خلاصه مدیریتی

بیان/ شرح مسئله  

تحلیل روند رشد بخش صنعت از جنبه‌های مختلف، عاملی کلیدی در تحلیل‌های خُرد و کلان اقتصادی و یکی از ارکان تصمیم‌گیری در حوزه اقتصاد است. شاخص تولید بخش صنعت به‌دلیل‌ تأثیر نوسانات سطح فعالیت صنعت بر بخش‌های دیگر اقتصاد، به‌عنوان یک شاخص مهم اقتصادی کوتاه‌مدت مورد استفاده قرار می‌گیرد. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی به‌صورت ماهیانه شاخص تولید، فروش و قیمت شرکت‌های صنعتی بورسی را محاسبه می‌کند. اهمیت این شاخص به‌روز، برای اقتصاد ایران که تحولات زیادی دارد؛ بیشتر خواهد بود. زیرا بازخورد شوک‌های وارده به اقتصاد ایران و واکنش‌های سیاستگذاران باید در تواتر کمتر از فصل مورد رصد قرار گیرد؛ این در‌حالی است که آمار رسمی بخش حقیقی به‌صورت فصلی و با تأخیر ارائه می‌شود.

نقطه‌نظرات/ یافته‌های کلیدی

طی فروردین‌ماه سال 1404، شاخص تولید بخش صنعت مبتنی بر شرکت‌های صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با کاهش 4/1 درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش 7/9 درصدی مواجه شده‌ است. در این ماه نسبت به ماه مشابه سال قبل، از بین ۱۵ رشته‌فعالیت صنعتی بورسی 7 رشته‌فعالیت افزایش در شاخص تولید و 8 رشته‌فعالیت کاهش در شاخص تولید را تجربه کرده‌اند. رشته‌فعالیت‌های «خودرو و قطعات»، «کاشی و سرامیک» و «تجهیزات برقی» بیشترین سهم را در افزایش شاخص تولید و رشته‌فعالیت‌های «چوب و کاغذ»، «سایر کانی غیر فلزی» و «لاستیک و پلاستیک» بیشترین سهم را در کاهش شاخص تولید داشته‌اند.

همچنین، شاخص تولید شرکت‌های معدنی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 3/6 درصدی و نسبت به ماه قبل با افزایش 22/4 درصدی مواجه شده‌ است.

گفتنی است؛ طی فروردین‌ماه سال 1404، شاخص فروش بخش صنعت مبتنی بر شرکت‌های صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با کاهش 3/4 درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش 30/9 درصدی مواجه شده‌ است. در این ماه نسبت به ماه مشابه سال قبل، 5 رشته‌فعالیت افزایش در شاخص فروش و 10 رشته‌فعالیت کاهش در شاخص فروش داشته‌اند. رشته‌فعالیت‌های «تجهیزات برقی»، «خودرو و قطعات» و «غذایی و آشامیدنی بجز قند و شکر» بیشترین سهم را در افزایش شاخص فروش و رشته‌فعالیت‌های «سایر کانی غیر فلزی»، «چوب و کاغذ» و «لاستیک و پلاستیک» بیشترین سهم را در کاهش شاخص فروش داشته‌اند.

بر این اساس، شاخص فروش شرکت‌های معدنی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 25/5 درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش 2/8 درصدی مواجه شده‌ است.

در فروردین‌ماه سال 1404 نرخ رشد ماهیانه قیمت شرکت‌های صنعتی بورسی افزایش 1/9 درصدی داشته و رشد نقطه‌به‌نقطه با کاهش 8/3 واحد درصدی نسبت به ماه قبل، به 28/7 درصد رسیده است. گفتنی است، میانگین سالیانه شاخص قیمت فعالیت‌های صنعتی بورسی در فروردین‌ماه سال 1404 نسبت به ماه قبل 0/1 واحد درصد افزایش یافته و میزان 27/1 درصد افزایش را نشان‌ می‌دهد.

۱.مقدمه

شاخص تولید، فروش و قیمت بخش صنعت و معدن مبتنی بر شرکت‌های بورسی با استفاده از داده‌های ماهیانه شرکت‌های معدنی و صنعتی بورسی پذیرفته شده در بورس محاسبه می‌شود. در تهیه این شاخص‌ها از اطلاعات ماهیانه 346 شرکت بورسی استفاده می‌شود و علاوه‌بر اندازه‌گیری تغییرات میزان تولید، فروش و قیمت در بخش صنعت و معدن، در محاسبات ملی نیز نقش مهمی ایفا و برآوردی از تغییرات ماهیانه ارزش‌افزوده ایجاد شده را در صنایع مختلف و به‌دنبال آن در کل اقتصاد منعکس می‌کنند.

بر این اساس، شاخص تولید صنعت بانک مرکزی و مرکز آمار ایران با تواتر فصلی و همچنین شاخص قیمت فصلی مرکز آمار و شاخص قیمت ماهیانه بانک مرکزی منتشر می‌شود، اما الزامی به انتشار شاخص فروش صنعت ندارند. از طرفی، این آمار چندین ضعف اساسی دارد که مهم‌ترین آن وقفه سه‌ماهه در انتشار داده‌ها و بعضاً متوقف شدن انتشار آنها و نداشتن تواتر ماهیانه است.

شاخص‌های ماهیانه تولید، فروش و قیمت استخراج شده از اطلاعات عملکرد شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق‌ بهادار تهران تا حد زیادی می‌توانند با دقت مناسب و به‌صورت به‌هنگام تحولات بخش صنعت و معدن کشور را توضیح دهند و با توجه به بررسی‌های انجام شده و تطبیق دادن این شاخص با شاخص تولید صنعتی بانک مرکزی و مرکز آمار ایران که به‌صورت فصلی منتشر می‌شود، مشخص‌ شده، این شاخص به‌خوبی می‌تواند در وقفه انتشار این شاخص‌های رسمی، شاخص جایگزین مناسبی برای آن باشد. [1] در این مطالعه تغییرات شاخص‌های تولید، فروش و قیمت شرکت‌های صنعتی و معدنی پذیرفته شده در بورس و همچنین مهم‌ترین رشته‌فعالیت‌های آن در فروردین‌ماه سال 1404 مورد بررسی قرار گرفته است.

۲.شاخص‌های تولید و فروش بخش صنعت

در فروردین‌ماه سال 1404، شاخص تولید و فروش بخش صنعت مبتنی بر شرکت‌های صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل قبل کاهش 4/1 و 3/4 درصدی را تجربه کرده‌اند، همچنین نسبت به ماه قبل شاخص تولید و فروش کاهش 7/9 و 30/9 درصدی داشته‌اند.

 شکل 1. نمودار شاخص‌های تولید و فروش فعالیت‌های صنعتی (100=1400)

مأخذ: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.

طی سه‌ماهه منتهی به فروردین‌ماه سال 1404، رشد میانگین متحرک سه‌ماهه شاخص تولید کاهش 3/3 درصدی و شاخص فروش آن کاهش 2/6 درصدی را نشان می‌دهند.

شکل 3. نمودار رشد میانگین متحرک سه‌ماهه شاخص‌های تولید و فروش

فعالیت‌های صنعتی نسبت به دوره مشابه سال قبل (درصد)

مأخذ: همان.

 جدول 1. رشد شاخص تولید و فروش فعالیت‌های صنعتی و معدنی بورسی در فروردین‌ماه سال 1404

مأخذ: همان.

3.شاخص‌های تولید و فروش به تفکیک رشته‌فعالیت‌های صنعتی بورسی

فروردین‌ماه سال 1404 نسبت به ماه مشابه سال قبل، از بین ۱۵ رشته‌فعالیت صنعتی بورسی، 7 رشته‌فعالیت افزایش در شاخص تولید و 8 رشته‌فعالیت کاهش در شاخص تولید داشته است. رشته‌فعالیت‌های «خودرو و قطعات»، «کاشی و سرامیک» و «تجهیزات برقی» بیشترین افزایش در شاخص تولید و رشته‌فعالیت‌های «چوب و کاغذ»، «شیمیایی (بجز دارو)» و «محصولات فلزی بجز ماشین‏آلات و تجهیزات» بیشترین کاهش را در شاخص تولید داشته‌اند.

همچنین در این ماه نسبت به ماه مشابه سال قبل، از بین ۱۵ رشته‌فعالیت صنعتی بورسی، 5 رشته‌فعالیت افزایش در شاخص فروش و 10 رشته‌فعالیت کاهش در شاخص فروش را تجربه کرده‌اند. رشته‌فعالیت‌های «تجهیزات برقی»، «خودرو و قطعات» و «غذایی و آشامیدنی بجز قند و شکر» بیشترین افزایش در شاخص فروش و رشته‌فعالیت‌های «چوب و کاغذ»، «سایر کانی غیر فلزی» و «لاستیک و پلاستیک» بیشترین کاهش را در شاخص فروش تجربه کرده‌اند.

شکل 4. نمودار رشد شاخص‌های تولید و فروش رشته‌فعالیت‌های صنعتی در فروردین‌ماه سال 1404

نسبت به ماه مشابه سال قبل (درصد)

مأخذ: همان.

طی فروردین‌ماه سال 1404 نسبت به ماه مشابه سال قبل رشته‌فعالیت‌های «خودرو و قطعات»، «کاشی و سرامیک» و «تجهیزات برقی» بیشترین سهم را در افزایش شاخص تولید و رشته‌فعالیت‌های «چوب و کاغذ»، «سایر کانی غیر فلزی» و «لاستیک و پلاستیک» بیشترین سهم را در کاهش شاخص تولید داشته‌اند. همچنین، رشته‌فعالیت‌های «تجهیزات برقی»، «خودرو و قطعات» و «غذایی و آشامیدنی بجز قند و شکر» بیشترین سهم را در افزایش شاخص فروش و رشته‌فعالیت‌های «سایر کانی غیر فلزی»، «چوب و کاغذ» و «لاستیک و پلاستیک» بیشترین سهم را در کاهش شاخص فروش داشته‌اند.

شکل 5. نمودار سهم رشته‌فعالیت‌ها از رشد شاخص‌های تولید و فروش بخش صنعت

در فروردین‌ماه سال 1404 نسبت به ماه مشابه سال قبل (درصد)

مأخذ: همان.

در ادامه به بررسی رشته‌فعالیت‌های «خودرو و قطعات»، «شیمیایی (به‌جز دارو)» و «فلزات پایه» به‌دلیل ضریب اهمیت بالای این رشته‌فعالیت‌ها در محاسبه شاخص و همچنین رشته‌فعالیت‌های «غذایی و آشامیدنی به‌جز قند و شکر» و «دارو» پرداخته شده‌ است.

3-1. شاخص‌های تولید و فروش رشته‌فعالیت خودرو و قطعات

در فروردین‌ماه سال 1404 شاخص تولید رشته‌فعالیت خودرو و قطعات بر‌مبنای شرکت‌های بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 14/4 درصدی داشته‌است، همچنین شاخص فروش این رشته فعالیت نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 11/7 درصدی داشته است.

شکل 6. نمودار شاخص‌های تولید و فروش بخش خودرو و قطعات (100=1400)

مأخذ: همان.

همان‌طور که در شکل 8 نشان داده شده‌، نسبت به ماه مشابه سال قبل تنها شاخص فروش زیربخش «خودرو سنگین» کاهش یافته است.

  مأخذ: همان.                          

 3-2. شاخص‌های تولید و فروش رشته‌فعالیت شیمیایی به‌جز دارو

در فروردین‌ماه سال 1404 شاخص تولید رشته‌فعالیت شیمیایی به‌جز دارو، بر‌مبنای شرکت‌های بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش 9/8 درصدی داشته است. همچنین شاخص فروش آن نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش 7/1 درصدی داشته است.

ماخذ: همان.

مأخذ: همان.

مطابق شکل 11، نسبت به ماه مشابه سال قبل تنها شاخص فروش زیربخش «متانول» و شاخص تولید زیربخش «کودها و ترکیبات نیتروژن‌» افزایش یافته است.

 ماخذ: همان.                         

۳-3. شاخص‌های تولید و فروش رشته‌فعالیت فلزات پایه

در فروردین‌ماه سال 1404، شاخص تولید رشته‌فعالیت فلزات پایه بر‌مبنای شرکت‌های بورسی، نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش 2/3 درصدی داشته است. همچنین شاخص فروش آن نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش 2/6 درصدی داشته‌است.

شکل 12. نمودار شاخص‌های تولید و فروش بخش فلزات پایه (100=1400)

مأخذ: همان.

مطابق شکل 14، نسبت به ماه مشابه سال قبل، کاهش شاخص تولید زیربخش‌های «ورق» و «پروفیل» و کاهش شاخص فروش زیربخش‌های‌ «ورق»‌، «پروفیل» و «سایر» منجر به کاهش شاخص تولید و فروش شده ‌است.

  مأخذ: همان.                         

 3-4. شاخص‌های تولید و فروش رشته‌فعالیت غذایی و آشامیدنی به‌جز قند و شکر

در فروردین‌ماه سال 1404، شاخص تولید رشته‌فعالیت غذایی و آشامیدنی به‌جز قند و شکر بر‌مبنای شرکت‌های بورسی، نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش 5/9 درصدی داشته است. همچنین شاخص فروش آن نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 5/4 درصدی داشته است.

مأخذ: همان.

مطابق شکل 17، نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش شاخص تولید زیربخش‌های «لبنیات»، «روغنی‌ها» و «سایر» منجر به کاهش شاخص تولید و افزایش شاخص فروش زیربخش‌های «کیک و بیسکوئیت» و «سایر» منجر به افزایش شاخص فروش شده است.

 مأخذ: همان.

3-5. شاخص‌های تولید و فروش رشته‌فعالیت دارو

در فروردین‌ماه سال 1404 شاخص تولید رشته‌فعالیت دارو بر‌مبنای شرکت‌های بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 4/4 درصدی داشته است. همچنین شاخص فروش آن نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش 5/4 درصدی داشته است.

مأخذ: همان.

طبق شکل 20، نسبت به ماه مشابه سال قبل شاخص تولید تمام زیربخش‌ها افزایش یافته‌است، اما در مقابل کاهش شاخص فروش زیربخش‌های «فرآورده‌های تزریقی»، «قرص و کپسول» و «سایر» منجر به کاهش شاخص فروش شده است. .

  مأخذ: همان.                         

4. شاخص قیمت فعالیت‌های صنعتی بورسی

در فروردین‌ماه سال 1404 نرخ رشد ماهیانه قیمت شرکت‌های صنعتی بورسی افزایش 1/9 درصدی داشته، همچنین رشد نقطه‌به‌نقطه با کاهش 8/3 واحد درصدی نسبت به ماه قبل، به 28/7 درصد رسیده است. گفتنی است؛ میانگین سالیانه شاخص قیمت نیز در فروردین‌ماه سال 1404 نسبت به ماه قبل 0/1 واحد درصد افزایش یافته و میزان 27/1 درصد افزایش را نشان‌ می‌دهد.

شکل 21. نمودار درصد تغییر شاخص قیمت صنعت (100=1400)

مأخذ: همان.

بررسی شاخص قیمت شرکت‌های صنعتی بورسی نشان‌ می‌دهد؛ در فروردین‌ماه سال 1404، رشته‌فعالیت‌های «چوب و کاغذ» و «سیمان» بالاترین نرخ رشد ماهیانه و رشته‌فعالیت‌های «چوب و کاغذ» و «سیمان» بالاترین نرخ رشد نقطه‌به‌نقطه را تجربه کرده‌اند.

شکل 22. نمودار شاخص قیمت رشته‌فعالیت‌های بورسی- فروردین‌ماه سال 1404

مأخذ: همان.

5. شاخص‌های تولید و فروش شرکت‌های معدنی بورسی

در فروردین‌ماه سال 1404، شاخص تولید شرکت‌های معدنی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 3/6 درصدی مواجه شده و همچنین، شاخص فروش شرکت‌های معدنی بورسی نیز نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 25/5 درصدی مواجه شده‌ است.

مأخذ: همان.

مطابق شکل 25، نسبت به ماه مشابه سال قبل تنها شاخص تولید زیربخش «گندله» کاهش یافته است.

 مأخذ: همان.                         

6.جمع‌بندی

شاخص تولید، فروش و قیمت بخش صنعت و معدن مبتنی بر شرکت‌های بورسی از اطلاعات ماهیانه 346 شرکت بورسی استخراج می‌شود و با توجه به اینکه این شاخص با شاخص تولید صنعتی بانک مرکزی و مرکز آمار هم حرکتی مناسب دارد، با دقت زیادی می‌تواند تحولات بخش صنعت و معدن کشور را به‌صورت ماهیانه رصد کند. در این گزارش تغییرات شاخص‌های تولید، فروش و قیمت شرکت‌های صنعتی و معدنی پذیرفته شده در بورس و همچنین مهم‌ترین رشته‌فعالیت‌های آن در فروردین‌ماه سال 1404 مورد بررسی قرار گرفته است.

طی فروردین‌ماه سال 1404، شاخص تولید بخش صنعت مبتنی بر شرکت‌های صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با کاهش 4/1 درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش 7/9 درصدی مواجه شده و همچنین شاخص فروش بخش صنعت مبتنی بر شرکت‌های صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با کاهش 3/4 درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش 30/9 درصدی مواجه شده‌ است. گفتنی است؛ شاخص قیمت شرکت‌های صنعتی بورسی نیز نسبت به ماه مشابه سال قبل 28/7 درصد افزایش و نسبت به ماه قبل 1/9 درصد افزایش‌ یافته است.

7.پیوست

جدول 1 پیوست. آمار مربوط به رشد تولید کل رشته‌فعالیت‌ها (نسبت به ماه مشابه سال قبل 100=1400)

جدول 2 پیوست. آمار مربوط به رشد فروش کل رشته‌فعالیت‌ها (نسبت به ماه مشابه سال قبل (100=1400)

جدول ۳ پیوست. رشد شاخص تولید و فروش فعالیت‌های صنعتی و معدنی بورسی در فروردین‌ماه سال 1404