بیان/ شرح مسئله
داشتن تصویری بهنگام و قابل اعتماد از وضعیت بخش حقیقی اقتصاد در تصمیمگیریهای اقتصادی بسیار با اهمیت است. بااینحال، مشابه اکثر کشورهای دنیا، در ایران نیز اولین برآوردها از رشد اقتصادی هر فصل حداقل سه ماه پس از پایان آن فصل منتشر میشود. برای نمونه، مراجع آماری کشور، آمارهای رشد اقتصادی تابستان سال 1403 را در پایان فصل پاییز منتشر کرده اند. در راستای کاهش این تأخیر و دستیابی به آمارهایی بهنگامتر، مرکز پژوهشهای مجلس تلاش کرده است در چارچوب حسابهای ملی ماهانه با استفاده از دادههای ماهانه در دسترس، رشد اقتصادی و رشد ارزشافزوده فعالیتهای عمده اقتصادی برای هر ماه را برآورد و منتشر کند تا امکان واکنشهای بهنگام سیاستگذاری نسبت به تغییر روندهای بخش حقیقی اقتصاد، فراهم شود.
نقطهنظرات/ یافتههای کلیدی
طبق محاسبات مرکز پژوهشها، در دیماه 1403 رشد اقتصادی کشور 1/8 درصد و رشد اقتصادی بدون نفت نیز 1/3 درصد برآورد میشود.
طبق محاسبات مرکز پژوهشها، ارزشافزوده گروه کشاورزی در دی ۱۴۰۳ نسبت به ماه مشابه سال قبل 3/5 درصد رشد داشته است. برآوردهـای انجـام شـده در ایـن زمینـه بـا توجـه بـه آمارهای پایه دریافتی از وزارت جهاد کشاورزی حاکی از افزایش تولید محصولات اصلی زراعی و محصولات باغی در دیماه است.
طبق محاسبات مرکز پژوهشها، ارزشافزوده بخش نفت خام و گاز طبیعی در دی ١٤٠۳ نسبت به ماه مشابه سال قبل رشد 6/5 درصدی داشته است که نسبت به آذرماه قبل نشاندهنده افزایش اندک تولیـد نفت خام بر اساس آمار اوپک از منابع ثانویه نسبت به مدت مشابه سال قبل است.
طبق محاسبات مرکز پژوهشها، ارزشافزوده گروه صنایع و معادن در دی 1403 نسبت به ماه مشابه سال قبل رشد منفی 1/6 درصدی داشته است که کاهش آن نسبت به آذرماه عمدتا ناشی از کاهش شاخص تولید صنایع بورسی در دیماه 1403 و کاهش شاخص فروش نهادههای ساختمانی بورسی است.
طبق محاسبات مرکز پژوهشها، ارزشافزوده گروه خدمات در دی 1403 نسبت به ماه مشابه سال قبل رشد 2/7 درصدی داشته است. در دی ماه بخش خدمات تحتتأثیر رشد بخشهای اصلی ازجمله بخشهای «حملونقل و انبارداری»، «املاک و مستغلات» و «فعالیتهای مالی و بیمه» بوده است.
داشتن تصویری بهنگام و قابل اعتماد از تحولات تولید ناخالص داخلی کشور، میتواند بهطور موثر به بهبود سیاستگذاری و پایش دقیقتر اقتصاد کلان کمک کند. بااینحال در ایران مشابه اکثر کشورهای دنیا اولین برآوردها از رشد اقتصادی فصل مدنظر، حداقل سه ماه پس از پایان فصل مذکور منتشر میشود. برای رفع این چالش در ادبیات اقتصاد کلان چارچوبهایی برای برآورد رشد اقتصادی ماهانه ارائه شده است. در این چارچوبها سعی میشود تا با استفاده از دادههایی که بهصورت بهنگام و با تواتر زیاد (غالباً ماهانه) در دسترس هستند، رشد اقتصادی کشور در سریعترین زمان ممکن برآورد شود. در این راستا، با استفاده از حداکثر دادههای ماهانه در دسترس و استفاده از چارچوب حسابهای ملی ماهانه، ارزشافزوده فعالیتهای عمده اقتصادی و رشد اقتصادی ماهانه با حداقل تاخیر برآورد میشود. گزارش حاضر، چهارمین گزارش ماهانه «برآورد تولید ناخالص داخلی» است و این امکان را فراهم خواهد کرد که در هر ماه بتوان تصویری بهنگام از وضعیت بخش حقیقی اقتصاد ایران ارائه کرد و رشد اقتصادی هر ماه، قبل از انتشار آمارهای بانک مرکزی و مرکز آمار ایران برآورد خواهد شد.
برای کسب اطلاعات بیشتر درخصوص روششناسی و تفصیل دادههای استفاده شده به گزارش «چارچوبی برای کنونبینی بخش حقیقی اقتصاد ایران» مراجعه شود [1]. شایان ذکر است در این گزارش با توجه به لزوم سازگاری نتایج برآمده از این گزارش با سایر برآوردها از بخش حقیقی توسط این مرکز و بهدلیل عدم محاسبه توالی حسابها توسط مرکز آمار ایران، از حسابهای ملی بانک مرکزی استفاده شده است.
همچنین لازم به ذکر است در برخی از بخشها از آمار مقدماتی جهت برآورد استفاده میشود، لکن تعدیل آمارها با دسترسی به آمارهای قطعی اجتناب ناپذیر است، که این موضوع امری رایج در تهیه حسابهای ملی فصلی و ماهانه میباشد.
براساس آمار بانک مرکزی تولید ناخالص داخلی کشور در فصل تابستان سال 1403 به میزان 2/7 درصد رشد داشته، همچنین رشد اقتصادی بدون نفت 2/3 درصد گزارش شده است. [2]
بر همین اساس، طبق محاسبات مرکز پژوهشها، رشد اقتصادی کشور در دی 1403 معادل 1/8 درصد و رشد اقتصادی بدون نفت نیز 1/3 درصد برآورد میشود.
شکل 1. نمودار رشد تولید ناخالص داخلی ماهانه(100=1395)
مآخذ: دادههای فصلی تا تابستان 1403 براساس حسابهای ملی بانک مرکزی- دادههای ماهانه محاسبات تحقیق.
شکل 2. نمودار رشد تولید ناخالص داخلی بدون نفت ماهانه (100=1395)
مآخذ: همان.
همانطور که درشکل 3 نشان داده شده، از نرخ رشد 1/8 واحد درصدی در دیماه سال 1403 بخش کشاورزی سهمی معادل 0/04 واحد درصد، بخش نفت و گاز سهمی معادل 0/59 واحد درصد، گروه صنایع و معادن سهمی معادل منفی 0/48 واحد درصد و گروه خدمات سهمی معادل 1/64 واحد درصد را بهخود اختصاص داده است.
شکل 3. نمودار سهم بخشهای اقتصادی از رشد اقتصادی دی 1403 (100=1395)
مأخذ: همان.
براساس اعلام بانک مرکزی بخش کشاورزی در فصل تابستان سال 1403 رشد 2/8 درصدی را ثبت کرده است.
نتایج برآوردهای این مرکز نشان میدهد در دی 1403، ارزشافزوده گروه کشاورزی نسبت به ماه مشابه سال قبل 3/5 درصد رشد داشته است. برآوردهـای انجـام شـده در ایـن زمینـه بـا توجـه بـه آمارهای پایه دریافتی از وزارت جهاد کشاورزی حاکی از آن است که در دیماه تولید محصولات زراعی، باغی و دامی نسبت به ماه مشابه سال قبل بهترتیب 4/5، 3 و 3/1 درصد افزایش یافته است. همچنین، براساس آمار دریافتی از مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی میزان بارش در دیماه ۱۴۰۳ افزایش 0/9 میلیمتری داشته است.
شکل 4. نمودار رشد ارزشافزوده ماهانه بخش کشاورزی (100=1395)
مأخذ: همان.
براساس اعلام بانک مرکزی بخش نفت خام و گاز طبیعی در فصل تابستان سال 1403 رشد 8/8 درصدی را ثبت کرده است.
نتایج برآوردهای این مرکز نشان میدهد ارزشافزوده گروه نفت در دی سال ١٤٠۳ نسبت به ماه مشابه سال قبل رشد 6/5 درصدی داشته است. طبق آخرین آمار اوپک از منابع ثانویه و برآوردهای در دسترس، تولید نفت ایران در دیماه با رشد بیشتری نسبت به ماههای قبل روبهرو بوده است.
شکل 5. نمودار رشد ارزش افزوده ماهانه بخش نفت خام و گاز طبیعی (100=1395)
مأخذ: همان.
براساس اعلام بانک مرکزی، گروه صنایع و معادن در فصل تابستان سال 1403 رشد 1/7 درصدی را ثبت کرده است.
این گروه شامل بخشهای «ساختمان، صـنعت، اسـتخراج معدن، تأمین آب، برق و گاز طبیعی» است. نتایج برآوردهای این مرکز نشان میدهد گروه صنایع و معادن در دی سال۱۴۰۳ نسبت به ماه مشابه سال قبل به ترتیب رشد منفی 1/6 درصدی داشته است که عمدتاً تحتتأثیر کاهش شاخص تولید بخش صنعت و کاهش شاخص فروش نهادههای ساختمانی بورسی بوده است. [3]، [4]
شکل 6. نمودار رشد ارزش افزوده ماهانه گروه صنایع و معادن (100=1395)
مأخذ: همان.
براساس اعلام بانک مرکزی گروه خدمات در فصل تابستان سال 1403 رشد 2/5 درصدی را ثبت کرده است.
نتایج برآوردهای این مرکز نشان میدهد ارزشافزوده گروه خدمات در دی سال ۱۴۰۳ نسبت به ماه مشابه سال قبل رشد 2/7 درصدی را ثبت کرده است.
در دیماه بخشهای «حملونقل انبارداری»، «املاک و مستغلات» و «فعالیتهای مالی و بیمه» رشد مثبتی را نسبت به مدت مشابه سال قبل ثبت کردهاند.
شکل 7. نمودار رشد ارزش افزوده ماهانه بخش خدمات (100=1395)
مأخذ: همان.
براساس اعلام بانک مرکزی تولید ناخالص داخلی در فصل تابستان 1403 رشد 2/7 درصدی و تولید ناخالص داخلی بدون نفت رشد 2/3 درصدی را ثبت کرده است.
به همین ترتیب نتایج برآوردهای مرکز پژوهشها نشان میدهد تولید ناخالص داخلی با نفت در دی سال ۱۴۰۳ رشد 1/8 درصدی و بدون نفت رشد 1/3 درصدی داشتهاست. همچنین در دی سال ۱۴۰۳، بخش کشاورزی تحتتأثیر افزایش تولید محصولات زراعی و باغی با رشد 3/5 درصدی، بخش نفت خام و گاز طبیعی تحتتأثیر افزاش تولید نفت خام با رشد 6/5 درصدی، گروه صنایع و معادن تحتتأثیر کاهش شاخص صنایع بورسی در بخش صنعت و معدن و کاهش شاخص فروش نهادههای ساختمانی بورسی با رشد منفی 1/6 درصدی و گروه خدمات تحتتأثیر رشد مثبت بخشهای اصلی خود با رشد 2/7 درصدی روبهرو بوده است.
جدول 1. رشد ارزشافزوده به تفکیک فعالیتهای اقتصادی
|
پاییز 1402 |
سال ۱۴۰۲ |
بهار 1403 |
تابستان 1403 |
پاییز 1403 |
دی 1403 |
|
|
گروه کشاورزی |
0/2 |
0/2 |
3/1 |
2/8 |
2/1 |
3/5 |
|
نفت و گاز طبیعی |
14/3 |
14/7 |
9/5 |
8/8 |
3/1 |
6/5 |
|
گروه صنایع و معادن |
3/8 |
4/5 |
3/6 |
1/7 |
2/9 |
-1/6 |
|
گروه خدمات |
3/7 |
3/8 |
1/9 |
2/5 |
3/7 |
2/7 |
|
تولید ناخالص داخلی |
4/2 |
4/5 |
3/2 |
2/7 |
3/3 |
1/8 |
|
تولید ناخالص داخلی (بدون نفت) |
3/3 |
3/6 |
2/5 |
2/3 |
3/3 |
1/3 |
مأخذ: همان.