Author
M
بیان/ شرح مسئله
داشتن تصویری بهنگام و قابل اعتماد از وضعیت بخش حقیقی اقتصاد در تصمیمگیریهای اقتصادی بسیار با اهمیت است. بااینحال، مشابه اکثر کشورهای دنیا، در ایران نیز اولین برآوردها از رشد اقتصادی هر فصل حداقل سه ماه پس از پایان آن فصل منتشر میشود. برای نمونه، مراجع آماری کشور، آمارهای رشد اقتصادی سال 1403 را در پایان فصل بهار منتشر کرده اند و در حال حاضر آماری از رشد فصل بهار ۱۴۰۴ وجود ندارد. در راستای کاهش این تأخیر و دستیابی به آمارهایی بهنگامتر، مرکز پژوهشهای مجلس تلاش کرده است در چارچوب حسابهای ملی ماهانه با استفاده از دادههای ماهانه در دسترس، رشد اقتصادی و رشد ارزشافزوده فعالیتهای عمده اقتصادی برای هر ماه را برآورد و منتشر کند تا امکان واکنشهای بهنگام سیاستگذاری نسبت به تغییر روندهای بخش حقیقی اقتصاد، فراهم شود.
نقطهنظرات/ یافتههای کلیدی
طبق محاسبات مرکز پژوهشها، در خردادماه 1404 رشد اقتصادی ماهانه کشور 0/1 درصد و رشد اقتصادی بدون نفت نیز منفی 0/2 درصد برآورد میشود. همچنین رشد اقتصادی به تفکیک فعالیتهای عمده به شرح ذیل بوده است:
مطابق نتایج مذکور و همچنین بر اساس نتایج محاسبات این مرکز از تولید ناخالص داخلی در ماههای فروردین و اردیبهشت، رشد اقتصادی کشور در بهار سال 1404 نسبت به فصل مشابه سال قبل، 1/4 درصد و رشد اقتصادی بدون نفت نیز 1/2 درصد برآورد میشود.
داشتن تصویری بهنگام و قابل اعتماد از تحولات تولید ناخالص داخلی کشور، میتواند بهطور موثر به بهبود سیاستگذاری و پایش دقیقتر اقتصاد کلان کمک کند. بااینحال در ایران مشابه اکثر کشورهای دنیا اولین برآوردها از رشد اقتصادی فصل مدنظر، حداقل سه ماه پس از پایان فصل مذکور منتشر میشود. برای رفع این چالش در ادبیات اقتصاد کلان چارچوبهایی برای برآورد رشد اقتصادی ماهانه ارائه شده است. در این چارچوبها سعی میشود تا با استفاده از دادههایی که بهصورت بهنگام و با تواتر زیاد (غالباً ماهانه) در دسترس هستند، رشد اقتصادی کشور در سریعترین زمان ممکن برآورد شود. در این راستا، با استفاده از حداکثر دادههای ماهانه در دسترس و استفاده از چارچوب حسابهای ملی ماهانه، ارزشافزوده فعالیتهای عمده اقتصادی و رشد اقتصادی ماهانه با حداقل تاخیر برآورد میشود. گزارش حاضر، دوازدهمین گزارش ماهانه «برآورد تولید ناخالص داخلی» است و این امکان را فراهم خواهد کرد که در هر ماه بتوان تصویری بهنگام از وضعیت بخش حقیقی اقتصاد ایران ارائه کرد و رشد اقتصادی هر ماه، قبل از انتشار آمارهای بانک مرکزی و مرکز آمار ایران برآورد خواهد شد.
مقایسه رشد محاسبه شده توسط مرکز پژوهشها [1] و بانک مرکزی در سال 1403 نشان دهنده دقت بالای روش مرکز پژوهشها میباشد. همانطور که در جدول 1 نشان داده شده است، رشد «تولید ناخالص داخلی» و «تولید ناخالص داخلی بدون» با تفاوت اندکی برآورد شدهاند.
جدول 1. مقایسه رشد سال 1403 بانک مرکزی و مرکز پژوهشها
|
رشد بخش |
سال 1403 |
|
|
مرکز پژوهشهای مجلس |
بانک مرکزی |
|
|
گروه کشاورزی |
3/8 |
3/6 |
|
نفت و گاز طبیعی |
4/8 |
4/6 |
|
گروه صنایع و معادن |
1/5 |
2/4 |
|
گروه خدمات |
3/2 |
3/3 |
|
تولید ناخالص داخلی |
2/8 |
3/1 |
|
تولید ناخالص داخلی (بدون نفت) |
2/7 |
3/0 |
مأخذ: آمار فصلی بانک مرکزی و رشد فصلی مرکز پژوهش ها.
برای کسب اطلاعات بیشتر درخصوص روششناسی و تفصیل دادههای استفاده شده به گزارش «چارچوبی برای کنونبینی بخش حقیقی اقتصاد ایران» مراجعه شود [2]. شایان ذکر است در این گزارش با توجه به لزوم سازگاری نتایج برآمده از این گزارش با سایر برآوردها از بخش حقیقی توسط این مرکز و بهدلیل عدم محاسبه توالی حسابها توسط مرکز آمار ایران، از حسابهای ملی بانک مرکزی استفاده شده است.
همچنین لازم به ذکر است در برخی از بخشها از آمار مقدماتی جهت برآورد استفاده میشود، لکن تعدیل آمارها با دسترسی به آمارهای قطعی اجتناب ناپذیر است، که این موضوع امری رایج در تهیه حسابهای ملی فصلی و ماهانه میباشد.
براساس آمار بانک مرکزی تولید ناخالص داخلی کشور سال 1403 به میزان 3/1 درصد رشد داشته، همچنین رشد اقتصادی بدون نفت 3 درصد گزارش شده است. [3] بر همین اساس، طبق محاسبات مرکز پژوهشها، رشد اقتصادی کشور در خرداد ۱۴۰۴ معادل 0/1 درصد و رشد اقتصادی بدون نفت نیز منفی 0/2 درصد برآورد میشود. مطابق نتایج مذکور و همچنین بر اساس نتایج محاسبات این مرکز از تولید ناخالص داخلی در ماههای فروردین و اردیبهشت، رشد اقتصادی کشور در بهار سال 1404 نسبت به فصل مشابه سال قبل، 1/4 درصد و رشد اقتصادی بدون نفت نیز 1/2 درصد برآورد میشود.
شکل 1. نمودار رشد تولید ناخالص داخلی ماهانه(100=1400)
مأخذ: دادههای فصلی تا سال 1403 براساس حسابهای ملی بانک مرکزی- دادههای ماهانه محاسبات تحقیق.
شکل 2. نمودار رشد تولید ناخالص داخلی بدون نفت ماهانه (100=1400)
مأخذ: همان .
همانطور که درشکل 3 نشان داده شده، از نرخ رشد 0/1 واحد درصدی در خردادماه سال 1404 بخش کشاورزی سهمی معادل منفی 0/65 واحد درصد، بخش نفت و گاز سهمی معادل 0/22 واحد درصد، گروه صنایع و معادن سهمی معادل منفی 0/8 واحد درصد و گروه خدمات سهمی معادل 1/28 واحد درصد را بهخود اختصاص داده است.
شکل 3. نمودار سهم بخشهای اقتصادی از رشد اقتصادی خردادماه 1404 (100=1400)
مأخذ: همان.
براساس اعلام بانک مرکزی بخش کشاورزی در سال 1403 رشد 3/6 درصدی را ثبت کرده است. نتایج برآوردهای این مرکز نشان میدهد در خرداد 1404، ارزشافزوده گروه کشاورزی نسبت به ماه مشابه سال قبل منفی 3/5 درصد رشد داشته است. برآوردهـای انجـام شـده در ایـن زمینـه بـا توجـه بـه آمارهای پایه دریافتی از وزارت جهاد کشاورزی حاکی از آن است نسبت به ماه مشابه سال قبل در خردادماه تولید محصولات زراعی کاهش 10 درصدی و محصولات باغی و دامی بهترتیب رشد ۳ و ۱ درصدی یافته است. همچنین، براساس آمار دریافتی از مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی میزان بارش در خردادماه ۱۴۰4 کاهش 4 میلیمتری داشته است.
مطابق نتایج مذکور و همچنین بر اساس نتایج محاسبات این مرکز از ارزشافزوده گروه کشاورزی در ماههای فروردین و اردیبهشت، رشد ارزش افزوده این بخش در بهار سال 1404 نسبت به فصل مشابه سال قبل، منفی 4/7 درصد برآورد میشود.
شکل 4. نمودار رشد ارزشافزوده ماهانه بخش کشاورزی (100=1400)
مأخذ: همان.
براساس اعلام بانک مرکزی بخش نفت خام و گاز طبیعی در سال 1403 رشد 4/6 درصدی را ثبت کرده است. نتایج برآوردهای این مرکز نشان میدهد ارزشافزوده گروه نفت در خرداد سال 1404 نسبت به ماه مشابه سال قبل رشد 2/9 درصدی داشته است. طبق آخرین آمار اوپک از منابع ثانویه و برآوردهای در دسترس به کمک روش دنتون، تولید نفت ایران در خردادماه با رشد 2/5 درصدی نسبت به ماه مشابه سال قبل روبهرو بوده است. مطابق نتایج مذکور و همچنین بر اساس نتایج محاسبات این مرکز از ارزشافزوده بخش نفت خام و گاز طبیعی در ماههای فروردین و اردیبهشت، رشد ارزش افزوده این بخش در بهار سال 1404 نسبت به فصل مشابه سال قبل، منفی 2/9 درصد برآورد میشود.
شکل 5. نمودار رشد ارزش افزوده ماهانه بخش نفت خام و گاز طبیعی (100=1400)
مأخذ: همان.
براساس اعلام بانک مرکزی، گروه صنایع و معادن در سال 1403 رشد 2/4 درصدی را ثبت کرده است. این گروه شامل بخشهای «ساختمان، صـنعت، اسـتخراج معدن، تأمین آب، برق و گاز طبیعی» است. نتایج برآوردهای این مرکز نشان میدهد گروه صنایع و معادن در خرداد سال ۱۴۰۴ نسبت به ماه مشابه سال قبل رشد منفی 2/6 درصدی داشته است که عمدتاً تحتتأثیر کاهش شاخص تولید بخش صنعت و کاهش شاخص فروش نهادههای ساختمانی بورسی بوده است. [4] مطابق نتایج مذکور و همچنین بر اساس نتایج محاسبات این مرکز از ارزش افزوده ماهانه گروه صنایع و معادن در ماههای فروردین و اردیبهشت، رشد ارزش افزوده این بخش در بهار سال 1404 نسبت به فصل مشابه سال قبل، منفی 1/1 درصد برآورد میشود.
شکل 6. نمودار رشد ارزش افزوده ماهانه گروه صنایع و معادن (100=1400)
مأخذ: همان.
براساس اعلام بانک مرکزی گروه خدمات در سال 1403 رشد 3/3 درصدی را ثبت کرده است. نتایج برآوردهای این مرکز نشان میدهد ارزشافزوده گروه خدمات در خرداد سال 1404 نسبت به ماه مشابه سال قبل رشد 3 درصدی را ثبت کرده است. در خردادماه بخشهای «اداره عمومی، دفاع و تامین اجتماعی»، «املاک و مستغلات» و «بهداشت» رشد مثبتی را نسبت به مدت مشابه سال قبل ثبت کردهاند. مطابق نتایج مذکور و همچنین بر اساس نتایج محاسبات این مرکز از ارزش افزوده ماهانه بخش خدمات در ماههای فروردین و اردیبهشت، رشد ارزش افزوده این بخش در بهار سال 1404 نسبت به فصل مشابه سال قبل، 4/2 درصد برآورد میشود.
شکل 7. نمودار رشد ارزش افزوده ماهانه بخش خدمات (100=1400)
مأخذ: همان.
براساس اعلام بانک مرکزی تولید ناخالص داخلی در سال 1403 رشد 3/1 درصدی و تولید ناخالص داخلی بدون نفت رشد 3 درصدی را ثبت کرده است.
به همین ترتیب نتایج برآوردهای مرکز پژوهشها نشان میدهد تولید ناخالص داخلی با نفت در خرداد سال 1404 رشد 0/1 درصدی و بدون نفت رشد منفی 0/2 درصدی داشتهاست. همچنین در خرداد سال 1404، بخش کشاورزی تحتتأثیر کاهش تولید محصولات زراعی با رشد منفی 3/5 درصدی، بخش نفت خام و گاز طبیعی طبق گزارشات اوپک و روش مورد محاسبه مرکز با رشد 2/9 درصدی، گروه صنایع و معادن تحتتأثیر کاهش شاخص صنایع بورسی در بخش صنعت و معدن و کاهش شاخص فروش نهادههای ساختمانی بورسی با رشد منفی 2/6 درصدی و گروه خدمات تحتتأثیر رشد مثبت بخشهای اصلی خود با رشد ۳ درصدی روبهرو بوده است.
جدول 2. رشد ارزشافزوده به تفکیک فعالیتهای اقتصادی (100=1400)
|
رشد بخش |
سال ۱۴۰۳ |
فروردین 1404 |
اردیبهشت 1404 |
خرداد 1404 |
بهار 1404 |
|
گروه کشاورزی |
3/6 |
-7/9 |
-8/7 |
-3/5 |
-4/7 |
|
نفت و گاز طبیعی |
4/6 |
2/9 |
3/0 |
2/9 |
2/9 |
|
گروه صنایع و معادن |
2/4 |
-0/9 |
0/3 |
-2/6 |
-1/1 |
|
گروه خدمات |
3/3 |
3/6 |
5/9 |
3/0 |
4/2 |
|
تولید ناخالص داخلی |
3/1 |
1/6 |
2/9 |
0/1 |
1/4 |
|
تولید ناخالص داخلی (بدون نفت) |
3/0 |
1/4 |
2/9 |
-0/2 |
1/2 |
مأخذ: همان.