مسئله اصلی
طرح فهرست قوانین و احکام نامعتبر در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری در راستای پالایش و نامعتبر دانستن قوانین حوزههای فوق است. این اقدام موجب ساماندهی قوانین مربوط به وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خواهد شد و در راستای بند دهم از سیاستهای کلی نظام قانونگذاری با موضوع تنقیح و تعیین شناسه قوانین است.
نقاط قوت و ضعف طرح و لایحه
مصوبه کمیسیون فرهنگی در مورد طرح فهرست قوانین و احکام نامعتبر در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری شامل دو تغییر اساسی بهشرح ذیل است که صحیح میباشد:
پیشنهاد مرکز پژوهش ها
جدول پیوست مصوبه کمیسیون فرهنگی بهشرح ذیل اصلاح میشود:
پیشینه
تنقیح قوانین در حوزه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تاکنون صورت نگرفته است. لذا اولین بار است که طرحی با هدف پالایش قوانین این حوزه در دستور کار مجلس شورای اسلامی قرار گرفته است.
مطابق ماده (3) قانون تدوین و تنقیح قوانین و مقررات کشور مصوب 1389، معاونت قوانین مجلس شورای اسلامی مکلف است تا قوانین معتبر و حاکم را اعلام کند. ازاینرو پایش و بررسی اعتبار قوانین در حوزههای گردشگری، میراث فرهنگی و صنایع دستی از جمله فعالیتهای این معاونت است. طرح فهرست قوانین و احکام نامعتبر در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری نتیجه تلاشهای این معاونت در بیست جلسه کارگروهی است که منجر به استخراج 108 عنوان قانون از میان حدود 12 هزار عنوان شده است. طرح مذکور شامل 108 عنوان بود که 58 درصد آنها مدت منقضی و 42 درصد منسوخ ضمنی و منتفی به اجرا بوده است [1]. بنابراین بخش مهمی از احکام بررسی شده، بدون اعتبار هستند.
ازآنجاکه حذف قوانین و احکام معتبر میتواند موجب آسیب به عملکرد و عملیات دستگاههای مجری شود، بررسی دقیق آن لازم است.
طرح مذکور در کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی با تغییرات اندکی در عنوان و ردیف پیوست همراه شد که در ادامه از دو جنبه تغییرات اعمال شده و تغییراتی که باید اعمال میشد، مصوبه این کمیسیون مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
۲.ارزیابی مصوبه کمیسیون فرهنگی
مصوبه کمیسیون فرهنگی شامل 107 ردیف از قوانین نامعتبر حوزههای سهگانه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی است که در طرح اولیه شامل 108 ردیف بوده است. تغییر اعمال شده نیز مربوط به حذف قانون اساسنامه سازمان میراث فرهنگی کشور مصوب 1367 از این فهرست و افزوده شدن عنوان صنایع دستی به طرح است. در ادامه تغییرات اعمال شده و ایرادات وارده به مصوبه کمیسیون مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
بررسی تفکیکی قوانین موجود در طرح نشان میدهد که حوزه مشترک 6 درصد، حوزه صنایع دستی 15 درصد، حوزه گردشگری 38 درصد و حوزه میراث فرهنگی 41 درصد از احکام را شامل میشود. بنابراین بایستی در عنوان طرح صنایع دستی نیز درج شود. مصوبه کمیسیون فرهنگی بهدرستی از عنوان فهرست قوانین و احکام نامعتبر در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری بهعنوان فهرست قوانین و احکام نامعتبر در حوزه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تغییر نام پیدا کرده است.
در طرح فوق قانون اساسنامه سازمان میراث فرهنگی مصوب 1367[1]بهعنوان قانون نامعتبر عنوان شده بود که در مصوبه کمیسیون فرهنگی حذف شده است. در این طرح ماده (4) و بندهای «1 تا 8» ماده (5) و ماده (7) بهدلیل قانون تشکیل سازمان میراث فرهنگی و گردشگری مصوب 1382 و قانون تشکیل وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مصوب 1398 منسوخ اعلام شده بود. اما ازآنجاکه مواد مذکور ممکن است در فرایند بررسی لایحه اهداف، وظایف و اختیارات وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی [3] بهعنوان ظرفیت استفاده شود و همچنین ماده (10) این لایحه با موضوع لغو قوانین و مقررات مغایر قانون، امکان نسخ این قانون را فراهم خواهد کرد، معتبر دانستن آن اقدام صحیحی بهحساب میآید [1].
5.لزوم اصلاح ردیف 24 جدول پیوست احکام نامعتبر
در ردیف 24 جدول پیوست احکام نامعتبر مصوب کمیسیون فرهنگی، «قانون تفکیک وزارت فرهنگ مصوب 1343/9/18» نامعتبر عنوان شده است. هرچند بخش مهمی از قانون مذکور در مورد حوزه میراث فرهنگی است و دیگر اعتباری ندارد، اما ماده (1) آن به کلیه وظایف وزارت فرهنگ اشاره دارد که به وزارتخانههای آموزش و پرورش، فرهنگ و هنر و سازمان اوقاف تفکیک شده است.
گفتنی است که وزارت فرهنگ بهموجب قانون اداری وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه مصوب 1289 (بهعنوان قانون پیشین وزارت فرهنگ) شکل گرفته است که مطابق ماده (4) آن دارای وظایفی چون احصای مکاتب و مدارس، تدارک معلمین، ترتیب کلاسهای درس، ایجاد مدارس مجانی به عهده اداره تعلیم عمومی بوده است. وظایفی که در حال حاضر نیز وزارت آموزش و پرورش عهدهدار آن است.
ازاینرو برای حفظ فرایند تشکیل وزارت آموزش و پرورش لازم است تا ماده (1) قانون فوق نامعتبر نشود. چرا که ماده فوق بخشی از اقدامات تقنینی در مورد تشکیل وزارت آموزش و پرورش بهحساب میآید. بنابراین مصوبه کمیسیون فرهنگی در این باره نیازمند اصلاح است.
طرح فهرست قوانین و احکام نامعتبر در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری با شماره ثبت 878 در تاریخ 1402/4/5 با تغییراتی در عنوان و ردیفهای جدول پیوست مصوبه کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی را دریافت کرد. اصلاحات اعمال شده توسط کمیسیون که شامل حذف قانون اساسنامه سازمان میراث فرهنگی کشور مصوب 1367 از جدول پیوست و افزودن عنوان صنایع دستی بهعنوان طرح، مورد تأیید است.
همچنین نامعتبر دانستن ماده (1) قانون تفکیک وزارت فرهنگ مصوب 1343/9/18 درحالیکه این ماده یکی از پشتوانههای تقنینی مرتبط با تأسیس وزارت آموزش و پرورش است، نادرست بهنظر میرسد. بنابراین در صورت اعمال پیشنهاد ذیل، مصوبه کمیسیون فرهنگی در مورد طرح مورد قبول خواهد بود:
اصلاح جدول احکام قانون منسوخ پیوست بهشرح ذیل:
عبارت «قانون تفکیک وزارت فرهنگ مصوب 1343/9/18» از ستون «عنوان قانون و تاریخ تصویب آن» ردیف 24 جدول پیوست، به عبارت «مواد (2 تا 8) قانون تفکیک وزارت فرهنگ مصوب 1343/9/18» تغییر یابد.
جدول 1. وضعیت اظهارنظر کارشناسی درباره جدول پیوست مصوبه کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی
|
ردیف |
عنوان قانون و تاریخ تصویب آن |
موافق |
مخالف |
موافق به شرط اصلاح |
|
1 |
قانون تعمیر مقبره نادرشاه مصوب 1294/07/09 |
֎ |
|
|
|
2 |
قانون اجازه استخدام یک نفر متخصص فرانسوی برای مدیریت موزه، کتابخانه و عتیقات مصوب 1307/02/09 |
֎ |
|
|
|
3 |
قانون استخدام پروفسور ارنست هرتسفلد تبعه دولت آلمان برای معلمی السنه قدیمه و تاریخ قدیم ایران مصوب 1307/03/03 |
֎ |
|
|
|
4 |
قانون اجازه اعطای امتیاز انحصاری ساختن و به کار انداختن خط تراموا بین محمره و آبادان به آقای میرزاحسینخان موقر مصوب 1307/04/31 |
֎ |
|
|
|
5 |
قانون متمم بودجه سال 1312 مملکتی مصوب 1312/03/04 |
֎ |
|
|
|
6 |
قانون اجازه تمدید قرارداد مسیو آندرهگدار (گدار) مدیر عتیقات، موزه و کتابخانه مصوب 1312/09/12 |
֎ |
|
|
|
7 |
قانون تجدید استخدام آقای آندره گدار مصوب 1317/12/21 |
֎ |
|
|
|
8 |
قانون تجدید استخدام آقای آندره گدار تبعه فرانسه برای مدیریت باستانشناسی، موزه و کتابخانه مصوب 1323/12/13 |
֎ |
|
|
|
9 |
تصمیم متخذه کمیسیون برنامه دایر به اجازه استخدام یک نفر متخصص خارجی برای اداره امور مهمانخانه بوعلی همدان مصوب 1334/11/21 |
֎ |
|
|
|
10 |
لایحه قانونی راجع به تمدید مدت استخدام آقای آندره گدار تبعه دولت فرانسه برای مدیریت کل اداره باستانشناسی مصوب 1334/12/16 |
֎ |
|
|
|
11 |
قانون بودجه سال 1336 کل کشور مصوب 1335/12/28 |
֎ |
|
|
|
12 |
لایحه قانونی راجع به اجازه تمدید استخدام آقای آندره گدار تبعه دولت فرانسه بهسمت مدیر کل باستانشناسی مصوب 1337/12/20 |
֎ |
|
|
|
13 |
قانون بودجه سال 1339 کل کشور مصوب 1338/12/19 |
֎ |
|
|
|
14 |
قانون راجع به اهدای مجسمه سفالی به آقای لرد بوید مصوب 1343/02/14 |
֎ |
|
|
|
15 |
قانون مربوط به اخذ عوارض از مسافرینی که به وسیله راهآهن مشهد مسافرت میکنند مصوب 1343/03/21 |
֎ |
|
|
|
16 |
قانون مربوط به اهدای اشیای عتیقه به شخصیتهای ممتاز خارجی مصوب 1343/03/21 |
֎ |
|
|
|
17 |
قانون واگذاری زمین به بنیاد پهلوی برای تأسیسات هتل هیلتون مصوب 1343/03/27 |
֎ |
|
|
|
18 |
قانون راجع به ترخیص لوازم ساختمانی هتل هیلتون با معافیت گمرکی مصوب 1343/04/02 |
֎ |
|
|
|
19 |
قانون بودجه اصلاحی سال 1343 کل کشور مصوب 1343/05/04 |
֎ |
|
|
|
20 |
قانون بودجه سال 1340 کل کشور مصوب 1343/07/28 |
֎ |
|
|
|
21 |
قانون بودجه سال 1341 کل کشور مصوب 1343/08/17 |
֎ |
|
|
|
22 |
قانون بودجه سال 1342 مصوب 1343/08/24 |
֎ |
|
|
|
23 |
قانون تأمین اعتبارات عمرانی و عمومی مصوب 1343/09/08 |
֎ |
|
|
|
24 |
قانون تفکیک وزارت فرهنگ مصوب 1343/09/18 |
|
|
֎ |
|
25 |
قانون بودجه سال 1344 کل کشور مصوب 1343/12/27 |
֎ |
|
|
|
26 |
قانون سازمان جلب سیاحان مصوب 1344/03/10 |
֎ |
|
|
|
27 |
قانون بودجه سال 1345 کل کشور مصوب 1344/12/26 |
֎ |
|
|
|
28 |
قانون اهدای یک نمونه از سرستونهای کاخ آپادانا و چند قطعه سنگهای کاخ مذکور به دولت آرژانتین مصوب 1345/02/07 |
֎ |
|
|
|
29 |
اساسنامه سازمان جلب سیاحان مصوب 1345/02/21 |
֎ |
|
|
|
30 |
قانون متمم بودجه سال 1344 کل کشور مصوب 1345/03/08 |
֎ |
|
|
|
31 |
قانون اجازه خرید فرش و سایر اشیای تزئینی مورد نیاز نمایندگیهای سیاسی شاهنشاهی خارج از کشور مصوب 1345/04/20 |
֎ |
|
|
|
32 |
قانون بودجه سال 1346 کل کشور مصوب 1345/12/28 |
֎ |
|
|
|
33 |
قانون اخذ مبلغ بیست ریال عوارض از هر تن سیمان به نفع انجمن آثار ملی مصوب 1346/02/19 |
֎ |
|
|
|
34 |
قانون متمم بودجه سال 1347 کل کشور مصوب 1347/11/08 |
֎ |
|
|
|
35 |
قانون تمبرهای یادگاری و موزه تمبر مصوب 1349/12/03 |
֎ |
|
|
|
36 |
قانون تبدیل فروشگاه مرکز صنایع دستی به شرکت سهامی فروشگاه مرکز صنایع دستی مصوب 1350/09/27 |
֎ |
|
|
|
37 |
قانون متمم بودجه سال 1350 کل کشور مصوب 1350/10/16 |
֎ |
|
|
|
38 |
اساسنامه شرکت سهامی فروشگاه مرکز صنایع دستی مصوب 1352/01/23 |
֎ |
|
|
|
39 |
قانون بودجه اصلاحی سال 1352 و بودجه سال 1353 کل کشور مصوب 1352/11/07
|
֎ |
|
|
|
40 |
قانون تأسیس وزارت اطلاعات و جهانگردی مصوب 1353/04/03 |
֎ |
|
|
|
41 |
قانون بودجه اصلاحی سال 1353 و بودجه سال 1354 کل کشور مصوب 1353/11/15 |
֎ |
|
|
|
42 |
اساسنامه شرکت سهامی مرکز خانههای ایران مصوب 1354/01/26 |
֎ |
|
|
|
43 |
اساسنامه شرکت سهامی گشتها مصوب 1354/03/04 |
֎ |
|
|
|
44 |
اساسنامه سازمان صنایع دستی ایران مصوب 1354/04/02 |
֎ |
|
|
|
45 |
قانون اوقاف مصوب 1354/04/22 |
֎ |
|
|
|
46 |
اجازه اعتبار سال 1356 طرح ساختمان و تجهیز موزه انقلاب ششم بهمن مصوب 1354/12/25 |
֎ |
|
|
|
47 |
تغییر طرح احداث کارخانه پشمشویی کرمانشاه به طرح حمایت از قالیبافان حاشیه کویر مصوب 1355/09/03 |
֎ |
|
|
|
48 |
لایحه قانونی ادغام وزارت علوم و آموزش عالی و وزارت فرهنگ و هنر و تشکیل وزارت «فرهنگ و آموزش عالی» مصوب 1357/12/17 |
֎ |
|
|
|
49 |
لایحه قانونی ادغام شرکتهای وابسته به وزارت اطلاعات و تبلیغات مصوب 1358/01/21 |
֎ |
|
|
|
50 |
لایحه قانونی راجع به جلوگیری از انجام اعمال حفاریهای غیرمجاز و کاوش به قصد بهدست آوردن اشیا عتیقه و آثار تاریخی که براساس ضوابط بینالمللی مدت یکصد سال یا بیشتر از تاریخ ایجاد یا ساخت آن گذشته باشد مصوب 1358/02/18 |
֎ |
|
|
|
51 |
لایحه قانونی تغییر نام وزارت اطلاعات و جهانگردی به وزارت ارشاد ملی مصوب 1358/03/06 |
֎ |
|
|
|
52 |
لایحه قانونی تعیین بهای خدمات فرودگاهی و پروازی مصوب 1358/05/21 |
֎ |
|
|
|
53 |
لایحه قانونی راجع به فروش فرشهای دستگاههای دولتی مصوب 1358/10/29 |
֎ |
|
|
|
54 |
لایحه قانونی راجع به خریداری هتلهای بنیاد علوی وابسته به بنیاد مستضعفان توسط سازمان مراکز ایرانگردی و جهانگردی وابسته به وزارت ارشاد ملی مصوب 1358/11/29 |
֎ |
|
|
|
55 |
لایحه قانونی راجع به واگذاری پنجاهوهفت دستگاه ویلای متعلق به سازمان ملی خدمات اجتماعی به سازمان ایرانگردی و جهانگردی وابسته به وزارت ارشاد ملی مصوب 1359/02/31 |
֎ |
|
|
|
56 |
لایحه قانونی راجع به یکمیلیارد و پانصدمیلیون ریال وام جهت اجرای طرح ایجاد بازار موقت فرش دستی ایران مصوب 1359/04/23 |
֎ |
|
|
|
57 |
لایحه قانونی الحاق دو تبصره به لایحه قانونی الغاء لایحه قانونی راجع به ادغام شرکت سهامی فروشگاه مرکز صنایع دستی در سازمان صنایع دستی ایران مصوب 1359/04/25 |
֎ |
|
|
|
58 |
لایحه قانونی راجع به ادامه خدمت آقای علیاکبر کارگرسرفراز در وزارت فرهنگ و آموزش عالی مصوب 1359/04/25 |
֎ |
|
|
|
59 |
قانون مقررات صادرات و واردات سال 1364 مصوب 1364/02/17 |
֎ |
|
|
|
60 |
قانون دریافت عوارض خروج از کشور مصوب 1364/04/30 |
֎ |
|
|
|
61 |
قانون وصول عوارض از متقاضیان شرکت در گشتهای گروهی سیاحتی و زیارتی اعزامی به خارج از کشور مصوب 1364/10/01 |
֎ |
|
|
|
62 |
قانون اصلاح قانون تعیین بهای خدمات فرودگاهی و پروازی مصوب 1364/11/06 |
֎ |
|
|
|
63 |
قانون مقررات صادرات و واردات سال 1365 مصوب 1364/12/27 |
֎ |
|
|
|
64 |
قانون اهداف و وظایف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مصوب 1365/12/12 |
֎ |
|
|
|
65 |
قانون بودجه سال 1368 کل کشور مصوب 1367/12/29
|
֎ |
|
|
|
66 |
قانون برنامه اول توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1368/11/11 |
֎ |
|
|
|
67 |
قانون بودجه سال 1369 کل کشور مصوب 1368/12/28 |
֎ |
|
|
|
68 |
قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین مصوب 1369/08/20 |
֎ |
|
|
|
69 |
قانون بودجه سال 1370 کل کشور مصوب 1369/11/11 |
֎ |
|
|
|
70 |
قانون بودجه سال 1371 کل کشور مصوب 1370/11/10 |
֎ |
|
|
|
71 |
قانون بودجه سال 1372 کل کشور مصوب 1371/11/12 |
֎ |
|
|
|
72 |
قانون معافیت ابنیه و اماکنی که در زمره آثار ملی ثبت شدهاند، از پرداخت عوارض شهرداری مصوب 1371/11/28 |
֎ |
|
|
|
73 |
قانون بودجه سال 1373 کل کشور مصوب 1372/12/23 |
֎ |
|
|
|
74 |
قانون استخدام دویست نفر در سازمان میراث فرهنگی کشور مصوب 1373/06/20 |
֎ |
|
|
|
75 |
قانون برنامه پنجساله دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1373/09/20 |
֎ |
|
|
|
76 |
قانون بودجه سال 1374 کل کشور مصوب 1373/12/28 |
֎ |
|
|
|
77 |
قانون بودجه سال 1375 کل کشور مصوب 1374/11/11 |
֎ |
|
|
|
78 |
قانون بودجه سال 1376 کل کشور مصوب 1375/11/14 |
֎ |
|
|
|
79 |
قانون اصلاح ماده (7) اساسنامه سازمان صنایع دستی ایران مصوب 1376/01/17 |
֎ |
|
|
|
80 |
قانون بودجه سال 1377 کل کشور مصوب 1376/11/08 |
֎ |
|
|
|
81 |
قانون بودجه سال 1378 کل کشور مصوب 1377/11/13 |
֎ |
|
|
|
82 |
قانون بودجه سال 1379 کل کشور مصوب 1378/12/24 |
֎ |
|
|
|
83 |
قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1379/01/17 |
֎ |
|
|
|
84 |
قانون بودجه سال 1380 کل کشور مصوب 1379/12/02 |
֎ |
|
|
|
85 |
قانون بودجه سال 1381 کل کشور مصوب 1380/12/25 |
֎ |
|
|
|
86 |
قانون بودجه سال 1382 کل کشور مصوب 1381/12/24 |
֎ |
|
|
|
87 |
قانون بودجه سال 1383 کل کشور مصوب 1382/12/26 |
֎ |
|
|
|
88 |
قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1383/06/11 |
֎ |
|
|
|
89 |
قانون بودجه سال 1384 کل کشور مصوب 1383/12/25 |
֎ |
|
|
|
90 |
قانون بودجه 1385 کل کشور مصوب 1384/12/25 |
֎ |
|
|
|
91 |
قانون اصلاح قانون بودجه سال 1385 کل کشور مصوب 1385/12/12 |
֎ |
|
|
|
92 |
قانون بودجه سال 1386 کل کشور مصوب 1385/12/24 |
֎ |
|
|
|
93 |
قانون بودجه سال 1387 کل کشور مصوب 1386/12/01 |
֎ |
|
|
|
94 |
قانون بودجه سال 1388 کل کشور مصوب 1387/12/26 |
֎ |
|
|
|
95 |
قانون اصلاح مادهواحده و ردیفهای قانون بودجه سال 1388 کل کشور مصوب 1388/05/06 |
֎ |
|
|
|
96 |
قانون بودجه سال 1389 کل کشور مصوب 1388/12/24 |
֎ |
|
|
|
97 |
قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران (1394 - 1390) مصوب 1389/10/25 |
֎ |
|
|
|
98 |
قانون بودجه سال 1390 کل کشور مصوب 1390/02/19 |
֎ |
|
|
|
99 |
قانون بودجه سال 1391 کل کشور مصوب 1391/02/30 |
֎ |
|
|
|
100 |
قانون بودجه سال 1392 کل کشور مصوب 1392/03/19 |
֎ |
|
|
|
101 |
قانون بودجه سال 1393 کل کشور مصوب 1392/12/06 |
֎ |
|
|
|
102 |
قانون بودجه سال 1394 کل کشور مصوب 1393/12/24 |
֎ |
|
|
|
103 |
قانون بودجه سال 1395 کل کشور مصوب 1395/02/27 |
֎ |
|
|
|
104 |
قانون بودجه سال 1396 کل کشور مصوب 1395/12/24 |
֎ |
|
|
|
105 |
قانون بودجه سال 1397 کل کشور مصوب 1396/12/26 |
֎ |
|
|
|
106 |
قانون بودجه سال ١٣٩٨ کل کشور مصوب 1397/12/21 |
֎ |
|
|
|
107 |
قانون بودجه سال ۱۳۹۹ کل کشور مصوب 1398/12/26 |
֎ |
|
|