خلاصه مدیریتی

بیان مسئله

برنامه‌های پیشرفت کشور، ریل‌گذاری تقنین در سال‌های طول برنامه هستند. برنامه هفتم پیشرفت مصوبه مجلس در تاریخ 1402/9/1 با ایرادهای شورای نگهبان مواجه شده ‌است.

 

مسئله اصلی

با توجه به سوابق موضوع، سؤال این است که چگونه می‌توان ایرادهای شورای نگهبان را با لحاظ حداکثری اراده مجلس، رفع کرد.

 

نقاط قوت و ضعف مصوبه

با وجود ایرادها و ابهام‌های متعدد شورای نگهبان، شاکله مصوبه مجلس با ایراد مواجه نشده و قابل رفع به‌نظر می‌رسد.

 

پیشنهاد مرکز پژوهش‌ها

پیشنهاد می‌شود با رعایت تشریفات آیین‌نامه داخلی مجلس، با الحاق و اصلاح در متن مصوبه مجلس به‌شرح این گزارش، نظر شورای نگهبان تأمین شود.

 

 

بررسی نظرات شورای نگهبان:

متن اصلاحی پیشنهاد

اظهارنظر کارشناسی

ایراد شورای نگهبان

متن مصوبه برنامه هفتم

بعد از عنوان فصل عبارت «احکام این فصل با رعایت موازین شرعی و مصوبات شورای‌عالی انقلاب فرهنگی اجرا خواهد شد» اضافه شد.

 

با توجه به اینکه در برخی از احکام مندرج در این فصل، شورای‌عالی انقلاب فرهنگی مصوباتی دارد و طبق رویه و عرف اساسی، مجلس موظف است در قانونگذاری، آنها را رعایت کند، شورای نگهبان احکام این فصل را از جهت رعایت آن مصوبات دارای ابهام دانسته است. بنابراین جهت رفع ابهام مذکور پیشنهاد می‌شود عبارت «احکام این فصل با رعایت موازین شرعی و مصوبات شورای‌عالی انقلاب فرهنگی اجرا خواهد شد» در ابتدای فصل اضافه شود.

64_          در ماده (۹۳)، احکام مذکور در این فصل از این جهت که با رعایت موازین شرعی، قوانین، مصوبات شورای‌عالی انقلاب فرهنگی اجرا خواهد شد یا خیر، ابهام دارد؛ پس از رفع ابهام اظهارنظر خواهد شد.

فصل 20- ارتقای نظام علمی، فناوری و پژوهشی

 

ماده (۹۳) - در اجرای بند «۲۰» سیاست‌های کلی برنامه پنجساله هفتم و به‌منظور تحقق اهداف کمّی زیر مطابق با احکام این فصل اقدام می‌شود ... . وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مکلف است گزارش سنجه‌های عملکردی ارتقای نظام علمی، فناوری و پژوهشی را سالانه به مجلس ارسال نماید.

در ردیف ۳ جدول عبارت «سهم محصولات با فناوری متوسط به بالا از تولید ناخالص داخلی» بهعبارت «سهم محصولات با فناوری متوسط به بالا (های. تِک) از تولید ناخالص داخلی» اصلاح شد.

-

تذکر:
42_1_      در جدول شماره 21، در سنجه عملکردی «سهم محصولات با فناوری متوسط به بالا از تولید ناخالص داخلی»، عبارت «با فناوری متوسط به بالا» بهعبارت «با فناوری متوسط به بالا (های. تِک)» اصلاح شود.

       

سهم محصولات با فناوری متوسط به بالا از تولید ناخالص داخلی

درصد

7

ردیف نشریات ایرانی جدول شماره ۲۱ به‌شرح زیر اصلاح شد:

 

نشریات ایرانی نمایه‌شده دارای چارک (کیو)

تعداد

400

در نسخه موجود هدفگذاری صرفاً ناظر به مجلات نمایه شده دانشگاههای تحت نظارت وزارت علوم است و اساساً دانشگاههای علوم پزشکی کشور را پوشش نمیدهد. بااین‌حال مجموع مجلات ایرانی نمایه شده در پایگاه اسکوپوس در دو بخش وزارت علوم و بهداشت، 352 مورد میباشد. بنابراین هدفگذاری 400 مجله تا پایان برنامه منطقی و دست یافتنی است.

تذکر:

42_2_      در جدول شماره 21، ردیف «نشریات ایرانی نمایه‌شده دارای چارک (کیو)» با توجه به اینکه هدف‌گذاری انجام‌شده در حال حاضر محقق است، اصلاح گردد.

       

نشریات ایرانی نمایه‌شده دارای چارک (کیو)

تعداد

175

در جدول ۲۱ عبارت «شرکت‌های و مؤسسات دانش‌بنیان» بهعبارت «شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان» اصلاح شد.

____

 

تذکر:

42_3_      در جدول شماره 21، عبارت «شرکت‌های و مؤسسات دانش‌بنیان» بهعبارت «شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان» اصلاح شود.

 

نسبت شرکتهای و مؤسسات دانش‌بنیان حوزه صنایع فرهنگی، صنایع خلاق، علوم انسانی و اجتماعی بهکل شرکت‌های دانش‌بنیان

درصد

10

ماده (۹۶)– بهمنظور تحقق اهداف آمایش آموزشعالی، تنظیم ارتباط تحصیل و اشتغال، ارتقای پاسخگویی دانشگاهها و مؤسسات آموزشعالی و پژوهش و فناوری به نیازهای بازار کار و تقاضای اجتماعی، افزایش جذابیت تحصیل در رشتههای دارای اولویت کشور حذف رشتههای غیرضرور، تأمین مالی تحصیلات عالی براساس پایش (کنترل) کیفی و کمّی خدمات آموزشی، با رعایت اصل سیام (۳۰) قانون اساسی توسط وزارتخانههای علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سازمان از محل منابع عمومی انجام میگیرد.

____

43_          در صدر ماده (۹۶)، از لحاظ نگارشی و ویرایشی اصلاح شود.

ماده  (۹۶)- به‌منظور تحقق اهداف آمایش آموزشعالی، تنظیم ارتباط تحصیل و اشتغال، ارتقای پاسخگویی دانشگاهها و مؤسسات آموزشعالی و پژوهش و فناوری به نیازهای بازار کار و تقاضای اجتماعی، افزایش جذابیت تحصیل در رشته‌های دارای اولویت کشور حذف رشته‌های غیرضرور و تأمین مالی تحصیلات عالی منوط به پایش (کنترل) کیفی و کمّی خدمات آموزشی، توسط وزارتخانههای علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سازمان ضمن رعایت اصل سیام (30) قانون اساسی از محل منابع عمومی انجام می‌گیرد.

در تبصره «۲» بند «الف» ماده (۹۷)، عبارت «با همکاری حوزه‌های علمیه و شورای تخصصی تحول و ارتقای علوم انسانی» بهعبارت «براساس توافق با مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه و با همکاری شورای تخصصی تحول و ارتقای علوم انسانی» اصلاح شد.

____

تذکر:

44_          در تبصره «۲»  بند «الف» ماده (۹۷)، عبارت «با همکاری حوزه‌های علمیه و شورای تخصصی تحول و ارتقای علوم انسانی» بهعبارت «براساس توافق با مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه و با همکاری شورای تخصصی تحول و ارتقای علوم انسانی» اصلاح شود.

تبصره «۲» - با عنایت به نقش مهم و حساس علوم پایه و علوم انسانی در مسیر رشد و تعالی جامعه، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مکلف است با همکاری حوزه‌های علمیه و شورای تخصصی تحول و ارتقای علوم انسانی نسبت به تهیه اسناد پایه موضوعات فوق اقدام نموده و به تصویب مراجع ذی‌صلاح برساند و از سال دوم برنامه، اقدامات مربوط را به‌صورت سالانه ده درصد (10%) اجرایی نماید، بهگونه‌ای که در حوزه علوم انسانی کتب مربوط اصلاح و در حوزه علوم پایه حداقل در دو حوزه تخصصی، وضعیت علمی کشور در سطح قابل قبول بین‌المللی و در سطح منطقه به رتبه اول ارتقا یابد.

در بند «د» ماده (۹۹)، عبارت «رفع گلوگاه‌های فناورانه» بهعبارت «رفع چالش‌های فناورانه» اصلاح شد.

____

45_          در بند «د» ماده (۹۹)، عبارت «رفع گلوگاه‌های فناورانه» از جهت نگارشی اصلاح شود.

د) در راستای رفع گلوگاههای فناورانه دستگاههای اجرایی و داخلی‌سازی اقلام راهبردی موضوع ماده (1) قانون جهش تولید دانش‌بنیان و اجرای طرحهای پیشران، وزارت صنعت، معدن و تجارت مکلف است با همکاری معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری و با استفاده از ظرفیت‌های صندوق نوآوری و شکوفایی و سایر ظرفیت‌های قانونی، اقدامات لازم جهت داخلی‌سازی حداقل هر سال ده درصد (10%) از اقلام راهبردی مورد نیاز بخش خود موضوع ماده (1) قانون مذکور را با بهره‌گیری از ظرفیت شرکتها و مؤسسات دانش‌بنیان و جهاد دانشگاهی در صورت احراز توانمندی این شرکتها و مؤسسات در تأمین کالا و خدمات موصوف توسط وزارتخانه ذی‌ربط به عمل آورند.

 

ماده (۹۹) - با هدف ارتقای بهره‌وری و اثربخشی منابع آموزشعالی، پژوهش و فناوری، افزایش شتاب پیشرفت علمی، فناوری و نوآوری و کسب سهم هفتدرصدی (7%) ارزش‌افزوده محصولات با فناوری متوسط به بالا از تولید ناخالص داخلی:

عبارت صدر ماده واجد ابهام بوده که پیشنهاد می‌شود به این صورت اصلاح شود:
«با هدف ارتقای بهره‌وری و اثربخشی منابع آموزشعالی، پژوهش و فناوری، افزایش شتاب پیشرفت علمی، فناوری و نوآوری و کسب سهم هفتدرصدی (7%) ارزش‌افزوده محصولات با فناوری متوسط به بالا از تولید ناخالص داخلی»

65_1_      در صدر ماده (۹۹)، نسبت میان مفهوم «سهم هفتدرصدی اقتصاد دانش‌بنیان از تولید ناخالص داخلی» با سنجه‌ی عملکردی «سهم هفتدرصدی محصولات با فناوری متوسط به بالا از تولید ناخالص داخلی» مذکور در جدول شماره 20 ابهام دارد؛ پس از رفع ابهام اظهارنظر خواهد شد.

ماده  (۹۹) - با هدف ارتقای بهره‌وری و اثربخشی منابع آموزشعالی، پژوهش و فناوری، افزایش شتاب پیشرفت علمی، فناوری و نوآوری و کسب سهم هفتدرصدی (7%) اقتصاد دانش‌بنیان از تولید ناخالص داخلی و رشد تولیدات محصولات با فناوری بالا:

 

در جزء «۵» بند «ث»، عبارت «میکروالکترونیک» به «ریز الکترونیک» اصلاح شد.

بر اساس اصل (۱۵) قانون اساسی [۱] اسناد و متون رسمی باید به زبان فارسی باشد. لذا به‌کار بردن واژه غیرفارسی استاندارد از نظر شورای نگهبان مغایر اصل (۱۵)  قانون اساسی شناخته شدهاست.

برای رفع ایراد پیشنهاد می‌شود عبارت «میکروالکترونیک» به «ریز الکترونیک» اصلاح شود.

65_2_      در جزء «۵» بند «ث»، استفاده از واژه غیرفارسی «میکروالکترونیک»، مغایر اصل (۱۵)  قانون اساسی شناخته شد.

5- ریز فناوری و میکروالکترونیک

 

نتیجه‌گیری:

فصل 20 برنامه هفتم مصوبه مجلس با ایرادهای شورای نگهبان مواجه شده‌ است که به‌نظر میرسد با اصلاحات پیشنهادی مندرج در این گزارش، قابل رفع هستند. 

 

 

گزیده سیاستی:

(فصل 20) مصوبه برنامه هفتم پیشرفت مورخ 1402/9/1 با ایرادهای شورای نگهبان مواجه شده است. با رعایت تشریفات آیین‌نامه داخلی مجلس، با الحاق و اصلاح در متن مصوبه مجلس امکان تامین نظر شورای نگهبان و بر طرف کردن اشکالات وجود دارد.

 

 

 

 

 

 

[۱] قانون اساسی.