خلاصه مدیریتی

بیان/ شرح مسئله  

تحلیل روند رشد بخش صنعت از جنبه‌های مختلف، عاملی کلیدی در تحلیل‌های خُرد و کلان اقتصادی و یکی از ارکان تصمیم‌گیری در حوزه اقتصاد است. شاخص تولید بخش صنعت به‌دلیل‌ تأثیر نوسانات سطح فعالیت صنعت بر بخش‌های دیگر اقتصاد، به‌عنوان یک شاخص مهم اقتصادی کوتاه‌مدت مورد استفاده قرار می‌گیرد. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی به‌صورت ماهیانه شاخص تولید، فروش و قیمت شرکت‌های صنعتی بورسی را محاسبه می‌کند. اهمیت این شاخص به‌روز، برای اقتصاد ایران که تحولات زیادی دارد؛ بیشتر خواهد بود. زیرا بازخورد شوک‌های وارده به اقتصاد ایران و واکنش‌های سیاستگذاران باید در تواتر کمتر از فصل مورد رصد قرار گیرد؛ این در‌حالی است که آمار رسمی بخش حقیقی به‌صورت فصلی و با تأخیر ارائه می‌شود.

نقطه‌نظرات/ یافته‌های کلیدی

طی اردیبهشت‌ماه سال 1404، شاخص تولید بخش صنعت مبتنی بر شرکت‌های صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با کاهش 9 درصدی و نسبت به ماه قبل با افزایش 12/1 درصدی مواجه شده‌ است. در این ماه نسبت به ماه مشابه سال قبل، از بین ۱۵ رشته‌فعالیت صنعتی بورسی 13 رشته‌فعالیت کاهش در شاخص تولید و 2 رشته‌فعالیت افزایش در شاخص تولید را تجربه کرده‌اند. رشته‌فعالیت‌های «تجهیزات برقی»، «کاشی و سرامیک» و «فلزات پایه» بیشترین سهم را در کاهش شاخص تولید و تنها رشته‌فعالیت‌های «خودرو و قطعات» و «محصولات فلزی بجز ماشین‌آلات و تجهیزات» بیشترین سهم را در افزایش شاخص تولید را ثبت کرده‌اند.

همچنین، شاخص تولید شرکت‌های معدنی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 16/1 درصدی و نسبت به ماه قبل با افزایش 3/1 درصدی مواجه شده‌ است.

گفتنی است؛ طی اردیبهشت‌ماه سال 1404، شاخص فروش بخش صنعت مبتنی بر شرکت‌های صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با کاهش 8 درصدی و نسبت به ماه قبل با افزایش 31/4 درصدی مواجه شده‌ است. در این ماه نسبت به ماه مشابه سال قبل، از بین ۱۵ رشته‌فعالیت صنعتی بورسی 13 رشته‌فعالیت کاهش در شاخص فروش و 2 رشته‌فعالیت افزایش در شاخص فروش را تجربه کرده‌اند. رشته‌فعالیت‌های «تجهیزات برقی»، «کاشی و سرامیک» و «فلزات پایه» بیشترین سهم را در کاهش شاخص فروش و تنها رشته‌فعالیت‌های «محصولات فلزی بجز ماشین‌آلات و تجهیزات» و «شیمیایی به‌جز دارو» بیشترین سهم را در افزایش شاخص فروش ثبت کرده‌اند.

بر این اساس، شاخص فروش شرکت‌های معدنی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 21/2 درصدی و نسبت به ماه قبل با افزایش 5/5 درصدی مواجه شده‌ است.

در اردیبهشت‌ماه سال 1404 نرخ رشد ماهیانه قیمت شرکت‌های صنعتی بورسی افزایش 6/6 درصدی داشته و رشد نقطه‌به‌نقطه نسبت به ماه قبل 12/4 واحد درصد افزایش یافته و به 41/1 درصد رسیده است. گفتنی است، میانگین سالیانه شاخص قیمت فعالیت‌های صنعتی بورسی در اردیبهشت‌ماه سال 1404 نسبت به ماه قبل 2/9 واحد درصد افزایش یافته و میزان 30 درصد افزایش را نشان‌ می‌دهد.

1. مقدمه

شاخص تولید، فروش و قیمت بخش صنعت و معدن مبتنی بر شرکت‌های بورسی با استفاده از داده‌های ماهیانه شرکت‌های معدنی و صنعتی بورسی پذیرفته شده در بورس محاسبه می‌شود. در تهیه این شاخص‌ها از اطلاعات ماهیانه 358 شرکت بورسی استفاده می‌شود و علاوه‌بر اندازه‌گیری تغییرات میزان تولید، فروش و قیمت در بخش صنعت و معدن، در محاسبات ملی نیز نقش مهمی ایفا و برآوردی از تغییرات ماهیانه ارزش‌افزوده ایجاد شده را در صنایع مختلف و به‌دنبال آن در کل اقتصاد منعکس می‌کنند. [1]

بر این اساس، شاخص تولید صنعت بانک مرکزی و مرکز آمار ایران با تواتر فصلی و همچنین شاخص قیمت فصلی مرکز آمار و شاخص قیمت ماهیانه بانک مرکزی منتشر می‌شود، اما الزامی به انتشار شاخص فروش صنعت ندارند. از طرفی، این آمار چندین ضعف اساسی دارد که مهم‌ترین آن وقفه سه‌ماهه در انتشار داده‌ها و بعضاً متوقف شدن انتشار آنها و نداشتن تواتر ماهیانه است.

شاخص‌های ماهیانه تولید، فروش و قیمت استخراج شده از اطلاعات عملکرد شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق‌ بهادار تهران تا حد زیادی می‌توانند با دقت مناسب و به‌صورت به‌هنگام تحولات بخش صنعت و معدن کشور را توضیح دهند و با توجه به بررسی‌های انجام شده و تطبیق دادن این شاخص با شاخص تولید صنعتی بانک مرکزی و مرکز آمار ایران که به‌صورت فصلی منتشر می‌شود، مشخص‌ شده، این شاخص به‌خوبی می‌تواند در وقفه انتشار این شاخص‌های رسمی، شاخص جایگزین مناسبی برای آن باشد. [2] در این مطالعه تغییرات شاخص‌های تولید، فروش و قیمت شرکت‌های صنعتی و معدنی پذیرفته شده در بورس و همچنین مهم‌ترین رشته‌فعالیت‌های آن در اردیبهشت‌ماه سال 1404 مورد بررسی قرار گرفته است. [3]

2. شاخص‌های تولید و فروش بخش صنعت

در اردیبهشت‌ماه سال 1404، شاخص تولید و فروش بخش صنعت مبتنی بر شرکت‌های صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش 9 و 8 درصدی را تجربه کرده‌اند، همچنین نسبت به ماه قبل شاخص تولید و فروش افزایش 12/1 و 31/4 درصدی داشته‌اند.

مأخذ: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.

طی سه‌ماهه منتهی به اردیبهشت‌ماه سال 1404، رشد میانگین متحرک سه‌ماهه شاخص تولید کاهش 4/8 درصدی و شاخص فروش آن کاهش 4/2 درصدی را نشان می‌دهند. [4]

شکل 3. نمودار رشد میانگین متحرک سه‌ماهه شاخص‌های تولید و فروش

فعالیت‌های صنعتی نسبت به دوره مشابه سال قبل (درصد)

مأخذ: همان.

جدول 1. رشد شاخص تولید و فروش فعالیت‌های صنعتی و معدنی بورسی در اردیبهشت‌ماه سال 1404

مأخذ: همان.

3.شاخص‌های تولید و فروش به تفکیک رشته‌فعالیت‌های صنعتی بورسی

اردیبهشت‌ماه سال 1404 نسبت به ماه مشابه سال قبل، از بین ۱۵ رشته‌فعالیت صنعتی بورسی 13 رشته‌فعالیت کاهش در شاخص تولید و 2 رشته‌فعالیت افزایش در شاخص تولید را تجربه کرده‌اند. رشته‌فعالیت‌های «تجهیزات برقی»، «فلزات پایه» و «کاشی و سرامیک» بیشترین کاهش در شاخص تولید و تنها رشته فعالیت‌های «خودرو و قطعات» و «محصولات فلزی بجز ماشین‌آلات و تجهیزات» افزایش در شاخص تولید را تجربه کرده‌اند.

همچنین در این ماه نسبت به ماه مشابه سال قبل، از بین ۱۵ رشته‌فعالیت صنعتی بورسی 13 رشته‌فعالیت کاهش در شاخص فروش و 2 رشته‌فعالیت افزایش در شاخص فروش را تجربه کرده‌اند. رشته‌فعالیت‌های «چوب و کاغذ»، «تجهیزات برقی» و «فلزات پایه» بیشترین کاهش را در شاخص فروش و تنها رشته فعالیت‌های «محصولات فلزی بجز ماشین‌آلات و تجهیزات» و «شیمیایی به‌جز دارو» افزایش در شاخص فروش را تجربه کرده‌اند.

شکل 4. نمودار رشد شاخص‌های تولید و فروش رشته‌فعالیت‌های صنعتی در اردیبهشت‌ماه سال 1404

نسبت به ماه مشابه سال قبل (درصد)

مأخذ: همان.

طی اردیبهشت‌ماه سال 1404 نسبت به ماه قبل، اکثر رشته فعالیت‌ها افزایش در شاخص تولید و فروش داشته‌اند که بیشترین افزایش مربوط به رشته‌فعالیت‌های «دارو»، «خودرو و قطعات» و «محصولات فلزی بجز ماشین‏آلات و تجهیزات» است. همچنین، رشته‌فعالیت‌های «محصولات فلزی بجز ماشین‏آلات و تجهیزات»، «چوب و کاغذ» و «خودرو و قطعات» بیشترین افزایش در شاخص فروش را ثبت کرده‌اند.

 شکل 5 . نمودار رشد شاخص‌های تولید و فروش رشته‌فعالیت‌های صنعتی در اردیبهشت‌ماه سال 1404 نسبت به ماه قبل (درصد)

مأخذ: همان.

طی اردیبهشت‌ماه سال 1404 نسبت به ماه مشابه سال قبل رشته‌فعالیت‌های «تجهیزات برقی»، «کاشی و سرامیک» و «فلزات پایه» بیشترین سهم را در کاهش شاخص تولید و تنها رشته‌فعالیت‌های «خودرو و قطعات» و «محصولات فلزی بجز ماشین‌آلات و تجهیزات» بیشترین سهم را در افزایش شاخص تولید ثبت کرده‌اند. همچنین، رشته‌فعالیت‌های «تجهیزات برقی»، «کاشی و سرامیک» و «فلزات پایه» بیشترین سهم را در کاهش شاخص فروش و تنها رشته‌فعالیت‌های «محصولات فلزی بجز ماشین‌آلات و تجهیزات» و «شیمیایی به‌جز دارو» بیشترین سهم را در افزایش شاخص فروش ثبت کرده‌اند.

طی اردیبهشت‌ماه سال 1404 نسبت به ماه قبل، اکثر رشته فعالیت‌ها افزایش در شاخص تولید و فروش داشته‌اند که بیشترین افزایش در شاخص تولید مربوط به رشته‌فعالیت‌های «خودرو و قطعات»، «دارو» و «تجهیزات برقی» است. همچنین، رشته‌فعالیت‌های «کاشی و سرامیک»، «محصولات فلزی بجز ماشین‏آلات و تجهیزات» و «لاستیک و پلاستیک» بیشترین افزایش در شاخص فروش را ثبت کرده‌اند.

 شکل 6. نمودار سهم رشته‌فعالیت‌ها از رشد شاخص‌های تولید و فروش بخش صنعت

در اردیبهشت‌ماه سال 1404 نسبت به ماه مشابه سال قبل (درصد)

مأخذ: همان.

شکل 7. نمودار سهم رشته‌فعالیت‌ها از رشد شاخص‌های تولید و فروش بخش صنعت

در اردیبهشت‌ماه سال 1404 نسبت به ماه قبل (درصد)

مأخذ: همان.

در ادامه به بررسی رشته‌فعالیت‌های «خودرو و قطعات»، «شیمیایی (به‌جز دارو)» و «فلزات پایه» به‌دلیل ضریب اهمیت بالای این رشته‌فعالیت‌ها در محاسبه شاخص و همچنین رشته‌فعالیت‌های «غذایی و آشامیدنی به‌جز قند و شکر» و «دارو» پرداخته شده‌ است.

3-1. شاخص‌های تولید و فروش رشته‌فعالیت خودرو و قطعات

در اردیبهشت‌ماه سال 1404 شاخص تولید رشته‌فعالیت خودرو و قطعات بر‌مبنای شرکت‌های بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 6/7 درصدی و نسبت به ماه قبل افزایش 78/5 درصدی داشته و همچنین شاخص فروش آن نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش 1/2 درصدی و نسبت به ماه قبل افزایش 85 درصدی داشته است. همان‌طور که در نمودار 10 نشان داده شده‌است، نسبت به ماه قبل شاخص تولید و فروش تمام زیربخش‌ها افزایش یافته‌ است. همچنین، نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش شاخص فروش زیربخش‌های «خودرو سنگین» و«خودرو سواری» منجر به کاهش شاخص فروش شده‌است.

مأخذ: همان.

مأخذ: همان.

3-2. شاخص‌های تولید و فروش رشته‌فعالیت شیمیایی به‌جز دارو

در اردیبهشت‌ماه سال 1404 شاخص تولید رشته‌فعالیت شیمیایی به‌جز دارو، بر‌مبنای شرکت‌های بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش 2/9 درصدی و نسبت به ماه قبل کاهش 0/3 درصدی داشته است. همچنین شاخص فروش آن نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 6/8 درصدی و نسبت به ماه قبل افزایش 22/9 درصدی داشته است.

مطابق نمودار ۱۴، نسبت به ماه قبل شاخص فروش تمام زیربخش‌ها به‌جز زیربخش «خوراک پالایشگاه‌ها» افزایش یافته‌ است. همچنین، نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش شاخص تولید زیربخش‌های «خوراک پالایشگاه‌ها»، «پلاستیک و لاستیک مصنوعی» و «سایر» منجر به کاهش شاخص تولید شده‌است.

مأخذ: همان.

مأخذ: همان.

۳-3. شاخص‌های تولید و فروش رشته‌فعالیت فلزات پایه

در اردیبهشت‌ماه سال 1404، شاخص تولید رشته‌فعالیت فلزات پایه بر‌مبنای شرکت‌های بورسی، نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش 16/8 درصدی و نسبت به ماه قبل کاهش 1/1 درصدی داشته است. همچنین شاخص فروش آن نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش 20/6 درصدی و نسبت به ماه قبل افزایش 20/7 درصدی داشته است. مطابق نمودار ۱۸، نسبت به ماه قبل شاخص فروش تمام زیربخش‌ها افزایش یافته‌است. درمقابل نسبت به ماه مشابه سال قبل، شاخص تولید و فروش تمام زیربخش‌ها کاهش یافته است.

مأخذ: همان.

مأخذ: همان.

3-4. شاخص‌های تولید و فروش رشته‌فعالیت غذایی و آشامیدنی به‌جز قند و شکر

در اردیبهشت‌ماه سال 1404، شاخص تولید رشته‌فعالیت غذایی و آشامیدنی به‌جز قند و شکر بر‌مبنای شرکت‌های بورسی، نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش 4/2 درصدی و نسبت به ماه قبل افزایش 32/7 درصدی داشته است. همچنین شاخص فروش آن نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش 3/2 درصدی و نسبت به ماه قبل افزایش 34/7 درصدی داشته است.

مطابق نمودار 22 نسبت به ماه قبل شاخص تولید و فروش تمام زیربخش‌ها افزایش یافته‌است، همچنین مطابق نمودار ۲۳ نسبت به ماه مشابه سال قبل تنها شاخص فروش زیربخش‌ «روغنی‌ها» افزایش یافته‌ است.

مأخذ: همان.

مأخذ: همان.

3-5. شاخص‌های تولید و فروش رشته‌فعالیت دارو

در اردیبهشت‌ماه سال 1404 شاخص تولید رشته‌فعالیت دارو بر‌مبنای شرکت‌های بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش 3/5 درصدی و نسبت به ماه قبل افزایش 79/4 درصدی داشته است. همچنین شاخص فروش آن نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش ناچیز 0/5 درصدی و نسبت به ماه قبل افزایش 46 درصدی داشته است.

طبق نمودار ۲۶ نسبت به ماه قبل شاخص تولید و فروش تمام زیربخش‌ها افزایش یافته‌ است. از طرفی مطابق نمودار 27 نسبت به ماه مشابه سال قبل، شاخص تولید تحت تاثیر کاهش زیربخش‌های «شربت و سوسپانسیون»، «قرص و کپسول» و «سایر» کاهش یافته است.

مأخذ: همان.

مأخذ: همان.

4. شاخص قیمت فعالیت‌های صنعتی بورسی

در اردیبهشت‌ماه سال 1404 نرخ رشد ماهیانه قیمت فعالیت‌های صنعتی بورسی افزایش 6/6 درصدی داشته، همچنین رشد نقطه‌به‌نقطه با افزایش 12/4 درصدی نسبت به ماه قبل، به 41/1 درصد رسیده است. گفتنی است، میانگین سالیانه شاخص قیمت نیز در اردیبهشت‌ماه سال 1404 نسبت به ماه قبل 2/9 واحد درصد افزایش داشته و میزان 30 درصد افزایش را نشان‌ می‌دهد.

شکل 28. نمودار درصد تغییر شاخص قیمت صنعت (100=1400)

مأخذ: همان.

بررسی شاخص قیمت رشته‌فعالیت‌های بورسی نشان‌ می‌دهد در اردیبهشت‌ماه سال 1404، رشته‌فعالیت‌های «کک و پالایش» و «کاشی و سرامیک» بالاترین نرخ رشد ماهیانه و رشته‌فعالیت‌های «سیمان» و «چوب کاغذ» بالاترین نرخ رشد نقطه‌به‌نقطه را تجربه کرده‌اند.

شکل 29. نمودار شاخص قیمت رشته‌فعالیت‌های بورسی- اردیبهشت‌ماه سال 1404

مأخذ: همان.

5.شاخص‌های تولید و فروش شرکت‌های معدنی بورسی

در اردیبهشت‌ماه سال 1404، شاخص تولید شرکت‌های معدنی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 16/1 درصدی و نسبت به ماه قبل با افزایش 3/1 درصدی مواجه شده و همچنین، شاخص فروش شرکت‌های معدنی بورسی هم نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 21/2 درصدی و نسبت به ماه قبل با افزایش 5/5 درصدی مواجه شده‌ است.

مطابق نمودار 32، نسبت به ماه قبل تنها شاخص تولید و فروش زیربخش‌های «کنسانتره» و «گندله» افزایش یافته‌ است. همچنین مطابق نمودار 33، نسبت به ماه مشابه سال قبل نیز افزایش شاخص تولید و فروش زیربخش‌های «کنسانتره» و «گندله» منجر به افزایش شاخص تولید و فروش شده‌ است.

مأخذ: همان.

مأخذ: همان.

6.جمع‌بندی

شاخص تولید، فروش و قیمت بخش صنعت و معدن مبتنی بر شرکت‌های بورسی از اطلاعات ماهیانه 358 شرکت بورسی استخراج می‌شود و با توجه به اینکه این شاخص با شاخص تولید صنعتی بانک مرکزی و مرکز آمار هم حرکتی مناسب دارد، با دقت زیادی می‌تواند تحولات بخش صنعت و معدن کشور را به‌صورت ماهیانه رصد کند. در این گزارش تغییرات شاخص‌های تولید، فروش و قیمت شرکت‌های صنعتی و معدنی پذیرفته شده در بورس و همچنین مهم‌ترین رشته‌فعالیت‌های آن در اردیبهشت‌ماه سال 1404 مورد بررسی قرار گرفته است.

طی اردیبهشت‌ماه سال 1404، شاخص تولید بخش صنعت مبتنی بر شرکت‌های صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با کاهش 9 درصدی و نسبت به ماه قبل با افزایش  12/1درصدی مواجه شده و همچنین شاخص فروش بخش صنعت مبتنی بر شرکت‌های صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با کاهش 8 درصدی و نسبت به ماه قبل با افزایش 31/4 درصدی مواجه شده‌ است. گفتنی است؛ شاخص قیمت شرکت‌های صنعتی بورسی نیز نسبت به ماه مشابه سال قبل 41/1 درصد افزایش و نسبت به ماه قبل 6/6 درصد افزایش‌ یافته است.

7.پیوست

جدول 1 پیوست. آمار مربوط به رشد تولید کل رشته‌فعالیت‌ها (نسبت به ماه مشابه سال قبل 100=1400)

جدول 2 پیوست. آمار مربوط به رشد فروش کل رشته‌فعالیت‌ها (نسبت به ماه مشابه سال قبل (100=1400)

جدول ۳ پیوست. رشد شاخص تولید و فروش فعالیت‌های صنعتی و معدنی بورسی در اردیبهشت‌ماه سال 1404