نوع گزارش : گزارش های تقنینی
نویسنده
کارشناس گروه تامین اجتماعی و رفاه دفتر مطالعات اجتماعی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی
گزیده سیاستی
طرح «فهرست قوانین و احکام نامعتبر در حوزه ایثارگران» با هدف بررسی و تنقیح 143 عنوان قانونی متفاوت ارائه شده است. کلیات طرح حاضر بهرغم کاستیهای جزئی در تجمیع برخی موارد، بهدلیل تبعیت از رویکرد قانون برنامه هفتم پیشرفت، مثبت ارزیابی میشود.
1.مقدمه
نظام اسلامی بهمنظور پاسداشت و تکریم از جامعه ایثارگران کشور بهعنوان پرچمداران فرهنگ ایثار و جهاد، قوانین و الزامات سیاستی متعددی را طی سالیان گذشته مصوب و اجرا کرده است. فارغ از میزان اجرایی شدن این قوانین و بهینه بودن رویکردهای حاکم بر آنها، ازجمله مسائلی که سبب بروز ابهامات تقنینی و اجرایی در سطح دستگاههای مجری و متولی و ازسویدیگر ابهام در حقوق و امتیازات جامعه معزز ایثارگران و خانواده آنان شده است، وجود قوانین و مقررات متعدد و بعضاً همپوشان در این حوزه است که در برخی موارد دارای عدم ارتباط تاریخی و طولی با یکدیگر و همچنین انباشت قوانین زائد و منقضی شده در این حوزه است. ازاینرو با هدف رفع ابهام و پالایش و تنقیح قوانین و مقررات این عرصه، «طرح فهرست قوانین و احکام نامعتبر در حوزه ایثارگران» به شماره ثبت 51، در تاریخ 1403/02/10 از سوی نمایندگان محترم در دستور کار مجلس شورای اسلامی قرار گرفته است و در تاریخ 1403/۰7/۱5 در کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی، مورد بحث و بررسی قرار گرفت و با اصلاحاتی در متن به تصویب رسید. گزارش حاضر به بررسی مصوبه کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی پیرامون طرح مذکور خواهد پرداخت.
2.اظهارنظر کارشناسی درخصوص طرح
قانون برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران[1]، واجد احکام متعددی در حوزه ایثارگری است. در ماده (31) خود حکمی را ارائه داده است که گویای توجه دقیق سیاستگذار به چالش همپوشانی و انباشت زائد قوانین در حوزه ایثارگری است. مطابق جز «۱» بند «ت» ماده (31) این قانون، دولت مکلف شده است که اقدام قانونی لازم را برای اصلاح و تجمیع همه قوانین و مقررات موجود در حوزه خدماترسانی به ایثارگران، تا پایان سال اول برنامه، بهعمل آورد. در این راستا، ارائه طرح «فهرست قوانین و احکام نامعتبر در حوزه ایثارگران» توسط نمایندگان محترم، گویای توجه دقیق آنها به رویکرد نهفته در برنامه هفتم پیشرفت است و میتواند زمینهای مناسب برای تسهیل اقدام دولت فراهم آورد.
طرح «فهرست قوانین و احکام نامعتبر در حوزه ایثارگران» شامل بررسی 138 عنوان قانونی متفاوت در حوزه ایثارگران است. با این طرح، 301 حکم قانونی بهعنوان احکام مدت منقضی شناخته شده و از چرخه قوانین خارج خواهند شد. همچنین 187 حکم بهعنوان احکام منسوخه ضمنی و منتفی اعلام خواهند شد. در جدول ۱ وضعیت آماری قوانین و احکام قانونی ایثارگری، در طرح «فهرست قوانین و احکام نامعتبر در حوزه ایثارگران»، به تفکیک وضعیت تنقیح، ارائه شده است.
جدول 1.تغییرات اجاره نشینی و مالکیت واحدهای مسکونی در سال 1401نسبت به سال1395
|
وضعیت تنقیح |
کل قوانین |
|
|
تعداد عنوان قانون |
تعداد احکام |
|
|
احکام منسوخه ضمنی و منتفی |
78 |
187 |
|
احکام مدت منقضی |
65 |
301 |
در ادامه به برخی از احکام اولویتدار این فهرست و موارد مصرح و مغفول در طرح حاضر، اشاره خواهد شد.
-یکی از تأکیدات درست طرح حاضر، اشاره به نسخ ضمنی قوانینی است که بهلحاظ موضوعی همپوشان هستند (همچون موارد مصرح در ردیف 16 و 37 طرح در حوزه درمان و پرداخت حقوق وظیفه)، ولی دامنه شمول متفاوتی دارند؛ تنقیح این دست از قوانین، میتواند زمینهساز انسجام و یکپارچگی قانونی و افزایش نظارتپذیری قوانین شود.
-با توجه به سالیانه بودن قوانین بودجه سنواتی و منقضی شدن طبیعی این قوانین در پایان یک سال اجرای قانون، تصریح طرح فوق مبنی بر «منقضی شدن قوانین بودجه سنواتی»، گرچه مثبت ارزیابی میشود، اما خطر بروز این شائبه را ایجاد میکند که برای منقضی شدن قوانین بودجه سنواتی در سالهای دیگر (پس از تصویب طرح مذکور)، به ارائه طرح و قانون جدیدی نیاز است؛ که اینطور نیست.
-در مستندات مربوط به ردیف 89، برای نسخ احکام مربوط به «قانون تسهیلات استخدامی و اجتماعی جانبازان انقلاب اسلامی مصوب 1374» [2]، به نسخ ضمنی احکامی همچون تبصره «2» بند «ب» ماده (2) و تبصره بند «ج» ماده (2) اشاره شده است. اما بررسیهای کارشناسی نشــان میدهد که در ماده (2) قانون فوق، بند «ب» نیز به موجب بند «ج» ماده (1) قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران[3] ، نسخ ضمنی شده است. لذا بند «ب» ماده (2) قانون موصوف نیز باید نسخ شود.
- در مستندات مربوط به ردیف 113، پیرامون احکام قانون برنامه چهارم توسعه مصوب 1383 [4]، به برخی از احکام مدت منقضی در حوزه ایثارگری اشاره شده اســت؛ اما به بند «ب» ماده (50) این قانون ،3در حوزه شهریه دانشجویان ایثارگر، اشاره ای نشده است. این حکم هم از لحاظ زمانی منقضی شده است و هم با توجه به ماده (66) قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران، نسخ ضمنی شده است. مضافاً اینکه این حکم در برنامه های بعدی توسعه نیز تکرار شده است، لذا این حکم باید منسوخ اعلام شود.
-در مستندات مربوط به ردیف 65 اشاره شده است که قانون «ایجاد تسهیلات برای ورود رزمندگان و جهادگران داوطلب بسیجی به دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی»، مصوب1367به موجب ماده (70) قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران نسخ ضمنی شده اســت. اما، با توجه به اینکه قانون «اصلاح قانون ایجاد تســهیلات برای ورود رزمندگان و جهادگران داوطلب بسیجی به دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی»[5]، نیز اصلاحیه ای بر قانون موضوعه در این ردیف است؛ ازاین رو قانون مؤخر نیز به موجب ماده (70) قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران، نسخ ضمنی شده است.
-در مستندات مربوط به ردیف 128، اشاره شده است که «قانون اصلاح بند «و» ماده (44) قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه»[6] با توجه به سالیانه بودن قوانین بودجه، با سپری شدن مدت قانون منقضی می شود. علاوه بر اینکه دلایل مورد استناد مربوط به قوانین بودجه است و ارتباطی با قوانین برنامه توسعه ندارد که باید مورد اصلاح قرار گیرد، یکی دیگر از مستندات محکم نسخ ضمنی این قانون یعنی ماده (21) قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران که مرجع اصلی تعیین ضوابط و سهمیه استخدامی حوزه ایثارگری است مورد بی توجهی قرار گرفته و باید به عنوان دلایل و مستندات در ردیف128مورد اشاره قرار گیرد.
3.جمعبندی و پیشنهاد
این گزارش به بررسی مصوبه کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی در خصوص طرح «فهرست قوانین و احکام نامعتبر در حوزه ایثارگران» پرداخته است. هدف کلی طرح، رفع همپوشانیهای احتمالی در میان قوانین موجود و تنقیح قوانین زائد در این حوزه است. از این منظر، کلیات طرح حاضر که در راستای تسهیل اتخاذ رویکرد کلی قانون برنامه هفتم پیشرفت، بهویژه جزء «۱» بند «ت» ماده (31)، پیرامون تجمیع و تنقیح قوانین ایثارگری است، مثبت ارزیابی میشود و در صورت رفع برخی کاستیهای جزئی موجود در طرح، همچون شامل نمودن بند «ب» ماده (50) قانون برنامه چهارم توسعه جز احکام مدت منقضی، تصویب آن توصیه می گردد.
جدول 2. اظهارنظر در خصوص ردیفهای طرح «فهرست قوانین و احکام نامعتبر در حوزه ایثارگران»- مخصوص صحن علنی
|
ارجاع به کمیسیون |
موافق بهشرط اصلاح |
مخالف |
موافق |
شماره ماده |
|
|
|
|
√ |
ردیف 1 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 2 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 3 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 4 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 5 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 6 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 7 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 8 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 9 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 10 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 11 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 12 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 13 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 14 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 15 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 16 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 17 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 18 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 19 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 20 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 21 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 22 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 23 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 24 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 25 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 26 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 27 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 28 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 29 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 30 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 31 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 32 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 33 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 34 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 35 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 36 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 37 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 38 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 39 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 40 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 41 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 42 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 43 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 44 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 45 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 46 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 47 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 48 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 49 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 50 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 51 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 52 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 53 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 54 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 55 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 56 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 57 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 58 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 59 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 60 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 61 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 62 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 63 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 64 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 65 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 66 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 67 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 68 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 69 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 70 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 71 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 72 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 73 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 74 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 75 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 76 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 77 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 78 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 79 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 80 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 81 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 82 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 83 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 84 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 85 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 86 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 87 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 88 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 89 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 90 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 91 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 92 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 93 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 94 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 95 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 96 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 97 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 98 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 99 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 100 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 101 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 102 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 103 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 104 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 105 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 106 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 107 |
|
|
√ |
|
ردیف 108 |
|
|
|
|
|
√ |
ردیف 109 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 110 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 111 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 112 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 113 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 114 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 115 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 116 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 117 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 118 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 119 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 120 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 121 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 122 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 123 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 124 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 125 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 126 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 127 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 128 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 129 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 130 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 131 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 132 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 133 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 134 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 135 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 136 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 137 |
|
|
|
|
√ |
ردیف 138 |
