ارزیابی عملکرد قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران (4)؛ (بررسی فصل امور فرهنگی، آموزشی، ورزشی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت)

نوع گزارش : گزارش های نظارتی

نویسندگان

1 کارشناس گروه رفاه و تامین اجتماعی دفتر مطالعات اجتماعی، مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی

2 کارشناس گروه تامین اجتماعی و رفاه دفتر مطالعات اجتماعی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی

چکیده
به منظور تعیین چارچوب های لازم برای ارائه خدمات به جامعه معزز ایثارگری کشور، قوانین و مقررات متنوعی وضع شده که یکی از مهم ترین آنها، قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران است. به رغم گذشت بیش از ۱۰ سال از تصویب این قانون، تاکنون ارزیابی دقیقی از عملکرد آن از سوی دستگاه های متولی، به ویژه بنیاد شهید و امور ایثارگران صورت نپذیرفته و همین مسئله سبب ایجاد تفاسیر مختلف از میزان و دلایل اجرایی نشدن آن شده است. مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی با توجه به مفاد ماده (۷۴) این قانون و با همکاری بنیاد شهید و امور ایثارگران، عملکرد مالی و عملیاتی قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران را به تفکیک فصول قانون جامع و به تفکیک موضوع مواد هر فصل از قانون، با تمرکز بر سال های اجرای قانون برنامه ششم توسعه کشور طی دوره (۱۴۰۰-۱۳۹۶) مورد ارزیابی کارشناسی قرار داده است. با توجه به حجم بالای احکام مربوط به فصول هشت گانه قانون، ارزیابی عملکرد دستگاه های اجرایی ذی ربط در قالب سلسله گزارش ها (به تفکیک و با توجه به حجم فصول) ارائه خواهد شد. این گزارش چهارمین گزارش از مجموعه گزارش های ارزیابی عملکرد قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران خواهد بود و به بررسی احکام فصل هفتم (امور فرهنگی، آموزشی، ورزشی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت) خواهد پرداخت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

 خلاصه مدیریتی

بیان/ شرح مسئله

نظام اسلامی بهمنظور پاسداشت و تکریم از جامعه ایثارگران کشور، بهعنوان پرچمداران فرهنگ ایثار و جهاد، قوانین و الزامات سیاستی متعددی را طی سالیان گذشته مصوب و اجرا کرده است. یکی از‌‌ مهم‌ترین قوانین تدوین در این زمینه که در‌واقع پس از ابلاغ سیاست‌های کلی نظام در امور «ترویج و تحکیم فرهنگ ایثار و جهاد و ساماندهی امور ایثارگران»،‌‌ مهم‌ترین سند پشتیبان در زمینه تبیین حقوق و چارچوب ارائه خدمات به جامعه ایثارگری کشور بهشمار میآید، «قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران» است. به‌رغم گذشت بیش از 10 سال از تصویب این قانون، تاکنون ارزیابی دقیقی از عملکرد این قانون از‌سوی دستگاههای متولی، بهویژه بنیاد شهید و امور ایثارگران صورت نپذیرفته و همین مسئله سبب ایجاد تفاسیر مختلف از میزان و دلایل اجرایی نشدن آن شده‌ است. مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی با توجه به مفاد ماده (74) این قانون و با همکاری بنیاد شهید و امور ایثارگران، برای نخستینبار در کشور، از زمان تصویب این قانون، عملکرد مالی و عملیاتی قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران را به تفکیک فصول قانون جامع و به تفکیک موضوع مواد هر فصل از قانون، با تمرکز بر سالهای اجرای قانون برنامه ششم توسعه کشور طی دوره (1400-1396) مورد ارزیابی کارشناسی قرار داده است. با توجه به حجم بالای احکام مربوط به فصول هشتگانه قانون، ارزیابی عملکرد دستگاههای اجرایی ذیربط در قالب سلسله گزارش‌ها (به تفکیک و با توجه به حجم فصول) ارائه خواهد شد. این گزارش چهارمین گزارش از مجموعه گزارش‌های ارزیابی عملکرد قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران خواهد بود و به بررسی احکام فصل هفتم (امور فرهنگی، آموزشی، ورزشی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت) خواهد پرداخت.

 

نقطه نظرات/یافته های کلیدی

یافتههای گزارش حاضر نشان داد که پیرامون فصل امور فرهنگی، آموزشی، ورزشی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت، علیرغم اجرای برخی اقدامات همچون «تشکیل شورای‌عالی ترویج و توسعه فرهنگ ایثار و شهادت»، «تأمین و پرداخت (100%) هزینه شهریه کلیه دانشجویان مشمول براساس آیین‌نامه اجرایی مربوط»، «تولید برنامههای رادیویی و تلویزیونی و هنری مرتبط با ایثار و شهادت ازسوی دستگاههای اجرایی متولی امور فرهنگی کشور» و «اعطای سهمیههای ورود به دانشگاههای آموزش‌عالی به مشمولین»، چالشهایی نیز در مسیر اجرای احکام این فصل دیده‌ می‌شود که از آن جمله میتوان به: «عدم تأمین بخشی از اعتبارات مورد نیاز برای اجرای مفاد فصل هفتم قانون»، «عدم اعطای بورسیه تحصیلی در داخل کشور»، بهویژه «عدم انجام نظرسنجی درخصوص کیفیت برنامههای رادیویی، تلویزیونی و هنری» اشاره کرد.

 

پیشنهاد راهکارهای تقنینی، نظارتی یا سیاستی

در راستای اجرای بهینه احکام فصل معیشت و رفاه پیشنهاد میشود:

  1. از ظرفیتهای قانونی شورای‌عالی ترویج و توسعه فرهنگ ایثار و شهادت استفاده شود،
  2. هدف‌گذاری متناسب با نیاز جامعه و منابع مالی برای اجرایی شدن پروژههای فرهنگی و هنری مربوط به ایثار و شهادت صورت پذیرد،
  3. به نیازهای فرهنگی، ورزشی و تفریحی و هنری جامعه ایثارگران در راستای ارتقای سطح سلامت فردی و اجتماعی ایشان توجه شود و اعتبارات مورد نیاز برای اجرای مفاد فصل هفتم این قانون تأمین شود.

1.  مقدمه

صیانت از آرمان شهدا و تکریم فرهنگ ایثار و شهادت ازجمله‌‌ مهم‌ترین زیربناهای تقویت نظام اسلامی و تحکیم قوای اخلاقی و انسانی در جامعه ایرانی است. یکی از‌‌ مهم‌ترین مصادیق تحقق این رسالت در نظام حکمرانی جمهوری اسلامی ایران، صیانت از جامعه ایثارگران و خانواده‌های معظم آنان، در قالب ارائه خدمات متنوع شهروندی در ساحت‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی است. بدینمنظور و برای تعیین چارچوب ارائه خدمات به این قشر معزز، قوانین و مقررات متنوعی در کشور وضع شده که یکی از مهم‌ترین آنها، قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران است. قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران مشتمل بر 8 فصل و 76 ماده در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید و از تاریخ تأیید مجمع تشخیص مصلحتنظام (1391/10/02) بهمدت چهار سال بهصورت آزمایشی لازمالاجرا شد. قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران، مصوب 1391/10/02 و اصلاحات بعدی آن بهاستناد مفاد ماده (47) قانون احکام دائمی برنامههای توسعه کشور (مصوب 1395/11/10) دائمی شد.

مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی با توجه به مفاد ماده (74) این قانون و با همکاری بنیاد شهید و امور ایثارگران، عملکرد مالی و عملیاتی قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران را به تفکیک فصول قانون جامع و به تفکیک موضوع مواد هر فصل از قانون، با تمرکز بر سالهای اجرای قانون برنامه ششم توسعه کشور (1400-1396) مورد ارزیابی کارشناسی قرار داده است. با توجه به حجم بالای احکام مربوط به فصول هشتگانه قانون، ارزیابی آن در قالب سلسله گزارش‌ها (به تفکیک و با توجه به حجم فصول) ارائه خواهد شد. این گزارش، چهارمین گزارش از سلسله گزارش‌های ارزیابی عملکرد قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران خواهد بود و به بررسی احکام فصل هفتم (امور فرهنگی، آموزشی، ورزشی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت) خواهد پرداخت.

در این راستا، در ابتدای گزارش بهشکل خلاصه موضوع فصل، عملکردها، چالشها و راهکارهای پیشنهادی جهت اجرای قوانین ذکر شده در حوزه ترویج فرهنگ ایثار و شهادت بررسی میشود و سپس ارزیابی عملکرد دستگاههای متولی اجرای احکام قانونی یاد شده، به تفکیک مواد و تبصرهها، به تفصیل در جداول مربوطه بررسی و ارائه میشود. در پایان گزارش نیز پیشنهادهایی جهت اصلاح قوانین مذکور و بهبود عملکرد دستگاههای متولی، پیرامون فصل هفتم قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران، ارائه میشود.

 

۲.بررسی فصل هفتم: امور فرهنگی، آموزشی، ورزشی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت

2-1. موضوع فصل: فصل هفتم قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران مواد (62) تا (72) این قانون را شامل میشود و به امور فرهنگی، آموزشی، ورزشی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت پرداخته و شامل موضوعات ذیل میشود:

  • موظف بودن دانشگاهها و مؤسسات آموزشعالی جهت انتقال دانشجویان و پذیرفته‌‌شدگان (مشمولان موضوع ماده (62) این قانون) به دانشگاهها و مؤسسات آموزشعالی محل سکونت خانواده آنان و یا نزدیکترین محل و همچنین تغییر رشته همطراز در گروه آزمایشی مربوط برای یکبار؛
  • تشکیل شورای‌عالی ترویج و توسعه فرهنگ ایثار و شهادت با شرح وظایف و ترکیب مذکور در ماده (63) این قانون؛
  • تصویب‌نامه شماره 14574/ ت 50559 ﻫ مورخ 1395/2/11 هیئتوزیران بهعنوان آیین‌نامه اجرایی موضوع ماده (64) این قانون درخصوص حفظ، جمعآوری و تمرکز کلیه اسناد و آثار شهدا و ایثارگران؛
  • اعطای نشان ویژه به کلیه ایثارگران در چارچوب آیین‌نامه اجرایی که به تصویب هیئتوزیران میرسد؛
  • پرداخت 100% هزینه شهریه کلیه دانشجویان مشمول موضوع ماده (66) این قانون توسط بنیاد (آیین‌نامه اجرایی تبصره ماده (66) این قانون در جلسه مورخ 1395/1/25 به تصویب هیئتوزیران رسیده است)؛
  • تأمین و پرداخت هزینه خدمات آموزشی طرح شاهد در برنامههای آموزش عمومی و سایر برنامههای آموزشعالی در چارچوب آیین‌نامه اجرایی ماده (67) این قانون که در جلسه مورخ 1394/8/17 به تصویب هیئتوزیران رسیده است؛
  • تولید برنامههای رادیویی و تلویزیونی و هنری مرتبط با ایثار و شهادت در چارچوب آیین‌نامه اجرایی ماده (68) این قانون؛
  • تشویق و حمایت از نخبگان و سرآمدان علمی، فرهنگی، ورزشی و هنری خانواده شاهد و ایثارگران در چارچوب آیین‌نامه اجرایی ماده (69) این قانون؛
  • اختصاص سهمیههای ورود به دانشگاهها و مؤسسات آموزشعالی به تفکیک (5%) و (25%) برای مشمولان مذکور در ماده (70) این قانون؛
  • اختصاص (20%) از سهمیه هیئت‌علمی دانشگاهها و مؤسسات آموزشی و پژوهشی به جامعه ایثارگران به‌شرح ماده (71) این قانون؛
  • بهره‌مندی ایثارگران و خانوادههای آنان از امکانات تفریحی، فرهنگی، هنری و ورزشی دستگاههای اجرایی موضوع ماده (2) این قانون با (50%) تخفیف.

 

2-2. عملکرد فصل هفتم: مهم‌ترین اقدامات قانونی انجامشده بهمنظور تحقق اهداف و خدمات مذکور در این فصل عبارتند از:

- تشکیل شورای‌عالی ترویج و توسعه فرهنگ ایثار و شهادت؛

- تصویب آیین‌نامه اجرایی حفظ و نگهداری اصل آثار و اسناد فرهنگی، هنری، تاریخی و علمی مکتوب و غیرمکتوب شهدا و ایثارگران، دفاع مقدس و انقلاب اسلامی؛

- تصویب و ابلاغ آیین‌نامه اجرایی تجلیل از ایثارگران مشمول با اعطای نشان ویژه؛

- تصویب و ابلاغ آیین‌نامه تشویق و حمایت از نخبگان و سرآمدان شاهد و ایثارگران؛

- ارائه تسهیلات آموزشی برای انتقال دانشجویان ایثارگر به محل سکونت خانواده آنان و یا نزدیکترین محل و همچنین امکان تغییر رشته همطراز در گروه آزمایشی مربوط برای یکبار؛

- تأمین و پرداخت (100%) هزینه شهریه کلیه دانشجویان مشمول براساس آیین‌نامه اجرایی مربوط؛

- تأمین و پرداخت هزینههای خدمات آموزشی «طرح شاهد» براساس آیین‌نامه اجرایی مربوط؛

- تولید برنامههای رادیویی و تلویزیونی و هنری مرتبط با ایثار و شهادت ازسوی دستگاههای اجرایی متولی امور فرهنگی کشور؛

- اعطای سهمیههای ورود به دانشگاههای آموزش‌عالی به مشمولین؛

- اختصاص (20%) سهمیه جذب اعضای هیئت‌علمی دانشگاهها و مؤسسات آموزشی و پژوهشی و مراکز علمی از بین جامعه ایثارگران مشمول؛

- اعطای (50%) تخفیف برای ایثارگران و خانوادههای آنان در بهره‌‌‌مندی از تسهیلات تفریحی، فرهنگی، هنری و ورزشی دستگاههای اجرایی ذی‌ربط.

 

2-3. چالشهای فصل هفتم: مهم‌ترین چالشهای این فصل عبارتند از:

- عدم تأمین بخشی از اعتبارات مورد نیاز برای اجرای مفاد فصل هفتم قانون؛

- عدم انجام نظرسنجی درخصوص کیفیت برنامههای رادیویی، تلویزیونی و هنری؛

- عدم اعطای بورسیه تحصیلی در داخل کشور.

 

2-4. ارزیابی عملکرد فصل هفتم به تفکیک مواد قانونی: ارزیابی عملکرد (فصل هفتم) قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران به تفکیک مواد قانونی‌ به‌شرح مندرج در جداول (1) تا (11) این گزارش آمده است.

 

جدول 1. فصل هفتم (امور فرهنگی، آموزشی، ورزشی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت)

ماده قانونی

(62)

شماره تبصره

-

موضوع

انتقال ایثارگران موضوع این ماده از دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش‌عالی پذیرفته شده به دانشگاه‌های نزدیک محل سکونت.

متن قانون

دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش‌عالی دولتی، دانشگاه آزاد اسلامی و مراکز آموزش‌عالی غیرانتفاعی موظفند با رعایت مقطع تحصیلی و نوع مؤسسه، نسبت به انتقال دانشجویان و پذیرفته‌شدگان، آزادگان، اسرا، جانبازان بیست‌وپنج درصد (۲۵%) و بالاتر و همسر و فرزندان آنان و دانشجویان شاهد به دانشگاه مؤسسات آموزش‌عالی محل سکونت خانواده آنان و یا نزدیک‌ترین محل و همچنین تغییر رشته همطراز در گروه آزمایشی مربوط برای یک‌بار اقدام نمایند.

اقدامات قانونی انجامشده

ابلاغ این قانون به دستگاه‌های موضوع ماده (2)

شاخص میزان خدمت

تعداد دانشجویان منتقل‌شده

واحد سنجش

نفر

دستگاه اجرایی مسئول

1. دستگاه‌ها و مؤسسات آموزش‌عالی،

2. بنیاد شهید و امور ایثارگران.

تعداد کل افراد مشمول

تعداد تقاضا، محور است.

عملکرد

(تعداد کل خدمت‌گیرندگان)

به‌طور میانگین 85% متقاضیان از این امکان در هر سال طی دوره پنج‌ساله استفاده کرده‌اند.

عملکرد (تعداد خدمت‌گیرندگان به تفکیک سال)

1396

7758

1397

7858

1398

7428

1399

3176

1400

3265

درصد تحقق

85%

علت عدم تحقق

ابهام در متن قانون به‌نحوی‌که درصد نقل‌وانتقال تعیین نشده است.

راهکارهای پیشنهادی

1.       اخذ عملکرد دستگاه‌های مسئول طی سال‌های برنامه ششم توسعه،

2.       اصلاح و به‌روزرسانی اطلاعات و آمار عملکرد و میزان تحقق اجرای مفاد مندرج در این ماده قانونی طی دوره پنج‌ساله برنامه ششم توسعه‌ ازسوی بنیاد مورد انتظار است،

3.       اصلاح متن ماده (62) و مشخص کردن درصد میزان نقل‌وانتقال دانشجویان.

 

جدول 2. فصل هفتم (امور فرهنگی، آموزشی، ورزشی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت)

ماده قانونی

(63)

شماره تبصره

تبصره‌های «۱»، «۲»، «۳» و «۴»

موضوع

تشکیل‌ شورای‌عالی ترویج و توسعه فرهنگ ایثار و شهادت

متن قانون

با هدف توسعه، ترویج و نهادینه نمودن فرهنگ جهاد، ایثار و شهادت و زنده نگه ‌داشتن یاد شهیدان و حفظ و تقویت شأن و جایگاه الگوهای عینی عرصه جهاد، ایثار و شهادت،‌ شورای‌عالی ترویج و توسعه فرهنگ ایثار و شهادت با شرح وظایف و ترکیب زیر تشکیل ‌می‌شود.

الف) شرح وظایف:

۱. سیاستگذاری در زمینه احیا، حفظ، ترویج و نهادینه نمودن فرهنگ جهاد، ایثار و شهادت،

۲. ساماندهی و هماهنگی در برنامه‌ریزی‌های کلان دستگاه‌ها و نهادهای متولی دولتی و غیردولتی،

۳. به‌کارگیری ظرفیت‌های جامعه و کشور برای تحقق اهداف شهیدان، جانبازان و آزادگان،

۴. ساماندهی نحوه تجلیل و تقدیر از ایثارگران و استفاده از توان و ظرفیت آنان در توسعه و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت.

ب) ترکیب:

۱. رئیس‌جمهور به‌عنوان رئیس شورا،

۲. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی،

۳. وزیر علوم، تحقیقات و فناوری،

۴. وزیر آموزش‌و‌پرورش،

۵. وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی،

۶. وزیر کشور،

۷. رئیس ستاد کل نیروهای مسلح،

۸. رئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران،

۹. نماینده ولی‌فقیه در بنیاد،

۱۰. رئیس بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس،

۱۱. رئیس سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران،

۱۲. رئیس سازمان تبلیغات اسلامی،

۱۳. معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور،

۱۴. یکی از مجتهدین به انتخاب‌ شورای‌عالی حوزه علمیه قم،

۱۵. رئیس مرکز رسیدگی به امور مساجد،

۱۶. رئیس شورای سیاستگذاری ائمه جمعه سراسر کشور،

۱۷. دو نفر از نمایندگان عضو کمیسیون اجتماعی با معرفی کمیسیون و انتخاب مجلس شورای اسلامی.

‌تبصره «۱»- دبیرخانه شورا در بنیاد مستقر می‌باشد و مسئولیت پشتیبانی علمی، پژوهشی و خدماتی متناسب با وظایف و مسؤولیت شورا را برعهده خواهد داشت.

‌تبصره «۲»- دستگاه‌های اجرایی ذی‌ربط موظفند به‌منظور توسعه و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت از تشکل‌ها و سازمان‌های غیردولتی فرهنگی، هنری، پژوهشی و ورزشی که در حوزه ایثارگران فعالیت می‌نمایند، حمایت‌های مادی و معنوی به عمل آورند.

‌تبصره «۳»- دستورالعمل‌های داخلی شورا به پیشنهاد دبیرخانه به تصویب شورا خواهد رسید.

تبصره «۴»- مصوبات این شورا با تأیید رئیس‌جمهور لازم‌الاجرا خواهد بود.

اقدامات قانونی انجامشده

شورای‌عالی ترویج و توسعه فرهنگ ایثار و شهادت تشکیل‌ شده ‌است.

شاخص میزان خدمت

1. تعداد جلسات‌ شورای‌عالی ترویج و توسعه فرهنگ ایثار و شهادت،

2. میزان ریالی حمایت‌های مادی از تشکل‌ها و سازمان‌های غیردولتی فرهنگی، هنری، پژوهشی و ورزشی که در حوزه ایثارگران فعالیت می‌نمایند،

3. تعداد مصوبات اجرا شده‌ شورای‌عالی نسبت به تعداد کل مصوبات.

واحد سنجش

1.      تعداد جلسات تشکیل‌شده،

2.      هزار ریال،

3.      درصد.

دستگاه اجرایی مسئول

1.       بنیاد شهید و امور ایثارگران،

2.       دستگاه‌های اجرایی عضو‌ شورای‌عالی ترویج و توسعه فرهنگ ایثار و شهادت،

3.       دستگاه‌های موضوع ماده (2) این قانون.

ماده قانونی 

(۶۳)

تعداد کل افراد مشمول

-

عملکرد

(تعداد کل خدمت‌‌گیرندگان)

-

عملکرد (تعداد‌‌ خدمت‌گیرندگان به تفکیک سال)

1396

1. از تعداد جلسات تشکیل‌شده‌ شورای‌عالی ترویج و توسعه فرهنگ ایثار و شهادت طی دوره پنج‌ساله اطلاعاتی دریافت نشد.

2. از میزان ریالی حمایت‌های مادی از تشکل‌ها و سازمان‌های غیردولتی فرهنگی، هنری، پژوهشی و ورزشی که در حوزه ایثارگران فعالیت می‌کنند نیز عملکردی وجود ندارد.

3. از تعداد مصوبات اجرا شده‌ شورای‌عالی نسبت به تعداد کل مصوبات نیز عملکردی وجود ندارد.

1397

1398

1399

1400

درصد تحقق

     نامشخص

علت عدم تحقق

1. با توجه به اهمیت و حساسیت موضوع «ترویج فرهنگ ایثار و شهادت» به‌عنوان یکی از‌ مهم‌ترین تکالیف بنیاد شهید و امور ایثارگران و‌ شورای‌عالی مذکور، ضروری است اقدامات لازم توسط مسئولان ذی‌ربط برای بررسی علل عدم تشکیل جلسات‌ شورای‌عالی ترویج و توسعه فرهنگ ایثار و شهادت صورت گیرد.

2. بنیاد دبیر این‌ شورای‌عالی است و لذا نقش هماهنگ‌کنندگی دارد و با توجه به اینکه به‌طور قانونی متولی ارائه بخش عمده‌ای از خدمات به ایثارگران است برای انعکاس مسائل مختلف ایثارگران و طرح موضوع در‌ شورای‌عالی نیز مسئولیت دارد.

راهکارهای پیشنهادی

1. شورای‌عالی ترویج و توسعه فرهنگ ایثار و شهادت با ریاست رئیس‌جمهور فرصت قانونی مغتنمی است که از آن استفاده نشده است. ضروری است بنیاد و سایر سازمان‌ها و وزارتخانه‌های عضو‌ شورای‌عالی به وظایف خود در این زمینه عمل و گزارش اقدامات خود را به‌ شورای‌عالی ارائه نمایند.

2. پیگیری تدوین دستورالعمل اجرایی لازم‌ ازسوی دبیرخانه شورا و تصویب و ابلاغ آن‌ ازسوی ریاست محترم جمهور.

 

جدول 3. فصل هفتم (امور فرهنگی، آموزشی، ورزشی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت)

ماده قانونی

(64)

شماره تبصره

تبصره «۱»، تبصره «۲»

موضوع

حفظ، جمع‌آوری و تمرکز کلیه اسناد و آثار شهدا و ایثارگران

متن قانون

با توجه به‌ضرورت حفظ، جمع‌آوری و تمرکز کلیه اسناد و آثار شهدا و ایثارگران، دولت موظف است اقدامات لازم را در جهت حفظ و نگهداری اصل آثار و اسناد فرهنگی، هنری، تاریخی و علمی مکتوب و غیرمکتوب شهدا و ایثارگران دفاع مقدس و انقلاب اسلامی با رعایت اصول طبقه‌بندی به عمل آورد.

‌تبصره «۱»- در صورت انتشار این آثار رعایت حقوق مادی و معنوی صاحبان آن الزامی است.

تبصره «۲»- آیین‌نامه اجرایی این ماده حداکثر ظرف 3ماه توسط بنیاد با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، مرکز اسناد ملی، ستاد کل نیروهای مسلح و معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور تهیه و به تصویب‌ هیئت‌وزیران خواهد رسید.

اقدامات قانونی انجامشده

تصویب‌ آیین‌نامه اجرایی ماده (64) این قانون طی تصویب‌نامه شماره 14574/ت 50559 مورخ 1395/2/11 هیئت‌وزیران

شاخص میزان خدمت

1. تصویب‌ آیین‌نامه اجرایی،

2. تعداد اسناد فرهنگی، هنری، تاریخی و علمی مکتوب گردآوری‌شده،

3. گردآوری و ثبت تاریخ شفاهی ایثارگران،

4. ساماندهی و پالایش اسناد ایثارگران،

5. تعداد موارد انتشار آثار و اسناد فرهنگی، هنری و تاریخی و علمی مکتوب و غیرمکتوب.

واحد سنجش

     آیین‌نامه اجرایی،

    تعداد اسناد مکتوب،

   نفر،

   سند،

 

      مورد.

دستگاه اجرایی مسئول

بنیاد شهید و امور ایثارگران

تعداد کل افراد مشمول

-

عملکرد

(تعداد کل خدمت‌‌گیرندگان)

-

عملکرد (تعداد‌‌ خدمت‌گیرندگان به تفکیک سال)

1396

1. تصویب‌ آیین‌نامه اجرایی ماده (64) این قانون طی تصویب نامه شماره 14574/ت50559 مورخ 11/2/ 1395 هیئت‌وزیران،

2. از تعداد اسناد مکتوب گردآوری‌شده عملکردی ارائه نشده است،

3. سالانه به‌طور متوسط تاریخ شفاهی 7740 نفر از ایثارگران گردآوری و ثبت می‌گردد. (10.000 نفر در هر سال هدف‌گذاری‌ شده ‌است)،

4. سالانه به‌طور متوسط به تعداد 18.000 سند ساماندهی و پالایش می‌شوند. (30.000 سند برای هر سال هدف‌گذاری شده‌ است)،

5. در مورد تعداد موارد انتشار آثار و اسناد فرهنگی، هنری و تاریخی و علمی مکتوب و غیرمکتوب گزارشی ارائه نشده است.

1397

1398

1399

1400

درصد تحقق

 آیین‌نامه اجرایی تصویب‌ شده ‌است.

      -

    77 ٪ تعداد هدف‌‌‌گذاری شده محقق شده ‌است.

     60 % تعداد هدف‌‌‌گذاری شده محقق شده‌ است.

     نامشخص

علت عدم تحقق

نداشتن برنامه در تعیین پروژه‌ها و تعیین هدف‌‌‌گذاری‌‌‌‌ها متناسب با منابع مالی و سایر منابع مورد نیاز و عدم ارائه گزارش‌های مستمر عملکرد هر پروژه.

راهکارهای پیشنهادی

1.       تداوم برنامه جمع‌آوری، حفظ و نگهداری اسناد و آثار شهدا و ایثارگران در برنامه هفتم توسعه با توجه به اهمیت موضوع،

2.       انتشار آثار مکتوب ایثارگران با توجه به‌ضرورت نهادینه‌‌‌‌‌سازی فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه،

3.       بودجه‌ریزی عملیاتی تا سطح تعیین پروژه‌ها در بنیاد می‌تواند به هدف‌‌‌گذاری متناسب با منابع و اجرایی شدن پروژه‌ها و ارائه گزارش عملکرد (قابل‌اتکا) کمک نماید.

 

جدول 4. فصل هفتم (امور فرهنگی، آموزشی، ورزشی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت)

ماده قانونی

(65)

شماره تبصره

-

موضوع

اعطای نشان ویژه به ایثارگران موضوع این ماده براساس‌ آیین‌نامه اجرایی

متن قانون

به‌منظور تجلیل از همسر، فرزند، والدین شهدا، مفقودان، اسرا و همچنین جانبازان، آزادگان و همسر و فرزندان جانبازان‌ بیست‌و‌پنج درصد (۲۵%) و بالاتر و رزمندگان، به آنان نشان ویژه اعطا خواهد شد. اعطای نشان ویژه به کلیه ایثارگران، تابع‌ آیین‌نامه اجرایی خواهد بود که در کارگروهی متشکل از نمایندگان بنیاد، معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور، ستاد کل نیروهای مسلح با مسئولیت معاونت حقوقی و امور مجلس ریاست جمهوری حداکثر ظرف‌‌‌‌‌6 ماه تهیه و به تصویب‌ هیئت‌وزیران خواهد رسید. این نشان غیر از نشان‌های دولتی است که تحت‌ آیین‌نامه مربوط اعطا می‌شوند.

اقدامات قانونی انجامشده

تصویب‌ آیین‌نامه اجرایی‌ ماده (۶۵) این قانون توسط هیئت‌وزیران در جلسه مورخ 1401/6/13 که طی نامه شماره 125532 مورخ 1401/7/17 توسط معاون اول رئیس‌جمهور ابلاغ شد.

شاخص میزان خدمت

تعداد نشان ویژه اعطا شده به ایثارگران موضوع ماده (65) این قانون.

واحد سنجش

نفر

دستگاه اجرایی مسئول

بنیاد شهید و امور ایثارگران

تعداد کل افراد مشمول

-

عملکرد

(تعداد کل خدمت‌‌گیرندگان)

-

عملکرد (تعداد‌‌ خدمت‌گیرندگان به تفکیک سال)

1396

عملکردی نداشته ‌است.

تأخیر در تصویب‌ آیین‌نامه اجرایی موجب شده طی دوره مورد بررسی این حکم قانونی عملکردی نداشته ‌باشد.

1397

1398

1399

1400

درصد تحقق

0%

علت عدم تحقق

تصویب‌ آیین‌نامه اجرایی ماده (65) این قانون با تأخیر 10 ساله (این‌ آیین‌نامه در جلسه مورخ 1401/6/13 هیئت‌وزیران به تصویب رسیده است).

راهکارهای پیشنهادی

پیگیری لازم برای تحقق مفاد‌ آیین‌نامه اجرایی ابلاغی‌ ازسوی هیئت محترم وزیران.

 

جدول 5. فصل هفتم (امور فرهنگی، آموزشی، ورزشی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت)

ماده قانونی

(66)

شماره تبصره

تبصره

موضوع

پرداخت 100% هزینه شهریه کلیه دانشجویان موضوع این ماده توسط بنیاد براساس‌ آیین‌نامه اجرایی

متن قانون

بنیاد موظف است نسبت به تأمین و پرداخت صددرصد (۱۰۰%) هزینه شهریه کلیه دانشجویان شاهد (همسر و فرزندان شهدا)، جانبازان‌ بیست‌و‌پنج درصد (۲۵%) و بالاتر و همسر و فرزندان آنها و آزادگان و همسر و فرزندان آنان را که در مؤسسات آموزش‌عالی غیرانتفاعی غیردولتی، پیام‌نور، شبانه دولتی، دانشگاه آزاد اسلامی و هر مؤسسه و دانشگاه آموزش‌عالی شهریه‌بگیر مورد تأیید وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مشغول تحصیل می‌باشند، اقدام نماید.[1]

تبصره تعیین رشته‌های تحصیلی مورد نیاز، نوع، میزان و شرایط پرداخت هزینه شهریه دانشجویی به‌موجب‌ آیین‌نامه‌ای خواهد بود که توسط بنیاد و با همکاری وزارتخانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تهیه و به تصویب‌ هیئت‌وزیران خواهد رسید.

اقدامات قانونی انجامشده

1- تصویب‌ آیین‌نامه اجرایی ماده (66) این قانون در جلسه مورخ 1395/1/25 هیئت‌وزیران

2- پیش‌‌‌‌‌‌‌بینی  اعتبار در بودجه مصوب سالانه بنیاد

شاخص میزان خدمت

1)      تصویب‌ آیین‌نامه اجرایی ماده (66) این قانون

2)      تعداد دانشجویان تحت پوشش تأمین و پرداخت شهریه توسط بنیاد

واحد سنجش

1)      آیین نامه اجرایی

2)      نفر / دانشجو

دستگاه اجرایی مسئول

بنیاد شهید و امور ایثارگران

تعداد کل افراد مشمول

تعداد تقاضا محور است (61.119 دانشجو تا پایان سال 1400)

عملکرد

(تعداد کل خدمت‌‌گیرندگان)

به‌طور متوسط سالانه 100.034 نفر دانشجو از جامعه ایثارگران تحت پوشش برنامه تأمین و پرداخت شهریه دانشجویی بوده‌اند.

عملکرد (تعداد‌‌ خدمت‌گیرندگان به تفکیک سال)

1396

132.281

1397

128.043

1398

107.122

1399

71.606

1400

61.119

درصد تحقق

100 %

علت عدم تحقق

هرچند در حال حاضر اعتبارات لازم برای اجرای این بند پیش‌‌‌‌‌‌‌بینی شده، لکن به‌استناد گزارش رسمی بنیاد، منابع مالی لازم برای پرداخت دیون ایجاد شده در سال‌های گذشته در اعتبارات دانشگاه‌ها پیش‌‌‌‌‌‌‌بینی نشده است.

راهکارهای پیشنهادی

1.       حفظ و تقویت این برنامه مورد تأکید است.

2.       تأمین منابع مالی لازم و پیش‌‌‌‌‌‌‌بینی اعتبارات مورد نیاز برای اجرای مفاد مندرج در این حکم قانونی و پرداخت دیون مربوطه در قالب ردیف اعتباری بنیاد.

3.       بازنگری و اصلاح ماده (66) از نظر الگوی توزیع منابع مالی و واگذاری آن به دستگاه‌های اجرایی ذی‌ربط.

                          

جدول 6. فصل هفتم (امور فرهنگی، آموزشی، ورزشی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت)

ماده قانونی

(67)

شماره تبصره

تبصره‌های «1» و«2»

موضوع

1. تأمین و پرداخت هزینه‌های خدمات آموزشی طرح شاهد در برنامه‌های آموزش عمومی و آموزش‌عالی،

2. پرداخت کمک‌هزینه تحصیلی به دانش‌آموزان و دانشجویان موضوع این ماده.

متن قانون

بنیاد موظف است نسبت به تأمین و پرداخت هزینه‌های خدمات آموزشی طرح شاهد در برنامه‌های آموزش عمومی و سایر برنامه‌های آموزش‌عالی از محل اعتباراتی که به همین منظور در قوانین بودجه سنواتی پیش‌‌‌‌‌‌‌بینی می‌شود اقدام نماید.

‌تبصره «۱»- بنیاد موظف است نسبت به پرداخت‌ کمک‌هزینه تحصیلی به دانش‌آموزان و دانشجویان شامل همسر و فرزندان شاهد، جانبازان‌ بیست‌و‌پنج درصد (۲۵%) و بالاتر، آزادگان و خانواده‌های آنان اقدام نماید.

تبصره «۲»- آیین‌نامه اجرایی این ماده‌ ازسوی بنیاد و معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور تهیه و به تصویب‌ هیئت‌وزیران خواهد رسید.

اقدامات قانونی انجامشده

1. تصویب‌ آیین‌نامه اجرایی ماده (67) این قانون در جلسه مورخ 1394/8/17 هیئت‌وزیران،

2. پیش‌‌‌‌‌‌‌بینی اعتبار در بودجه مصوب سالیانه بنیاد.

شاخص میزان خدمت

1.      تصویب‌ آیین‌نامه اجرایی ماده (67) این قانون،

2.      تعداد دانش‌آموزان تحت پوشش خدمات آموزشی طرح شاهد،

3.      تعداد دانش‌آموزان تحت پوشش‌ کمک‌هزینه تحصیلی،

4‌. تعداد دانشجویان تحت پوشش‌ کمک‌هزینه تحصیلی.

واحد سنجش

1.      آیین‌نامه اجرایی،

2.      نفر،

3.      نفر،

 

4.      نفر.

دستگاه اجرایی مسئول

بنیاد شهید و امور ایثارگران

تعداد کل افراد مشمول

تعداد تقاضامحور است (131.000 نفر دانشجو تا پایان سال 1400) و در هر سال تحصیلی تعداد 26.166 دانشجو از جامعه ایثارگری بهره‌مند شده‌اند.

عملکرد

(تعداد کل خدمت‌‌گیرندگان)

110.000 نفر دانش‌آموز از جامعه ایثارگری به‌طور تقریبی در هر سال و طی دوره پنج‌ساله تحت پوشش خدمات آموزشی طرح شاهد بوده‌اند.

عملکرد (تعداد‌‌ خدمت‌گیرندگان به تفکیک سال)

1396

54.000

1397

50.000

1398

41.830

1399

46.995

1400

69.789

درصد تحقق

1.       49 %،

2.      5 %،

3.      آیین‌نامه اجرایی تصویب شده ‌است (100%).

علت عدم تحقق

1. با توجه به میزان اعتبارات مورد نیاز تأمین شده و پرداخت شهریه دانشجویان ضمن ایجاد دیون، تأمین اعتبار برای پرداخت‌ کمک‌هزینه تحصیلی به دانشجویان مذکور در اولویت نبوده است،

2. شاخص میزان خدمت در زمینه‌ کمک‌هزینه تحصیلی به دانش‌آموزان و دانشجویان مشمول (مطابق تبصره «۱») مشخص نبوده و عملکردی نیز گزارش نشده است.

راهکارهای پیشنهادی

1. چنانچه پرداخت شهریه دانشجویی را مترادف پرداخت‌ کمک‌هزینه تحصیلی بدانیم ضروری است‌ کمک‌هزینه تحصیلی صرفاً برای دانشجویانی که در دانشگاه‌های دولتی تحصیل می‌کنند پرداخت شود تا از تبعیض ایجاد شده بین دانشجویان در این خصوص جلوگیری شود،

2. میزان پرداخت‌ کمک‌هزینه تحصیلی به دو قشر هدف شامل دانش‌آموزان و دانشجویان مشمول، الزاماً باید گزارش شود.

                         

جدول 7. فصل هفتم (امور فرهنگی، آموزشی، ورزشی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت)

ماده قانونی

(68)

شماره تبصره

تبصره ماده (68)

موضوع

تولید برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی و هنری مرتبط با ایثار و شهادت و حمایت از هنرمندانی که در این زمینه فعالیت می‌نمایند.

متن قانون

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران و دیگر دستگاه‌های اجرایی متولی امور فرهنگی کشور مشمول این قانون موظفند نسبت به تولید برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی و هنری مرتبط با ایثار و شهادت اقدام و از هنرمندانی که در این زمینه فعالیت می‌کنند به‌خصوص هنرمندان ایثارگر حمایت نمایند.

تبصره‌ آیین‌نامه اجرایی و تعیین میزان تولیدات برنامه‌های مورد نظر توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان‌ صداوسیما با همکاری بنیاد حداکثر ظرف‌‌‌‌‌6 ماه تهیه و به تصویب‌ هیئت‌وزیران خواهد رسید.

اقدامات قانونی انجامشده

1. تصویب‌ آیین‌نامه اجرایی ماده (68) این قانون توسط هیئت‌وزیران در جلسه مورخ 1394/12/15

2. پیش‌‌‌‌‌‌‌بینی اعتبار در بودجه مصوب سالبانه بنیاد.

شاخص میزان خدمت

1.      تصویب‌ آیین‌نامه اجرایی ماده (68) این قانون،

2.      تعداد فیلم‌های سینمایی تولید شده و پخش‌شده،

3.      تعداد فیلم‌های تلویزیونی تولید شده و پخش‌شده،

4.      تعداد برنامه‌های رادیویی تولید شده 

5) تعداد تئاتر اجرا شده مرتبط با فرهنگ ایثار و شهادت

واحد سنجش

1)      آیین نامه اجرایی

2)      تولید فیلم سینمایی

3)      تولید فیلم تلویزیونی

4)      تولید برنامه رادیویی

5) تولید برنامه نمایشی

دستگاه اجرایی مسئول

بنیاد شهید و امور ایثارگران

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

سازمان صدا و سیما

تعداد کل افراد مشمول

مخاطبین ذی‌ربط

عملکرد

(تعداد کل خدمت‌‌گیرندگان)

1- تصویب‌ آیین‌نامه اجرایی ماده (68) این قانون انجام شده‌است(100%).

2- تولید فیلم سینمایی (عملکرد نامشخص)

3 و 4- تولید برنامه رادیویی و تلویزیونی (1200 دقیقه در سال 1400) 

5- تولید برنامه نمایشی (3780 دقیقه در سال 1400)

عملکرد (تعداد‌‌ خدمت‌گیرندگان به تفکیک سال)

1396

1-     با توجه به داده و اطلاعات معاونت فرهنگی بنیاد، سالانه برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی مرتبط با فرهنگ ایثار و شهادت تولید می‌شود که در سال 1400، %39 برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی در حال پخش را شامل می‌شده‌است. (1.200 دقیقه در سال 1400)

2-     تولید 3.780 دقیقه از هنرهای نمایشی و ارائه آن به مخاطبین در سال 1400، به‌عبارتی 84% از میزان هدف‌‌‌گذاری شده محقق‌ شده ‌است.

1397

1398

1399

1400

درصد تحقق

نامشخص

علت عدم تحقق

1- عدم برنامه‌ریزی و هدف‌‌‌گذاری متناسب با نیاز جامعه طی دوره 5 ساله، تا از این طریق میزان عملکرد نسبت به هدف‌‌‌گذاری انجام‌شده مورد ارزیابی قرار گیرد.

2- علاوه بر کمیت، کیفیت برنامه‌های تولیدی مورد توجه قرار نگرفته و از مخاطبین نظرسنجی نشده و نتایج آن ارائه نگردیده است.

3- عدم تمرکز بر تولید فیلم‌های سینمایی و تلویزیونی با توجه به حجم عظیم مخاطب و میزان تأثیرگذاری قابل توجه رسانه ملی و رسانه‌های اجتماعی در فرهنگ‌‌‌‌‌سازی ایثار و شهادت در جامعه.

ماده قانونی 

(۶۸)

راهکارهای پیشنهادی

بررسی‌ آیین‌اجرایی تبصره ماده (68) قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران، مصوب 1394/12/5 هیئت‌وزیران نشان‌می‌دهد که برخی کاستی‌ها در تعریف فرهنگ ایثار و ایثارگری وجود دارد که مانع از تطبیق‌ آیین‌نامه مذکور با مقتضیات روز جامعه می‌باشد؛ از این رو‌ درخصوص راهکارهای پیشنهادی اجرایی شدن تبصره ماه 68 قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران، راهکارهای زیر پیشنهاد می‌گردد: 1) ارائه تعاریفی به‌روز، کارآمد و متناسب از فرهنگ ایثار و ایثارگری که علاوه بر تعاریف گذشته، با عنایت به مقتضیات، نیازها و حساسیت‌های موجود کشور تنظیم شده و قابلیت بسط و تعمیم به واقعیات روز جامعه ایران را داشته‌باشد ضروری است. از این منظر، فرهنگ جهاد علاوه بر میدان نبرد سخت، در عرصه‌های متنوع جهاد تبیین، جنگ نرم، کاهش آسیب‌های اجتماعی، فرزندآوری و غیره نیز قابلیت تعمیم دارد. برای دستیابی به این تعاریف می‌توان از تجربه و دانش پژوهشگران زبده و صاحب آثار تحلیلی و عمیق در زمینه فرهنگ جهاد و ایثارگری بهره جست.

2) ارائه شاخص‌هایی برای تعیین انواع صورت‌های محتوایی و قالبی برای تهیه آثار هنری با موضوع ایثار و ایثارگری، ناظر بر تعاریف ارائه شده در بند فوق. این امر مستلزم حضور افکار هنری و آشنا به واقعیات جامعه است. صورت‌های محتوایی، ناظر بر گروه‌های متنوع مخاطب و نیز مفاهیم موجود در فرهنگ مذکور است و قابلیت بسط دارد. صورت‌های قالبی نیز ناظر بر انواع گوناگون فرم‌های تکنیکیِ تولید هنری است که بر اساس جذب بیشینه مخاطب می‌بایست مورد توجه قرار گیرد.

3) تعیین راه‌کاری‌هایی برای بازخوردگیری جامع و سریع از مخاطبان‌ درخصوص هر یک از صورتبندی‌های تعیین‌شده در بند فوق؛ با هدف رفع کاستی‌ها و روزآمد کردن محتوای دو بند فوق

 

جدول 8. فصل هفتم (امور فرهنگی، آموزشی، ورزشی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت)

ماده قانونی

(69)

شماره تبصره

-

موضوع

تشویق و حمایت از نخبگان و سرآمدان علمی، فرهنگی، ورزشی و هنری خانواده شاهد و ایثارگران براساس‌ آیین‌نامه اجرایی.

متن قانون

به‌منظور تشویق و حمایت از نخبگان و سرآمدان علمی، فرهنگی، ورزشی و هنری خانواده شاهد و ایثارگران برای حضور مؤثر در عرصه‌های ملی و بین‌المللی، بنیاد موظف است با هماهنگی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور ظرف 6ماه‌ آیین‌نامه‌ای را در این خصوص تهیه و جهت تصویب به‌ هیئت‌وزیران ارائه نماید.

اقدامات قانونی انجامشده

 تصویب‌ آیین‌نامه اجرایی ماده (69) این قانون در جلسه مورخ 1398/9/10 کمیسیون امور اجتماعی و دولت الکترونیک دفتر هیئت دولت به تصویب رسید.

شاخص میزان خدمت

تعداد نخبگان علمی، فرهنگی، ورزشی و هنری مشمول مورد حمایت

واحد سنجش

نفر

دستگاه اجرایی مسئول

بنیاد شهید و امور ایثارگران

تعداد کل افراد مشمول

-

عملکرد

(تعداد کل خدمت‌‌گیرندگان)

9.277

عملکرد (تعداد‌‌ خدمت‌گیرندگان به تفکیک سال)

1396

تا پایان سال 1400 تعداد 9.277 نفر از نخبگان از جامعه ایثارگران مشمول این ماده تحت پوشش برنامه‌های تشویقی و حمایتی بنیاد بوده‌اند.

1397

1398

1399

1400

درصد تحقق

طبق گزارش رسمی بنیاد پوشش کامل انجام‌ شده ‌است.

علت عدم تحقق

-

راهکارهای پیشنهادی

1.      توجه به کیفیت برنامه‌های تشویقی و حمایتی بنیاد در این زمینه،

2.      ارائه گزارش عملکرد سالیانه با شاخص‌های مشخص توسط بنیاد.

 

جدول 9. فصل هفتم (امور فرهنگی، آموزشی، ورزشی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت)

ماده قانونی

(70)

شماره تبصره

تبصره‌ «1»؛ تبصره «2»

موضوع

اختصاص 25 % از سهمیه ورود به دانشگاه‌ها به مشمولان مذکور در این ماده و اختصاص 5% دیگر از سهمیه ورود به دانشگاه‌ها به سایر ایثارگران مذکور در ماده (70).

متن قانون

وزارتخانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و کلیه دانشگاه‌های دولتی و غیردولتی و دستگاه‌های اجرایی مشمول ماده (۲) این قانون موظفند در اعطای سهمیه‌های ورود به دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش‌عالی، بورس‌های تحصیلی داخل و خارج از کشور، فرصت‌های مطالعاتی و دوره‌های دکترای تخصصی بیست‌درصد (۲۰%) از سهمیه را به همسر و فرزندان شاهد، جانبازان، آزادگان و همسر و فرزندان آزادگان و همسر و فرزندان جانبازان بالای‌ بیست‌و‌پنج درصد (۲۵ %) اختصاص دهند.[2]

‌تبصره «۱» - کسب حداقل هفتاد درصد (۷۰%) حد نصاب شرایط علمی و امتیاز پذیرفته‌‌شدگان برای رشته‌ها و مقاطع تحصیلی الزامی می‌باشد. حد نصاب آخرین فرد پذیرفته شده برای وزارتخانه‌های بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و علوم، تحقیقات و فناوری (70%) تعیین می‌شود.[3]

تبصره «۲»- درصورتی‌که سهمیه‌ بیست‌و‌پنج درصد (25%) ایثارگران (مشمولین ماده (70) قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران و اصلاح بعدی آن) تکمیل نگردد و پنج درصد (5%) سهمیه اختصاصی جانبازان زیر‌ بیست‌و‌پنج درصد (25%) همسران و فرزندان جانبازان زیر‌ بیست‌و‌پنج درصد(25%) فرزندان و همسران رزمندگان با حداقل‌‌‌‌‌6 ماه حضور داوطلبانه در جبهه، پاسخ‌گوی متقاضیان واجدالشرایط نباشد، دولت مکلف است مانده ظرفیت خالی‌ بیست‌و‌پنج درصد (25%) ایثارگران را مازاد بر پنج درصد (5%) مذکور به جانبازان زیر‌ بیست‌و‌پنج درصد (25%) و همسران و فرزندان جانبازان زیر‌ بیست‌و‌پنج درصد (25%)، فرزندان و همسران رزمندگان با حداقل‌‌‌‌‌6 ماه حضور داوطلبانه در جبهه که شرایط لازم را داشته‌باشند، اختصاص دهد.   

اقدامات قانونی انجامشده

-

شاخص میزان خدمت

1.      تعداد ایثارگران استفاده‌کننده از سهمیه ورود به دانشگاه‌ها به نسبت کل ایثارگران مشمول،

2.      اعطای سهمیه بورس تحصیلی خارج از کشور،

3.      اعطای سهمیه بورس تحصیلی داخل کشور.

واحد سنجش

1.      درصد،

2.      نفر،

3.      نفر.

دستگاه اجرایی مسئول

1. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری،

2. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی،

3. کلیه دستگاه‌های دولتی و غیردولتی،

4. دستگاه‌های اجرایی مشمول ماده (2) این قانون.

تعداد کل افراد مشمول

تعداد تقاضا محور است.

عملکرد

(تعداد کل خدمت‌‌گیرندگان)

-

عملکرد (تعداد‌‌ خدمت‌گیرندگان به تفکیک سال)

1396

189.250

1397

148.468

1398

153.823

1399

138.493

1400

139.724

درصد تحقق

1.      98 %،

2.      0%،

3.      0%.

علت عدم تحقق

1. بورسیه تحصیلی به خارج از کشور در سیاست‌‌گذاری و برنامه‌های آموزش‌عالی کشور نبوده است،

2. اعطای بورسیه تحصیلی در داخل کشور مورد اجرا قرار نگرفته‌ است.

راهکارهای پیشنهادی

برنامه‌ریزی مناسب برای اجرای مطلوب ماده (70) قانون با اصلاحات بعدی آن مورد انتظار است.

                      

  جدول 10. فصل هفتم (امور فرهنگی، آموزشی، ورزشی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت)

ماده قانونی

(71)

شماره تبصره

تبصره «۱» و بند «ب» تبصره «۲»

موضوع

کلیه دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزشی و پژوهشی و مراکز علمی موظفند 20% اعضای‌ هیئت‌علمی مورد نیاز خود را از بین جامعه ایثارگران موضوع این ماده تأمین و از ابتدا آنان را به‌صورت عضو‌ هیئت‌علمی رسمی قطعی استخدام نمایند.

متن قانون

الف) تا پایان قانون برنامه پنج‌ساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران دانشگاه‌ها و مراکز و مؤسسات آموزشی و پژوهشی و وزارتخانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، مکلفند حداقل ده درصد (۱۰%) اعضای‌‌ هیئت‌علمی مورد نیاز خود را از بین جامعه ایثارگران شامل رزمندگان با بیش از‌‌‌‌‌6 ماه حضور داوطلبانه در جبهه، جانبازان بالای‌ بیست‌و‌پنج درصد (۲۵%)، آزادگان بالای سه سال اسارت، فرزندان جانبازان بالای پنجاه درصد (۵۰%)، فرزندان شهدا و فرزندان آزادگان با بیش از سه سال اسارت که دارای مدرک دکترای تخصصی مورد تأیید وزارتخانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی می‌باشند، حسب مورد از طریق استخدام و یا موافقت با انتقال کارکنان دیگر دستگاه‌ها یا تبدیل وضعیت کارکنان غیرهیئت علمی تأمین و ابتدا آنان را به‌صورت عضو هیئت‌علمی رسمی قطعی با احتساب سوابق آموزشی، پژوهشی و اجرایی مرتبط و تأثیر آن در پایه و مرتبه علمی بدون الزام به رعایت شرط سنی و آزمون استخدام نمایند. مسئولیت اجرای این حکم به‌طور مستقیم برعهده وزرا و رؤسای دستگاه‌های مذکور است، مقامات یاد شده در این خصوص، خود مجاز به اتخاذ تصمیم می‌باشند. احکام و امتیازات این بند شامل اعضای‌‌ هیئت‌علمی فعلی دارای شرایط فوق نیز می‌شود.

تبصره «۱»- مشمولان این بند با سی‌وپنج سال خدمت و حداقل شصت‌وپنج سال سن بازنشسته می‌شوند.

تبصره «۲»- در صورت تمایل فرد به بازنشستگی پس از اتمام سی سال خدمت و یا حداکثر شصت سال سن می‌تواند درخواست بازنشستگی نماید.

حکم بند «پ» ماده (90) این قانون در طول اجرای قانون برنامه ششم توسعه بر بند «الف» ماده (71) قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران و اصلاحات بعدی و بر حکم ماده واحده قانون اصلاح حداکثر سن داوطلبان استخدام، مصوب 1371/2/22 حاکم است.

شرایط جامعه ایثارگران‌ موضوع ‌بند «پ» ماده (2) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور به شرایط جامعه ایثارگران‌ موضوع ‌بند «پ» ماده (90) قانون برنامه اصلاح می‌شود.[4]

ب) پس از برنامه پنج‌ساله پنجم توسعه، دانشگاه‌های دولتی و غیردولتی و مراکز آموزشی و پژوهشی وابسته به دستگاه‌ها و قوای سه‌گانه موظفند بیست‌درصد (۲۰%) از سهمیه‌‌ هیئت‌علمی خود را براساس‌ آیین‌نامه‌ای که توسط‌ شورای‌عالی طرح و برنامه شاهد تهیه و به تصویب‌ شورای‌عالی انقلاب فرهنگی خواهد رسید به ایثارگران اختصاص دهند.

اقدامات قانونی انجامشده

-

شاخص میزان خدمت

تعداد ایثارگران موضوع ماده (71) این قانون که به‌عنوان «عضو‌ هیئت‌علمی دانشگاه» در دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش‌عالی کشور جذب ‌شده‌اند.

واحد سنجش

نفر

دستگاه اجرایی مسئول

دانشگاه‌های دولتی و غیردولتی

تعداد کل افراد مشمول

 تعداد تقاضا محور است.

عملکرد

(تعداد کل خدمت‌‌گیرندگان)

تعداد ایثارگران جذب شده در‌ هیئت‌علمی دانشگاه‌ها از ابتدای انقلاب اسلامی تاکنون 3417 نفر می‌باشند که طی دوره پنج‌ساله برنامه ششم توسعه 410 نفر جذب شده‌اند.

عملکرد (تعداد‌‌ خدمت‌گیرندگان به تفکیک سال)

1396

261

1397

317

1398

68

1399

75

1400

75

درصد تحقق

نامشخص

علت عدم تحقق

1.      در فرایند جذب، مصوبات هیئت عالی جذب اعضای‌ هیئت‌علمی اجرا می‌شود،

2.      به‌نظر می‌رسد هیئت عالی جذب اعضای‌ هیئت‌علمی در اجرای مفاد این قانون با توجه به حساسیت‌های عمومی و با توجه به پیامدهای اجتماعی تبعیض در جامعه علمی کشور، عمل کرده‌ است.

راهکارهای پیشنهادی

1. تأکید بیشتر بر احراز شرایط علمی و تخصصی در آزمون‌های استخدامی و عضویت در‌ هیئت‌علمی دانشگاه‌ها برای تعدیل پیامد اجتماعی اختصاص سهمیه‌ها و امتیازات استخدامی و جذب اعضای‌ هیئت‌علمی به ایثارگران.

2. شفاف‌‌‌‌‌سازی و ارائه گزارش مستمر از تعداد ایثارگران عضو‌ هیئت‌علمی در دانشگاه‌های سراسر کشور به تفکیک سال و دانشگاه.

 

جدول 11. فصل هفتم (امور فرهنگی، آموزشی، ورزشی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت)

ماده قانونی

(72)

شماره تبصره

-

موضوع

استفاده ایثارگران از امکانات فرهنگی، هنری، ورزشی و تفریحی دستگاه‌های موضوع ماده (2) این قانون با 50% تخفیف.

متن قانون

با توجه به‌ ضرورت حفظ نشاط و شادابی ایثارگران و خانواده‌های آنان، کلیه دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده (۲) این قانون که دارای امکانات تفریحی فرهنگی، هنری و ورزشی می‌باشند با در نظر داشتن اصل عزت‌مندی، برای استفاده ایثارگران و خانواده آنان پنجاه درصد (۵۰%) تخفیف در بهره‌‌‌مندی از این تسهیلات در نظر گیرند.

اقدامات قانونی انجامشده

ابلاغ این قانون به دستگاه‌های موضوع ماده (2).

 

شاخص میزان خدمت

تعداد ایثارگرانی که با 50% تخفیف از امکانات فرهنگی، هنری، ورزشی و تفریحی دستگاه‌های موضوع ماده (2) این قانون استفاده کرده‌اند.

واحد سنجش

نفر

دستگاه اجرایی مسئول

دستگاه‌های موضوع ماده (2) این قانون

تعداد کل افراد مشمول

تعداد تقاضا محور است.

عملکرد

(تعداد کل خدمت‌‌گیرندگان)

397.710 (برآورد تعداد ایثارگران موضوع این ماده که با تخفیف 50% از امکانات دستگاه‌های اجرایی استفاده نموده‌اند در طی دوره پنج‌ساله).

عملکرد (تعداد‌‌ خدمت‌گیرندگان به تفکیک سال)

1396

به‌طور متوسط سالیانه 79.542 نفر از مشمولان موضوع این ماده از امکانات فرهنگی، هنری، ورزشی و تفریحی دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده (2) با تخفیف 50% استفاده می‌نمایند.

1397

1398

1399

1400

درصد تحقق

نامشخص

علت عدم تحقق

واگذاری مراکز ورزشی، تفریحی، هنری و فرهنگی به بخش خصوصی، ارائه تسهیلات مذکور برای جامعه هدف را به‌طور قابل‌توجهی محدود کرده‌ است.

راهکارهای پیشنهادی

1. ضرورت توجه به نیازهای فرهنگی، ورزشی و تفریحی و هنری جامعه ایثارگران در راستای ارتقای سطح سلامت فردی و اجتماعی ایشان، تقویت و افزایش مشوق‌های مادی و معنوی برای ارائه خدمات مذکور به ایثارگران‌ ازسوی تمام دستگاه‌های اجرایی و سایر دستگاه‌های غیردولتی و بخش‌های خصوصی مورد تأکید است،

2. شناسایی و معرفی ظرفیت‌های فرهنگی، ورزشی، تفریحی و هنری دستگاه‌ها به جامعه ایثارگران کشور،

3. انعقاد تفاهم‌نامه‌های مشترک با دستگاه‌های اجرایی برای بهره‌گیری جامعه ایثارگران از ظرفیت‌های فرهنگی، ورزشی، هنری و تفریحی این دستگاه‌ها.

 

3.جمعبندی و نتیجهگیری

درحالی‌که بیش از سه دهه از پایان جنگ تحمیلی میگذرد، کماکان آثار تلفات و خسارات این جنگ بر پیکر جامعه ایرانی وجود دارد. ازجمله مهم‌ترین این آثار، حدود 900 هزار شهید، جانباز و آزاده است که با احتساب بُعد خانوار آنان، جمعیتی بالغ بر سه میلیون نفر را بهشکل مستقیم با تبعات جسمی، مالی و روحی جنگ درگیر کرده است. مهم‌ترین ارزشی که این قشر سه میلیون نفری، علیرغم تحمل مرارتهای فراوان، در طی این سالها برای جامعه ایرانی به ارمغان آورده و پاسدار آن بوده، ارزش ایثار، مقاومت و دفاع از تمامیت وطن اسلامی است. بهمنظور پاسداشت و تکریم این قشر، بهعنوان پرچمداران فرهنگ ایثار و شهادت، قوانین و ساختارهای متعددی در طی سالیان گذشته مصوب شده‌ است. یکی از مهم‌ترین این قوانین، که درواقع پس از سیاستهای کلی ایثار و شهادت، مهم‌ترین سند بالادستی تبیین حقوق و جایگاه جامعه ایثارگری بوده، قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران است. درحالی‌که بیش از 10 سال از تصویب این قانون میگذرد، تاکنون ارزیابی دقیقی از وضعیت اجرایی شدن احکام این قانون صورت نپذیرفته است. گزارش حاضر درواقع چهارمین گام از طرح پژوهشی بررسی میزان عملیاتی شدن قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران است که بر احکام فصل هفتم قانون (امور فرهنگی، آموزشی، ورزشی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت) متمرکز شده است و تلاش کرده میزان اجرای این احکام توسط دستگاههای موضوعه را در طی سالیان اجرای قانون برنامه ششم توسعه (1400-1396) ارزیابی کند. بررسیهای این پژوهش نشان داد که:

  1. در حوزه ترویج فرهنگ ایثار و شهادت و ارائه خدمات فرهنگی، هنری، تفریحی و ورزشی به جامعه ایثارگران کشور اقدامات مؤثری به‌شرح ذیل صورت پذیرفته است: «ارائه تسهیلات آموزشی برای انتقال دانشجویان ایثارگر به محل سکونت خانواده آنان»، «تشکیل شورای‌عالی ترویج و توسعه فرهنگ ایثار و شهادت»، «تأمین و پرداخت هزینه شهریه کلیه دانشجویان مشمول» و «حفظ و نگهداری اصل آثار و اسناد فرهنگی، هنری، تاریخی و علمی مکتوب و غیرمکتوب شهدا و ایثارگران»، «تأمین و پرداخت هزینههای خدمات آموزشی و فرهنگی طرح شاهد در برنامههای آموزش عمومی و آموزشعالی»، «تولید برنامههای رادیویی، تلویزیونی و نمایشی مرتبط با ترویج و توسعه فرهنگ ایثار و شهادت، تشویق و حمایت از نخبگان و سرآمدان علمی، فرهنگی، هنری و ورزشی از جامعه ایثارگران مشمول»، «اختصاص 25% از سهمیه ورود به دانشگاهها به مشمولان مذکور در ماده (70) این قانون و اختصاص 5% دیگر از سهمیه ورود به دانشگاهها به سایر ایثارگران مذکور در ماده (70) این قانون» و نیز «استفاده ایثارگران از امکانات فرهنگی، هنری، ورزشی و تفریحی دستگاههای موضوع ماده (2) این قانون با (50%) تخفیف». با وجود این، اما در راستای اجرای احکام این فصل چالشهایی نیز به‌شرح ذیل قابل ذکر است: «عدم تأمین بخشی از اعتبارات مورد نیاز برای اجرای مفاد این فصل»، «عدم انجام نظرسنجی درخصوص کیفیت برنامههای رادیویی، تلویزیونی و هنری ارائه شده بهمنظور تکریم و پاسداشت ارزشهای ایثار و جهاد»، «عدم ارائه گزارش عملکرد به تفکیک شاخصهای مشخص و به تفکیک مشمولان و نوع خدمات ازسوی دستگاههای موضوع ماده (2) این قانون و بنیاد»، «عدم تشکیل جلسات شورای‌عالی ترویج و توسعه فرهنگ ایثار و شهادت» و «تأخیر طولانی‌مدت در تصویب برخی از آییننامهها».
  2. بر این اساس و پس از بررسیهای انجامشده در این گزارش پیشنهاد میشود در راستای تحقق بهتر احکام این فصل، موارد به‌شرح ذیل مورد تأکید قرار گیرد: «استفاده از ظرفیتهای قانونی «شورای‌عالی ترویج و توسعه فرهنگ ایثار و شهادت» و تهیه و تدوین دستورالعمل اجرایی لازم ازسوی دبیرخانه شورای‌عالی مذکور و تصویب و ابلاغ آن توسط ریاست محترم جمهور برای اجرا توسط بنیاد»، «هدف‌‌‌گذاری متناسب با نیاز جامعه هدف و تأمین منابع مالی برای اجرایی شدن پروژههای فرهنگی و هنری مربوط به ایثار و شهادت»، «توجه به کیفیت و اثربخشی برنامههای رادیویی، تلویزیونی، سینمایی، هنری و نمایشی مرتبط با ترویج و توسعه فرهنگ ایثار و شهادت»، «توجه به کیفیت و اثربخشی برنامههای تشویقی و حمایتی مربوط به نخبگان و سرآمدان علمی، فرهنگی و ورزشی جامعه ایثارگران مشمول» و «تأکید بیشتر بر احراز شرایط علمی و تخصصی در آزمونهای استخدامی و عضویت در هیئت‌علمی دانشگاهها برای تعدیل پیامد اجتماعی اختصاص سهمیهها و امتیازات استخدامی».

 

 

گزیده سیاستی :

این گزارش با بررسی هدف گذاری های متناسب با نیاز جامعه و پیش بینی منابع مالی برای اجرایی شــدن پروژه های فرهنگی و هنری مربوط به ایثار و شهادت، به بررســی احکام فصل هفتم (امور فرهنگی، آموزشی، ورزشی و ترویج فرهنگ ایثار و شــهادت) قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران می پردازد.

 

 

 

  1. سیاست‌های کلی «ترویج و تحکیم فرهنگ ایثار و جهاد و سامان‌دهی امور ایثارگران»، ابلاغیه 1389/11/29.
  2. قانون برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، مصوب 1396/1/16.
  3. قانون برنامه پنجم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، مصوب 1389/10/15.
  4. قانون بودجه سال 1400 کل کشور، مصوب 1399/۱۲/27.
  5. قانون بودجه سال 1401 کل کشور، مصوب 1401/12/20.
  6. قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران، مصوب 1391.
  7. قانون اساسنامه بنیاد شهید انقلاب اسلامی، مصوب 1377.
  8. گزارش بنیاد شهید و امور ایثارگران، 1400.
  9. سند تحول دولت مردمی، بخشنامه شماره ۱۵۸۴۸۳ مورخ 1400/۱۲/8 رئیس‌جمهور.
  10. بنیاد شهید انقلاب اسلامی‌، بنیاد شهید انقلاب اسلامی در یک نگاه‌، تهران، ۱۳۷۶ ، ش الف‌.
  11. قوانین و مقررات کاربردی خانواده بزرگ ایثارگران، تهران، نشر شاهد، 1401.