Author
M
1. مقدمه
مقام معظم رهبری در پیامی به مناسب روز ایثار و شهادت، استقلال و عزت ایران را مدیون مجاهدتهای شهدا و ایثارگران بیان نمودند [1]. در بند «۷» سیاستهای کلی نظام در امور «ترویج و تحکیم فرهنگ ایثار و جهاد و ساماندهی امور ایثارگران»، رهبر انقلاب بهصراحت موضوع حمایت از ایثارگران را بیان کردند. بند مذکور، «اولویت دادن به ایثارگران در سیاستگذاریها، برنامهها، قوانین و آییننامههای کشور و نیز در تخصیص و توزیع امکانات و حمایتهای دولتی و فعالیتها در زمینههای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی کشور به تناسب ایثار و جهاد در راه آرمانهای اسلام و اهداف انقلاب اسلامی» را مدنظر قرار میدهد [2]. به همین منظور طی سالهای گذشته، قوانین متعددی جهت حمایت از ایثارگران تصویب شده است که یکی از مهمترین قوانین در این حوزه، قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران است که حمایتهای دولتی از ایثارگران را در ابعاد مختلف ازجمله تأمین مسکن مورد توجه قرار دادهاند[3]. فصل دوم قانون جامع، خدمات مسکن را در ابعاد مختلف جهت ارائه به برخی از اقشار ایثارگران و خانواده آنها مدنظر قرار داده است. در مهرماه سال جاری و بهمنظور اجرای فصل دوم قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران تفاهمنامهای بین وزارت راه و شهرسازی و بنیاد شهید و امور ایثارگران مشتمل بر ۲۱ ماده و ۸ تبصره به امضا رسید.
در ماده (7) قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران، بهعنوان بخشی از فصل دوم قانون، تأمین زمین به ایثارگران مدنظر قرار گرفته شده است. مطالعه حاضر بهمنظور درک بهتر از عملکرد کمّی ماده (7) قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران تدوین شده است.
پس از تصویب یک قانون، نظام اداری وظیفه اجرای قانون را برعهده خواهد داشت. پس از اجرای قانون، توسط دولت باید نوعی ارزیابی انجام گیرد تا مشخص شود که آیا سیاست موردنظر به نتیجه مطلوب رسیده است یا خیر؟ بنابراین ارزیابی خطمشی یک مرحله کاملاً حیاتی در فرایند سیاستگذاری است که برای تعیین نتایج و پیامدهای حاصل از اجرا ضروری است. بهطورکلی دستهبندیهای مختلفی از روشهای ارزیابی یک خطمشی وجود دارد. یکی از رایجترین این دستهبندیها، تقسیمبندی چهارگانه ارزیابی فرایند، ارزیابی نتیجه، ارزیابی تأثیر و تحلیل هزینه- فایده است[4]. در این گزارش، روش ارزیابی مورد استفاده، ارزیابی نتیجه است. بهعبارتدیگر این گزارش به دنبال تعیین تعداد مشمولان یک امتیاز خاص در قانون است. بهعبارت دقیقتر تعداد مشمولانی که از امتیاز ماده (7) قانون جامع بهرهمند شدهاند، نشان داده خواهد شد.
فصل دوم قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران، به موضوع ارائه خدمات مسکن به ایثارگران میپردازد. در ماده (3) قانون مذکور، دستهبندی خدمات مسکن بهشرح ذیل مشخص شده است:
الف) تأمین و واگذاری زمین یا مسکن،
ب) واگذاری منازل اجاره بهشرط تملیک،
ج) ارائه تسهیلات بانکی بلندمدت با کارمزد حداکثر چهار درصد (4 %) با بازپرداخت بیستساله،
د) ودیعه مسکن استیجاری،
ه) کمک بلاعوض،
و) پرداخت هزینه تعمیر منزل و تبدیل به احسن کردن مسکن نامناسب،
ز) معافیت از هزینههای آمادهسازی زمین، خدمات و تسهیلات مهندسی و شهری که حسب مورد به ایثارگران واجد شرایط تعلق میگیرد.
در ماده (7) قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران نیز موضوع تأمین و واگذاری زمین، بهعنوان یکی از دستههای فوقالذکر اشاره شده است. متن ماده (7) این قانون آمده است:
«وزارت راه و شهرسازی موظف است برای جانبازان بیستوپنج درصد (25 %) و بالاتر، آزادگان، همسران شهید و یا قیم قانونی فرزندان شهید (به نام فرزندان) نسبت به تأمین زمین برمبنای قیمت منطقهای سال 1369 و اولین سال قیمت منطقهای برای زمینهایی که قیمت منطقهای سال 1369 را ندارند با هماهنگی بنیاد شهید و امور ایثارگران اقدام نماید. درصورتیکه واگذاری زمین به واجدین شرایط این ماده ممکن نباشد دولت مکلف است بهازای آن جهت هریک از مشمولان مبلغ پنجاه میلیون (50000000) ریال برای سال اول و متناسب با نرخ تورم جهت سالهای بعد، اعتبار لازم را اختصاص دهد.
در جدول ذیل آمار ایثارگران مشمول ماده (7) مشخص شده است. همانطور که مشخص است بیشترین تعداد مشمولان ماده مذکور مربوط به جانبازان 25 درصد با حدود 48 درصد و کمترین آن آزادگان با حدود 7 درصد است:
جدول 1. تعداد مشمولان ماده (7) به تفکیک ایثارگران[5]
|
عنوان |
تعداد |
درصد از کل مشمولان |
درصد در صف انتظار |
|
فرزند شهید |
179021 |
33.55 |
54.58 |
|
همسر شهید |
61135 |
11.45 |
19.93 |
|
آزادگان |
38355 |
7.18 |
0.07 |
|
جانبازان بالای 25 درصد |
255063 |
47.80 |
25.40 |
بنابر اطلاعات دریافتی از بنیاد شهید و امور ایثارگران[6]، طی سالهای 1385 تا 1403، حدود 388189 نفر مشمول ماده (7) قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران هستند. از این تعداد، حدود 200758 نفر از مشمولان، از خدمات مذکور بهرهمند نشدهاند. بهعبارتدیگر و همانطور که در شکل (1) نیز مشاهده میشود، حدود 52 درصد از مشمولان نتوانستهاند از خدمات ماده (7) قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران بهرهمند شوند.
شکل 1. نمودار تعداد مشمولان بهرهمند از امتیاز ماده (7) قانون جامع[6]
آنچه مشخص است اینکه با گذشت سالهای طولانی از ارائه چنین خدمتی، تنها 48 درصد از مشمولان، از خدمات مربوطه بهرهمند شدهاند. عملکرد نهچندان مورد انتظار ماده (7) قانون، زمینهساز مطالبهگریهای متعددی ازسوی ایثارگران و درنهایت نارضایتی در میان این قشر از جامعه شده است. وزارت راه و شهرسازی باید بهمنظور حفظ شأن و کرامت ایثارگران مشمول مزایای ماده (7) قانون، اقدامات مناسبی جهت تسریع در ارائه مزایای فوق ارائه دهد. ازجمله این اقدامات، تأمین زمین کافی در استانهای مورد نظر و در صورت امکان، دولت میتواند تسهیلات بانکی جهت تأمین زمین را برای مشمولان فراهم سازد. البته در تأمین زمین، ضروری است ملاحظات سند ملی آمایش سرزمین، قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها، مصوب 1374/03/310 با اصلاحات بعدی و تبصره «۲» ماده (9) قانون جهش تولید مسکن، مصوب 1400/06/24 رعایت شود.
در شکل (2)، نیز پراکندگی مشمولانی که هنوز از امتیاز ماده (7) بهرهمند نشدهاند نوع ایثارگری نمایش داده شده است. در متن ماده (7) قانون مشمولان شامل، جانبازان بیستوپنج درصد (25 %) و بالاتر، آزادگان، همسران شهید و یا قیم قانونی فرزندان شهید (به نام فرزندان) هستند.
شکل 2. نمودار تعداد مشمولان در صف انتظار دریافت خدمات براساس دستهبندی ایثارگران[6]
همانطور که در شکل فوق مشاهده میشود، فرزندان شهید با 55 درصد و جانبازان بالای 25 درصد با 25 درصد بیشترین قشر هستند که هنوز در صف دریافت امتیاز ماده (7) هستند. ازسویدیگر در رابطه بین تعداد مشمولان ماده (7) که در جدول 1 به تفکیک بیان شد، با تعداد مشمولان در صف انتظار که در شکل ۲، آورده شد، نتایج زیر قابل بیان است:
-فرزندان شهید، حدود 33 درصد مشمولان را بهخود اختصاص میدهند که از این تعداد حدود 61.21 درصد در صف انتظار هستند.
-همسر شهید، حدود 11 درصد مشمولان را بهخود اختصاص میدهند که از این تعداد حدود 65.46 درصد در صف انتظار هستند.
-آزادگان، حدود 7 درصد مشمولان را بهخود اختصاص میدهند که از این تعداد حدود 0.37 درصد در صف انتظار هستند.
-جانبازان بالای 25 درصد، حدود 47 درصد مشمولان را بهخود اختصاص میدهند که از این تعداد حدود 19.99 درصد در صف انتظار هستند.
3.جمعبندی
این گزارش به بررسی عملکرد ماده (7) قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران درخصوص ارائه زمین مناسب توسط دولت به مشمولان تعیین شده در ماده (7) پرداخته است. در ماده (۷) قانون مذکور، وزارت راه و شهرسازی موظف به تأمین زمین برای جانبازان بیستوپنج درصد (25 %) و بالاتر، آزادگان، همسران شهید و یا قیم قانونی فرزندان شهید (به نام فرزندان) شده است. آنچه مشخص است اینکه با گذشت سالهای طولانی از اجرای این قانون، حدود 52 درصد مشمولان هنوز در صف انتظار دریافت امتیاز فوقالذکر هستند. همانطور که در گزارش اشاره شد، جانبازان بالای 25 درصد با حدود 48 درصد بیشترین مشمولان و آزادگان با حدود 7 درصد کمترین تعداد مشمولان ماده (7) هستند. ازسویدیگر بیشترین تعداد مشمولان در صف انتظار برای دریافت مزایای ماده (7)، فرزندان شهید، با 54 و کمترین آنها آزادگان، با 0.07 درصد هستند.