1.مقدمه

طرح تقویت بسیج مستضعفان با عنوان طرح «اصلاح فصل چهارم قانون اساسنامه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» با شماره ثبت 629 در دوره نهم اعلام وصول شده و در تاریخ 1395/03/04 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است. شورای نگهبان مصوبه مجلس را مغایر با قانون اساسی شناخته است. در راستای رفع ایراد شورای نگهبان، مجلس در تاریخ 1396/08/26 اصلاحاتی را انجام داد. شورای نگهبان اصلاحات انجام را مغایر قانون اساسی شناخت. مصوبه اعاده شده مذکور در مجلس دوازدهم به شماره ثبت 7 اعلام وصول و برای رسیدگی به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی ارجاع شده است. در این گزارش، ضمن بررسی و تبیین ایراد شورای نگهبان، برای رفع آن پیشنهاد ارائه می‌شود.

2. اظهارنظر کارشناسی

ماده (1) این طرح بیان می‌کند که «هدف از تشکیل سازمان بسیج مستضعفین ایجاد توانایی‌های لازم در کلیه افراد معتقد به قانون اساسی و اهداف انقلاب اسلامی و سازماندهی آنان به منظور دفاع همه جانبه از کشور، نظام جمهوری اسلامی ایران و تلاش موثر و داوطلبانه در تمامی عرصه های حیات اجتماعی و پیشبرد اهداف و ضرورت‌های انقلاب اسلامی و تسریع در تحقق جامعه اسلامی در چارچوب تدابیر فرماندهی معظم کل قوا، سیاست‌های کلی نظام و مصوبات شورای عالی امنیت ملی از طرق زیر است:

الف- آموزش نظامی آحاد مردم برای دفاع از کشور و نظام جمهوری اسلامی

ب- تعلیم و تربیت در زمینه‌های عقیدتی، سیاسی و تخصص‌های مورد نیاز

پ- جذب و سازماندهی اعضای بسیج

ت- تهیه و اجرای طرح‌های دفاعی، امنیتی و جهادی با هماهنگی سایر دستگاه‌های مربوط

ث- تعمیق و ترویج ارزش‌ها، باورها و فرهنگ مبتنی بر تفکر بسیجی در جامعه

ج- کمک به کارامدی نظام و سازندگی کشور و پیشرفت برنامه‌های اقتصاد مقاومتی

چ- کمک به توسعه و رشد علمیِ، فناوری، ابتکارات و اختراعات بسیجیان

ح- کمک به مردم به هنگام بروز بلایا و حوادث غیرمترقبه با هماهنگ مراجع ذی ربط»

شورای نگهبان نسبت به ماده (1) طرح حاضر ایراد زیر را بیان کرده است:

«علی‌رغم اصلاح به عمل آمده در ماده 1، از آنجا که موارد مذکور در صدر ماده منحصر به طرق ذیل ماده شده است لذا مغایر اصول 110 و 176 قانون اساسی شناخته شده است» [1].

در توضیح ایراد شورای نگهبان باید گفت که محدوده فعالیت بسیج مستضعفان در ماده (1) این مصوبه بیان شده است. با این حال ممکن است حسب اقتضا‌ئات، فرماندهی کل قوا دستوراتی به این نهاد بدهند که خارج از این محدوده باشد و اقداماتی فراتر از موارد برشمرده خواسته شود. انحصار در محدوده فعالیت بسیج مستضعفان به معنای محدود کردن اختیارات فرماندهی کل قوا و شورای عالی امنیت ملی است. لذا این ماده مغایر اصول 110 و 176 قانون اساسی است. در راستای رفع ایراد شورای نگهبان پیشنهاد می‌شود که بندهای مذکور در ماده (1) به صورت تمثیلی بیان شوند تا حسب مورد فرماندهی کل قوا و شورای عالی امنیت ملی بتوانند از ظرفیت این نهاد به صورت حداکثری بهره‌گیری کنند [2].

3. نتیجه‌گیری

طرح «تقویت بسیج مستضعفان» در مجلس نهم به تصویب رسیده است. شورای نگهبان این مصوبه را دارای ایراد تشخیص داده است. بدین صورت که انحصار اقدامات بسیج مستضعفان به موارد مذکور در ماده (1) مصوبه، مغایر با اختیارات فرماندهی کل قوا و شورای عالی امنیت ملی (اصول 110 و 176) است. لذا باید تصریح گردد که موارد مذکور در این ماده تمثیلی می‌باشد. در راستای رفع ایراد شورای نگهبان، پیشنهاد می‌شود که قید «از جمله» قبل از عبارت «از طرق زیر است» افزوده شود.