خلاصه مدیریتی

بیان/ شرح مسئله

اغلب شرکت‌های دانش‌بنیان در کشور از نوع شرکت‌های کوچک و متوسط به‌حساب می‌آیند. این نوع شرکت‌ها، علاوه ‌بر اینکه مشکلاتی از جنس مسائل عموم شرکت‌ها را دارند، با مشکلات و مسائل خاص خود نیز روبه‌رو هستند که از اندازه کوچک آنها ناشی می‌شود. در ارائه حمایت‌های مالی و غیرمالی از شرکت‌های دانش‌بنیان باید توجه ویژه‌ای به تمایز آنها از نظر اندازه و چالش‌ها شود. بررسی تجارب موفق سایر کشورها در حمایت از نوآوری در شرکت‌های کوچک و متوسط می‌تواند راه‌گشای فهم بهتر مسائل این شرکت‌ها در کشور و همچنین تدوین سیاست‌های نوآوری کارا و اثربخش باشد. مرکز نوآوری و خانه خلاق قوه مقننه در راستای مأموریت خود که تقویت نقش تقنین و نظارتی مجلس شورای اسلامی در حل مسائل کشور از طرق نوآورانه با استفاده از ظرفیت‌های زیست‌بوم نوآوری است، به مطالعه و تحلیل سیاست نوآوری در ایران و سایر کشورها می‌پردازد. در همین راستا، مطالعه برنامه نوآوری شرکت‌های کوچک در کشور آمریکا در این گزارش منتشر می‌شود و گزارش‌های آتی به برنامه‌های نوآوری سایر کشورها مانند آلمان و کره جنوبی خواهد پرداخت.

با توجه به افزایش اهمیت نقش شرکت‌های کوچک و متوسط در اقتصاد آمریکا، از دهه 1970 سیاست‌هایی در راستای حمایت از آنها مصوب شد که می‌توان به تصویب قانون کسب‌وکارهای کوچک در سال 1975 و تأسیس اداره کسب‌وکارهای کوچک اشاره کرد. در پاسخ به درخواست کسب‌وکارهای کوچک از کنگره و حمایت برخی از سناتورهای وقت، قانون توسعه نوآوری در کسب‌وکارهای کوچک در سال 1982 تصویب شد. یکی از مهم‌ترین بخش‌های این قانون برای حمایت از شرکت‌های کوچک و متوسط، برنامه «پژوهش برای نوآوری شرکت‌های کوچک» (اسبیر) است. مأموریت برنامه اسبیر، حمایت از برتری علمی و نوآوری فناورانه از طریق سرمایه‌گذاری منابع مالی تحقیقاتی دولت فدرال در اولویت‌های حیاتی آمریکا برای ایجاد اقتصاد ملی قوی است. برنامه اسبیر از آن جهت مهم است که نیازهای سازمان‌های بزرگ دولتی و وزارتخانه‌ها را به توانمندی‌های فناورانه شرکت‌های کوچک و متوسط مرتبط می‌کند. راهبری این برنامه و نظارت بر اثربخشی آن از طریق ارائه گزارش عملکرد هرساله برنامه به کمیته کارآفرینی و کسب‌وکارهای کوچک مجلس سنا و همچنین کمیته کسب‌وکارهای کوچک مجلس نمایندگان انجام می‌شود.

نقطه نظرات / یافته‌های کلیدی

سازمان‌های دولتی در آمریکا که بودجه پژوهشی آنها در سال، بیش از یکصد میلیون دلار است باید 3/2 درصد از بودجه تحقیق‌وتوسعه خود را به برنامه اسبیر اختصاص دهند که در سال 2023 تعداد آنها 11 سازمان و کل اعتبار این برنامه در حدود 3/1 میلیارد دلار بوده است. در ابتدای شروع برنامه در سال 1983 این اعتبار 45 میلیون دلار، معادل 0/2 درصد از کل بودجه تحقیق‌وتوسعه بوده و به‌مرور، افزایش یافته است. برنامه اسبیر ساختار سه مرحله‌ای دارد که اداره کسب‌وکارهای کوچک، اجرا و مدیریت می‌‌کند. در مرحله اول، پس از اعلام نیاز سازمان‌های دولتی به این اداره و انتشار در سامانه اسبیر، شرکت‌ها پیشنهاد‌های خود را در سامانه بارگذاری می‌کنند. پیشنهاد‌ها را خود سازمان‌های دولتی ارزیابی کرده و موارد منتخب، مبالغ جایزه (حمایت مالی) را دریافت می‌کنند. حداکثر پس از ۶ ماه، فراخوان مرحله دوم اعلام می‌شود و پیشنهاد‌های مطرح شده ازطرف شرکت‌های حمایت ‌شده در مرحله اول، ازسوی سازمان‌های دولتی بررسی و ارزیابی می‌شود و شرکت‌های برتر حمایت می‌شوند. سقف حمایت‌های مرحله دوم حداکثر یک میلیون دلار در بازه زمانی دوساله است. هدف از مرحله سوم این است که کسب‌وکارهای کوچک دریافت‌کننده جایزه مرحله دوم، تجاری‌سازی نتایج حاصل از فعالیت‌های پژوهشی خود را دنبال کنند. در این مرحله، بودجه‌ای از برنامه اسبیر به کسب‌وکارها تعلق نمی‌گیرد بلکه این کسب‌وکارها اجازه می‌یابند با سازمان‌های دولتی قرارداد منعقد کنند. سازمان‌های دولتی در برنامه اسبیر علاوه‌بر جایزه‌های مالی، کمک‌ها و حمایت‌های دیگری از قبیل مشاوره را نیز برای موفقیت در مرحله سوم به شرکت‌های منتخب ارائه می‌دهند.

 پیشنهاد راهکارهای تقنینی، نظارتی یا سیاستی 

با توجه به مزیت‌ها و ویژگی‌های برنامه اسبیر، می‌توان درس‌آموزی‌هایی برای تدوین برنامه‌های نوآوری کارا و اثربخش در کشور ارائه کرد که در ادامه، به برخی از آنها اشاره می‌شود.

زمان‌دار بودن برنامه: برنامه اسبیر اگرچه به‌عنوان یک ماده ذیل یک قانون دائمی تصویب شد ولی در ابتدا مقرر شده بود که برای یک بازه زمانی محدود اجرا شود، اما با توجه به عملکرد موفق آن‌، این برنامه در سال‌های بعد نیز تمدید شد. تعیین محدودیت زمانی برای اجرای یک برنامه، شرایطی را فراهم می‌کند که سیاستگذاران و مدیران در انتهای بازه زمانی مورد نظر، عملکرد برنامه را بررسی کرده و در‌صورتی‌که عملکرد برنامه قابل‌قبول باشد، آن را تمدید کنند. در زمان تمدید برنامه، قانونگذار می‌تواند ضعف‌ها و نواقص برنامه را بررسی و تحلیل کرده و اصلاحاتی را در برنامه اعمال کند. از‌طرف‌دیگر، اگر سازمان‌های مجری تمایلی به ادامه دادن برنامه داشته باشند تلاش می‌کنند تا اثربخشی و کارایی برنامه را بهبود دهند.

شفاف بودن اطلاعات برنامه: یکی دیگر از نکات قابل‌توجه این است که سازمان‌های مشمول مکلفند هر‌ساله گزارش عملکرد خود را در اختیار اداره کسب‌وکارهای کوچک قرار داده و این سازمان گزارش نهایی عملکرد برنامه را در اختیار کمیته کارآفرینی و کسب‌وکارهای کوچک مجلس سنا و همچنین کمیته کسب‌وکارهای کوچک مجلس نمایندگان قرار می‌دهد.

مرحله‌ای بودن برنامه: یک ویژگی متمایز برنامه اسبیر، سه مرحله‌ای بودن آن است. در این برنامه شرکت‌های کوچک در صورت واجد شرایط بودن ابتدا وارد مرحله اول برنامه شده و حمایت مالی مشخصی را دریافت می‌کنند. در ادامه شرکت کوچک برای دریافت حمایت‌های بیشتر مجبور است که تلاش کرده و حمایت‌های دریافتی را در مسیر درست و در راستای ارتقای محصول یا فناوری خود هزینه کند. در ادامه نیز حمایت‌های مراحل بعد منوط به تلاش شرکت کوچک و موفقیت آن در توسعه موفق محصول یا فناوری است.

مسئله‌محور بودن برنامه: سه مرحله‌ای بودن موجب می‌شود میزان حمایت‌ها براساس میزان پیشرفت فناوری و نوآوری باشد. در مرحله اول تا سقف محدودی به هر شرکت، حمایت مالی تعلق می‌گیرد. در برنامه اسبیر شرکت‌هایی که فناوری یا نوآوری مرتبط با یک نیاز دولتی را توسعه داده‌اند مشمول حمایت مالی می‌شوند. یکی دیگر از شروط برنامه اسبیر، انجام فعالیت‌های تحقیق‌وتوسعه درون آمریکا است. این شرط موجب می‌شود دانش فنی درون کشور شکل گیرد و به ارتقای افراد و دانشگاه‌ها منجر شود.

۱. مقدمه

آمریکا در کنار چین به‌عنوان قدرت‌های بزرگ اقتصادی دنیا شناخته می‌شوند و عوامل زیادی در رسیدن آمریکا به این جایگاه مؤثر بوده است. یکی از این عوامل، حضور شرکت‌های کوچک و متوسط فعال در این کشور است؛ چراکه شرکت‌های کوچک و متوسط ستون اصلی اقتصاد آمریکا را تشکیل می‌دهند و مهم‌ترین منبع اشتغال در این کشور هستند. به اعتقاد بسیاری، شرکت‌های کوچک سهم مهمی در نوآوری و اشتغال‌زایی در اقتصاد آمریکا دارند. طی سال‌های اخیر، نقش شرکت‌های نوپا در مناطقی مانند «دره سیلیکون» این ایده را تقویت کرده که شرکت‌های کوچک، پیشران اصلی رشد اقتصادی آمریکا هستند. براساس آمار ارائه شده در سال 2011، شرکت‌های کوچک و متوسط (دارای حداکثر 500 کارمند) 99/7 درصد از کل شرکت‌های آمریکا را تشکیل می‌دهند. از منظر اشتغال، سهم شرکت‌های کوچک و متوسط در اقتصاد آمریکا 48/5 درصد کل شاغلان است [1].

با توجه به افزایش اهمیت نقش شرکت‌های کوچک و متوسط در اقتصاد آمریکا و پذیرش این نکته که این دسته از شرکت‌ها نقش روزافزون در توسعه نوآوری بازی می‌کنند، دولت فدرال این کشور از دهه 1970 سیاست‌هایی در راستای حمایت از آنها وضع کرد. ازجمله این اقدام‌ها می‌توان به تصویب قانون کسب‌وکارهای کوچک[1] در سال 1975 و تأسیس اداره کسب‌وکارهای کوچک[2]، تصویب قانون توسعه نوآوری در کسب‌وکارهای کوچک[3] در سال 1982 اشاره کرد.[4] یکی از مهم‌ترین بخش‌های این قانون برای حمایت از شرکت‌های کوچک و متوسط، برنامه «پژوهش برای نوآوری شرکت‌های کوچک» (اسبیر)^[5] است. موفقیت و تأثیرگذاری این برنامه موجب شده بیش از 17 کشور به تقلید از آن، برنامه‌های مشابهی تدوین کنند [2] که از آن جمله می‌توان به کشورهای سوئد، روسیه، ژاپن، هلند، انگلیس، تایوان و کره‌ جنوبی اشاره کرد [3]. برنامه اسبیر از آن جهت مهم است که این برنامه، تقاضای سازمان‌های بزرگ دولتی آمریکا و وزارتخانه‌های این کشور را به توانمندی‌های فناورانه شرکت‌های کوچک و متوسط مرتبط می‌کند و از طریق این برنامه، شرکت‌های کوچکِ نوآور، راه‌حل‌های فناورانه برای مسائل و تقاضای سازمان‌های بزرگ دولتی ارائه می‌کنند و به‌نوعی به‌هم‌رسانی عرضه و تقاضای فناوری در آن صورت‌ می‌گیرد. در مورد برنامه اسبیر باید توجه داشت که اگرچه در نگاه اول این برنامه به‌نوعی یک برنامه برای تأمین مالی فعالیت‌های کسب‌وکارهای کوچک است اما به‌صورت کلی حمایت‌های این برنامه از چهار بُعد مختلف قابل بحث است:

1. برنامه اسبیر حمایت‌های مستقیم و حیاتی از شرکت‌های کوچک را گسترش داد که بعضاً این حمایت‌ها تداوم دارد.
2. برنامه اسبیر به تحول فرهنگی بزرگ‌تری کمک کرد و این روحیه را که دانشمندان و مهندسان می‌توانند شرکت‌های خود را راه‌اندازی کنند ترویج کرد.
3. این برنامه به بسیاری از شرکت‌ها کمک کرد که راه ارتباط با سرمایه‌گذاران ریسک‌پذیر را پیدا کنند (و برعکس).
4. برنامه اسبیر سهم شرکت‌های کوچک از خریدهای دولتی را افزایش داد که حمایتی کلیدی برای این بخش به‌حساب می‌آمد.

درمجموع برنامه اسبیر هم در ایجاد شبکه‌های مشترک و هم در اصلاح شکست‌های شبکه که در رژیم‌های تولید غیرمتمرکز همه‌گیر هستند، نقش مهمی ایفا کرده است [4].

شکل 1: اطلاعات شرکت‌های کوچک در آمریکا در سال 2023

۲. تاریخچه شکل‌گیری و تصویب برنامه اسبیر

برنامه اسبیر ابتدا به‌عنوان طرحی آزمایشی در بنیاد ملی علم آمریکا اجرا شد. رونالد تیبتز^[6] یکی از سناتورهای آمریکایی بود که در سال 1972 پس از 20 سال تجربه در مشاغل مختلف به‌عنوان مدیر ارشد بنیاد ملی علم منصوب شد. وی در مدت فعالیت خود این مسئله را به‌خوبی درک کرده بود که سیاست‌ها و برنامه‌های دولتی تا چه حد می‌توانند رفتار افراد و شرکت‌ها را تحت تأثیر قرار دهند. وی همچنین به اهمیت و نقش تعیین‌کننده شرکت‌های کوچک با فناوری سطح بالا در توسعه اقتصادی کشورها پی برده بود. لذا این پیشنهاد را مطرح کرد که باید بخشی از هزینه‌های تحقیق‌وتوسعه دولتی به شرکت‌های کوچک اختصاص یابد تا زمینه رشد و نقش‌آفرینی آنها در اقتصاد آمریکا فراهم شود. اینکه بنیاد ملی علم که همواره بر پژوهش‌ها و تحقیقات مهندسی در دانشگاه‌ها متمرکز بوده، با اجرای برنامه اسبیر به شرکت‌های کوچک توجه کند، نشان‌دهنده تغییر قابل‌توجهی در رویکرد این مؤسسه است. به‌نوعی اجرای این طرح آزمایشی، به افزایش سطح آگاهی جامعه نسبت به پتانسیل شرکت‌های کوچک در خلق نوآوری منجر شد [4].

در این میان، تیبتز پس از مطرح کردن ایده حمایت از کسب‌وکارهای کوچک در بنیاد ملی علم، سناتورهای مختلف نیز با حمایت خود از این ایده، نقش برجسته‌ای در تصویب آن داشتند. سناتور ادوارد کندی^[7] نیز به‌عنوان یک سیاست‌مدار، نقش حیاتی را که کسب‌وکارهای کوچک در رشد اقتصاد آمریکا بازی می‌کردند درک کرده بود. وی طی دهه 1970 به‌طور خستگی‌ناپذیر از این مسئله دفاع کرد که باید بنیاد ملی علم از پژوهش‌های کسب‌وکارهای کوچک واجد شرایط حمایت کند. همچنین پیشنهادهایی در زمینه افزایش سهم شرکت‌های کوچک از بودجه تحقیق‌وتوسعه کشور ارائه کرد. در‌نهایت، بنیاد ملی علم نیاز به حمایت مداوم از کسب‌وکارهای کوچک را به رسمیت شناخت و پایه و اساس برنامه اسبیر در سال 1977 بنیان نهاده شد. علاوه بر سناتور کندی، افرادی دیگری ازجمله آرتور و جودیت اوبرمایر^[8] نیز حمایت‌های گسترده‌ای از ایجاد برنامه اسبیر انجام دادند. در اواخر دهه 1970، آرتور اوبرمایر به چالش‌هایی که شرکت‌های کوچک در زمینه انجام تحقیق‌وتوسعه با آن روبه‌رو بودند اشاره کرد و به‌همراه کندی برای تصویب برنامه اسبیر، رایزنی‌های گسترده‌ای انجام داد و درنهایت، برنامه مورد نظر تیبتز تأُیید شد.

تیبتز ساختاری سه مرحله‌ای را به‌منظور تسریع و تقویت تحقیق‌وتوسعه در کسب‌وکارهای کوچک با فناوری سطح بالا ارائه کرد. او اعتقاد داشت این شرکت‌ها ابزاری برای هدایت بودجه‌های دولتی تحقیق‌وتوسعه به‌سمت رفع نیازهای عمومی از طریق نوآوری فناورانه و کاربرد تجاری نتایج پروژه‌های تحقیق‌وتوسعه هستند و درنتیجه از این طریق رشد کلی اقتصاد را تحریک می‌کنند. با شروع اجرای برنامه در سال 1977 تعداد 42 جایزه[9] در مرحله اول و 21 جایزه در مرحله دوم به شرکت‌های کوچک اعطا شد. آرتور اوبرمایر در مورد اهمیت این برنامه در سال 1978 به کمیته‌های کنگره گفت که به‌طور بالقوه این برنامه، یکی از مهم‌ترین برنامه‌های دولتی در قرن حاضر در زمینه علم و فناوری است».

حمایت‌های بنیاد ملی علم از کسب‌وکارهای کوچک و نوآور به شکل‌گیری شرایطی منجر شد که بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک از این طرح راضی بوده و سعی کردند از طریق رایزنی با سایر سازمان‌ها، آنها را نیز مجاب کنند که طرحی مشابه با بنیاد ملی علم اجرا کنند. کسب‌وکارهای کوچک زمانی که متوجه شدند اصرار آنها نتیجه‌ای در پی نداشته، پیشنهاد خود را به کنگره و سطوح بالاتر اجرایی بردند. در پاسخ به درخواست کسب‌وکارهای کوچک و همچنین حمایت برخی از سناتورهای وقت، مانند سناتور کندی و دیگر همراهانش ازجمله اوبرمایر، در ژانویه 1980 کنفرانسی در کاخ سفید در دولت کارتر برگزار شد. هدف از کنفرانس، آگاهی‌بخشی نسبت به جایگاه و اهمیت کسب‌وکارهای کوچک بود و در این راستا، شواهدی در مورد نقش کسب‌وکارهای کوچک در اشتغال‌زایی، مشکلات گسترده کسب‌وکارهای کوچک در حوزه تأمین مالی و همچنین سهم رو به کاهش دولت فدرال در حمایت از تحقیق‌وتوسعه کسب‌وکارهای کوچک ارائه شد. علاوه بر موارد فوق، برخی معتقد بودند که مشاهده این موضوع که بیشتر از گذشته، بودجه و اعتبارات دولتی به تحقیق‌وتوسعه اختصاص می‌یابد، جذابیت سیاسی نیز داشت. درنهایت کنگره در پاسخ به خواسته کسب‌وکارهای کوچک، در سال 1982 قانون توسعه نوآوری در کسب‌وکارهای کوچک را تصویب کرد [5]. بنابراین مقرر شد که هر سازمان دولتی که بودجه پژوهشی آن بیش از یکصد میلیون دلار است، برنامه اسبیر را در سازمان خود اجرا کرده و بخشی از بودجه پژوهشی خود را به شرکت‌های کوچک اختصاص دهد [6].

افزایش رقابت‌پذیری اقتصاد کشورهای رقیب آمریکا نیز به نگرانی‌هایی در بین سیاست‌مداران و رئیس‌جمهور وقت آمریکا منجر شده بود و این موضوع در تصویب این قانون در سال 1982 تأثیرگذار بود [2]. ازجمله این موارد می‌توان به‌سرعت آهسته تجاری‌سازی فناوری‌ها در آمریکا در مقایسه با موفقیت شرکت‌های ژاپنی در تولید و بازاریابی در صنایع خودروسازی، فولاد و نیمه‌هادی‌ها اشاره کرد که به نگرانی در بین سیاست‌مداران آمریکایی منجر شده بود. علاوه بر این، نتایج پژوهش دیوید برچ و دیگران نشان داد که سیاست‌های ملی باید قدرت رقابت در کسب‌وکارهای کوچک را ارتقا دهد. درمجموع با وجود اینکه مخالفت‌هایی نسبت به حمایت مالی از کسب‌وکارهای کوچک وجود داشت اما درنهایت این قانون، تصویب و اجرا شد [5].

شکل 2: اطلاعات شرکت‌های غیرمالی در اتحادیه اروپا در سال 2019

۳. برنامه پژوهش برای نوآوری شرکت‌های کوچک (اسبیر)

برنامه پژوهش برای نوآوری شرکت‌های کوچک (اسبیر) ذیل قانون توسعه نوآوری در کسب‌وکارهای کوچک (1982) و با هدف اینکه با استفاده از بودجه دولت فدرال، نقش کسب‌وکارهای کوچک نوآور در تحقیق‌وتوسعه تقویت شود، مطرح شد. برنامه اسبیر در ماده (۹) قانون توسعه نوآوری در کسب‌وکارهای کوچک مطرح شده است. از زمان شروع برنامه، مقرر شد این برنامه برای بازه زمانی مشخصی اجرا شود. در سال‌های بعد، با توجه به عملکرد قابل‌توجه آن، دولت آمریکا آن را چندین بار تمدید کرده که از آن جمله می‌توان به سال‌های 1992، 2001، 2008 ،2011 و 2017 اشاره کرد. این برنامه در سال 2017 تا سال 2025 تمدید شده است.^[10] برنامه اسبیر یک برنامه کاملاً رقابتی است که کسب‌وکارهای کوچک محلی را برای مشارکت در فعالیت‌های تحقیق‌وتوسعه‌ای تشویق می‌کند که پتانسیل تجاری ‌شدن دارند. این برنامه از طریق یک رقابت مبتنی‌بر دریافت جایزه، کسب‌وکارهای کوچک را ترغیب می‌کند که از پتانسیل فناورانه‌شان بهره‌برداری کنند و در این مسیر، علاوه بر اعطای جایزه، با استفاده از حمایت‌های غیرمالی نیز به این شرکت‌ها کمک می‌کند که پتانسیل‌های فناورانه خود را تجاری کرده و از آن سود کسب کنند. به‌نوعی این برنامه با قرار دادن کسب‌وکارهای کوچک واجد شرایط در عرصه تحقیق‌وتوسعه، نوآوری با فناوری سطح بالا را در بین کسب‌وکارهای کوچک تحریک می‌کند و زمینه را برای ایجاد روحیه کارآفرینی در جامعه فراهم می‌کند [2].

براساس قانون، هر سازمان دولتی که بودجه تحقیق‌وتوسعه آن بیشتر از یکصد میلیون دلار است باید سالیانه درصدی از کل بودجه تحقیق‌وتوسعه خود را در برنامه اسبیر هزینه کند. به‌عبارت‌دیگر، هر سازمان دولتی واجد شرایط، باید درصدی از بودجه تحقیق‌وتوسعه خود را به شرکت‌های کوچک اختصاص دهد تا نیازهای فناورانه‌اش را رفع کنند. البته باید توجه داشت این تخصیص می‌تواند به‌صورت کمک بلاعوض باشد یا در قالب قرارداد[11] با شرکت کوچک به آن اعطا شود. براساس آخرین داده‌ها (در سال 2023)، هم‌اکنون یازده سازمان دولتی مشمول برنامه اسبیر می‌شوند. میزان درصدی از بودجه که سازمان‌ها باید به این برنامه اختصاص دهند ثابت نیست و به‌مرور زمان افزایش یافته‌ است. در شروع برنامه در سال 1983 سازمان‌های مشمول باید 0/2 درصد از کل بودجه تحقیق‌وتوسعه خود را در راستای اهداف برنامه اسبیر هزینه می‌کردند که درمجموع 45 میلیون دلار بود. بااین‌حال بر‌اساس آخرین تغییرات برنامه در سال 2017، مقرر شده که هریک از سازمان‌های دولتی مشمول، حداقل 3/2 درصد از بودجه تحقیق‌وتوسعه خود را به این برنامه اختصاص دهند و این درصد تا به امروز ثابت مانده‌ است. شایان‌ ذکر است که برنامه اسبیر دارای سه مرحله است که میزان و نوع حمایت‌ها در هر محله متفاوت است. در شکل ۱، آمار مربوط به منابعی که سازمان‌های مشمول به برنامه اسبیر اختصاص داده‌اند از زمان آغاز برنامه تا سال 2018 نمایش داده‌ شده‌ است. همان‌طور‌که مشاهده می‌شود در سال 2018، براساس قانون مقرر شد که همه سازمان‌های مشمول بالغ بر 3/1 میلیارد دلار برای این برنامه هزینه کنند [2].

نمودار 1. کل تأمین مالی برنامه اسبیر در همه سازمان‌ها که تا سال 2018 به 3/1 میلیارد دلار رسیده است [2]

برنامه اسبیر به‌صورت مستقیم شکست بازارهای سرمایه بخش خصوصی را هدف قرار داده است تا منابع مالی مورد نیاز فعالیت‌های نوآورانه کسب‌وکارهای کوچک را تأمین کند. درواقع با توجه به اینکه بازارهای سرمایه بخش خصوصی انگیزه‌ای برای حمایت از تحقیقات پایه و فعالیت‌های نوآورانه در اقتصاد ندارند، بنابراین سرمایه‌گذاری کافی در حوزه فعالیت‌های مذکور انجام نمی‌شود. علاوه بر این، شرکت‌های کوچک با موارد دیگری از شکست بازار نیز روبه‌رو هستند و به همین دلیل، پتانسیل نوآوری آنها بیشتر محدود می‌شود. در این راستا برنامه اسبیر با تأمین مالی پروژه‌های تحقیق‌وتوسعه کسب‌وکارهای کوچک در مراحل اولیه فعالیت‌شان، شکست بازارهای سرمایه بخش خصوصی و شکاف مالی ناشی از آن را هدف قرار داده است. جوایز مراحل اول و دوم برنامه اسبیر به‌نوعی تنها منبع تأمین مالی در دسترس برای کارآفرینان نوآور نوپاست و همین منابع محدود برای بسیاری از کارآفرینان کافی است تا ایده خود را به یک نوآوری تجاری پایدار تبدیل کنند. درمجموع با توجه به توضیحات فوق می‌توان گفت برنامه اسبیر به‌دنبال رفع شکست‌هایی است که شرکت‌های کوچک در زمینه تأمین مالی با آنها روبه‌رو هستند و در جدول ۱، به برخی از این موارد اشاره شده است [7].

جدول 1. ابعاد مختلف از شکاف تأمین مالی که برنامه اسبیر هدف قرار می‌دهد [7]

اداره کسب‌وکارهای کوچک در آمریکا به‌عنوان نهاد متولی برنامه اسبیر، مسئولیت اجرا و هماهنگی فعالیت‌های سازمان‌های حاضر در برنامه را برعهده دارد. این اداره، یک سازمان دولتی مستقل است که حمایت‌هایی را به کارآفرین‌ها و کسب‌وکارهای کوچک ارائه می‌دهد. مأموریت اداره کسب‌وکارهای کوچک «حفظ و تقویت اقتصاد کشور از طریق فراهم کردن شرایط راه‌اندازی و تداوم حیات کسب‌وکارهای کوچک و همچنین کمک به بازیابی اقتصاد پس از بلایای[12] مختلف» است. فعالیت‌های این اداره ذیل سه عنوان «سرمایه، قرارداد و مشاوره»[13] خلاصه می‌شود. درواقع اداره کسب‌وکارهای کوچک، دسترسی به منابع مالی را برای کارآفرین‌ها و کسب‌وکارهای کوچک فراهم می‌کند و به عقد قرارداد سازمان‌های دولتی با کسب‌وکارهای کوچک کمک می‌کند. درنهایت اینکه از سازمان‌های ارائه‌دهنده خدمات مشاوره به کسب‌وکارهای کوچک نیز حمایت می‌کند.[14]

ماده (۹) قانون توسعه نوآوری در کسب‌وکارهای کوچک، اداره کسب‌وکارهای کوچک را ملزم می‌کند که دستورالعملی سیاستی برای اجرای برنامه اسبیر در سازمان‌های دولتی ارائه کند. براساس این دستورالعمل، این اداره موظف است راهنمایی‌های لازم در مورد فرایند و مراحل اجرای برنامه اسبیر را به سازمان‌های فدرال مشارکت‌کننده در برنامه ارائه دهد [8]. دستورالعمل سیاستی برنامه اسبیر به‌صورت کلی نحوه اجرای برنامه را مشخص می‌کند و سازمان‌های مشارکت‌کننده، فرایندهای مورد نیاز برای اجرای برنامه را با توجه به شرایط سازمان خود، تدوین کرده و اجرا می‌کنند. با‌این‌حال باید توجه داشت که هیچ سازمانی نمی‌تواند برای اجرای برنامه اسبیر، دستورالعمل‌ها یا بندهایی را تدوین و اعمال کنند که با خط‌مشی اصلی برنامه اسبیر که در دستورالعمل سیاستی مطرح‌ شده، مغایرت داشته و یا آن را نقض کند.

با توجه به جایگاه قانونی اداره کسب‌وکارهای کوچک، سازمان‌های مشارکت‌کننده در برنامه باید اطلاعات دقیق خود را در اختیار اداره مذکور قرار دهند و پایان هر سال نیز گزارش عملکرد برنامه اسبیر در سازمان خود را به این اداره ارسال کنند. اداره کسب‌وکارهای کوچک نیز گزارش‌های دریافتی از سازمان‌های مختلف را تحلیل می‌کند و در‌نهایت گزارش نهایی خود در مورد عملکرد یک‌ساله برنامه را به کمیته کارآفرینی و کسب‌وکارهای کوچک مجلس سنا[15] و کمیته کسب‌وکارهای کوچک مجلس نمایندگان[16] ارائه می‌کند [1]. به‌صورت کلی، اداره کسب‌وکارهای کوچک در آمریکا وظایفی اعم از تهیه راهنماهای سیاستی، پایش عملکرد سازمان‌های مشارکت‌کننده، تحلیل داده‌های برنامه و ارائه گزارش عملکرد برنامه به کنگره را بر‌عهده دارد. باید توجه داشت که اداره کسب‌وکارهای کوچک، مدیریت برنامه اسبیر را با حداکثر انعطاف‌پذیری انجام می‌دهد و به سازمان‌های مشارکت‌کننده در برنامه اجازه می‌دهد تا فعالیت‌های اجرایی برنامه اسبیر را با توجه به مأموریت، فرهنگ و نیازهای منحصربه‌فرد سازمان خود تنظیم کنند، با‌این‌حال این سازمان‌ها باید به اصول کلی برنامه اسبیر پای‌بند باشند [2].

با توجه به گستردگی فعالیت‌های هر سازمان در برنامه اسبیر و همچنین ضرورت توجه ویژه سازمان بر فرایند اجرای آن، هزینه‌هایی برای انجام عملیات اداری برنامه برای سازمان ایجاد خواهد شد و نیاز است که منابع مالی کافی به این امور اختصاص داده شود. به همین دلیل در سال 2011، یک برنامه موقت با عنوان «برنامه آزمایشی بودجه اداری»[17] تصویب شد که براساس آن، سازمان‌های مشارکت‌کننده در برنامه اسبیر مجاز باشند هر‌ساله حداکثر تا 3 درصد از بودجه اسبیر خود را برای تأمین هزینه‌های اداری، نظارتی و پردازش قراردادها هزینه کنند. این برنامه آزمایشی، یک ابزار ضروری برای سازمان‌های مشمول است زیرا به آنها اجازه می‌دهد منابعی را برای بهبود برنامه و تجربه کسب‌وکارهای کوچک شرکت‌کننده در برنامه هزینه کنند. به‌صورت کلی، سازمان‌ها مجازند منابع برنامه آزمایشی بودجه اداری را در امور مشخصی هزینه کنند که عبارتند از [9, 10]:

• ارتقا و به‌روزرسانی سیستم‌های فناوری اطلاعات برای مطابقت با الزامات گزارش‌دهی جدید،
• اصلاح فرایندها و رویه‌های درخواست و بررسی و انتخاب برنامه در جهت کاهش مدت زمان فرایندهای اداری و اجرایی،
• توسعه طرح‌های بازاریابی و تجاری‌سازی هدفمند ایده‌های برتر،
• ارزیابی تلاش‌های تجاری‌سازی برندگان قبلی جوایز،
• تداوم ارتباط گسترده برای افزایش مشارکت کسب‌وکارهای کوچک (به‌ویژه در ایالت‌هایی که سطح مشارکت پایین‌تری دارند).

سازمان‌های مشارکت‌کننده در برنامه اسبیر موظفند در مورد فعالیت‌های خود ذیل این برنامه، یک طرح کاری[18] برای تأیید به اداره کسب‌وکارهای کوچک ارائه دهند. طرح کاری باید شامل فعالیت‌های مورد حمایت، هزینه‌های برآورد شده برای فعالیت‌ها، نقاط عطف و نتایج مورد انتظار باشد. فعالیت‌ها برای بهبود عملکرد برنامه در زمینه‌هایی مانند ساده‌سازی فرایندهای اعطای جایزه، گسترش گزارش‌دهی و گسترش تلاش‌های اطلاع‌رسانی به کسب‌وکارهای کوچک مورد نیاز است. اداره کسب‌وکارهای کوچک از سازمان‌های مشارکت‌کننده درخواست می‌کند در گزارش سالیانه خود، مواردی مانند تعهدات برنامه آزمایشی بودجه اداری و همچنین نتایج معیارهای عملکرد خود در حوزه‌هایی مانند: گسترش و فراگیری برنامه؛ تجاری‌سازی؛ ساده‌سازی؛ پیشگیری و کشف تقلب، اتلاف و سوءاستفاده؛ را ذکر کنند [9].

برنامه اسبیر دارای یک سامانه[19] برای دسترسی به اطلاعات مرتبط به جوایز و همچنین عملکرد برنامه است. این سامانه برخط، میزبان پایگاه‌داده برنامه اسبیر در اداره کسب‌وکارهای کوچک است و به کاربران در زمینه دسترسی به اطلاعات مورد نیاز، خدمات ارائه می‌دهد. سازمان‌های مشارکت‌کننده در برنامه اسبیر موظفند موارد زیر را از طریق سامانه مذکور پیگیری کنند [9]:

• اعلام فراخوان:[20] سازمان‌های مشمول موظفند در مدت پنج‌ روز کاری از تاریخ باز شدن سامانه برای ارسال فراخوان‌ها، فراخوان‌های خود را بارگذاری کنند.
• درخواست‌ها:[21] سازمان‌های مشمول، همه داده‌ها و اطلاعاتی را که کسب‌وکارهای کوچک علاقه‌مند به مشارکت در فراخوان‌ها، در سامانه بارگذاری کرده‌اند، دریافت می‌کنند. در این مرحله، اداره کسب‌وکارهای کوچک اطلاعات مربوط به پیشنهاد‌هایی که ازطرف سازمان‌ها رد می‌شوند و جایزه‌ای دریافت نمی‌کنند را نیز آرشیو می‌کند.
• جایزه‌ها: اطلاعات مورد نیاز در مورد همه جوایز باید در زمان تعیین‌ شده در سامانه، بارگذاری شوند. با وجود این الزام، ممکن است همه سازمان‌ها این اطلاعات را به‌موقع بارگذاری نکنند. بنابراین اداره کسب‌وکارهای کوچک باید طی تعامل با سازمان‌ها، به این موضوع رسیدگی کند.
• گزارش عملکرد سالیانه: سازمان‌های مشارکت‌کننده در برنامه موظفند گزارش فعالیت‌های خود را در برنامه اسبیر در هر سال نهایتاً تا 15 ماه مارس سال بعد، در سامانه بارگذاری کنند. با توجه به اینکه ممکن است همه سازمان‌ها، گزارش عملکرد سالیانه خود را به‌موقع بارگذاری نکنند، بنابراین اداره کسب‌وکارهای کوچک موظف است که طی تعامل با سازمان‌هایی که تأخیر دارند، به این موضوع رسیدگی کند.
• تجاری‌سازی: اطلاعات تخصصی و اختصاصی جمع‌آوری شده در مورد برندگان جوایز و سازمان‌ها، به‌ویژه تلاش‌ها و اقدام‌های آنها در زمینه تجاری‌سازی طرح‌ها باید در سامانه اسبیر بارگذاری شوند.

نکته قابل‌ذکر در مورد برنامه اسبیر این است که شرکت‌های کوچک شرکت‌کننده در برنامه اسبیر در‌صورتی‌که در مرحله اول در برنامه یک سازمان دولتی برنده شده باشند، برای مرحله دوم هیچ‌گونه الزامی ندارند که در برنامه اسبیر همان سازمان دولتی شرکت کنند و می‌توانند در مرحله دوم در برنامه اسبیر یک سازمان دولتی دیگر، فعالیت خود را ادامه دهند. به‌بیان‌دیگر، یک شرکت کوچک می‌تواند طی مراحل اول و دوم برنامه، در برنامه اسبیر دو سازمان دولتی متفاوت شرکت کند. نکته قابل‌توجه اینکه براساس قانون، مالکیت معنوی حاصل از پژوهش صورت‌گرفته ذیل برنامه اسبیر، به‌صورت واضح متعلق به شرکت کوچک است؛ با‌این‌حال دولت برای خود، حق صدور مجوز فناوری با هزینه مناسب را محفوظ می‌دارد [4].

با گذشت چند سال از اجرای برنامه اسبیر، ذیل قانون تقویت تحقیق‌وتوسعه در کسب‌وکارهای کوچک[22] (1992)، یک برنامه مکمل برنامه اسبیر با عنوان برنامه «انتقال فناوری کسب‌وکارهای کوچک»^[23] (استتر) تصویب و آغاز شد. این برنامه به‌دنبال تسهیل تجاری‌سازی تحقیق‌وتوسعه‌های دانشگاه‌ها و دولت فدرال از طریق شرکت‌های کوچک بود. برنامه استتر یک برنامه شدیداً رقابتی است که براساس آن، درصدی از بودجه تحقیق‌وتوسعه دولت فدرال به‌عنوان جایزه به کسب‌وکارهای کوچک و سازمان‌های پژوهشی غیرانتفاعی آمریکا برای انجام تحقیق‌وتوسعه اختصاص داده‌ می‌شود. هدف برنامه استتر، تقویت انتقال فناوری از طریق تحقیق‌وتوسعه مشترک بین کسب‌وکارهای کوچک و مؤسسه‌های پژوهشی آمریکاست. این برنامه از لحاظ اهداف و مأموریت شبیه برنامه اسبیر است، با این تفاوت که شرکت‌های کوچک و متوسط در مراحل اول و دوم برنامه، ملزم هستند که با یک مؤسسه پژوهشی به‌صورت رسمی مشارکت کنند. مهم‌ترین نقش این برنامه، کاهش شکاف بین عملکرد علوم پایه و تجاری‌سازی نتایج نوآوری‌هاست. برنامه انتقال فناوری کسب‌وکارهای کوچک (استتر) به‌دنبال تشویق و ارتقای تجاری‌سازی تحقیق‌وتوسعه آزمایشگاهی و دانشگاهی از طریق شرکت‌های کوچک و متوسط است.

براساس برنامه استتر، سازمان‌های دولتی (غیر از دانشگاه‌ها) که بودجه تحقیق‌وتوسعه آنها بیشتر از یک میلیارد دلار است موظفند هرساله 0/45 درصد از بودجه پژوهشی خود را برای تحقیق‌وتوسعه در کسب‌وکارهای کوچک و متوسط صرف کنند[24]؛ البته این عدد در ابتدای برنامه 0/3 درصد بود. سازمان‌های واجد شرایط، موضوع پروژه‌های تحقیق‌وتوسعه خود را تعیین می‌کنند و شرکت‌های کوچک و متوسط نیز درخواست‌های خود را برای انجام پروژه‌های مورد نظر (با مشارکت دانشگاه‌ها یا مؤسسه‌های پژوهشی) به این سازمان‌ها ارسال می‌کنند. ادامه فرایند نیز شبیه برنامه اسبیر است [9]. شایان‌ ذکر است که کسب‌وکارهای کوچک و مؤسسه‌های پژوهشی باید در یک توافق با یکدیگر، سهم هریک از طرفین از حقوق دارایی فکری حاصل از همکاری را مشخص کنند. ازطرف‌دیگر شرایط مشارکت به این صورت است که در هر پروژه، سهم کسب‌وکارهای کوچک از تحقیق‌وتوسعه نمی‌تواند کمتر از 40 درصد و سهم مؤسسه‌های پژوهشی همکار نیز نمی‌تواند کمتر از 30 درصد باشد. به‌نوعی حداقل سهم برای مشارکت طرفین در پروژه‌های مشترک تعیین شده است [11].

شکل 3: روند زمانی تدوین و تصویب برنامه اسبیر و استتر

4. مأموریت و اهداف برنامه اسبیر

مأموریت برنامه اسبیر، حمایت از برتری علمی و نوآوری فناورانه از طریق سرمایه‌گذاری منابع مالی تحقیقاتی دولت فدرال در اولویت‌های حیاتی آمریکا برای ایجاد اقتصاد ملی قوی است. هدف کلی برنامه، رشد و توسعه نوآوری فناورانه در شرکت‌های کوچک است، با‌این‌حال اهداف فرعی برنامه اسبیر شامل موارد زیر است [12]:

1. تحرک بخشیدن به نوآوری فناورانه،
2. برآوردن نیازهای تحقیق‌وتوسعه فدرال،
3. تقویت و تشویق مشارکت زنان و افراد آسیب‌دیده از نظر اجتماعی یا اقتصادی در نوآوری و کارآفرینی (با توجه به اینکه برنامه اسبیر حمایت‌های مالی خود را محدود به برخی فناوری‌های خاص، یا منطقه جغرافیایی مشخص، گروه‌های ویژه و... نکرده بنابراین امکان دریافت حمایت مالی از این برنامه برای همه افراد مختلف وجود دارد. این موضوع، انگیزه افرادی را که در مسیرهای دیگر، به دریافت حمایت مالی برای توسعه ایده‌شان امیدوار نبودند تقویت کرد)،
4. افزایش تجاری‌سازی نتایج فعالیت‌های تحقیق‌وتوسعه بخش خصوصیبودجه آنها را دولت فدرال تأمین کرده‌ است.

5. مشارکت‌کنندگان در برنامه اسبیر

ذینفعان برنامه اسبیر شامل دو دسته سازمان‌های دولتی (به‌عنوان حامی و متقاضی) و شرکت‌های کوچک (به‌عنوان عرضه‌کننده) هستند. هریک از این دو دسته، برای شرکت در برنامه باید شرایط مشخصی داشته باشند که در ادامه توضیحات مرتبط با آنها ارائه شده است.

سازمان‌های دولتی مشارکت‌کننده در برنامه اسبیر آن دسته از سازمان‌های دولتی هستند که بودجه پژوهشی آنها در سال بیش از یکصد میلیون دلار است. با توجه به آخرین تغییرات برنامه، سازمان‌های مشمول برنامه اسبیر ملزم هستند که 3/2 درصد (از سال 2017) از بودجه تحقیق‌وتوسعه خود را به برنامه اسبیر اختصاص دهند. شایان ذکر است که در اولین سال اجرای برنامه (1983)، سازمان‌های مشمول ملزم بودند  0/2 درصد از بودجه پژوهشی خود را در برنامه اسبیر هزینه کنند اما به‌مرور زمان، همان‌طور که در شکل ۲ مشخص است، این درصد افزایش یافت و در سال 2017 به 3/2 درصد رسید و از آن زمان تا به امروز ثابت مانده‌ است.

نمودار 2. روند روبه‌رشد درصد هزینه‌کرد از بودجه تحقیق‌وتوسعه برای برنامه اسبیر در سازمان‌های مشمول طی زمان [12]

درمجموع براساس گزارش عملکرد برنامه اسبیر در سال 2019، یازده سازمان بودجه تحقیق‌وتوسعه بالاتر از یکصد میلیون دلار داشتند و مشمول برنامه اسبیر بودند. در نمودار (3) فهرست سازمان‌های دولتی مشمول برنامه اسبیر و بودجه برنامه اسبیر هر یک از آن‌ها نمایش داده شده است. البته باید توجه داشت با توجه به تغییر بودجه سازمان‌های مختلف قاعدتاً تعداد سازمان‌های مشمول در طول زمان ممکن است تغییر کند. براساس قانون هرکدام از سازمان‌های مشمول، با توجه به دستورالعمل سیاستی برنامه اسبیر که اداره کسب‌وکارهای کوچک تدوین کرده است، برنامه فعالیت خود را تهیه و اجرا می‌کنند. این سازمان‌ها هر سال نیازها و موضوع‌های اولویت‌دار خود را در قالب فراخوان اعلام کرده و پیشنهاد‌های کسب‌وکارهای کوچک را دریافت و ارزیابی می‌کنند و درنهایت از پیشنهاده‌های منتخب حمایت می‌کنند [9].

نمودار 3. سازمان‌های دولتی مشمول برنامه اسبیر و بودجه تخصیصی برنامه اسبیر آنها در سال 2023[25]

از‌طرف‌دیگر، سازمان‌های دولتی که بودجه تحقیق‌وتوسعه آنها بیش از یک میلیارد دلار است ملزم هستند که 0/45 درصد (از سال 2016) از بودجه تحقیق و توسعه خود را به برنامه استتر اختصاص دهند. در حال حاضر، فقط پنج سازمان دولتی مشمول برنامه استتر می‌شوند؛ پنج سازمان اول در نمودار (3) که به ترتیب عبارتند از: وزارت دفاع، وزارت خدمات انسانی و سلامت، وزارت انرژی، بنیاد ملی علم، اداره کل ملی هوانوردی و فضا (ناسا).

ازطرف‌دیگر فقط کسب‌وکارهای کوچکی که شرایط مشخصی دارند واجد شرایط شرکت در برنامه اسبیر و دریافت جایزه آن هستند. در نظر گرفتن این الزامات به این دلیل است که اطمینان حاصل شود منابع مالی فقط به کسب‌وکارهای آمریکایی کوچک و مستقل تعلق می‌گیرد. این مقررات شامل محدودیت‌هایی در مورد: 1. نوع شرکت، 2. ساختار مالکیت شرکت و 3. اندازه شرکت از نظر تعداد کارمندان است.

هدف از معیار «نوع شرکت» این است که هدف نهایی برنامه اسبیر حمایت از شرکت‌هایی است که به توسعه ایده یا پژوهش و تبدیل آن به یک کاربرد تجاری مشغول هستند. بنابراین کسب‌وکارهایی مورد نظر هستند که با هدف دستیابی به منافع اقتصادی راه‌اندازی شده باشند و کسب‌وکارهای غیرانتفاعی، مشمول حمایت‌های این برنامه نمی‌شوند. در مواردی که برنده جایزه، یک شرکت حاصل از سرمایه‌گذاری مشترک[26] باشد، هریک از طرفین همکاری باید شرایط مشارکت در برنامه را داشته باشند.

هدف از معیار «مالکیت» این است که برنامه اسبیر، از شرکت‌های مستقلی حمایت می‌کند که در کنترل شهروندان آمریکایی یا افراد دارای اقامت دائم آمریکا هستند و از این طریق، احتمال اینکه فعالیت‌های نوآورانه در اقتصاد آمریکا تحریک شود به حداکثر می‌رسد.

هدف از معیار «اندازه شرکت» این است که تأمین مالی ذیل این برنامه، به کسب‌وکارهای کوچکی اختصاص داده شود که ظرفیت مناسبی برای نوآوری دارند و احتمال دارد که به‌دلیل فقدان دسترسی به منابع مالی محدود شوند. رویکرد اداره کسب‌وکارهای کوچک برای محاسبه تعداد کارمندان میانگین تعداد کارمندان شرکت (شامل کارمندان بومی و خارجی وابسته) در دوره‌های پرداخت برای 12 ماه تقویمی است.

درمجموع کسب‌وکارهای کوچک شرکت‌کننده در برنامه اسبیر باید دارای ویژگی‌های زیر باشند[2]:

1. مستقر در ایالات ‌متحده باشد و با هدف کسب سود راه‌اندازی شده باشند (انتفاعی باشد).
2. بیشتر از 50 درصد از مالکیت و کنترل آن در اختیار یک یا چند فرد حقیقی شهروند آمریکا یا دارای اقامت دائم آمریکا باشد.
3. کوچک باشد یعنی بیشتر از 500 کارمند نداشته باشد.

یکی از موضوع‌هایی که همواره در برنامه اسبیر مورد بحث بوده، «معیار مالکیت» شرکت‌هایی است که مشمول حمایت‌های برنامه هستند. به‌صورت فعلی، حداقل 51 درصد از سهام شرکت باید در اختیار افراد حقیقی باشد. با‌این‌حال برخی از کارشناسان معتقدند که مشارکت شرکت‌های کوچکی که اکثریت سهام آنها در اختیار شرکت‌های سرمایه‌گذار ریسک‌پذیر است نیز باید در برنامه اسبیر مجاز شود. طرفداران این تغییر معتقدند در برخی از بخش‌ها مانند زیست‌فناوری، مالکیت شرکت‌های کوچک معمولاً در اختیار افراد حقیقی نیست و شرکت‌های این بخش‌ها از حمایت‌های برنامه اسبیر بهره‌مند نخواهند شد. در مقابل، مخالفان معتقدند برنامه اسبیر برای حمایت‌های مالی از شرکت‌های کوچک در مواردی که سرمایه‌گذاری ریسک‌پذیر در دسترس نیست، طراحی شده و در بخش‌هایی که سرمایه‌گذاری ریسک‌پذیر انجام‌ می‌شود، وجود برنامه‌های حمایتی ضرورتی ندارد. به‌نوعی این گروه معتقدند هدف برنامه اسبیر، توسعه یک ایده تا مرحله‌ای است که سرمایه‌گذاری خصوصی و ریسک‌پذیر حاضر به تأمین مالی آن ایده‌ها باشند [10].

یکی از شروط دریافت حمایت در هر دو مرحله برنامه اسبیر، این است که کل فعالیت‌های تحقیق‌وتوسعه باید در داخل مرزهای آمریکا انجام شود و فقط در برخی موارد خاص، شرکت‌ها مجازند بخشی از فعالیت تحقیق‌وتوسعه را در خارج از مرزهای کشور انجام دهند. به‌عنوان مثال در مواردی که مواد اولیه لازم برای انجام پروژه در داخل آمریکا در دسترس نیست و انتقال آن مواد به آمریکا یا از لحاظ اقتصادی، به‌صرفه نیست یا از نظر سیاسی، امکان‌پذیر نیست، شرکت می‌تواند بعد از هماهنگی با سازمان متولی و اداره کسب‌وکارهای کوچک، مجوز فعالیت در خارج از کشور را دریافت کند.

برای مشارکت در برنامه استتر نیز کسب‌وکارهای کوچک باید شرایط مشابه برنامه اسبیر را داشته باشند. با توجه به اینکه یکی از مشارکت‌کنندگان در برنامه استتر، مؤسسه‌های پژوهشی غیرانتفاعی هستند، این مؤسسه‌ها نیز باید واجد معیارهای مشخصی باشند که عبارتند از:

1. در آمریکا مستقر باشد.
2. یکی از سه ویژگی زیر را داشته باشند:

الف) کالج یا دانشگاه غیرانتفاعی[27]

ب) سازمان پژوهشی غیرانتفاعی محلی[28]

ج) مرکز تحقیق‌وتوسعه دارای بودجه فدرال[29]

6. مراحل برنامه اسبیر

با توجه به قانون مصوب سال 1982، فرایند اعطای جایزه (کمک بلاعوض) در برنامه اسبیر در سه مرحله سازماندهی شده که توضیحات مربوط به هریک از مراحل در ادامه آمده است [2, 5, 8].

مرحله اول

پس از اعلام فراخوان اولیه، پیشنهاد‌های دریافتی به‌صورت رقابتی ارزیابی می‌شوند. سازمان‌های دولتی مشارکت‌کننده، برای ارزیابی پیشنهادها باید ملاحظات مزیت علمی و فنی و همچنین امکان‌سنجی پیشنهاد را همراه با پتانسیل تجاری ‌شدن آن در نظر گیرند. در این مرحله، معمولاً برای هر مسئله، از چند شرکت دارای راه‌حل‌های متفاوت حمایت می‌شود. شرکت‌های دارای پیشنهاد‌های تأیید شده، مبالغ جایزه را دریافت می‌کنند و پژوهش‌های محدودی را با هدف اثبات شایستگی‌های علمی و تجاری ایده خود، انجام می‌دهند. در مرحله اول اساساً مطالعات امکان‌سنجی توسط شرکت کوچک انجام می‌شود. نتیجه این مرحله، تدوین پیشنهاد مشخصی برای ارائه در فراخوان مرحله دوم است. سقف حمایت‌های این مرحله حداکثر 150 هزار دلار و برای مدت ۶ ماه است.

مرحله دوم

پس از اعلام فراخوان مرحله دوم، پیشنهاد‌های مطرح‌ شده ازطرف شرکت‌های حمایت ‌شده در مرحله اول، ازسوی سازمان‌ها بررسی و ارزیابی می‌شود. میزان حمایت‌ها در مرحله دوم برمبنای نتایج به‌دست آمده در مرحله اول و مزیت‌ها و شایستگی‌های فنی و علمی و پتانسیل تجاری پروژه پیشنهاد شده در مرحله دوم است. سقف حمایت‌های این مرحله حداکثر یک میلیون دلار برای بازه زمانی دو ساله است. البته باید توجه داشت که در مراحل اول و دوم از پروژه‌هایی که فناوری آنها در سطح آمادگی فناوری[30] دو تا هفت باشند، حمایت می‌شود. (شکل 6)

عموماً، فقط برنده‌های مرحله اول واجد شرایط برای جایزه مرحله دوم هستند. در این بین دو استثنا وجود دارد: اول، سازمان فدرال ممکن است برای توسعه بیشتر کارهای انجام شده ذیل مرحله اول جایزه استتر، جایزه مرحله دوم اسبیر را برای برنده مرحله اول استتر صادر کند. یا به‌صورت مشابه سازمان ممکن است با هدف توسعه بیشتر جایزه مرحله دوم استتر را برای برنده جایزه مرحله اول اسبیر صادر کند. دوم، فقط در برنامه اسبیر سه وزارتخانه بهداشت، دفاع و آموزش ممکن است جایزه مرحله دوم اسبیر را برای کسب‌وکارهای کوچکی صادر کنند که جایزه مرحله اول اسبیر یا استتر را دریافت نکرده‌اند. در این زمینه سازمان‌ها معمولاً براساس معیارها و رویه خود، ارزیابی را انجام می‌دهند و متقاضی دارای پتانسیل را قبل از شروع مرحله دوم برنامه به اداره کسب‌وکارهای کوچک معرفی می‌کنند.

مرحله سوم

هدف از این مرحله این است که کسب‌وکارهای کوچک دریافت‌کننده جایزه مرحله دوم، تجاری‌سازی نتایج حاصل از فعالیت‌های پژوهشی خود را دنبال کنند. در این مرحله، بودجه‌ای از برنامه اسبیر به کسب‌وکارها تعلق نمی‌گیرد بلکه این کسب‌وکارها اجازه می‌یابند با سازمان‌های دولتی وارد قرارداد شوند؛ مانند قراردادهای تحقیق‌وتوسعه یا تولیدی برای محصولات، فرایندها یا خدمات. تا قبل از برنامه اسبیر، شرکت‌های کوچک محدودیت‌های زیادی برای عقد قرارداد با سازمان‌های دولتی داشتند.

این کسب‌وکارها برای ادامه فعالیت‌های تجاری‌سازی خود، نیاز دارند منابع مالی بیشتری را از دیگر تأمین‌کنندگان مانند سرمایه‌گذاران بخش خصوصی، دیگر سازمان‌های دولتی متقاضی فناوری یا بازارهای سرمایه اخذ کنند. بااین‌حال سازمان‌های مشارکت‌کننده در برنامه اسبیر رویکردهای متفاوتی را برای تسهیل این گذار به قابلیت‌های تجاری توسعه داده‌اند که ازجمله می‌توان به اعطای جوایز مالی بیشتر اشاره کرد. در طول این مرحله، نوآوری از آزمایشگاه به بازار وارد می‌شود. این مرحله به صورت خاص متمرکز بر سطح آمادگی فناوری هشت و نه است. (شکل 6)

همان‌طور که اشاره شد در مراحل اول و دوم برنامه‌های اسبیر و استتر یک سقف جایزه تعیین شده است، با‌این‌حال در مواردی که یک سازمان قصد داشته‌ باشد که بیشتر از سقف تعیین شده از یک طرح حمایت کند، مجاز است با تأیید اداره کسب‌وکارهای کوچک این سقف را افزایش دهد.

جدول 2. خلاصه مراحل برنامه اسبیر [2]

سازمان‌های دولتی مشارکت‌کننده در برنامه اسبیر علاوه بر جایزه‌های مالی فوق، کمک‌ها و حمایت‌های دیگری نیز در اختیار شرکت‌های واجد شرایط قرار می‌دهند. به‌عنوان نمونه سازمان می‌تواند با برخی شرکت‌های خدمات مشاوره، قراردادهایی امضا کند تا آنها به شرکت‌های کوچک، کمک‌ها و خدمات فنی ارائه کنند؛ این کمک‌ها شامل دسترسی به شبکه دانشمندان و مهندسان فعال در دامنه وسیعی از فناوری‌ها و دسترسی به اسناد کسب‌وکار و دانش فنی موجود از طریق پایگاه‌های داده آنلاین و ... است. سازمان‌های دولتی می‌توانند با یک شرکت مشاوره، برای حداکثر پنج سال قرارداد ببندند؛ البته انتخاب مشاور باید براساس معیارهای رقابتی و شایسته‌سالاری صورت گیرد. به‌طور‌کلی، هدف از ارائه این مشاوره‌های فنی، کمک به شرکت‌های کوچک در زمینه‌های زیر است:

1. تصمیم‌گیری فنی بهتر در مورد پروژه‌های اسبیر،
2. حل مشکلات فنی که طی پروژ‌ه‌های اسبیر رخ می‌دهند،
3. حداقل کردن ریسک فنی مربوط به پروژه‌های اسبیر،
4. تجاری‌سازی محصولات و فرایندهای اسبیر.

هر سازمان مجاز است سالیانه بخشی از بودجه اسبیر خود را (در سال 2017 حداکثر پنج‌ هزار دلار) برای کمک‌های فنی به شرکت‌های حاضر در مراحل اول و دوم برنامه اختصاص دهد.

شکل 4: اطلاعات برنامه اسبیر در وزارت خدمات انسانی و سلامت

6-1. وظایف سازمان‌های دولتی مشارکت‌کننده در برنامه اسبیر در طول اجرای برنامه

براساس متن قانون، سازمان‌های دولتی مشارکت‌کننده در برنامه اسبیر موظفند در راستای اجرای هرچه بهتر برنامه اسبیر مجموعه وظایف مشخصی را انجام دهند که عبارتند از:

1. هر سازمان موظف است با توجه به مأموریت سازمان و برنامه اسبیر و همچنین در نظر گرفتن مسائل قانونی از هر دو دسته پروژه‌های با فناوری سطح بالا که ریسک بالا و پایین دارند، حمایت کند. گفتنی است سازمان دولتی باید بین حمایت از این دو دسته از پروژه‌ها توازن برقرار کنند.
2. هر سازمان موظف است نیازهای خود را براساس برنامه زمانی مشخص منتشر کند.
3. هر سازمان موظف است پیشنهاد‌های ارسالی ازسوی کسب‌وکارهای کوچک را دریافت و ارزیابی کند و سپس با توجه به معیارهای خود، پیشنهاد‌ها و شرکت‌های واجد شرایط برای حمایت را انتخاب کند.
4. هر سازمان موظف است اطلاعات مربوط به متقاضیان و برندگان هر فراخوان را گردآوری کرده و به‌منظور توسعه و به‌روز نگه‌ داشتن پایگاه‌‌داده عرضه‌کنندگان فناوری، اطلاعات را در اختیار اداره کسب‌وکارهای کوچک قرار دهد.
5. هر سازمان موظف است مدیریت قراردادهای منعقد شده با شرکت‌های کوچک را برعهده گرفته یا آن را به یک نهاد دیگر واگذار کند.
6. هر سازمان موظف است حقوق دولت آمریکا و شرکت‌های کوچک را در هر قرارداد ذیل برنامه اسبیر به‌صورت مشخص و واضح تعیین و بیان کند.
7. هر سازمان موظف است متناسب با پیشرفت کار و مطابق با متن قرارداد همکاری، جایزه شرکت‌های کوچک را پرداخت کند.
8. هر سازمان موظف است هرساله گزارش عملکرد برنامه اسبیر در سازمان خود و دیگر اطلاعات مرتبط با برنامه مورد نظر را به اداره کسب‌وکارهای کوچک ارسال کند.

7. فرایند تقاضا در برنامه اسبیر^[31]

فرایند اجرای برنامه به این صورت است که اداره کسب‌وکارهای کوچک با همکاری سازمان‌های متقاضی، برنامه زمانی اعلام نیازها، دریافت پیشنهاد‌ها و ... را اعلام می‌کند. سازمان‌ها به‌منظور افزایش مشارکت شرکت‌های کوچک در برنامه اسبیر، باید برنامه‌ریزی و زمان‌بندی و هماهنگی تاریخ انتشار درخواست سازمان خود را در اولین فرصت ممکن و هم‌زمان با شروع سال مالی یعنی در اول اکتبر به اداره کسب‌وکارهای کوچک ارائه کنند. باید توجه داشت با توجه به اینکه هر درخواست و فراخوان در یک بازه زمانی مشخصی باز است بنابراین تأخیر در انتشار درخواست‌ها در برخی مواقع می‌تواند مانع مشارکت هرچه بیشتر کسب‌وکارهای کوچک در برنامه اسبیر شود. علاوه بر این، هم‌زمان شدن فراخوان سازمان‌های مختلف نیز ممکن است نرخ مشارکت کسب‌وکارهای کوچک در برنامه هر سازمان را کاهش دهد. در این راستا، اداره کسب‌وکارهای کوچک با هماهنگ کردن برنامه زمانی انتشار فراخوان سازمان‌های مختلف، می‌تواند احتمال هم‌زمان شدن دوره‌های انتشار و بسته شدن فراخوان‌ها را حداقل کند. سازمان‌های مشمول ممکن است به‌منظور تسهیل زمان‌بندی بررسی و ارزیابی پیشنهادها در داخل مجموعه خود، طی سال مالی بیش از یکبار فراخوان منتشر کنند. شایان ذکر است اداره کسب‌وکارهای کوچک، برنامه زمانی و تاریخ انتشار فراخوان‌های برنامه اسبیر سازمان‌های مختلف را همراه با لینک وب‌سایت سازمان مشارکت‌کننده هرساله منتشر می‌کند. فراخوان‌های برنامه اسبیر و استتر باید ساده، استاندارد و به‌موقع باشند و سازمان‌ها برای حداقل کردن بار نظارتی برای اداره کسب‌وکارهای کوچک، از فرایندهای واحد استفاده‌کنند [8].

با توجه به توضیحات فوق شرکت‌های کوچک در زمان‌های خاصی از سال می‌توانند برای مشارکت و برخورداری از حمایت‌های این برنامه اقدام کنند. هر سال براساس برنامه زمان‌بندی (جدول 3) سازمان‌های متولی، نیازهای خود را از طریق سایت اداره کسب‌وکارهای کوچک اعلام می‌کنند. از‌آنجا‌که ممکن است صِرف بیان نیازها به‌طور دقیق، تقاضا را برای شرکت‌های کوچک مشخص نکند، بنابراین قبل از شروع ارسال پیشنهاد‌ها، زمانی برای پرسش و پاسخ در نظر گرفته‌ می‌شود تا شرکت‌های کوچک اگر در مورد نیازهای سازمان‌ها ابهام یا سؤالی دارند، از طریق پرسش و پاسخ با نماینده سازمان، آن ابهام را برطرف کنند. باید توجه داشت که از‌یک‌طرف نیازهای اعلام شده باید جامع باشند و به‌صورت جزئی و دقیق مطرح شوند و از‌طرف‌دیگر، نباید خیلی جزئی باشند که به راه‌حل‌های از پیش‌تعیین شده منجر شوند. از‌آنجا‌که ممکن است دو سازمان مختلف، نیاز مشابهی را مطرح کنند، اداره کسب‌وکارهای کوچک باید نیازهای سازمان‌های مختلف را از نظر تشابه بررسی کند تا هم از دوباره‌کاری جلوگیری شود و هم مانع درخواست یک شرکت برای کار مشابه در دو سازمان شود.

جدول 3. نمونه برنامه زمان‌بندی ثبت‌نام در برنامه اسبیر

*منظور از پیش‌ ثبت‌نام، زمانی است که سازمان‌ها نیازهایشان را اعلام می‌کنند و شرکت‌ها در این زمان می‌توانند در مورد نیازهای اعلام شده سؤال‌های خود را برای رفع ابهام بپرسند

در ادامه پس از شروع ارسال پیشنهاد‌ها، شرکت‌های کوچک باید در مدت زمان تعیین شده، پیشنهاد‌های خود را ارسال کنند. با پایان یافتن تاریخ ارسال درخواست، شرکت‌های کوچک نمی‌توانند درخواست جدیدی ارسال کنند. در مرحله بعد پیشنهاد‌های دریافتی در هر سازمان، ارزیابی و بهترین پیشنهادها انتخاب می‌شوند. باید توجه داشت که برای حداکثر کردن مشارکت کسب‌وکارهای کوچک علاقه‌مند، تعیین و اعلام برنامه زمان‌بندی اهمیت زیادی دارد. در مورد ارزیابی درخواست‌ها، به‌ویژه در مرحله اول که ممکن است تعداد درخواست‌ها زیاد باشد سازمان‌های متولی می‌توانند از ارزیاب‌های خارجی نیز استفاده‌ کنند. حفظ اسرار و اطلاعات متقاضیان در همه مراحل برنامه الزامی است.

شکل 5. فرایند اجرای برنامه اسبیر در وزارت دفاع آمریکا [13]

به‌صورت کلی هرساله، هریک از سازمان‌های دولتی مشمول برنامه اسبیر باید حداقل یک درخواست صادر کنند که شامل تعداد بسیاری از موضوع‌های پژوهشی یا تحقیق‌وتوسعه است که مطابق با نیازها و مأموریت‌های آن سازمان هستند. سازمان‌ها ممکن است نیازهای مشترک خود را در قالب درخواست‌های[32] مشترک صادر کنند. گفتنی است در هر درخواست فهرست موضوع‌ها و توضیحات مربوط به هر موضوع و زیرموضوع باید به‌اندازه کافی جامع باشد که دامنه گسترده‌ای از فرصت‌ها را برای مشارکت کسب‌وکارهای کوچک در برنامه فراهم کند [8].

در هر دو مرحله اول و دوم، محقق اصلی یا مدیر پروژه، باید در زمان دریافت جایزه و در طول اجرای پروژه پیشنهادی، در استخدام شرکت کوچک (یا فقط در مورد برنامه استتر در استخدام مؤسسه پژوهشی) باشد. استخدام فرد مورد نظر باید به‌گونه‌ای باشد که بیش از نیمی از زمان کاری وی در این شرکت کوچک (یا فقط در مورد برنامه استتر در این مؤسسه پژوهشی) باشد. این اقدام به‌نوعی مانعی برای استخدام تمام‌وقت محقق اصلی یا مدیر پروژه در سازمان‌های دیگر می‌شود و وی به‌صورت خاص، متمرکز بر پروژه ذیل برنامه اسبیر (استتر) خواهد بود. البته باید توجه داشت که گاهی اوقات ممکن است انحراف از این الزام رخ دهد و باید پس از مشورت با مدیر یا هماهنگ‌کننده برنامه اسبیر (استتر) به‌صورت کتبی نماینده سازمان، تأیید کند. علاوه بر این، یک کسب‌وکار کوچک می‌تواند با تأیید کتبی سازمان، محقق اصلی یا مدیر پروژه در فاز اول برنامه اسبیر (استتر) را در فاز دوم جایگزین کند [8].

8. دوره زمانی برای تصمیم‌گیری در مورد پیشنهاد‌ها

اصولاً یکی از مهم‌ترین مسائلی که در برنامه‌ها باید به آن توجه شود بحث بازه زمانی برای ارزیابی پیشنهادهاست. در برنامه اسبیر یک بازه زمانی مشخص برای ارزیابی درخواست‌ها، تعیین‌شده که این بازه زمانی در مورد هر سازمانی، متفاوت است. مؤسسه ملی سلامت و بنیاد ملی علم باید در مدت یک سال پس از اتمام مهلت درخواست، نظر خود را در مورد هریک از درخواست‌ها اعلام کنند و همچنین در 15 ماه بعد از اتمام مهلت درخواست، باید جایزه را به شرکت‌های کوچک برنده اعطا کنند. دیگر سازمان‌های متولی نیز باید حداکثر 90 روز کاری پس از اتمام مهلت درخواست، نظر خود را در مورد ارزیابی درخواست‌ها اعلام کنند. این سازمان‌ها باید ظرف مدت 180 روز پس از اتمام مهلت درخواست، جایزه مشخص شده را به شرکت‌های کوچک برنده اعطا کنند.

اداره کسب‌وکارهای کوچک، از سازمان‌های متولی درخواست کرده تا رویه‌هایی را برای تسریع ارزیابی و داوری درخواست‌ها طراحی کنند؛ چراکه طولانی شدن فرایند ارزیابی درخواست‌ها ممکن است باعث از بین رفتن انگیزه در بسیاری از موارد شود. البته باید به این نکته توجه داشت که ارزیابی‌ها در مرحله دوم به‌‌دلیل حساسیت موضوع، نیازمند بررسی‌ها و مذاکرات دقیق‌تر است، با این وجود باید تا حد امکان سرعت فرایند ارزیابی افزایش یابد.

سازمان‌های متقاضی که به هر دلیل به تمدید مهلت ثبت‌نام نیاز دارند باید به‌صورت کتبی درخواست تمدید زمان ثبت‌نام را به اداره کسب‌وکارهای کوچک ارسال کنند. در این درخواست باید میزان زمان مورد نیاز و دلایل تمدید زمان ذکر شود. البته سازمان متولی باید 10 روز قبل از اتمام مهلت ثبت‌نام درخواست خود را ارسال کند و اداره کسب‌وکارهای کوچک نیز طی پنج روز کاری درخواست تمدید مهلت ثبت‌نام سازمان متقاضی را بررسی و به آن پاسخ دهد.

9. برنامه اسبیر برای تجاری‌سازی

همان‌طور که اشاره شد حمایت‌های مالی این برنامه متمرکز بر مرحله اول و دوم برنامه است و در مرحله سوم که به تجاری‌سازی یافته‌های پژوهشی مربوط است، حمایت مالی صورت نمی‌گیرد. این مسئله، یک ضعف در این برنامه است؛ چراکه ممکن است برخی از شرکت‌های کوچکی که مراحل اول و دوم را با موفقیت پشت‌سر گذاشته‌اند هنوز توان تجاری‌سازی یافته‌های خود را نداشته‌ باشند. براساس آمار اداره کسب‌وکارهای کوچک، معمولاً بین 30 تا 40 درصد از خروجی‌های موفق مراحل اول و دوم، نهایتاً تجاری می‌شوند و بقیه موارد شکست می‌خورند.

در سال 2008 پیمایشی از شرکت‌هایی انجام گرفت که از حمایت‌های برنامه اسبیر استفاده کرده‌ بودند و از شرکت‌ها در مورد دلایل عدم ادامه فعالیت‌شان در مرحله سوم سؤال شد که نتایج آن در جدول ۴ آمده است. همان‌طور که مشاهده می‌شود دلایل دارای بالاترین فراوانی به عنوان مانع ادامه فعالیت در مرحله سوم، عبارتند از: بازار خیلی کوچک، عدم سرمایه‌گذاری کافی، مشکلات و ضعف‌های فنی. البته باید توجه داشت که شرکت‌ها با توجه به تجربه خود اعلام کردند که آیا دلیل مورد نظر، مانع ادامه فعالیت آن‌ها در مرحله سوم بوده است یا خیر. سازمان‌های دولتی، به این نتیجه رسیده‌اند که باید شرکت‌ها، پس از مرحله دوم نیز حمایت شوند تا بتوانند محصولاتشان را وارد بازار کنند. حمایت‌های مرحله سوم از منابع برنامه اسبیر نیست بلکه سازمان‌های دولتی مختلف با توجه به شرایط، بخشی از منابع مالی خود را به حمایت از شرکت‌های فعال در مرحله سوم اختصاص می‌دهند. در همین راستا برخی از سازمان‌های متولی برای تسریع و موفقیت تجاری‌سازی محصولات شرکت‌های کوچک، برنامه‌هایی را طراحی کردند که در ادامه به دو برنامه در این حوزه اشاره شده است: برنامه تسریع تجاری‌سازی (کاپ) و برنامه ارزیابی نیچ مؤسسه ملی سلامت.

جدول 4. دلایل عدم ادامه پروژه در مرحله سوم برنامه اسبیر توسط شرکت‌های کوچک و متوسط [14]

9-1. برنامه تسریع تجاری‌سازی (کاپ)

مؤسسه ملی سلامت آمریکا، برنامه کاپ^[33] را از سال 2004 شروع کرده است. هدف از این برنامه، کمک به شرکت‌های کوچکی است که با موفقیت مرحله دوم برنامه اسبیر را پشت سر گذاشته‌اند. این کمک‌ها بیشتر در راستای تجاری‌سازی و انتقال یافته‌های حاصل از برنامه‌های اسبیر (استتر) به بازار است. مؤسسه ملی سلامت آمریکا (به‌عنوان نهاد تأمین‌کننده منابع مالی) به‌ کمک مؤسسه لارتا[34] (مؤسسه‌ای که مسئول مدیریت فرایند تجاری‌سازی است)، همکار‌ی‌ها و کمک‌هایی را در راستای تجاری‌سازی خروجی‌های مراحل اول و دوم اسبیر، به شرکت‌های کوچک شایسته ارائه می‌کند. این برنامه از طریق ارائه کمک‌هایی از قبیل جلسات مشاوره و مربی‌گری، برگزاری کارگاه‌های آموزشی، فراهم کردن دسترسی به متخصصان و...، میزان آمادگی شرکت‌های کوچک برای تجاری‌سازی محصولات‌شان را افزایش می‌دهد [15].

شرکت‌هایی می‌توانند برای دریافت حمایت‌های این برنامه درخواست دهند که اولاً مرحله دوم برنامه اسبیر را با موفقیت گذرانده باشند و ثانیاً، طی پنج سال اخیر (از زمان درخواست) در حوزه مورد تقاضا برای کمک، فعالیت داشته باشند؛ یعنی در سال 2015، پروژه‌هایی که قبل از سال 2010 به اتمام رسیده‌اند، واجد شرایط استفاده از این برنامه نیستند. شرکت‌هایی که برای اولین بار متقاضی استفاده از حمایت‌های این برنامه شده‌اند، در اولویت قرار دارند. در اینجا هم شرکت‌های متقاضی دریافت حمایت‌های برنامه، در یک فرایند رقابتی شرکت می‌کنند. برنامه کاپ، نیازهای متقاضیان را در سه حوزه متمایز برآورده می‌کند:

۱. آموزش تجاری‌سازی^[35] برای شرکت‌های نوظهور،

۲. تجاری‌سازی پیشرفته،

3. آموزش مقررات برای شرکت‌های با‌سابقه.

این برنامه معمولاً 9 ماه طول می‌کشد و در این مدت به متقاضیان آموزش و راهنمایی لازم برای تجاری‌سازی یافته‌هایشان ارائه می‌شود. در این برنامه از متقاضیان خواسته می‌شود که استراتژی‌های تجاری‌سازی مطلوب خود را ذکر کنند مثلاً اتحاد استراتژیک، اعطای لیسانس و غیره. سپس براساس استراتژی تجاری‌سازی مطلوب متقاضی و حوزه فعالیت (از نظر نوع فناوری)، به آنها کمک می‌شود که یک طرح 18 ماهه برای ورود به بازار تهیه کنند. گفتنی است شرکت در برنامه کاپ برای شرکت‌های منتخب رایگان است.

9-2. برنامه ارزیابی نیچ^[36]

برنامه نیچ، برنامه‌ای است که مؤسسه ملی سلامت، برای کمک به کسب‌وکارهای کوچک در راستای تجاری‌سازی محصولاتشان طراحی کرده است. همه برندگان مرحله اول برنامه اسبیر (استتر) واجد شرایط استفاده از این برنامه هستند. در این برنامه آمار و اطلاعات لازم در مورد وضعیت بازار در حوزه فعالیت شرکت‌های کوچک ارائه می‌شود. به‌نوعی این اطلاعات به شرکت‌ها کمک می‌کند که با نگرش استراتژیک و هدفمند، محصول و فناوری خود را توسعه دهند. به‌طور‌کلی براساس این برنامه اطلاعاتی که به شرکت‌ها ارائه می‌شود عبارتند از:

1. نیازها و دغدغه‌های مشتریان نهایی،
2. محصولات و فناوری‌های رقیب،
3. مزیت رقابتی فناوری‌های توسعه‌یافته در برنامه‌های اسبیر و استتر،
4. اندازه بازار و سهم بازار بالقوه،
5. موانع ورود به بازار،
6. محرک‌های بازار، وضعیت روند صنعت و بازار،
7. مشتریان، اعطا‌کنندگان مجوز، سرمایه‌گذاران و دیگر مشارکت‌کنندگان بالقوه تجاری‌سازی در حوزه مورد نظر،
8. قیمتی که مشتریان تمایل به پرداخت آن دارند.

درنهایت هریک از شرکت‌های حاضر در برنامه، یک گزارش عمیق از یافته‌های آینده‌نگاری در حوزه فعالیت خود دریافت می‌کنند. این اطلاعات به شرکت‌های کوچک کمک می‌کند که فناوری را براساس نیاز بازار توسعه دهند و درنتیجه فناوری مورد نظر پس از توسعه، با موانع کمتری برای ورود به بازار روبه‌رو می‌شود.

شکل 6: سطوح آمادگی فناوری (TRL) متناظر با مراحل برنامه اسبیر

10. گزارش عملکرد برنامه اسبیر در آمریکا

با توجه به اهمیت برنامه اسبیر و همچنین مشارکت سازمان‌های دولتی متعدد در این برنامه، اداره کسب‌وکارهای کوچک به‌عنوان متولی اصلی اجرای برنامه مکلف است که هر سال در تعامل با سازمان‌های دولتی مشمول این برنامه، گزارش عملکرد سالیانه برنامه را آماده و در اختیار نهاد‌های مختلف مانند کنگره آمریکا قرار می‌دهد. علاوه بر این هر سازمان دولتی مشمول برنامه نیز معمولاً به‌صورت جداگانه گزارش مفصلی از عملکرد خود را در این برنامه آماده و به‌صورت عمومی منتشر می‌کند. در ادامه با توجه به گزارش عملکرد برنامه در سال مالی 2019، توضیحاتی در مورد آمار و ارقام برنامه ارائه شده است.

براساس آمارهای ارائه شده ازسوی اداره کسب‌وکارهای کوچک در مورد عملکرد برنامه‌های اسبیر و استتر در سال مالی 2019، سازمان‌های مشارکت‌کننده در برنامه‌های اسبیر و استتر به‌ترتیب 3.29 میلیارد^[37] و 429.3 میلیون دلار در راستای برنامه‌های مذکور سرمایه‌گذاری کردند. در شکل 5، سهم هریک از سازمان‌های مشارکت‌کننده در برنامه اسبیر نمایش داده شده است. همان‌طور که مشاهده می‌شود تقریباً 79 درصد از کل اعتبار برنامه اسبیر در سال 2019، به وزارت دفاع و وزارت خدمات انسانی و سلامت تعلق داشته است [9].

نمودار 4. سهم سازمان‌های مشارکت‌کننده در بودجه برنامه اسبیر در سال 2019 [9]

در مورد برنامه استتر نیز همان‌طور که اشاره شد حجم سرمایه‌گذاری در سال 2019 حدود 429.3 میلیون دلار[38] بوده است که سهم مشارکت هر‌یک از سازمان‌ها به تفکیک در شکل ۶ نمایش داده‌ شده است. در این بین حدود 82 درصد از کل اعتبار برنامه استتر در سال 2019 متعلق به دو وزارتخانه دفاع و خدمات انسانی و سلامت است و سه سازمان باقی‌مانده در‌مجموع 18 درصد کل بودجه استتر را به خود اختصاص دادند [9].

نمودار 5. سهم سازمان‌های مشارکت‌کننده در بودجه برنامه استتر در سال 2019 [9]

به‌منظور درک بهتر عملکرد سازمان‌ها و ساختار گزارش‌های عملکرد برنامه در ادامه در جدول ۵ به‌صورت نمونه گزارش عملکرد چهار مورد از سازمان‌های مشارکت‌کننده در برنامه اسبیر به تفکیک مراحل مختلف ارائه شده است. همان‌طور که مشاهده می‌شود تعداد فراخوان‌ها در سازمان‌های مختلف با توجه به نیازهای آنها و منابع مالی که باید به برنامه اختصاص دهند، متفاوت است. از‌‌طرف‌دیگر نرخ پذیرش در مرحله اول نیز بین سازمان‌های مورد بررسی متفاوت است و به‌طور متوسط در حدود 18 درصد است، با‌این‌حال نرخ پذیرش در مرحله دوم بالاتر و به‌طور متوسط در حدود 50 درصد است. نکته قابل‌توجه اینکه هر‌یک از سازمان‌ها از بودجه برنامه اسبیر خود بودجه‌ای را برای مدیریت اجرای برنامه و ارائه کمک‌ها و مشاوره‌های فنی و کسب‌وکاری به شرکت‌های کوچک اختصاص می‌دهند که در جدول ۵ با عنوان هزینه‌های اداری ذکر شدند. نکته مهم اینکه بعضاً برخی از سازمان‌های مشارکت‌کننده در یک سال مالی ممکن است حداقل هزینه‌ای که باید برای برنامه اسبیر هزینه کنند (که همان 3/2 درصد از بودجه تحقیق‌وتوسعه است) را به برنامه اختصاص ندهند، همان‌طور که در جدول ۵ مشاهده می‌شود ناسا، 3/09 درصد از بودجه تحقیق‌وتوسعه خود را در راستای برنامه اسبیر هزینه کرده که حدود 0.1 درصد کمتر از تعهدات برنامه‌ریزی‌شده است. 

جدول 5. نمونه جدول گزارش عملکرد سازمان‌های مشارکت‌کننده در برنامه اسبیر در سال 2019 [9]

براساس قانون، سازمان‌های مشارکت‌کننده مکلفند هرساله گزارش عملکرد خود را در برنامه اسبیر تا تاریخ مشخصی در اختیار اداره کسب‌وکارهای کوچک قرار دهند. با‌این‌حال سازمان‌های مختلف با توجه به شرایط معمولاً در ارسال گزارش تأخیر دارند. در این راستا در گزارش عملکرد برنامه اسبیر، عملکرد سازمان‌های مختلف در ارسال گزارش عملکرد در تاریخ مشخص نیز نمایش داده‌ می‌شود. در جدول ۶ به‌صورت نمونه عملکرد برخی از سازمان‌ها در زمینه ارسال به‌موقع گزارش عملکرد برنامه اسبیر به اداره کسب‌وکارهای کوچک نمایش داده‌ شده‌ است. همان‌طور که مشاهده می‌شود وزارت دفاع آمریکا در سال 2019 گزارش عملکرد خود را با 429 روز تأخیر در سامانه بارگذاری کرده و در مقابل، وزارت انرژی دو روز قبل از تاریخ مشخص ‌شده، گزارش عملکرد خود را بارگذاری کرده است[39][9].

جدول 6. نمونه عملکرد سازمان‌ها در بارگذاری به‌موقع گزارش عملکرد در سامانه اسبیر [9]

انتظار می‌رود که سازمان‌های مشارکت‌کننده در برنامه اسبیر چون مجبور به اختصاص بخشی از بودجه تحقیق‌وتوسعه خود به تعامل با شرکت‌های کوچک هستند، نگرش منفی نسبت به این برنامه داشته‌ باشند اما شواهد حاکی از آن است که مدیران این سازمان‌ها چنین دیدگاهی ندارند. البته عملکرد قابل‌قبول برنامه اسبیر طی سال‌های گذشته در تغییر نگرش مدیران سازمان‌های مشارکت‌کننده نقش داشته است. در این بین مسئله مهم که به تفاوت در عملکرد برنامه در بین سازمان‌های مختلف منجر می‌شود، نحوه اجرا و مدیریت برنامه در هر سازمان است. بنابراین لازم است سازمان‌ها به‌جای سؤال در مورد محتوای برنامه به‌دنبال بررسی فرایند اجرای برنامه در سازمان‌ها باشند [5].

11. ارزیابی اثربخشی برنامه اسبیر

در نگاه اول برنامه اسبیر یک برنامه حمایتی در حوزه تأمین مالی کسب‌وکارهای کوچک است اما این برنامه، از ابعاد مختلف بر نظام نوآوری آمریکا تأثیرگذار بوده است. برنامه اسبیر از طریق مکانیسم‌های متمایز، تغییر قابل‌توجهی در محیط شرکت‌های کوچک فناوری‌محور ایجاد کرده است، این مکانیسم‌ها عبارتند از: تأمین مالی مستقیم، تشویق دانشمندان و مهندسان به کارآفرینی، اتصال شرکت‌ها به سرمایه‌گذارهای دولتی و خصوصی و همچنین فراهم کردن زمینه عقد قراردادهای دولتی برای شرکت‌های کوچک. درواقع برنامه اسبیر منابع مالی تعداد زیادی ایده فناورانه را تأمین می‌کند و در کنار آن، فرایندهای ارزیابی و بازخوردگیری که یادگیری اجتماعی را در بین متقاضیان تقویت می‌کند، به‌صورت مستقیم کارآفرینی‌های مبتنی‌بر شرکت‌های کوچک را حمایت می‌کند.

در بیان اهمیت برنامه اسبیر هر دو دسته آثار مستقیم و غیرمستقیم اسبیر مهم هستند. به‌عنوان نمونه، برنامه اسبیر با توسعه تدریجی طیفی از مکانیسم‌های حمایت سازمان‌های دولتی از شرکت‌های کوچک به چالش‌های دره مرگ نوآوری پاسخ می‌دهد. برگزاری مجموعه‌ای از کنفرانس‌ها و کارگاه‌ها در این حوزه، فرصت‌های شبکه‌سازی را فراهم کرده و به‌صورت واضح، به‌هم‌رسانی برندگان جایزه و سرمایه‌گذاران ریسک‌پذیر، سرمایه‌گذاران فرشته، برنامه‌های خرید دولتی و پیمانکاران اصلی را تسهیل می‌کند. علاوه بر این دفاتر برنامه در سازمان‌های مختلف، برنامه‌های کمک به تجاری‌سازی[40] را توسعه داده‌اند که به شرکت‌های کوچک در توسعه طرح‌های کسب‌وکار و تقویت ظرفیت‌های سازمانی در انتقال فناوری‌ها از آزمایشگاه به بازار کمک می‌کنند. این تنها بخشی از حمایت‌های کارآفرینانه‌ای است که اسبیر تسریع کرده است.

یکی از مهم‌ترین آثار غیرمستقیم اسبیر، نحوه تعامل برنامه با گسترش طرح‌های توسعه فناوری توسط دولت‌های ایالتی و محلی است. بسیاری از مراکز رشد فناوری محلی به کارآفرین‌های مشتاق در مورد توسعه برنامه‌های کاربردی مشاوره می‌دهند. به این ترتیب، دولت‌های محلی و سازمان‌های غیرانتفاعی، هزاران دلار سرمایه‌گذاری می‌کنند تا از میلیون‌ها دلار کمک‌های مالی فدرال و فرصت‌های خرید دولتی استفاده کنند. درنهایت با موفقیت برخی از شرکت‌ها، سود ناشی از اشتغال‌زایی و درآمدهای جدید به تأمین مالی تلاش‌های مستمر آن سازمان‌های توسعه‌ای کمک می‌کند.

علاوه بر این نباید اهمیت و نقش خرید دولتی برای رشد شرکت‌های کوچک فناوری را نادیده گرفت. از سال 1970 تا 1978، ارزش قراردادهای دولت فدرال با شرکت‌های کوچک از 7.4 میلیارد دلار به 19.2 میلیارد دلار رسید. باید توجه کرد که قبل از سال 1980 مشارکت شرکت‌های کوچک در قراردادهای خدمات دولتی، عمدتاً در حوزه‌هایی مانند نگهبانی، کپی و چاپ، خدمات غذا، جمع‌آوری زباله، آموزش، مطالعات و تحلیل‌های تخصصی و خدمات سرایداری بود اما بعد از آن تا سال 2009 قراردادهای اصلی با شرکت‌های کوچک مجموعاً 96.8 میلیارد دلار شد و شرکت‌های کوچک حدود 32 درصد جوایز قراردادهای فرعی فدرال را دریافت کردند. این قراردادها زمینه‌های بسیار متفاوتی ازجمله توسعه و اکتساب فناوری را دربرمی‌گرفتند [4].

علاوه بر بررسی و تحلیل آمار به‌منظور ارزیابی اثربخشی برنامه اسبیر، پیمایش‌های متعددی در این زمینه انجام شدند که معمولاً با هدف شناسایی چالش‌های برنامه انجام می‌شوند. البته باید توجه داشت که با توجه به تنوع گزارش‌ها در این حوزه، در این بخش سعی شده تا اطلاعات کلی از منابع مختلف در مورد عملکرد برنامه اسبیر ارائه شود. در این میان اداره کسب‌وکارهای کوچک آمریکا به‌عنوان متولی اجرای برنامه اسبیر یک پایگاه‌داده به‌منظور گردآوری و نگهداری اطلاعات مرتبط به اجرای برنامه طراحی کرده و با توجه به آن، عملکرد برنامه اسبیر را ارزیابی می‌کند. شایان ذکر است که اداره کسب‌وکارهای کوچک یک فرمت مشخص در اختیار سازمان‌های مشارکت‌کننده در برنامه قرار داده تا آنها اطلاعات مرتبط با فعالیت‌های خود ذیل این برنامه را در قالب یک فرمت واحد آماده کرده و ارائه کنند [16]. یکی از شاخص‌های مرتبط با عملکرد برنامه اسبیر، نرخ تجاری‌سازی پروژه‌های مورد حمایت توسط سازمان‌های مشارکت‌کننده است. به‌صورت کلی باید توجه داشت که نرخ تجاری‌سازی برمبنای نوع سازمان، نوع فناوری و سال اعطای جایزه (پروژه‌هایی که در دوره رکود به بلوغ رسیدند احتمال موفقیت کمتری دارند) متفاوت است. با‌این‌حال نتایج پیمایش‌های متعدد ازجمله پیمایش آکادمی‌های ملی، پیمایش تک‌لینک^[41]  و داده‌های وزارت دفاع مشابه بوده و به‌طور متوسط 45 تا 60 درصد پروژه‌های مرحله سوم برنامه‌های اسبیر (استتر) فروش داشته‌اند. در جدول ۷ نتایج پیمایش‌های مختلف در مورد نرخ تجاری‌سازی پروژه‌های مورد حمایت در برنامه‌های اسبیر و استتر بیان شده است [17].

جدول 7. نرخ تجاری‌سازی براساس سازمان در پیمایش‌های مختلف (درصد پروژه‌های دارای فروش) [17]

یکی دیگر از آثار مهم برنامه اسبیر مربوط به تغییر در الگوی اشتغال فناوران دارای تحصیلات عالی است. داده‌های بنیاد ملی علم در سال 1979 نشان می‌داد که تقریباً از هر ۱۰ مهندس و دانشمند دکتری، به‌طور متوسط 8 نفر به‌صورت تمام‌وقت در بخش خصوصی و شرکت‌هایی با بیش از 10 هزار نیروی کار، مشغول فعالیت بودند در‌حالی‌که فقط 7 درصد (تقریباً 30 هزار نفر) در شرکت‌های با کمتر از یک هزار کارمند استخدام شده بودند. اما 25 سال بعد، آمارها حاکی از آن بود که بیشتر از 25 درصد مهندسان و دانشمندان دکتری (حدود 300 هزار نفر) در شرکت‌هایی با کمتر از 500 نفر نیروی کار فعال بودند. این موضوع بیانگر سرمایه‌گذاری گسترده در کسب‌وکارهای کوچک است [4]. از منظر اثرات اقتصادی برنامه اسبیر نیز در گزارشی که در وزارت دفاع در بازه زمانی 2018-1995 منتشر شده، آمارهایی از این دست آمده است: 122 میلیارد دلار فروش محصولات و خدمات جدید؛ 28 میلیارد دلار فروش محصولات جدید به نیروهای نظامی آمریکا و ایجاد 1,508,295 شغل جدید (65,578 شغل به‌ازای هر سال).

۱2. ضعف‌ها و نواقص برنامه اسبیر

برنامه اسبیر با وجود عملکرد قابل‌توجه و منافع گسترده‌ای که به‌همراه داشته، دارای ضعف‌ها و نواقصی است که در اینجا به‌صورت مختصر به برخی از آنها اشاره می‌شود. با توجه به تنوع و تعدد سازمان‌های درگیر در این برنامه، قاعدتاً نظرها و دیدگاه‌های افراد در فرایندهای اجرای آن تأثیرگذار است و دستیابی به اجماع در مورد بخش‌های مختلف برنامه را سخت می‌سازد. علاوه بر این، هر سازمان مشمول برنامه اسبیر، سیاست‌های کلی برنامه را به‌صورت جداگانه در سازمان خود اجرا می‌کند و این عدم تمرکز در اجرای برنامه، مشکلاتی را ایجاد کرده است. ازجمله اینکه تعهد سازمان‌های مختلف به اجرای برنامه متفاوت است. همچنین با توجه به اینکه ممکن است از پروژه‌ای در برنامه اسبیر حمایت شود که سازمان دیگری قبلاً رد کرده است، بنابراین احتمال دوباره کاری و هم‌پوشانی وجود دارد [4].

در این بین، در بررسی که به‌منظور شناسایی دلایل خاتمه پروژه‌های حمایت شده در برنامه اسبیر انجام شد، محدودیت و عدم کفایت منابع مالی به‌عنوان مهم‌ترین دلیل عدم تداوم پروژه بعد از مرحله دوم برنامه اسبیر، عنوان شده است. البته در این بررسی نکات دیگری به‌عنوان دلایل خاتمه پروژه‌های حمایت شده در برنامه اسبیر نیز ذکر شده ازجمله: تغییر اولویت شرکت‌های کوچک حاضر در برنامه، دستیابی به هدف مورد نظر، ریسک بالای ادامه فعالیت و کاهش فروش. نتایج این بررسی همچنین نشان داد که در بین موانع تجاری‌سازی نتایج پروژه‌های اسبیر، کمبود دانش تحلیل بازار و مهارت‌های بازاریابی، بالاترین فراوانی را کسب کرده است. همچنین 63 درصد از شرکت‌های کوچک فعال در برنامه اسبیر عنوان کردند که برای تجاری‌سازی فناوری خود نیازمند کمک‌های کسب‌وکاری مختلف هستند که ازجمله می‌توان به مواردی مانند بازاریابی، افزایش سرمایه و ایجاد همکاری تجاری اشاره کرد [7]. این نکات به‌نوعی بیانگر نواقص برنامه اسبیر در ارائه خدمات مربوطه هستند.

اگرچه در مطالعات مختلف، نتایج و خروجی‌های نسبتاً مطلوبی برای شرکت‌های برنده جایزه اسبیر نسبت به شرکت‌هایی که در برنامه شرکت نکرده‌اند، نشان داده شده، با‌این‌حال این موضوع که برنامه اسبیر تا چه حد به‌عنوان پلی برای تأمین مالی سرمایه‌گذاران ریسک‌پذیر خدمت می‌کند، به‌صورت دقیق مشخص نشده است. در یک مطالعه، سرمایه‌گذاری‌های ریسک‌پذیر در پنج سال متفاوت در بازه زمانی 2009-1995 تحلیل شده تا مشخص شود چه تعداد از شرکت‌هایی که سرمایه ریسک‌پذیر دریافت کرده‌اند، قبلاً در برنامه اسبیر برنده شده بودند. با توجه به تنوع حوزه‌های فعالیت سازمان‌های مشارکت‌کننده در اسبیر، این بررسی در سه حوزه علوم زیستی، فرایندهای صنعتی و انرژی و فناوری‌های اطلاعات انجام شد. در این مطالعه مشخص شد که در حوزه علوم زیستی، 20 درصد از سرمایه‌گذاری ریسک‌پذیر به شرکت‌هایی اختصاص یافته که قبلاً یک یا چند بار برنده جایزه اسبیر شده‌ بودند؛ این شاخص در حوزه فرایندهای صنعتی و انرژی بین 10 تا 12 درصد و در حوزه فناوری اطلاعات به‌صورت متوسط 3/2 درصد بود. البته برای پایین بودن این شاخص در حوزه فناوری اطلاعات دو دلیل می‌توان ذکر کرد: اول اینکه یک سازمان تخصصی در برنامه اسبیر از شرکت‌های کوچک حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات حمایت نمی‌کند؛ و از‌طرف‌دیگر، حوزه فناوری اطلاعات بزرگ‌ترین میزان سرمایه‌گذاری ریسک‌پذیر را جذب می‌کند، بنابراین نقش برنامه اسبیر در این حوزه، کمتر از دیگر حوزه‌ها است [4].

۱3. جمع‌بندی و درس‌آموخته‌ها

با توجه به اهمیت کسب‌وکارهای کوچک برای رشد و توسعه اقتصاد آمریکا و همچنین با در نظر گرفتن چالش‌هایی که اقتصاد آمریکا در زمینه تجاری‌سازی خروجی فعالیت‌های پژوهشی داشت، دولت آمریکا برنامه اسبیر را در سال 1982 تصویب کرد. اگرچه برنامه اسبیر در ابتدا برای بازه زمانی محدودی تصویب شده بود با توجه به عملکرد قابل‌قبول آن، تا به امروز چندین بار تمدید شده است. در آخرین‌بار در سال 2017 برنامه اسبیر تا انتهای سال 2025 تمدید شده است. در برنامه اسبیر همه سازمان‌های دولتی که بودجه تحقیق‌وتوسعه آنها بالاتر از یکصد میلیون دلار در سال است، موظفند که بخشی (در حال حاضر 3/2 درصد) از بودجه تحقیق‌وتوسعه خود را از مسیر برنامه اسبیر و طی همکاری با شرکت‌های کوچک هزینه کنند. با توجه به این معیار، در سال 2023 تعداد ۱۱ سازمان دولتی مشمول این برنامه هستند که مهم‌ترین آنها وزارت دفاع و بنیاد ملی علم است. مسئولیت اجرای برنامه اسبیر با اداره کسب‌وکارهای کوچک است و سیاست‌ها و دستورالعمل‌های کلی برنامه را تدوین کرده و به سازمان‌های مشمول اعلام می‌شود. هر سازمان دولتی مشمول برنامه، دارای یک واحد مشخص برای اجرای برنامه اسبیر است که با اداره کسب‌وکارهای کوچک تعامل دارد و گزارش عملکرد خود را سالیانه در اختیار این سازمان قرار می‌دهد.

یک مطالعه تطبیقی با این هدف صورت می‌گیرد که مشخص شود یک برنامه، در پاسخ به چه مسائلی در هر کشور خاص، تدوین شده و چرا موفق بوده است. برای اینکه بتوان برنامه موفقی در کشور طراحی و اجرا کرد، اولاً باید مشخص شود چه مسائلی برای شرکت‌های دانش‌بنیان در کشور وجود دارد و ثانیاً براساس نظام سیاسی و اقتصادی ایران، چه برنامه‌ای قابلیت تحقق و توفیق دارد. این پژوهش صرفاً به بررسی چرایی شکل‌گیری برنامه اسبیر در آمریکا و دلایل موفقیت آن پرداخته است و توجه دارد که نمی‌توان از این برنامه تقلید کرد و ارائه پیشنهادهای سیاستی برای اصلاح نظام علم و فناوری در ایران، نیازمند مطالعات بیشتر است. در پایان، نکاتی به‌عنوان درس‌آموخته‌ها بیان می‌شود و پیشنهادهای سیاستی در گزارش‌های آتی، ارائه خواهد شد.

زمان‌دار بودن برنامه

برنامه اسبیر اگرچه به‌عنوان یک ماده ذیل یک قانون دائمی تصویب شد ولی در ابتدا برای یک بازه زمانی محدود بود و با توجه به عملکرد قابل‌قبول آن، در سال‌های بعد تمدید شد. تعیین محدودیت زمانی برای اجرای یک برنامه، شرایطی را فراهم می‌کند که سیاستگذاران و مدیران در انتهای بازه زمانی مورد نظر، عملکرد برنامه را بررسی کرده و در‌صورتی‌که عملکرد برنامه قابل‌توجه باشد، آن را تمدید کنند. در زمان تمدید برنامه، قانونگذار می‌تواند ضعف‌ها و نواقص برنامه را بررسی و تحلیل کرده و اصلاحاتی را در برنامه اعمال کند. برای مثال، تغییر درصد بودجه برنامه اسبیر به‌صورت تدریجی، یکی از این تغییرات بوده است. در‌صورتی‌که قانونی دائمی برای یک حوزه نوآوری تصویب شود، با توجه به تغییرات مدام نوآوری و مسائل آن، به‌مرور قانون از اثربخشی افتاده و حتی ممکن است تبدیل به مانعی بر سر راه نوآوری شود.

اثربخش بودن برنامه

ازآنجاکه تمدید برنامه، منوط به سنجش نتایج آن شده، اگر سازمان‌های مجری تمایلی به ادامه دادن برنامه داشته‌ باشند تلاش می‌کنند تا اثربخشی و کارایی برنامه را بهبود دهند. دائمی بودن یک قانون حمایتی موجب می‌شود دستگاه‌های مجری، بدون توجه به نتایج نهایی، تنها درصدد اعطای حمایت‌ها باشند و بخواهند تعداد شرکت‌های مشارکت‌کننده را افزایش دهند تا از این طریق، سازمان خود را کارآمد جلوه دهند. اینکه اداره کسب‌وکارهای کوچک اجازه می‌دهد هر سازمان دولتی، به فراخور نیازها و فرایندهای داخلی خود، برنامه را به شیوه خاص خود اجرا کند موجب می‌شود سازمان‌ها اولاً نتوانند ناکارآمدی برنامه را برعهده آن اداره بیندازند و ثانیاً برای بهبود فرایندها و رویه‌های اجرای برنامه، اختیار کافی داشته باشند. در‌صورتی‌که اگر فرایند استاندارد یکسانی برای همه سازمان‌ها در نظر گرفته شود، تنوع سازمانی موجب کاهش کارایی و اثربخشی برنامه خواهد شد.

شفاف بودن اطلاعات برنامه

یکی دیگر از نکات قابل‌توجه این است که سازمان‌های مشمول مکلفند هر سال گزارش عملکرد خود را در اختیار اداره کسب‌وکارهای کوچک قرار داده و این سازمان گزارش نهایی عملکرد برنامه را در اختیار نمایندگان کنگره قرار ‌دهد. این اقدام باعث می‌شود که نمایندگان کنگره نسبت به خروجی بودجه‌های دولتی که صرف برنامه اسبیر و انجام تحقیق‌وتوسعه می‌شود، آگاه شوند و قاعدتاً در صورت عملکرد مثبت برنامه، حمایت نمایندگان کنگره از برنامه اسبیر افزایش خواهد یافت. ارائه آمار شرکت‌های مشارکت‌کننده در برنامه و همچنین نتایج ارزیابی پیشنهاد‌های آنها، علاوه ‌بر اینکه برای خود شرکت‌های کوچک بسیار درس‌آموز است برای سیاست‌پژوهان نیز منبع بسیار خوبی برای تحلیل برنامه‌ها و ارائه پیشنهادهای اصلاحی خواهد بود. اگر سازمان نیازی به ارائه گزارش سالیانه نداشته باشد و هرساله، بودجه حمایتی را دریافت کند، الزامی به ارائه گزارش نخواهد داشت.

مرحله‌ای بودن برنامه

یک ویژگی متمایز برنامه اسبیر، سه مرحله‌ای بودن آن است. در این برنامه شرکت‌های کوچک در صورت واجد شرایط بودن ابتدا وارد مرحله اول برنامه شده و حمایت مالی مشخصی را دریافت می‌کنند. در ادامه شرکت کوچک برای دریافت حمایت‌های بیشتر مجبور است که تلاش کرده و حمایت‌های دریافتی را در مسیر درست و در راستای ارتقای محصول یا فناوری خود هزینه کند. در ادامه نیز حمایت‌های مراحل بعد منوط به موفقیت آن در توسعه موفق محصول یا فناوری است. در مرحله اول از برنامه اسبیر، تا سقف محدودی به هر شرکت، حمایت مالی تعلق می‌گیرد و در ادامه نیز، میزان حمایت‌ها براساس میزان پیشرفت فناوری و نوآوری است. در‌صورتی‌که حمایت‌های در نظر گرفته شده برای شرکت‌های دانش‌بنیان در ایران، نسبتی با درصد پیشرفت محصول و خدمت آن شرکت ندارد و شرکت‌ها به صرف دریافت مجوز دانش‌بنیانی، از همه حمایت‌ها برخوردار می‌شوند.

مسئله‌محور بودن برنامه

در برنامه اسبیر شرکت‌هایی که فناوری یا نوآوری مرتبط با یک نیاز دولتی را توسعه داده‌اند مشمول حمایت مالی می‌شوند. اهمیت این موضوع آنجاست که محصول برخی از شرکت‌های دانش‌بنیان در کشور، مشتری در داخل ندارد و اغلب تولیدات و یا خدمات آنها، صادر می‌شود. این شرکت‌ها همانند سایر شرکت‌هایی که تلاش کرده‌اند تا نیازی از کشور را برطرف کنند مورد حمایت قرار می‌گیرند. می‌توان با تفکیک این شرکت‌ها، موارد و موضوع‌های حمایتی آنها را دقیق‌تر و کارآمدتر کرد.

در برخی موارد در ایران، شرکت‌های دانش‌بنیان، ابتدا محصولاتی را توسعه می‌دهند و سپس به‌دنبال خریدار آن می‌گردند. در این حالت، سازمان دولتی رغبتی برای استفاده از محصول دانش‌بنیان ندارد. ولی در برنامه اسبیر، اولاً خود سازمان دولتی اعلام نیاز کرده و ثانیاً مقداری از بودجه تحقیقاتی خود آن سازمان، صرف توسعه آن محصول شده‌ است ازاین‌رو سازمان دولتی، محصول شرکت دانش‌بنیان را بهتر مورد استفاده قرار می‌دهد.

در مرحله سوم از برنامه اسبیر، از شرکت‌ها حمایت مالی صورت نمی‌گیرد و سازمان دولتی نیز الزامی به عقد قرارداد با شرکت کوچک ندارد و شرکت باید بتواند محصول خود را رقابت‌پذیر و جذاب کرده و به مشتریان دولتی و غیردولتی بفروشد. این عدم حمایت مالی می‌تواند مانع از شکل‌گیری چالش‌هایی شود که اکنون در برخی از صنایع دولتی در ایران وجود دارد. برای مثال الزام خرید محصولات داخلی برای شرکت‌های دولتی موجب شده اجناس با کیفیت پایین توسط برخی از شرکت‌ها تولید شده و به سازمان‌های دولتی فروخته شود. اگر همکاری بین شرکت‌ها و سازمان‌ها از همان ابتدا برقرار باشد، خود سازمان می‌تواند با ارائه کمک‌های فنی و مشاوره‌ای، سطح کیفی محصول را بالا برد ولی در شکل فعلی، سازمان دولتی مجبور به خرید از شرکت‌های داخلی است و این امر، مانع از رشد کیفیت با نوآوری شده است.

بومی شدن فناوری طی برنامه

یکی از شروط برنامه اسبیر، انجام فعالیت‌های تحقیق‌وتوسعه درون آمریکاست. این شرط موجب می‌شود که دانش فنی درون کشور شکل گیرد و به ارتقای افراد و دانشگاه‌ها منجر شود. اکنون شرکت‌های دانش‌بنیان در ایران، از این نظر بررسی نمی‌شوند و ممکن است دانش فنی به درون کشور منتقل نشود یا حتی بعد از مدتی، فعالیت‌های اصلی شرکت به خارج از کشور منتقل شود ولی شرکت همچنان از مزایای دانش‌بنیانی بهره‌مند شود.

گزیده سیاستی 

 در این گزارش، برنامه اسبیر که از سال 1982برای تقویت نوآوری در شرکتهای کوچک و متوسط از طریق همکاری با شرکتهای دولتی در آمریکا اجرا میشود، بررسی و تحلیل شده و درس آموزیهایی از آن برای تقویت زیست بوم نوآوری در کشور ارائه شده است