصویب منشور اخلاقی باید طی ۶ ماه پس از تصویب قانون (سال ۱۳۸۷) صورت می گرفت. از طرفی، با بررسی های انجام شده، به نظر می رسد پس از گذشت قریب به دو سال از تصویب منشور اخلاقی، اشکالاتی در محتوا و روند نظارت در نحوه اجراسازی آن وجود دارد.
در این راستا، براساس ایرادات موجود در اجرای آن، منشور اخلاقی موردنظر منسوخ شده و در تاریخ ۸ بهمن ماه ۱۴۰۲ آیین نامه ای جدید با عنوان «آیین نامه ارتقای اخلاق حرفه ای در نظام اداری» به تصویب هئیت وزیران رسید. ازاین رو، به نظر می رسد مجلس شورای اسلامی با طراحی ابزارها، سازوکارها و رویه های مناسب جهت نظارت بر دستگاه های اجرایی برای پیاده سازی قانون، می تواند در این مسیر گام مهمی بردارد. 

گزیده سیاستی

تدوین و اجرای دستورالعمل های اخلاقی و رفتاری، ابزار کلیدی ارتقای سلامت اداری و مقابله با فساد است. بازنگری محتوایی و تقویت سازوکارهای اجرایی، شرط افزایش کارآمدی و ارتقای اعتماد عمومی به نظام اداری و عملکرد دولت به شمار می آید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

[1] Syadiyah, K., Putri, S. A. N., & Hayat, H. (2024). The role of public administration ethics in realizing clean and transparent governance. Jurnal Ilmu Administrasi Negara (JUAN), 12(2), 116-124.
[2] غمامی، سیدمحمدمهدی. ( ۱۴۰۳) .تحول و تحقق اخلاق حرفه ای در نظام حقوقی ایران. حقوق اداری, .۵۲-۳۳ ,11(39).
 [3] صادقی، حجتالله. (1398).ریاضیات مالی به مثابه مطالعه ای بین رشته ای: رویکرد نگاشت دانش. چهارمین کنفرانس ریاضیات مالی و کاربردها، دانشگاه یزد.
[4] Noyons, E. C., Moed, H. F., & Luwel, M. (1999). Combining mapping and citation analysis for evaluative bibliometric purposes: A bibliometric study. Journal of the American Society for Information Science, 50(2), 115-131.
 [5] Börner, K., Chen, C., & Boyack, K. W. (2003). Visualizing knowledge domains. Annual Review of Information Science and Technology, 37(1), 179-255.
[6] Foote, D. (2003). The question of ethical hypocrisy in human resource management in the UK and Irish charity sectors. Journal of Business Ethics, 34, 25-38.
[7] Comer, D. R., & Sekerka, L. E. (2018). Keep calm and carry on (ethically): Durable moral courage in the workplace. Human Resource Management Review, 28(2), 116-130.
[8] Fernando, M., & Bandara, R. (2020). Towards virtuous and ethical organisational performance in the context of corruption: A case study in the public sector. Public Administration and Development, 40(3), 196-204.
[9]صانعی، مهدی، یاری، مریم. ( 1393). تحلیل مؤلفه های اصول اخلاق حرفه ای مدیران در حوزه مدیریت منابع انسانی. نشریه اخلاق در علوم و فناوری,9(1).
 [10 ]شاهسواری، زینب، پورعزت، علی اصغر. ( 1399). واکاوی جلوه های اخلاق اسلامی در سازمان: پژوهشی مبتنی بر تحلیل مضمون در نهج البلاغه. مطالعات مدیریت دولتی ایران, 3(2).
[11]نظری نژاد، محمدرضا، اسفندیاری فر، خشایار. ( 1395) .بررسی تطبیقی کنوانسیون بین المللی مبارزه با فساد مالی و قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد. پژوهشنامه حقوق کیفری, (13).
[12] United Nations, United Nations Convention against Corruption, Available from: https://www.unodc.org/ unodc/ en/corruption/uncac.html
[13] United Nations, https://www.un.org/management/sites/www.un.org.management/ files/cod_ brochure_en_letter_blank.pdf
[14] Code of conduct for all businesses operating at the Esquimalt Graving Dock. https://www.canada.ca/ en/public-services-procurement/services/infrastructure-buildings/bridges-docks-dams/esquimalt-graving-dock/codeconduct.html
[15]شیروانی، علی، کرد فیروزجایی، یارعلی، روزبه، محمدرسول. ( 1394).بررسی غایت اخلاق از دیدگاه ابن سینا. فصلنامه آیین حکمت, (24).
[16] مهدوی کنی، محمدرضا. ( 1398) . نقطه های آغاز در اخلاق عملی. تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
[17] Kaptein, M. (2011). Understanding unethical behavior by unraveling ethical culture. Human Relations, 64(6), 843-869.
[18] Higgs-Kleyn, N., & Kapelianis, D. (1999). The role of professional codes in regarding ethical conduct. Journal of Business Ethics, 19, 363-374.
[19] Sims, R. L., & Keon, T. L. (1999). Determinants of ethical decision making: The relationship of the perceived organizational environment. Journal of Business Ethics, 19, 393-401.
[20] Lere, J. C., & Gaumnitz, B. R. (2003). The impact of codes of ethics on decision making: Some insights from information economics. Journal of Business Ethics, 48, 365-379.
[21] Cressey, D. R., & Moore, C. A. (1983). Managerial values and corporate codes of ethics. California Management Review, 25(4), 53-77.
[22] Sims, R. R., & Brinkmann, J. (2003). Enron ethics (or: culture matters more than codes). Journal of Business Ethics, 45, 243-256.
[23] Stevens, B. (1999). Communicating ethical values: A study of employee perceptions. Journal of Business Ethics, 20, 113-120.
[24] Kolk, A., & Extercatte, C. (2005). KPMG international survey of corporate responsibility reporting 2005. KPMG Global Sustainability Services.
[25] Erwin, P. M. (2011). Corporate codes of conduct: The effects of code content and quality on ethical performance. Journal of Business Ethics, 99, 535-548.
[26] پورعزت، علی اصغر، ایمانی، حسین، عبداله زاده، امیرحسین. ( 1399). اخلاق حرفه ای فراگرد تدوین منشور اخلاقی در سازمانها. تهران، انتشارات قلم نوآور.
[27] Cressey, D. R., & Moore, C. A. (1983). Managerial values and corporate codes of ethics. California Management Review, 25(4), 53-77.
[28] Laczniak, E. R., Laczniak, G. R., & Murphy, P. E. (1985). Marketing ethics: Guidelines for managers.
[29] Adams, J. S., Tashchian, A., & Shore, T. H. (2001). Codes of ethics as signals for ethical behavior. Journal of Business Ethics, 29, 199-211.
[30 ]طبری، مجتبی، محمدی، حامد، عرب، حسین. ( 1399) .سنجش وضعیت و رتبه بندی عوامل مؤثر بر نهادینه شدن اخلاق اداری. مجله مدیریت توسعه و تحول, ۴۲
[31] Syadiyah, K., Putri, S. A. N., & Hayat, H. (2024). The role of public administration ethics in realizing clean and transparent governance. Jurnal Ilmu Administrasi Negara (JUAN), 12(2), 116-124.
[32] Benavides, A. D., & Dicke, L. A. (2016). Upholding ethical conduct in public professional organizations: An assessment of ICMA’s code of ethics. Global Virtue Ethics Review, 7(2), 34.
[33] Deo, S. (2017). From professionalism to regulation and back again. In Handbook of Primary Care Ethics (pp. 401-410). CRC Press.
[34] سعیدی، معصومه سادات، سیفی، محمد، ناطقی، فائزه. ( 1399) . شناسایی ابعاد و مؤلفه های اخلاق حرفه ای در سازمان. اخلاق در علوم و فناوری,.۱۳۱-۱۳۷، 15(4).
 [35]فیاضی، بی بی مرجان، حق شناس گرگابی، محمد. ( ۱۳96). شناسایی راهبردهای توانمندسازی نمایندگان مجلس شورای اسلامی ایران. 1-۳۴ ,9(1).
[36] مقیمی، سیدمحمد، غفاری، رحمن. ( 1395). اخلاق در دولت: آگزیوماتیزه کردن اخلاق در سازمانهای دولتی. پژوهشهای مدیریت عمومی,.۳۵-33,59(9)
 [37 ] مکوندی، فواد، مرسلی، سیده کلثوم. ( 1403) .استلزامات اخلاق اداری از منظر اسلام. اخلاق در علوم و فناوری, ۲۳8-۲۴۴ ,19(7)
[38] Nasution, H., Ahmed Shihab, S., Al-Hawary, S. I. S., Pallathadka, H., Al-Salami, A. A. A., Van, L.,... & Muda, I. (2023). Values, accountability and trust among Muslim staff in Islamic organisations. HTS Teologiese Studies/ Theological Studies, 79(1), 8272.
[39] Zimdahl, R. L. (2023). Commentary: Institutionalizing Agricultural Ethics. Asian Journal of Agriculture and Development, 20(2), 103-108.
[40] Rutgers, M. R. (2010). The oath of office as public value guardian. The American Review of Public Administration, 40(4), 428-444.
[41] Gramma, R. (2024). Ethics institutionalization in healthcare facilities in the Republic of Moldova. One Health and Risk Management, (4), 45-53.
[42] Radouche, T. (2014). Strategies of Professional Ethics and Communal Governance. Public Administration Research, 3(2), 76.
[43] Thompson, D. F. (2004). The Institutional Turn in Professional Ethics. In Restoring Responsibility: Ethics in Government, Business, and Healthcare (pp. 267–277). chapter, Cambridge: Cambridge University Press.
[44] Singhapakdi, A., Sirgy, M. J., Lee, D. J., & Vitell, S. J. (2010). The effects of ethics institutionalization on marketing managers: The mediating role of implicit institutionalization and the moderating role of socialization. Journal of Macromarketing, 30(1), 77-92.
[45] Jian-ye, Q. (2011). Combat Corruption and Uphold Integrity by Promoting Administrative Ethics. [46] Xiu-Xiang, Y. (1999). Supervision Effect of Administrative Ethics on Controlling Corruption of Officials.
[47] Vyas-Doorgapersad, S. (2022). Organisational ethics management to combat corruption in the South African public sector.