مقدمه:

جمهوری اسلامی ایران و جمهوری پرتغال که از این پس طرف‌ها خوانده می‌شوند، با الهام از تمایل به تقویت روابط دوستانه بین دو کشور و با عزم به ارتقا و گسترش همکاری در حوزه‌های زبان آموزش، فرهنگ، ورزش، جوانان، گردشگری و رسانه‌های جمعی طبق قانون حاکم در دولت‌های متبوع خود، به‌شرح زیر توافق کردند.

پیشنهاد می‌شود آخرین پاراگراف از مقدمه موافقت‌نامه براساس متن انگلیسی، به‌صورت مجزا و تفکیکی نگارش یابد. چراکه هر بخش مجزا دارای معنای متفاوت است و باید به‌صورت مستقل آورده شود.

مقدمه:

جمهوری اسلامی ایران و جمهوری پرتغال که از این پس طرف‌ها خوانده می‌شوند، با الهام از تمایل به تقویت روابط دوستانه بین دو کشور و با عزم به ارتقا و گسترش همکاری در حوزه‌های زبان آموزش، فرهنگ، ورزش، جوانان، گردشگری و رسانه‌های جمعی طبق قانون حاکم در هر‌یک از دولت‌های مربوط، به‌شرح زیر توافق کردند.

ماده (1) – حوزه‌های همکاری

طرف‌ها همکاری دوجانبه در حوزه‌های زبان، آموزش، فرهنگ، ورزش، جوانان، گردشگری و رسانه‌های جمعی را ترغیب کرده و گسترش خواهند داد.

مورد تأیید است

ماده (2) - مطالعه و ترویج زبان، فرهنگ و تاریخ

طرف‌ها در حد امکانات خود، مطالعه و ترویج زبان و فرهنگ طرف دیگر، به‌ویژه مطالعات ایرانی و فرهنگ و زبان پرتغالی را در کشورهای متبوع خود تشویق خواهند کرد.

جهت‌گیری تعیین‌شده برای دو طرف در این ماده، نامتناظر به‌نظر می‌رسد که ناشی از به‌کارگیری عبارت «مطالعات ایرانی» در نسخه فارسی متن لایحه است. به‌طورکلی درباره حوزه‌های مطالعاتی مربوط به ایران، دو اصطلاح «Persian Studies» و «Iranian Studies» وجود دارد. منظور از Persian Studies مطالعات پیرامون زبان فارسی است که علاوه‌بر ایران، به کشورهای افغانستان و تاجیکستان و کشورهای دیگری که اثری از میراث زبان فارسی در فرهنگ و تاریخ‌شان برجای‌مانده نیز مربوط می‌شود. از‌سوی‌دیگر، منظور از Iranian Studies مطالعات مربوط به فرهنگ، تاریخ، تمدن، ادبیات و هنر سرزمین ایران و ایرانیان است که زیرمجموعه شرق‌شناسی تعریف می‌شود. با وجود این، در نسخه انگلیسی متن لایحه از عبارت «Persian Studies» و در نسخه پرتغالی آن از عبارت «Estudos Persas» استفاده شده است که به‌معنای مطالعات زبان فارسی بوده و با عبارت «مطالعات ایرانی» در نسخه فارسی مغایرت دارد. همچنین با توجه به صبغه شرق‌شناسانه حوزه مطالعات ایرانی، پیشنهاد می‌شود عبارت «ایرانی-اسلامی» در متن جایگزین شود.

ماده (2) - مطالعه و ترویج زبان، فرهنگ و تاریخ

طرف‌ها در حد امکانات خود، [از] مطالعه و ترویج زبان و فرهنگ طرف دیگر، به‌ویژه [مطالعات فرهنگ و تمدن ایرانی-اسلامی و زبان فارسی] و فرهنگ و زبان پرتغالی در کشورهای متبوع خود [حمایت] خواهند کرد.

ماده (3) - همکاری از طریق شبکه جهانی رایانه (اینترنت)

طرف‌ها بسترهای (پلتفرم‌ها) شبکه جهانی رایانه‌ای (اینترنتی) را برای یادگیری و آموزش زبان و اشاعه فرهنگ‌های مربوط به یکدیگر مهیا خواهند ساخت.

زمینه تعامل دو کشور در حوزه بسترهای (پلتفرم‌ها) شبکه جهانی رایانه‌ای (اینترنتی) می‌تواند بسیار فراتر از حوزه یادگیری و آموزش زبان باشد. تبادل دانش در حوزه توسعه فنی و محتوایی فناوری‌های نوظهور رسانه‌ای در عرصه شبکه جهانی اینترنت، تدوین سند زمینه‌های تعامل و همکاری میان بخش خصوصی دو کشور در حوزه سکوهای اینترنتی و خدمات پایه کاربردی از مواردی است که در این ماده مورد غفلت واقع شده است.

ماده (3) - همکاری در حوزه شبکه جهانی رایانه (اینترنت)

طرف‌ها بسترهای (پلتفرم‌ها) شبکه جهانی رایانه‌ای (اینترنتی) برای یادگیری و آموزش زبان و اشاعه فرهنگ‌های مربوط یکدیگر، [تبادل دانش در حوزه توسعه فنی و محتوایی فناوری‌های نوظهور رسانه‌ای در عرصه شبکه جهانی اینترنت، تدوین سند زمینه‌های تعامل و همکاری میان بخش خصوصی دو کشور در حوزه سکوهای اینترنتی و خدمات پایه کاربردی را با رعایت قوانین داخلی[مهیا]خواهند ساخت].

ماده (4) - ارائه راتبه‌های (بورس‌های) تحصیلی

طرف‌ها براساس عمل متقابل، راتبه‌های (بورس‌های) تحصیلی مشخص شده‌ای را برای حمایت از تحقیقات در حوزه‌های زبان و فرهنگ دو کشور اعطا خواهند کرد.

کلیات مورد تأیید است. ارائه راتبه‌های (بورس‌های) تحصیلی یکی از روش‌های معمول کشورها با هدف توسعه ارتباطات بین‌المللی علمی و نشر فرهنگ و به‌دست آوردن سرمایه اجتماعی بین‌المللی است که درنهایت قدرت نرم کشورها را افزایش خواهد داد.

---

ماده (5) – همکاری در حوزه آموزش

طرف‌ها همکاری در سطوح آموزش ابتدایی و متوسط را به‌ویژه از راه‌های زیر ارتقا و گسترش خواهند داد:

الف) مبادله اطلاعات، اسناد، مواد آموزشی خلاقانه و تجربیات درباره نظام‌های آموزشی دو کشور برای ارتقای دانش و توسعه متقابل نظام‌های آموزشی متبوع.

ب) ایجاد انگیزه و حمایت برای گسترش مشارکت بین مدارس با در نظر گرفتن توسعه برنامه‌های تبادل و همکاری بین دانش‌آموزان و آموزگاران با استفاده از فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات.

پ) طرف‌ها با تبادل متخصصان و تجارب اطلاعاتی در زمینه ریشه‌کن کردن بی‌سوادی همکاری خواهند کرد.

ث) طرف‌ها موافقت کردند اطلاعاتی را در مورد تاریخ، فرهنگ، تمدن و جغرافیای کشور طرف دیگر در متون درسی و آموزشی خود درج کنند. اطلاعات مزبور باید جامع، مفید و معتبر باشد.

مطابق بند «الف» ماده (۴) بخشی از همکاری برای «توسعه متقابل نظام‌های آموزشی متبوع» تعریف شده است. با توجه به تفاوت‌های ماهوی نظام تعلیم و تربیت در ایران و کشور پرتغال این بند در اجرا ممکن است مغایر با مبانی سند تحول بنیادین قرار گیرد؛ لذا پیشنهاد این است که عبارت مذکور از انتهای بند «الف» حذف شود.

با توجه به تاریخ استعماری کشور پرتغال که در بیانات حضرت امام‌خمینی (ره) نیز به آن اشاره شده است و همچنین ازآنجاکه پرتغالی‌ها نخستین استعمارگرانی بودند که به خلیج فارس وارد شدند، به‌نظر می‌رسد اشاره به درج اطلاعاتی در‌خصوص تاریخ این کشور در کتب درسی اگر در لایحه همکاری طرفین قرار گیرد به تحریف تاریخ بینجامد و مانع روایت واقعیت‌های تاریخ برای دانش‌آموزان ایرانی شود. لذا پیشنهاد می‌شود دایره همکاری در این بند تنها به تمدن، فرهنگ و جغرافیا محدود شود.

در سطر اول ماده (5) واژه «مطالعات» از قلم افتاده ‌است.

طرف‌ها همکاری در [مطالعات آموزشی در ]سطوح آموزشی ابتدایی و متوسطه را به‌ویژه از راه‌های زیر توسعه و گسترش [خواهند داد]:

الف) مبادله اطلاعات، اسناد، مواد آموزشی خلاقانه و تجربیات درباره نظام‌های آموزشی دو کشور برای ارتقای دانش و توسعه متقابل نظام‌های آموزشی متبوع.

ب) ایجاد انگیزه و حمایت برای گسترش مشارکت بین مدارس با در نظر گرفتن توسعه برنامه‌های تبادل و همکاری بین دانش‌آموزان و آموزگاران با استفاده از فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات.

پ) طرف‌ها با تبادل متخصصان و تجارب اطلاعاتی در زمینه ریشه‌کن کردن بی‌سوادی همکاری خواهند کرد.

ث) طرف‌ها موافقت کردند اطلاعاتی را در مورد[ تاریخ، ]فرهنگ، تمدن و جغرافیای کشور طرف دیگر در متون درسی و آموزشی خود درج کنند. اطلاعات مزبور باید جامع، مفید و معتبر باشد.

ماده (6) - همکاری در حوزه آموزش عالی

3- طرف‌ها از مبادله نشریات علمی و تحقیقاتی حمایت خواهند کرد.

تبادل دانشجو، استاد و اعضای هیئت علمی و نیز مبادله اطلاعات، روش‌های تدریس و برنامه‌های آموزشی از شاخص‌های ارتباطات علمی بین‌المللی تلقی می‌شوند. بر ارتباطات علمی بین‌المللی در اسناد بالادستی از جمله سیاست‌های کلی علم و فناوری، نقشه جامع علمی کشور و قانون برنامه ششم توسعه تأکید شده است. بنابراین، این ماده مانند ماده (4) در راستای اسناد بالادستی کشور است، ضمن اینکه در صورت تحقق می‌توانند به ارتقای جایگاه بین‌المللی آموزش عالی کشور کمک کند.

در بند «3» مبادله نشریات علمی و تحقیقاتی به‌طور‌کلی مورد ابهام است و مشخص نیست منظور از مبادله نشریه چیست؟

بند «3» - طرف‌ها[ ارسال مقاله به نشریات معتبر یکدیگر را تشویق و در اولویت قرار می‌دهند].

ماده (7) - همکاری در حوزه فرهنگ

2- طرف‌ها در حد امکانات خود و با هدف دستیابی به شناخت بهتر درباره تمدن و فرهنگ کشور طرف دیگر در کشور خود موارد زیر را تشویق خواهند کرد:

الف) مبادله شخصیت‌های فرهنگی و هنری؛

ب) برگزاری هفته‌های فرهنگی کشور خود در کشور دیگر از‌جمله ترغیب برگزاری نمایشگاه‌ها، نمایش فیلم، رویدادهای موسیقی یا فراهمایی‌هایی (کنفرانس‌هایی) که شناخت متقابل درباره فرهنگ متبوع خود را بهبود می‌بخشد، برگزاری این رویدادها از طریق مجاری سیاسی (دیپلماتیک) مورد توافق قرار خواهد گرفت.

3- طرف‌ها همچنین از مبادله اطلاعات و نشریات ادواری در حوزه‌های فرهنگی، ادبی و هنری بین مؤسسات فرهنگی دو کشور، حمایت خواهند کرد.

کلیت مورد تأیید است. استفاده از ظرفیت‌های ادبی در کنار دیگر ظرفیت‌های فرهنگی گنجانده شود.

ماده (7) - همکاری در حوزه فرهنگ

2- طرف‌ها در حد امکانات خود و با هدف دستیابی به شناخت بهتر درباره تمدن و فرهنگ کشور طرف دیگر در کشور خود موارد زیر را تشویق خواهند کرد:

الف) مبادله شخصیت‌های فرهنگی، [ادبی] و هنری؛

ب) برگزاری هفته‌های فرهنگی کشور خود در کشور دیگر از‌جمله برگزاری نمایشگاه‌ها، نمایش فیلم، [رویدادهای ادبی]، رویدادهای موسیقی یا [فراهمایی‌های (کنفرانس‌های) علمی، پژوهشی و ترویجی] که شناخت متقابل درباره فرهنگ متبوع خود را بهبود می‌بخشد، برگزاری این رویدادها از طریق مجاری سیاسی (دیپلماتیک) مورد توافق قرار خواهد گرفت.

3- طرف‌ها همچنین از مبادله اطلاعات و نشریات ادواری [و تولیدات چندرسانه‌ای] در حوزه‌های فرهنگی، ادبی و هنری بین مؤسسات فرهنگی دو کشور، حمایت خواهند کرد.

ماده (8) - همکاری بین کتابخانه‌ها و مراکز اسناد ملی

طرف‌ها همکاری بین کتابخانه‌های ملی و مراکز اسناد مدارک ملی دو کشور را تشویق خواهند کرد. کتابخانه‌های ملی و مراکز اسناد ملی دو طرف در زمینه مبادله تجربیات، اطلاعات، کتاب‌ها، نشریات ادواری و ریزفیلم‌ها، نسخه‌های خطی، کارشناس و کارآموز، مشارکت در فراهمایی‌ها (کنفرانس‌ها) و نمایشگاه‌های کتاب، بازدیدهای متقابل و انجام تحقیقات مشترک در طرح‌های آموزشی، خدماتی و انتشاراتی همکاری خواهند کرد.

کلیت مورد تأیید است. جزئیات نیاز به اصلاح دارد.

ماده (8) - همکاری بین کتابخانه‌ها و مراکز اسناد ملی

طرف‌ها [از] همکاری بین کتابخانه‌های ملی و مراکز اسناد مدارک ملی دو کشور [حمایت] خواهند کرد. کتابخانه‌های ملی و مراکز اسناد ملی دو طرف در زمینه مبادله تجربیات، اطلاعات، کتاب‌ها، نشریات ادواری و ریزفیلم‌ها، نسخه‌های خطی، [بانک‌های اطلاعاتی رقومی (دیجیتال) و برخط (آنلاین)]، کارشناس و کارآموز، مشارکت در فراهمایی‌ها (کنفرانس‌ها) و نمایشگاه‌های کتاب، بازدیدهای متقابل و انجام تحقیقات مشترک در طرح‌های آموزشی، خدماتی و انتشاراتی همکاری خواهند کرد.

ماده (9) - همکاری در حوزه‌های سینما و چندرسانه‌ای

طرف‌ها همکاری مستقیم در حوزه‌های سینما و چندرسانه‌ای بین نهادها، متخصصان و پژوهشگران کشورهای متبوع خود را تشویق خواهند کرد.

قالب‌های این همکاری باید مشخص شود؛ اشاره به ابعادی چون مطالعه و پژوهش، سرمایه‌گذاری، تأمین زیرساخت، تولید، پخش و توزیع، تبلیغات، جشنواره و رقابت و ... می‌تواند به این قبیل فعالیت‌های مشترک چارچوب و قالب مشخصی دهد. البته قید‌بخشی به مفاد این ماده باید براساس فرصت‌سنجی و توان‌آزمایی هر دو کشور باشد تا امکان همکاری سازنده فراهم شود.

ماده (9) - همکاری در حوزه‌های سینما و چندرسانه‌ای

طرف‌ها [از همکاری مستقیم بین نهادها، فعالان، متخصصان و پژوهشگران کشورهای متبوع خود در حوزه‌های هنرهای نمایشی (از قبیل موسیقی زنده، تئاتر و سینما) و چندرسانه‌ای حمایت خواهند کرد. این همکاری در قالب‌های... انجام خواهد شد].

ماده (10) – تبادل اشخاص و کالاها

1- در چارچوب اجرای این توافق‌نامه، هر طرف طبق قوانین مربوط لازم‌الاجرا در کشور خود، تمامی اقدامات لازم را برای تسهیل ورود و اقامت اتباع کشور دیگر در کشور خود انجام خواهد داد.

2- طرف‌ها همچنین طبق قوانین متبوع لازم‌الاجرا در کشور خود، واردات و صادرات مجدد مواد و تجهیزات برای اهداف غیرتجاری جهت فعالیت‌های فرهنگی، هنری و علمی پیش‌بینی شده در این موافقت‌نامه را تسهیل خواهند کرد.

اصلاحات مورد نیاز در ترجمه

ماده (10) – تبادل اشخاص و کالاها

1- در چارچوب اجرای این توافق‌نامه، هر طرف طبق قوانین مربوط لازم‌الاجرا در کشور خود، تمامی اقدامات لازم را برای تسهیل ورود و اقامت اتباع کشور دیگر در کشور خود انجام خواهد داد.

2- طرف‌ها همچنین طبق قوانین متبوع لازم‌الاجرا در کشور خود، واردات و صادرات مجدد مواد و تجهیزات برای اهداف غیرتجاری جهت فعالیت‌های فرهنگی، هنری و علمی پیش‌بینی شده در این موافقت‌نامه را تسهیل خواهند کرد.

ماده (11) - تجارت غیر‌قانونی آثار هنری

طرف‌ها براساس قوانین خود و حقوق بین‌الملل تضمین خواهند کرد اقداماتی را برای مبارزه با تجارت غیر‌قانونی آثار هنری، اسناد و دیگر اشیایی که دارای ارزش تاریخی یا باستانی هستند، اتخاذ خواهند کرد.

مطابق کنوانسیون اتخاذ تدابیر لازم برای ممنوع کردن و جلوگیری از ورود و صدور و انتقال مالکیت غیر‌قانونی اموال فرهنگی که کشور ایران در سال 1975 و جمهوری پرتغال 1985 به آن پیوسته‌اند، تمامی پیش‌نیازهای لازم برای پیشگیری از تجارت غیرقانونی آثار تاریخی فرهنگی مورد توافق قرار گرفته است (مواد (‌2 و 5) این کنوانسیون مربوط به مبارزه با اقدامات غیرقانونی است). لذا این ماده توافق‌نامه در حال حاضر نقشی در تعاملات بین دو کشور ندارد، چراکه عطف به کنوانسیون مذکور، تعهدات جامع‌تر و کامل‌تری برای کشورهای عضو تنظیم شده است.[3] هرچند این ماده از توافق‌نامه در بلند‌مدت به‌عنوان ظرفیت بالقوه تعاملات بین دو کشور مطرح است و در صورت خروج هر‌یک از طرفین از کنوانسیون مذکور قابلیت بالفعل شدن را داراست.

لذا کلیات این ماده مورد تأیید است.

ماده (11) - تجارت غیر‌قانونی آثار هنری

طرف‌ها براساس قوانین [لازم‌الاجرا براساس قوانین و مقررات ملی [و حقوق بین‌الملل تضمین کنند اقداماتی را برای مبارزه با تجارت غیر‌قانونی آثار هنری، اسناد و دیگر اشیایی که دارای ارزش تاریخی یا باستانی هستند، اتخاذ خواهند کرد.

ماده (12) - حراست از میراث ملی

1- طرف‌ها برای حراست از میراث ملی هر‌یک از کشورها، از آثار هنری که براساس این موافقت‌نامه به‌صورت موقت وارد شده‌اند، اقدامات حفاظتی و امنیتی را انجام خواهند داد.

2- طرف‌ها متعهد می‌شوند از ورود و خروج غیرقانونی آثار هنری با اسناد دارای ارزش تاریخی، باستانی و میراث ملی از قلمرو متبوع خود جلوگیری کنند.

بندهای ماده (6) کنوانسیون اتخاذ تدابیر لازم برای ممنوع کردن و جلوگیری از ورود و صدور و انتقال مالکیت غیر‌قانونی اموال فرهنگی که هر دو کشور عضو آن هستند در مورد پیش‌نیازهای صدور موقت اموال بین کشورهاست. همچنین ماده (3) این کنوانسیون در مورد جلوگیری از ورود و خروج غیرقانونی آثار مذکور است. لذا طرح این ماده صرفاً ماهیت شکلی و کلی‌گویی دارد و در تعامل بین دو کشور تأثیری ندارد.

هرچند این ماده از توافق‌نامه در بلند‌مدت به‌عنوان ظرفیت بالقوه تعاملات بین دو کشور مطرح است و در صورت خروج هر‌یک از طرفین از کنوانسیون مذکور قابلیت بالفعل شدن را داراست.

لذا کلیات این ماده مورد تأیید است.

ضمناً متن فارسی در بند «2» بین عبارت «هنری» و عبارت «اسناد» از عبارت «با» استفاده کرده است، در‌حالی‌که مطابق ترجمه‌ متن عبارت صحیح «یا» می‌باشد.

ماده (12) - حراست از میراث ملی

1- طرف‌ها برای حراست از میراث ملی هر‌یک از کشورها، از آثار هنری که براساس این موافقت‌نامه به‌صورت موقت وارد شده‌اند، اقدامات حفاظتی و امنیتی را انجام خواهند داد.

2- طرف‌ها متعهد می‌شوند از ورود و خروج غیرقانونی آثار هنری یا اسناد دارای ارزش تاریخی، باستانی و میراث ملی از قلمرو متبوع خود جلوگیری کنند.

ماده (13) - حمایت از حق نشر (کپی‌رایت) و حقوق مربوط به آثار فرهنگی و هنری

طرف‌ها حمایت از حق نشر (کپی‌رایت) و حقوق مرتبط طبق قوانین داخلی لازم‌الاجرا در هر کشور و موافقت‌نامه‌های بین‌المللی که طرف‌ها عضو آن هستند را تضمین خواهند کرد.

کلیت مورد تأیید است.

--

ماده (14) - همکاری در حوزه ورزش

طرف‌ها همکاری بین سازمان‌های ورزشی دولتی و غیردولتی در زمینه‌های آموزش و یادگیری ورزش، مبارزه با زورافزایی (دوپینگ)، مبادله کارشناسان ورزشی و ورزش‌کاران مرد و زن را ترغیب خواهند کرد.

ازآنجاکه نقش ورزش در تعاملات بین‌المللی چندوجهی و پیچیده است بنابراین استفاده مناسب از ظرفیت‌های ورزشی می‌تواند مزایای اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و دیپلماتیک به‌همراه آورد. به‌نظر می‌رسد برخی از زمینه‌های مهم همکاری در عرصه بین‌المللی مورد توجه واقع نشده است که از‌جمله می‌توان علاوه‌بر زمینه‌های مورد اشاره به زمینه اقتصاد ورزش مانند تجارت، سرمایه‌گذاری و گردشگری ورزشی، و زمینه تبادل فرهنگی مانند برگزاری فستیوال‌ها و کمپ‌های مشترک اشاره کرد. همچنین پیشنهاد می‌شود تبادل کارشناسان و مربیان و ورزش‌کاران در راستای تقویت ورزش‌های مورد نظر طرفین باشد، به‌طوری‌که هر‌یک از طرفین بتواند از ظرفیت ورزش‌های موفق طرف مقابل استفاده کند.

ماده (14) - همکاری در حوزه ورزش

طرف‌ها همکاری بین سازمان‌های ورزشی دولتی و غیردولتی در زمینه‌های[ اقتصاد ورزشی، تبادل فرهنگی ورزشی]، آموزش و یادگیری ورزش، مبارزه با زورافزایی (دوپینگ)، مبادله کارشناسان ورزشی و مبادله ورزش‌کاران مرد و زن در راستای تقویت ورزش‌های مورد نظر طرفین را ترغیب خواهند کرد.

ماده (15) - همکاری در حوزه جوانان

طرف‌ها مبادله و همکاری نهادی در حوزه جوانان را با هدف افزایش درک متقابل درباره سیاست‌های مربوط به جوانان و وضعیت جوانان در هر‌یک از دو کشور را تشویق خواهند کرد.

کلیت مورد تأیید است.

…

ماده (16) - تأسیس انجمن‌ها و مراکز فرهنگی

طرف‌ها تأسیس انجمن‌ها و مراکز فرهنگی طرف دیگر را در قلمرو کشور خود مورد حمایت قرار خواهند داد و فعالیت آنها براساس مقررات لازم‌الاجرا در کشور میزبان خواهد بود.

مفاد ماده بسیار کلی بوده و در‌واقع نتیجه طبیعی، انعقاد چنین موافقت‌نامه‌ای است. لذا باید مبتنی‌بر مطالعات پشتیبان رصدی و وضعیت‌شناسانه درباره هر دو کشور -که پیش‌نیاز و از شروط لازم تدوین چنین لایحه‌ای است-، محورها و اولویت‌های موضوعی مشخصی برای تأسیس این انجمن‌ها و مراکز فرهنگی تعیین شود.

ماده (16) - تأسیس انجمن‌ها و مراکز فرهنگی

طرف‌ها تأسیس انجمن‌ها و مراکز فرهنگی طرف دیگر را [با محوریت حوزه‌های میراث فرهنگی، گردشگری، ورزش، آموزش، پژوهش، رسانه، جوانان و زبان] در قلمرو کشور خود مورد حمایت قرار خواهند داد و فعالیت آنها براساس مقررات لازم‌الاجرا در کشور میزبان خواهد بود.

ماده (17) - نمایندگان فرهنگی

طرف‌ها به‌منظور اجرای این موافقت‌نامه و توسعه مناسبات فرهنگی می‌توانند وابسته، رایزن یا نماینده فرهنگی خود را به کشور طرف دیگر اعزام کنند.

درحالی‌که در ماده (17) موافقت‌نامه از تعبیر «Cultural Representatives And Advisers» یعنی «نمایندگان و مشاوران فرهنگی» استفاده شده است، در متن فارسی از معادل «وابسته، رایزن و نماینده فرهنگی» برای آن استفاده شده که از منظر گستردگی معادل‌ها صحیح نمی‌باشد.

ماده (17) - نمایندگان فرهنگی

طرف‌ها به‌منظور اجرای این موافقت‌نامه و توسعه مناسبات فرهنگی [نمایندگان و مشاوران فرهنگی خود را به کشور دیگر اعزام خواهند کرد].

ماده (18) - جهانگردی

طرف‌ها گردشگری بین دو کشور را تشویق و بهترین شیوه‌های گسترش گردشگری را تبادل خواهند کرد.

پیش‌بینی می‌شود که در سال 2023 حدوداً 17.4 درصد اقتصاد ملی پرتغال از درآمدهای گردشگری است و در سال 2023 صنعت گردشگری این کشور از پیامدها و آثار جهانی کرونا عبور خواهد کرد.[1] درحالی‌که مطابق آخرین آمارها سهم گردشگری از تولید ناخالص ملی کمتر از 7 درصد است.[2] ازآنجاکه جمهوری پرتغال یکی از اعضای ویزای شینگن است که استانداردهای مستقلی برای صدور روادید دارد؛ بنابراین تسهیل‌گری در قبال لغو روادید بین کشورها به‌عنوان یکی از گزینه‌‌های قابل بررسی و قابل اعمال نیست. لذا به‌نظر می‌رسد، متن این ماده در قبال شیوه‌های گسترش روابط گردشگری مبهم است.

ماده (18) - جهانگردی

طرف‌ها گردشگری بین دو کشور را تشویق و بهترین شیوه‌های گسترش گردشگری [و تسهیل‌گری در‌خصوص صدور روادید گردشگری ]را تبادل خواهند کرد.

ماده (19) - همکاری در حوزه رسانه‌های جمعی

طرف‌ها با تأکید بر اهمیت ارتباطات اجتماعی در افزایش درک متقابل از واقعیت‌های اجتماعی-فرهنگی دو کشور، علاقه خود را به تشویق روابط مستقیم بین مقام‌های مسئول جمهوری اسلامی ایران و جمهوری پرتغال در حوزه‌های رادیو، تلویزیون، خبرگزاری‌ها و آموزش حرفه‌ای روزنامه‌نگاری ابراز می‌دارند.

مطبوعات و نشریات به‌عنوان یک رسانه جمعی اصیل در میان حوزه‌های مورد اشاره این ماده ذکر نشده است؛ این در‌حالی است که امروزه مطبوعات در جهان با وجود کاهش تیراژ و یا انتشار در قالب نسخه آنلاین و الکترونیکی همچنان مورد ارجاع و اقبال مخاطبان قرار دارند و جریان‌ساز هستند. از‌این‌رو پیشنهاد می‌شود حوزه مطبوعات و نشریات نیز به متن ماده افزوده شود.

علاوه‌بر‌این ضروری است حوزه‌های مورد نظر این ماده شامل رسانه‌های جدید همچون شبکه‌های اجتماعی، پیام‌رسان‌ها، تلویزیون‌های تعاملی (IPTV)، سرویس‌های اشتراک ویدئو (VSP) و کاربر‌محور (UGC) و سامانه‌های ویدئوی درخواستی ناشر‌‌محور برخط (VOD) را در‌برگیرد.

همچنین به‌جای تشویق به روابط بین مقام‌های‌های مسئول رسانه‌ها که مفسده‌خیز است به نهادهای رسانه‌ای تصریح شود. هرچند ممکن است منظور از مقام‌های مسئول نهادها بوده باشد ولی تصریح به خود نهادها موجب رفع ابهام می‌شود.

ماده (19) - همکاری در حوزه رسانه‌های جمعی و جدید

طرف‌ها با تأکید بر اهمیت ارتباطات اجتماعی در افزایش درک متقابل از واقعیت‌های اجتماعی-فرهنگی دو کشور، علاقه خود را به تشویق روابط مستقیم بین نهادهای رسانه‌ای جمهوری اسلامی ایران و جمهوری پرتغال در حوزه[ رسانه‌های سنتی (شامل رسانه‌های چاپی: مطبوعات و نشریات، رسانه‌های الکترونیک: رادیو و تلویزیون و شبکه‌های ماهواره‌ای و رسانه‌های برخط: وب‌سایت‌های شخصی و خبرگزاری‌های آنلاین) و رسانه‌های جدید (شامل شبکه‌های اجتماعی، پیام‌رسان‌ها، تلویزیون‌های تعاملی (IPTV)، سرویس‌های اشتراک ویدئو (VSP) و کاربر‌محور (UGC) و سامانه‌های ویدئوی درخواستی ناشر‌محور برخط (VOD) ] ابراز می‌دارند.

ماده (20) - برنامه‌های همکاری

1- طرف‌ها در اجرای این توافق‌نامه و به‌منظور ایجاد همکاری تفصیلی و تبادل روش‌ها، مجاز خواهند بود برنامه‌های همکاری را تدوین کنند که برای یک دوره سه‌ساله نافذ خواهد بود.

2- برنامه‌های همکاری یکی از اجزای اصلی تعهدات در این موافقت‌نامه خواهد بود و تعهدات مالی ناشی از اجرای فعالیت‌های بعدی می‌تواند در آن پیش‌بینی شود.

3- برنامه‌های همکاری به امضای کارگروه مشترک خواهد رسید.

4- صرف‌نظر از مدت زمانی که برای اعتبار برنامه‌های همکاری در نظر گرفته شده است، و جزء درصورتی‌که هیچ‌یک از طرف‌ها تمایل خود را به پایان یافتن آن اعلام نکرده باشد، برنامه همکاری مزبور معتبر خواهند بود، مگر اینکه برنامه همکاری دیگری به امضا برسد.

کلیت مورد تأیید است.

--

ماده (21) – کارگروه مشترک

1- به‌منظور اجرای این موافقت‌نامه، کارگروه مشترکی متشکل از نمایندگان تعیین شده دو طرف تشکیل خواهد شد و وظیفه آن، اجرای برنامه‌های همکاری چندساله و تعیین منابع مالی لازم برای آنهاست.

2- این کارگروه مشترک حداقل هر سه سال یک‌بار به‌صورت متناوب در ایران و پرتغال تشکیل جلسه خواهد داد.

کلیت مورد تأیید است. نیاز به اصلاحیه با توجه به متن انگلیسی دارد.

ماده (21) – کارگروه مشترک

1- به‌منظور اجرای این موافقت‌نامه، کارگروه مشترکی متشکل از نمایندگان تعیین شده دو طرف تشکیل خواهد شد و وظیفه آن، اجرای برنامه‌های همکاری چندساله و تعیین منابع مالی لازم برای آنهاست.

2- این کارگروه مشترک [باید] حداقل هر سه سال یک‌بار به‌صورت متناوب در ایران و پرتغال تشکیل جلسه خواهد داد.

ماده (22) – ترتیبات مالی

فعالیت‌ها، برنامه‌ها یا طرح‌هایی که به‌موجب این موافقت‌نامه انجام می‌شوند منوط به تأمین منابع مالی و نیروی انسانی مورد نیاز از‌سوی دو طرف و طبق قوانین و مقررات لازم‌الاجرای هر‌یک از طرف‌ها خواهد بود.

ازآنجاکه تناسبی بین حجم و کیفیت فعالیت‌های تعریف شده برای دو طرف وجود ندارد، ممکن است که تعادلی در تعریف فعالیت‌ها بین دو کشور برقرار نشود.

ماده (22) – ترتیبات مالی

فعالیت‌ها، برنامه‌ها یا طرح‌هایی که به‌موجب این موافقت‌نامه انجام می‌شوند منوط به تأمین منابع مالی و نیروی انسانی مورد نیاز از‌سوی دو طرف و طبق قوانین و مقررات لازم‌الاجرای هر‌یک از طرف‌ها[ و همچنین ایجاد تعادل دوجانبه در تعریف فعالیت، برنامه یا طرح بین دو کشور ] خواهد بود.

ماده (23) – تعهدات بین‌المللی

این موافقت‌نامه بر تعهدات بین‌المللی که طرف‌ها پذیرفته‌اند، تأثیری نخواهد داشت.

مورد تأیید است.

...

ماده (24) – حل‌و‌فصل اختلاف‌ها

هر‌گونه اختلاف ناشی از تفسیر با اجرای این موافقت‌نامه، به‌صورت دوستانه از طریق مشورت و یا مذاکره بین طرف‌ها از مجاری سیاسی (دیپلماتیک) حل‌و‌فصل خواهد شد.

بهتر بود برای رفع اختلافات سازوکارهای مشخص و رسمی تشریح می‌شد و فرایند مذکور را دارای سطوحی می‌کرد. به‌طور مثال از ظرفیت ماده (21) در کنار تشکیل سازوکاری مستقل برای رفع رجوع مسئله بهره‌برداری می‌کرد.

در این ماده به‌اشتباه در بین دو واژه «تفسیر» و «اجرا» از حرف ربط «با» به‌جای «یا» استفاده شده است.

ماده (24) – حل‌و‌فصل اختلاف‌ها

هر‌گونه اختلاف ناشی از تفسیر یا اجرای این موافقت‌نامه، به‌صورت دوستانه [ابتدا از طریق سازوکار کارگروه مشترک ماده (21) و در صورت لزوم در گام بعد ]از طریق مشورت و یا مذاکره بین طرف‌ها از مجاری سیاسی (دیپلماتیک) حل‌و‌فصل خواهد شد.

ماده (25) – اصلاحات

1-   این موافقت‌نامه می‌تواند براساس درخواست هر‌یک از طرفین اصلاح شود.

2-   اصلاحات طبق مفاد ماده (27) این موافقت‌نامه لازم‌الاجرا خواهد شد.

عنوان ماده (25) موافقت‌نامه عبارت است از «اصلاح» که به‌صورت جمع و «اصلاحات» عنوان شده است.

ماده (25) – اصلاح

1-       این موافقت‌نامه می‌تواند براساس درخواست هر‌یک از طرفین اصلاح شود.

اصلاحات [باید] طبق مفاد ماده (27) این موافقت‌نامه لازم‌الاجرا شود.

ماده (26) – مدت اعتبار و خاتمه

1-   این توافق‌نامه برای یک دوره پنج‌ساله معتبر باقی خواهد بود و به‌صورت خودکار برای دوره‌های مشابه دیگر تمدید خواهد شد، مگر اینکه هر‌یک از طرف‌ها ۶ ماه پیش از پایان مدت اعتبار آن، به‌صورت کتبی و از طریق مجاری سیاسی (دیپلماتیک) خاتمه آن را اعلام کند.

2-    خاتمه این موافقت‌نامه، تأثیری بر ترتیبات در حال اجرا نخواهد داشت و تا تاریخ تکمیل آنها معتبر خواهند بود.

در صورت تمدید خودکار توافق‌نامه، سازوکاری برای لغو توافق‌نامه در نظر گرفته نشده است.

درصورتی‌که پروژه‌ای 10‌ساله یا بیست‌‌ساله از‌سوی جمهوری پرتغال در ایران تعریف شود با شرایط موجود در ماده (26) امکان لغو آن فراهم نیست.

1- این توافق‌نامه برای یک دوره پنج‌ساله معتبر باقی خواهد بود و به‌صورت خودکار برای دوره‌های مشابه دیگر تمدید خواهد شد، مگر اینکه هر‌یک از طرف‌ها ۶ ماه پیش از پایان مدت اعتبار آن، به‌صورت کتبی و از طریق مجاری سیاسی (دیپلماتیک) خاتمه آن را اعلام کند.

[تبصره: هر‌یک از طرفین می‌توانند در صورت تمدید خودکار توافق‌نامه، هر زمان که تمایل به لغو توافق‌نامه داشتند موارد را به‌صورت کتبی و از طریق مجاری سیاسی (دیپلماتیک) به یکدیگر اعلام کنند .]

2- خاتمه این موافقت‌نامه، تأثیری بر ترتیبات در حال اجرا نخواهد داشت و تا تاریخ تکمیل آنها معتبر خواهند بود.

[تبصره: هر‌یک از طرفین می‌توانند در صورت لغو توافق‌نامه در هر زمان از طریق طرفین، نسبت به لغو ترتیبات در حال اجرا به‌صورت کتبی از طریق مجاری سیاسی (دیپلماتیک) به یکدیگر اعلام وضعیت کنند و در صورت لزوم از ظرفیت ماده (24) این توافق‌نامه در مورد وضعیت آینده ترتیبات مذکور تصمیم‌گیری کنند].

ماده (27) – لازم‌الاجرا شدن

این موافقت‌نامه سی روز پس از تاریخ دریافت آخرین اطلاعیه هر‌یک از طرف‌ها به‌صورت کتبی و از طریق مجاری سیاسی (دیپلماتیک) مبنی‌بر اینکه تشریفات داخلی مورد نیاز برای لازم‌الاجرا شدن آن طی شده است، لازم‌الاجرا خواهد شد.

برای گواهی مراتب بالا، امضا‌کنندگان زیر که طرف دولت‌های خود به‌طور مقتضی مجاز شده‌اند این موافقت‌نامه را امضا کرده‌اند.

این موافقت‌نامه در تهران در تاریخ ششم بهمن ماه 1393 هجری شمسی برابر با 26 ژانویه 2015 میلادی در دو نسخه اصلی به زبان‌های فارسی، پرتغالی و انگلیسی تنظیم شد که تمامی متون دارای اعتبار یک سال می‌باشند. در صورت اختلاف در تفسیر متن انگلیسی ملاک خواهد بود.

مورد تأیید است

....

گزیده سیاستی‌/‌مدیریتی

لایحه موافقت‌نامه بین جمهوری اسلامی ایران و جمهوری پرتغال هرچند از نظر کلیات مورد تأیید است، اما به‌دلیل ایرادات متنی، احتمال مداخله در آموزش تاریخ مدارس، تعهدات غیر‌قابل ‌اجرا، بی‌توجهی به ظرفیت‌ها و نیازهای بومی نیازمند اصلاح است.