1. مقدمه

انجمن بین‌المللی علائم کمک ناوبری و چراغ‌های دریایی (به‌صورت خلاصه انجمن بین‌المللی چراغ‌های دریایی) یک انجمن فنی بین‌المللی غیرانتفاعی است که در سال 1957 تأسیس شد. این انجمن، متصدیان، سازندگان، مشاوران و مؤسسات علمی و آموزشی در زمینه علائم کمک ناوبری دریایی را از تمام نقاط جهان گرد‌آوری کرده و فرصت تبادل و مقایسه تجربیات و دستاوردها را برای آنها فراهم می‌نماید. این انجمن از 22 آگوست 2024 رسماً وضعیت خود را از یک سازمان غیردولتی به یک سازمان بین‌دولتی تغییر داد. سازمان جدید، سازمان بین‌المللی علائم کمک ناوبری دریایی، نام دارد [1]. سازمان بنادر و دریانوردی به عنوان نماینده دولت جمهوری اسلامی ایران، با توجه به اهمیت علائم کمک ناوبری دریایی در تامین ایمنی دریانوردی، از سال ۱۳۳۶ در انجمن بین‌المللی چراغ‌های دریایی عضویت دارد.

«لایحه تصویب معاهده (کنوانسیون) سازمان بین‌المللی علائم کمک ناوبری دریایی» که بنابر پیشنهاد وزارت راه‌وشهرسازی در جلسه مورخ 1402/11/29 هیأت وزیران به تصویب رسیده است، مشتمل بر ماده واحده و 3 تبصره به انضمام متن معاهده مشتمل بر یک مقدمه، بیست‌و‌دو ماده و یک ضمیمه برای انجام تشریفات قانونی به مجلس شورای اسلامی ارسال شده است.

2. بررسی محتویات

در ارتباط با « لایحه تصویب معاهده (کنوانسیون) سازمان بین‌المللی علائم کمک ناوبری دریایی» موارد ذیل قابل طرح است:

الف) بر اساس تبصره «3» ماده واحده، از تاریخ لازم‌الاجراشدن این معاهده (کنوانسیون) برای دولت جمهوری اسلامی ایران، ردیف (49) جدول شماره (۲) پیوست ماده واحده قانون عضویت دولت جمهوری اسلامی ایران در سازمان‌ها و مجامع بین‌المللی مصوب ۱۳۶۵ نسخ می‌شود.

قانون عضویت دولت جمهوری اسلامی ایران در سازمان‌ها و مجامع بین‌المللی مشتمل بر ماده واحده و سه تبصره و دو فقره فهرست ضمیمه در جلسه 1365/01/26 در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسیده است. ردیف (49) جدول شماره (2) این قانون، به انجمن بین‌المللی چراغ‌های دریایی وزارت راه‌و‌ترابری سازمان بنادر و کشتیرانی ۸۰۰۰ فرانک سوییس اشاره دارد [2].

ب) بر اساس ماده (16) معاهده، هیچ‌گونه قید تحدید تعهدی در مورد این معاهده (کنوانسیون) در نظر گرفته نخواهد شد.

3. ملاحظات

در این بخش، مواد «لایحه تصویب معاهده (کنوانسیون) سازمان بین‌المللی علائم کمک ناوبری دریایی»، مورد بررسی قرار گرفته و نظرات کارشناسی عبارت است از:

الف) بر اساس بند «1» ماده (5) معاهده، سازمان از دولت‌های عضو، اعضای وابسته و اعضای همکار تشکیل خواهد شد. با توجه طی فرآیند قانونی جهت تصویب لایحه مذکور در مجلس شورای اسلامی، عضویت جمهوری اسلامی ایران در این سازمان به عنوان دولت عضو است.

ب) پیشنهاد می‌شود تبصره «2» ذیل ماده واحده بدین شکل اصلاح شود:

«تبصره ۲- رعایت اصول هفتادوهفتم (77)، یکصدوبیست‌و‌پنجم (125) و یکصدوسی‌و‌نهم (139) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در اجرا یا اصلاح این معاهده الزامی است.». باید توجه داشت از آنجایی کهبر اساس ماده (16) معاهده، هیچ‌گونه قید تحدید تعهدی در مورد این معاهده (کنوانسیون) در نظر گرفته نخواهد شد، در نتیجه امکان در نظرگرفتن حق‌شرط در موافقت‌نامه مذکور وجود ندارد. بنابراین وضعیت تبصره «2» پیشنهادی ذیل ماده‌واحده با موضوع رعایت اصول هفتادوهفتم (77)، یکصدوبیست‌و‌پنجم (125) و یکصدوسی‌و‌نهم (139) قانون اساسی، ابهام دارد و لازم است این ابهام برطرف شود.

4. جمع‌بندی و پیشنهادها

مطابق با آنچه بیان گردید پیشنهاد می‌شود تبصره «2» ذیل ماده‌واحده بدین شکل اصلاح شود: «تبصره ۲- رعایت اصول هفتادوهفتم (77)، یکصدوبیست‌و‌پنجم (125) و یکصدوسی‌و‌نهم (139) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در اجرا یا اصلاح این معاهده الزامی است.». با توجه به ماده (16) «معاهده (کنوانسیون) سازمان بین‌المللی علائم کمک ناوبری دریایی»، هیچ‌گونه قید تحدید تعهدی در مورد این معاهده (کنوانسیون) در نظر گرفته نخواهد شد، بنابراین وضعیت تبصره «2» و امکان پیگیری آن به عنوان یک حق شرط در ابهام قرار می‌گیرد. بدین ترتیب، تصویب لایحه مذکور نیازمند رفع ابهام در خصوص ماده (16) معاهده و انجام اصلاحات مورد نیاز است.

جدول 1. ارزیابی مفاد لایحه موافقت‌نامه