تصمیمگیری در نظامهای سیاسی دارای ساختاری پیچیده و چند بعدی است؛ چراکه یک نظام سیاسی با هر دیدگاه و بینشی، شامل بازیگران متعدد با علایق مختلف و محیطی متغیر، پویا و پیچیدهاست. این مسئله، تصمیمگیری در سیستم سیاسی را به اقدامی پیچیده و حساس تبدیل کرده است. در راستای کمک به اخذ تصمیمات اثربخش و کارا در نظامهای سیاسی، داشتن اطلاعات قابلاعتماد و معتبر در مورد متغیرهای احتمالی درگیر با مسئله و تحلیل این اطلاعات کمک بسیار مفیدی به خط مشی خواهد نمود. از اینرو، توسعه نهادهایی که این مهم را ممکن میسازد مورد توجه بسیاری از دولتها قرار گرفته است. این نهادها با عنوان "رصدخانه حکمرانی" یا "رصدخانه خطمشی" نامگذاری شدهاند که تصمیمگیران و مقامات را قادر میسازند تا اطلاعات بیشتری برای طراحی، توسعه، پیادهسازی و ارزیابی خط مشیهای خود داشتهباشند. همچنین، این نهادها زیرساختی برای تحقق شفافیت اطلاعاتی و دسترسی شهروندان به دادههای حاکمیت را ایجاد کرده و امکان مشارکت بهتر شهروندان را فراهم میسازند.
با توجه به کارایی این مراکز در ارتقا کیفیت تصمیمات سیاسی، گزارش حاضر در قالب چهار بخش کلان ساماندهی شدهاست تا به بررسی این مفهوم و ارائه پیشنهادات سیاستی در راستای تحقق رصدخانه حکمرانی و قانونگذاری قوه مقننه بپردازد. در بخش نخست، چیستی و مفهومشناسی رصدخانه حکمرانی / خط مشی تشریح شدهاست که بهصورت مختصر میتوان بیان نمود که این نهادها با جمعآوری و تحلیل اطلاعات، پایش روند آتی مسائل و بهرهگیری از همفکری و دانش ذینفعان و نهادهای درگیر در مسائل، کیفیت خط مشی را ارتقا بخشیده و تصمیمگیری مبتنی بر شواهد را ممکن میسازند.
در بخش دوم این گزارش، رصدخانههای حکمرانی و خط مشی در سرتاسر جهان در قالب 2 زیر بخش، "رصدخانههای خط مشی عمومی" و "رصدخانههای خط مشی موضوعی" مورد بررسی قرار گرفتهاند. رصدخانههای خط مشی عمومی، طیف وسیعی از مسائل مرتبط با مدیریت عمومی را تحت بررسی قرار میدهند. در مقابل، رصدخانههای خط مشی موضوعی بر یک موضوع خاص همچون سلامت یا اقتصاد متمرکز هستند. با وجود تفاوت این دو نوع رصدخانه، ماهیت کلی و نحوه طراحی ساختار و کارکردهای آنها تقریباً یکسان بوده و بررسی ویژگیهای آنها میتواند تصمیمگیران را در راستای طراحی رصدخانهای کارآمد یاری نماید.
بخش سوم گزارش نیز به ارائه یک طرح شناختی و جامع از رصدخانهها پرداختهاست. در این بخش، رصدخانههای خط مشی از منظر ابعادی شامل
"گستره رصدخانههای خطمشی"، "مأموریت، اهداف و اقدامات رصدخانههای خطمشی"، "مؤلفهها، فرایندها و ساختار رصدخانههای خطمشی" و "گستره تولیدات و خروجیهای رصدخانههای خطمشی" بررسی شدهاند. نتیجه این بررسی نشان از آن دارد که مهمترین کارکردهای اجرایی رصدخانههای خطمشی، شامل جمعآوری، تحلیل و نظارت بر اثربخشی اقدامات آنان است که این فعالیتها میتواند با بهرهگیری از پتانسیل دانشی یا اجرایی ذینفعان و سایر اندیشمندان مستقل انجام شود. همکاری با ذینفعان، نهتنها هزینه اجرایی رصدخانه را برای دولتها کاهش میدهد بلکه تحقق حکمرانی مشارکتی را نیز دنبال نموده و در بلند مدت سبب ارتقا اعتماد جامعه مدنی نسبت به دولتها خواهد شد.
در نهایت، بخش چهارم گزارش نیز به ارائه یک طرح پیشنهادی برای راهاندازی رصدخانه حکمرانی و قانونگذاری قوه مقننه پرداخته شدهاست.
بر اساس بررسیهای انجامشده در این گزارش، برخی از مهمترین یافتهها و توصیههای سیاستی برای طراحی رصدخانه حکمرانی و قانونگذاری قوه مقننه به شرح زیر است:
تصمیمگیری در جایگاه مقامات دولتی، همواره با درجه بالایی از پیچیدگی همراه است چرا که اخذ تصمیمات راهبردی و کلان برای یک کشور مولفههای متعددی را تحتتأثیر قرار داده و آینده یک کشور را رقم خواهد زد [6]. ماهیت پیچیده محیط سیاسی سبب شدهاست که خط مشی و تصمیمگیریهای کلان، عواقب گستردهای را بههمراه داشتهباشد [2]. از اینرو، دولتهای مترقی بهرهگیری از ابزارهای نوین تصمیمگیری در راستای ارتقا کیفیت خط مشیها را سرلوحه خود قرار دادهاند.
بهبیان اندیشمندان، یکی از دلایل شکست تصمیمات سیاسی، عدم بینش کافی دولتمردان نسبت به ابعاد حقیقی مسئله و فعالیت و نظرات سایر ذینفعان در این زمینه است [5]. از سوی دیگر، عدم بهرهمندی نهادهای دولتی از حجم عظیم اطلاعات در دسترس و بهرهگیری از نتایج حاصل از تحلیل این اطلاعات، بهعنوان عامل دیگری در راستای کاهش کیفیت تصمیمات سیاسی نام برده شدهاست [10].
یکی از ابزارهای کاربردی که میتواند در راستای رفع چالشهای فوقالذکر، دولتها را یاری نماید، رصدخانههای حکمرانی و خط مشی است. رصدخانه[1] را نهاد یا ساختاری تعریف میکنند که به مشاهده محیط اطراف پرداخته و دید وسیعی از آن پدیده یا موضوع را ارائه مینماید [3]. طراحی رصدخانه در ربط با حکمرانی با هدف تحقق مدیریت و تصمیمگیری اثربخش و شواهد محور با استفاده از دادهها، اطلاعات و دانش تعریف میشود. به بیانی دیگر، رصدخانههای حکمرانی، نهادهای تعاملی هستند که با بهرهگیری از اطلاعات و دانش حاصل از تحلیل آنها، اتخاذ تصمیمات شواهدمحور و دقیقتر را ممکن میسازند [8].
نظامهای قانونگذاری نیز به سبب مواجهه با سیستم پیچیده و چندوجهی متأثر از قوانین و ذینفعان متعدد، نیازمند ابزاری هستند که بهرهگیری از اطلاعات و شواهد را برای آنان ممکن ساخته و زمینهای جهت تعامل اثربخش با ذینفعان مهیا سازد. از اینرو، طراحی رصدخانههای حکمرانی برای نظام تقنینی میتواند تأثیر به سزایی در ارتقا کیفیت تصمیمات داشتهباشد [12] و [13].
با توجه به مزیتهای قابل توجه رصدخانههای حکمرانی، گزارش پیشرو در نظر دارد تا به بررسی کارکردها و حوزههای عملیاتی رصدخانههای حکمرانی و خط مشی پرداخته و با احصا ویژگیهای اصلی این رصدخانهها نقشه راهی برای راهاندازی این نهادها را ایجاد نماید. بدینمنظور، در ابتدا، مفاهیم و ادبیات مرتبط با رصدخانه و نسبت آن با حکمرانی و خط مشی مشخص شده و در گام بعدی مصداقهای موفق از طراحی رصدخانههای خط مشی و حکمرانی در سراسر جهان مورد بررسی قرار گرفته است. در گام بعدی، الگوی شناختی جامعی از رصدخانههای خط مشی ارائه شدهاست و در پایان طرح پیشنهادی برای تحقق رصدخانه حکمرانی در نظام تقنینی جمهوری اسلامی ایران ارائه شدهاست.
2-1. پیشینه مطالعات پژوهشی مرتبط
در زمینه مفهوم رصدخانه حکمرانی و خطمشی، ادبیات علمی متعددی منتشر شدهاست که عموم آنها به بررسی عملکرد رصدخانههای موجود پرداختهاند که از این میان میتوان به پژوهش انجامشده توسط وارلا[2] و همکاران، [14] در زمینه ارزیابی وضعیت و روند نظارت و سیاستگذاری در زمینه ورزش و سلامت در 164 کشور اشاره نمود. بهمنظور نگارش این مقاله از دادههای رصدخانه جهانی برای فعالیت بدنی[3] (GoPA!) و اقدامات نظارتی آن استفاده شدهاست. در پژوهشی دیگر، لسو[4] و همکاران، [7] به بررسی شواهد و درسهای کلیدی رصدخانه اروپایی سیستمها و سیاستهای سلامت[5] برای تقویت سیستمهای سلامتمحور پرداختهاند.
با وجود تعدد مقالات موجود در زمینه رصدخانه حکمرانی و خطمشی، تمامی این مقالات به بررسی عملکرد رصدخانههای موجود پرداختهاند که با توجه به پوشش رصدخانههای موفق در بخش 4 از بیان مجدد نتایج مقالات در این بخش پرهیز شدهاست.
نکته قابل توجه دیگر، عدم انتشار مقالهای در زمینه رصدخانه قانونگذاری است که این مسئله نشان از جدید بودن این مفهوم و ضرورت ارائه گزارشات علمی در این زمینه دارد.
2-2. سوابق تقنینی بههمراه آسیبشناسی
از آنجا که هدف این گزارش، معرفی و ارائه توصیههای سیاستی در زمینه رصدخانه حکمرانی و خط مشی است، سوابق تقنینی برای این نهادها در داخل و یا خارج از کشور وجود ندارد. لیکن در زمینه آسیبشناسی، ذکر این نکته ضروری است که این نهادها در نتیجه بهرهمندی از اطلاعات و دادههای مرتبط با مسئله و استفاده از نظرات عموم ذینفعان، تلاش مینمایند تا خروجیهایی را تهیه نمایند که بهعنوان یک ابزار کمکی بتواند در اختیار سیاستمداران قرار گرفته و تصمیمگیریهای آتی آنها را در نتیجه بهرهمندی از حداکثر اطلاعات موجود ارتقأ بخشد. از اینرو به نظر میرسد راهاندازی این نهادها میتواند از بروز مشکلاتی نظیر تصمیمات متناقض و عدم اطلاع از تمامی ابعاد مسائل جلوگیری به عمل آورده و تصمیمگیری مبتنی بر شواهد و حقایق را ممکن سازد.
عبارت رصد در معنای کلی آن به هرگونه رصد و مشاهده دقیق علمی و عملی پدیدهها، با هدف تحلیل و شناخت دقیق آنها و ارزیابی شواهد با هدف تصمیمگیری دقیق و کلنگر اطلاق میشود [9]. تا دهه اخیر، رصدخانه تنها برای شناخت و تجزیه و تحلیل پدیدههای آسمانی و اجرام استفاده میشد، ولی با توجه به مفهوم جامع عبارت رصد، از عنوان رصدخانه در سایر علوم نیز استفاده میشود [12].
گستره رصدخانههای موجود در سطح جهان حکایت از آن دارد که رصد و تحلیل دادههای متنوع، با هدف خط مشی و حل مسائل عمومی مورد توجه دولتها قرار گرفته است [11]. هدف رصدخانههای خط مشی عمومی، تصمیمگیری و خط مشی بر اساس اطلاعات و شواهد موجود با هدف اخذ تصمیمات کارا و اثربخش و منطبق با شرایط واقعی است [4].
از آنجا که هدف اصلی این گزارش، طراحی الگویی جهت تحقق این نهادها در نظام تقنینی جمهوری اسلامی ایران بیانشده است، بهمنظور کسب بینش جامعه نسبت به ساختار این رصدخانهها و کارکردهای آنها، در ادامه به بررسی برخی از رصدخانههای حکمرانی پرداخته شدهاست.
رصدخانههای فعال در زمینه خط مشی و حکمرانی را میتوان بر اساس گستره فعالیت و موضوعات تحت بررسیشان به دو دسته رصدخانه عمومی و موضوعی تقسیمبندی نمود. منظور از رصدخانههای خط مشی عمومی آن دسته از رصدخانههایی هستند که در جایگاه دیدهبان طیف وسیعی از موضوعات عمومی فعالیت نموده و اطلاعات جامعی از این موضوعات را مورد رصد و تحلیل قرار میدهند. در مقابل، رصدخانههای موضوعی تنها به پایش و تحلیل یک موضوع تخصصی همچون سلامت یا اقتصاد میپردازند. هماکنون در سراسر جهان بالغ بر 100 رصدخانه حکمرانی عمومی / موضوعی فعال هستند که از این بین در این گزارش تلاش شدهاست تا با حفظ تنوع جغرافیایی، به انتخاب رصدخانههایی پرداخته شود که اطلاعات کامل و جامعی را در اختیار مخاطبان قرار میدهد.
بهمنظور بررسی رصدخانههای خط مشی عمومی، در این بخش به شرح تفصیلی دو نمونه از این نهادها پرداخته شدهاست و اطلاعات کلی سایر رصدخانههای خط مشی عمومی شناساییشده در قالب جدل 2 ارائه شدهاست.
4-1-1. اداره پاسخگویی آمریکا[6]
اداره پاسخگویی دولت آمریکا[7] یا GAO که اغلب بهعنوان "ناظر کنگره" نیز نامیده میشود، یک سازمان مستقل و غیر حزبی در دولت آمریکا است که بهعنوان بازوی نظارتی کنگره شناخته میشود. این سازمان چگونگی خرج کردن مالیات اخذ شده از مالیاتدهندگان را بررسی کرده و به کنگره و رؤسای سازمانهای اجرایی در مورد چگونگی بهبود عملکرد از منظر صرف هزینه کمتر و بهینهتر و اتخاذ تصمیماتی که به نفع همه شهروندان است، مشاوره میدهد. از آنجا که این رصدخانه به رصد مجموعهای از موضوعات با هدف ارائه راهکارهایی برای توسعه اقتصادی و ارتقا بهروری در هزینههای دولت میپردازد، دارای متخصصانی همچون اقتصاددانان، دانشمندان علوماجتماعی، حسابداران، تحلیلگران سیاست عمومی، وکلا، کارشناسان فناوری اطلاعات، و غیره میباشد. شکل 1 نمایی از سایت این رصدخانه را نشانمیدهد.
4-1-1-2- مأموریت
مأموریت اصلی این نهاد، رصد، ثبت و انتشار بهموقع اطلاعات با هدف ارائه اطلاعاتی عینی، مبتنی بر واقعیت، غیر حزبی، غیر ایدئولوژیک و منصفانه است.
شکل 1. نمایی از سایت اداره پاسخگویی دولت ایالات متحده آمریکا
4-1-1-3- اهداف
این رصدخانه دارای ماهیتی دولتی بوده و بیشتر گزارشات و اقدامات خود را به درخواست کنگره تهیه مینماید. هدف اصلی این سازمان ارائه بینشی جامع به کنگره در زمینه موضوعات ذیل است:
4-1-1-4- ساختار سازمانی
این نهاد دارای 15 تیم کاری متشکل از تحلیلگران، حسابرسان مالی و متخصصان موضوعی است که بهب صورت تفصیلی در جدول 1 ارائه شدهاست.
جدول 1. تیمهای تخصصی اداره پاسخگویی دولت ایالات متحده آمریکا
|
عنوان تیم |
مأموریت |
متخصصان |
|
روشهای تحقیق و تجزیه و تحلیل کاربردی[8]. |
طراحی، انتخاب و پیادهسازی روشهای مناسب برای ممیزیهای مالی و تجزیه و تحلیلهای اطلاعاتی. |
· تحلیلگران موضوعی. · تحلیلگران داده. · متخصصان ارتباطات. · روششناسان پژوهش در علوماجتماعی. · متخصصان کتابداری. |
|
خریدها و قراردادهای مرتبط با امنیتملی[11]. |
طراحی قراردادهایی کارآمد و مؤثر بهمنظور خرید طیف وسیعی از کالاها و خدمات که برای انجام مأموریتهای مهم دولت مورد نیاز هستند. |
· تحلیلگران موضوعی. · تحلیلگران داده. · متخصصان ارتباطات. · متخصصین امور مالی بینالمللی. |
|
قابلیتهای دفاعی و مدیریت[12]. |
حمایت از نظارت کنگره بر وزارت دفاع و جامعه اطلاعاتی و سایر آژانسهایی که بر روی مسائل دفاعی و اطلاعات ملی کار میکنند. |
· تحلیلگران موضوعی. · تحلیلگران داده. · متخصصان ارتباطات. · مدیران عملیات. · افسران تضمین کیفیت. |
|
امنیت آموزش، نیروی کار و درآمد[13]. |
بر برنامهها و قوانینی تمرکز دارد که بر کیفیت زندگی همه - از نوزادان گرفته تا سالمندان - تأثیر میگذارد. این تیم تلاشهای فدرال را برای اطمینان از رفاه مردم ارزیابی میکند. |
· تحلیلگران موضوعی. · تحلیلگران داده. · متخصصان ارتباطات. · اقتصاددانان. · تحلیلگران برنامه. |
|
مدیریت مالی و بیمه[14]. |
مسئول ممیزی صورتهای مالی دولت آمریکا و طراحی راههایی برای کنترل داخلی برای برنامهها، داراییها و عملیات حسابداری فدرال. |
· تحلیلگران موضوعی. · تحلیلگران داده. · متخصصان ارتباطات. · حسابرسان صورتهای مالی. · تحلیلگران برنامه. · متخصصان سیستمهای اطلاعاتی. |
|
بازارهای مالی و سرمایهگذاری جامعه[15]. |
تضمین انجام کنترلهای نظارتی مؤثر کنگره بر فعالیتهای مالی در جامعه نظیر بازارهای مالی - از جمله بانکداری، اوراقبهادار، بیمه و معاملات آتی و معادلات فردی همچون خرید و عقد قرادادها. |
· تحلیلگران موضوعی. · تحلیلگران داده. · متخصصان ارتباطات. · اقتصاددانان. |
|
خدمات بازرسی و تحقیقات پزشکی قانونی[16]. |
بر شناسایی و جلوگیری از تقلب، اتلاف و سوء استفاده در سراسر دولت فدرال تمرکز دارد. علاوه بر انجام ممیزیهای پزشکی قانونی و ارزیابی تقلب، تحقیقات نظارتی و ارزیابیهای امنیتی را انجام میدهد. |
· تحلیلگران موضوعی. · تحلیلگران داده. · متخصصان ارتباطات. · تحلیلگران برنامه. · حسابرسان مالی. · بازرسان جنایی. |
|
مراقبتهای بهداشتی[17]. |
از نظارت کنگره بر ارائه مراقبتهای بهداشتی و تأمین مالی در این زمینه پشتیبانی میکند. هزینههای دولت در برنامههای مراقبتهای بهداشتی تقریباً یک چهارم کل هزینههای فدرال را تشکیل میدهد. اطمینان از اینکه این برنامهها دسترسی به مراقبت با کیفیت را فراهم میکنند، از مردم محافظت میکنند و از نظر مالی پایدار میمانند، چالشی کلیدی است که نظارت بر آن بر عهده این تیم است. |
· تحلیلگران موضوعی. · تحلیلگران داده. · متخصصان ارتباطات. · متخصصان امور درمانی و پزشکان. |
|
امنیت داخلی و عدالت .[18] |
تیم امنیت داخلی و عدالت، نظارت GAO بر تلاشها برای محافظت و امنیتملی، تقویت سیستم قضائی و برنامهریزی در شرایط اضطراری و بحرانها را رهبری میکند. |
· تحلیلگران موضوعی. · تحلیلگران داده. · متخصصان ارتباطات. · متخصصان امنیت داخلی. |
|
فناوری اطلاعات و امنیت سایبری[19]. |
این تیم به کنگره در ارزیابی و بهبود سرمایهگذاریهای حیاتی دولت در فناوری اطلاعات کمک میکند. این نهاد بر موضوعاتی مانند توسعه سیستمها، مدیریت برنامه، تضمین اطلاعات، حریم خصوصی، رایانش ابری و امنیت سایبری و زیرساختهای حیاتی نظارت دارد. |
· تحلیلگران موضوعی. · تحلیلگران داده. · متخصصان فناوری اطلاعات و ارتباطات. · حسابرسان فناوری اطلاعات. |
|
امور بینالملل و تجارت[20]. |
از نظارت کنگره برای پیشبرد و حفاظت از سیاست خارجی آمریکا و منافع اقتصادی بینالمللی در جهان پشتیبانی میکند. |
· تحلیلگران موضوعی. · تحلیلگران داده. · متخصصان ارتباطات. · اقتصاددانان. |
|
منابع طبیعی و محیطزیست[21].
|
مسئول ارزیابیهای تلاشهای فدرال برای مدیریت منابع آبی و زمینی کشور، حفاظت از کیفیت هوا و آب و رسیدگی به خطرات مرتبط با آب و هوا است. |
· تحلیلگران موضوعی. · تحلیلگران داده. · متخصصان ارتباطات. · متخصصان محیطزیست. |
|
زیرساخت فیزیکی[22]. |
این تیم به به آژانسهای فدرال که مسئول زیرساختهایی مانند حملونقل، پست و املاک فدرال هستند، نظارت دارد و با ارائه گزارشهای نظارتی اطمینان حاصل میکند که تأسیسات فدرال ایمن و کارآمد هستند. |
· تحلیلگران موضوعی. · تحلیلگران داده. · متخصصان ارتباطات. · متخصصان حملونقل. |
|
ارزیابی علم، فناوری و تجزیه و تحلیل[23]. |
این تیم بر علم و فناوری در دولت فدرال متمرکز است. فعالیت اصلی این نهاد در زمینه ارائه منابع اطلاعاتی به کنگره برای اتخاذ تصمیمات آیندهنگر و ارائه فناوریهای کلیدی و روشهای مبتنی برفنآوریهای نوین است. |
· تحلیلگران موضوعی. · تحلیلگران داده. · متخصصان ارتباطات. · تحلیلگران سیاستی. · متخصصان آیندهپژوهی. · مهندسین سیستم. · متخصصان فضای ابر و حکمرانی داده. |
|
مسائل راهبردی[24]. |
این تیم به کنگره کمک میکند تا به چالشهای راهبردی ملی، مانند سلامت مالی کشور، عملیات سرشماری، سیاست مالیاتی و مدیریت، و برنامهریزی نیروی کار فدرال رسیدگی کند. |
· تحلیلگران موضوعی. · تحلیلگران داده. · متخصصان ارتباطات. · سیاستگذاران و طراحان خطمشی. |
بررسی ساختار تیمهای تخصصی این رصدخانه نشان از آن دارد که در تمامی تیمهای تخصصی، سه نوع متخصص شامل تحلیلگران موضوعی، تحلیلگران داده و متخصصان ارتباطات حضور دارند. این تخصصها بهواسطه تمرکز این نهاد بر ارتباط با سایر ذینفعان و همکاری با آنان و تحلیل اطلاعات و دادههای هر حوزه با هدف ارائه گزارشهای شواهد محور فعالیت دارند.
4-1-1-5- محتوا
خروجی منتشر شده توسط این رصدخانه را میتوان به موارد زیر تقسیمبندی نمود.
یکی از خروجیهای اصلی این نهاد، نگارش گزارشهای نظارتی و تحلیلهای دادهمحور است که به درخواست اعضای کنگره انجاممیشود. این گزارشها با هدف ارتقا کیفیت فعالیتهای نظارتی کنگره انجامشده و در صورت محرمانه نبودن، برای عموم افراد قابل دسترس است.
GAO عالیترین مؤسسه حسابرسی آمریکا است. حسابرسان فدرال و ایالتی برای ارائه استانداردهایی برای کنترلهای داخلی، ممیزیهای مالی و سایر انواع ممیزیهای دولتی به GAO مراجعه میکنند. GAO انواع استانداردهای حسابرسی را در حوزههای مختلف به نهادهای متقاضی ارائه میدهد.
شکل 2. توصیههای رصدخانه برای توسعه اقتصادی مناطق قبیلهای در آمریکا
GAO سامانه FraudNet را با هدف شناسایی کلاهبرداری، سوء استفاده یا سوء مدیریت بودجه فدرال از طریق مشاهدات و گزارشات شهروندان طراحی کرده است. در این سامانه شهروندان میتوانند بهصورت کاملاً ناشناس به ارائه گزارشات خود بپردازند.
این رصدخانه از 23 نوامبر 2022، پایگاه اطلاعاتی حاوی 4779 توصیه در باب مسائل مختلف را ایجاد کرده است. توصیههای ارائه شده برای رفع یک مسئله خاص و برای نهادهای متولی تهیه شدهاست، لیکن مشاهده آن برای عموم آزاد است. شکل 2 نمایی از توصیههای رصدخانه برای توسعه اقتصادی مناطق قبیلهای در آمریکا را نشانمیدهد.
4-1-2. رصدخانه خط مشی جوامع کانادا[25]
ایده اولیه توسعه این رصدخانه مبنی بر پذیرش این حقیقت بوده است که اگرچه انبوهی از اطلاعات در مورد جوامع کانادایی و افرادی که در آنها زندگی میکنند وجود دارد، اما اغلب این اطلاعات برای کسانی که بیشترین سود را از آن میبرند، همچون دولتهای محلی و منطقهای، مؤسسات عمومی، سازمانهای غیرانتفاعی و خصوصی، روزنامهنگاران و سایر ذینفعان، در دسترس نمیباشد. این نهاد با هدف رفع این مسئله توسط دانشکده علوماجتماعی دانشگاه وسترن[26] و با سرمایهگذاری این دانشگاه تأسیس شدهاست.
تمرکز این رصدخانه بر این حقیقت است که مشکلات مکان محور نیازمند راهحلهای مکان محور هستند و از آنجا که کانادا شامل چندین منطقه و جوامع بزرگ و کوچک است، حل مشکلات هر جامعه نیازمند همکاری دولتها و نهادهای خصوصی و دولتی استانی و بهرهمندی از پتانسیل بومی و محلی آنان است. این نهاد بهصورت ویژه بر همکاری با مراکز کوچکتر و مناطق روستایی تمرکز کرده است تا با سیاستگذاری و برنامهریزی هدفمند توسعه عدلانه را در تمامی مناطق کانادا ممکن سازد.
این رصدخانه یک پلتفرم تعاملی مبتنی بر وب برای تجزیه و تحلیل و مصورسازی دادههای مرتبط با شهرها و جوامع مختلف کانادا است. این نهاد بهنحوی طراحی شدهاست که توسط عموم شهروندان بدون تخصص خاصی قابل استفاد باشد. با این وجود از آنجا که بهرهبرداری از تجزیه و تحلیلهای این رصدخانه برای دولتها نیازمند برخی آموزشهای عمومی / تخصصی است، توانمندسازی دولتها، مؤسسات عمومی، گروههای غیرانتفاعی، کسبوکارها و سایز ذینفعان نیز در دستور کار این رصدخانه قرار دارد. هم اکنون این رصدخانه شامل اطلاعات زیر است:
در راستای دسترسی و جمعآوری این اطلاعات، رصدخانه خط مشی جوامع کانادا با واحد تحقیقات سرشماری کانادا[27] یا UNI·CEN همکاری مینماید. UNI·CEN یک پایگاه اطلاعاتی جامع در زمینه دادههای مرتبط با سرشماری در کانادا است. هدف این همکاری، یکپارچه نمودن اطلاعات است تا بهراحتی توسط محققان دانشگاهی، دانشجویان و عموم شهروندان قابل استفاده باشد. شکل 3 نمایی از سایت این رصدخانه را نشانمیدهد.
شکل 3. نمایی از سایت رصدخانه خط مشی جوامع کانادا
نوآوری اصلی این رصدخانه این است که به شهروندان این امکان را میدهد تا دادههای مدنظر خود را که به حوزههای تحت پوشش این رصدخانه مرتبط است، به پایگاه اطلاعاتی آن اضافه نمایند. بدینمنظور شهروندان کافی است دادههای در دسترس خود را بر اساس فرمت مدنظر رصدخانه برای آن ارسال نمایند تا پس از تأیید، با نام آنها در پایگاه اطلاعاتی این نهاد ثبت شود. این رصدخانه دارای 4 ویژگی اصلی است که در شکل 4 بیان شده است.
مأموریت این رصدخانه انتشار اطلاعات و پشتیبانی از تصمیمگیری و برنامهریزی مبتنی بر شواهد با اهداف توانمندسازی دولتها، مؤسسات عمومی، گروههای غیرانتفاعی، کسبوکارها، روزنامهنگاران و شهروندان است.
شکل 4. ویژگیهای اصلی رصدخانه خط مشی جوامع کانادا
|
مصورسازی: رصدخانه کاربران را قادر میسازد تا متغیرهای مدنظر خود را به صورت نموداری مشاهده کنند. |
|
تجزیه و تحلیل: رصدخانه کاربران را قادر میسازد تا طیف وسیعی از تحلیلها را انجام دهند. |
|
خدمات: رصدخانه بهطور خودکار گزارشهای از پیش طراحی شده را برای مصورسازیهای مورد نظر مخاطبان تهیه مینماید.
|
|
همکاری: شهروندان میتوانند با دانلود آزاد دادهها، مصورسازی و تجزیه و تحلیل مدنظر خود را تهیه و با رصدخانه همکاری نمایند. |
4-1-2-3- ساختار سازمانی
تخصصهای موجود در این رصدخانه بهصورت زیر است:
اقدامات اصلی این رصدخانه به شرح زیر است:
این رصدخانه گاهی اوقات به برگزاری رویدادهای توانمندسازی و آموزشی میپردازد. آخرین رویداد این نهاد در سال 2022 مربوط به کارگاه مجازی "انتشار دادههای سرشماری: یادگیری از تجربه" است که تمرکز این کارگاه بر چالشهای مرتبط با انتشار دادههای سرشماری معاصر و تاریخی با هدف درک این موضوع است که چگونه تولیدکنندگان و متولیان دادههای سرشماری، در داخل و خارج از دولت، به معضلات مرتبط با انتشار آن با ذینفعان مقابله میکنند.
همان طور که اشاره شد، این نهاد به تناسب درخواست مشتریان خود نظیر دولتها، نهادهای دولتی و خصوصی و شهروندان، به طراحی و انتشار گزارشات میپردازند. همچنین اطلاعات ذخیره شده در پایگاه اطلاعاتی این رصدخانه نیز در دسترس شهروندان قرار دارد.
انتشار اخبار و اطلاعیههای عمومی در زمینه اقدامات رصدخانه.
NEST، یک شبکه تحقیقاتی است که با انجام تحقیقات چند رشتهای در سطح جهانی و تقویت همکاریهای ملی و بینالمللی به تسهیل آموزش نسل بعدی مدیران میپردازد. این شبکه با سایر نهادهای فعال در زمینه علوم اقتصادی و اجتماعی همکاری دارد و علاوه بر آموزش نسل بعدی مدیران به رصد و تحلیل روند تغییرات مسائل اقتصادی و اجتماعی نیز میپردازد.
جدول 2. لیست رصدخانههای خط مشی عمومی شناساییشده
|
جمعبندی |
خروجی |
بخشهای تخصصی |
اهداف |
مأموریت |
مالکیت |
آدرس سایت |
نام |
ردیف |
|
این رصدخانه در اصل یک پایگاه اطلاعاتی برای اطلاعرسانی به شهروندان در زمینه اقدامات پارلمان اروپا است. خروجی اصلی منتشرشده توسط این نهاد دارای بخشهای زیر است: · اطلاعات اولیه؛ · بازیگران کلیدی درگیر در فرآیند از جمله کمیتههای پارلمان اروپا و گزارشگران (بهعلاوه نشانههایی از وابستگی به گروههای سیاسی)، کمیسر مسئول، کمیسیون مربوطه و غیره؛ · رویدادهای کلیدی شامل فهرست کردن توالی رویدادها در زمینه یک فعالیت خاص؛ · اطلاعات فنی، نشان دهنده مبنای قانونی، ابزار قانونی و غیره؛ · پرونده رویه در حال انجام همچنین ممکن است حاوی بخشی باشد که پیشبینیها و ضربالاجلهای فعالیتهای آتی، مانند تصویب گزارش در کمیته پارلمان اروپا، بحث یا رأیگیری در جلسه عمومی و غیره را نشانمیدهد. |
· تهیه یک پایگاه اطلاعاتی جستجوی اطلاعات در مورد جلسات گذشته، حال و آینده پارلمان؛ · طراحی یک پایگاه داده از دادهها و اطلاعات پارلمان اروپا برای نظارت بر فرآیند تصمیم گیری اتحادیه اروپا؛ · ایجاد سامانهای برای شهروندان که به آنان این امکان را میدهد تا در جریان پیشرفتها در پروندههای مورد علاقه، رویههای جدید پارلمان، گزارشهای کمیته و اسناد اطلاعاتی کمیسیون باشند؛ · طراحی کتابچههای راهنما برای آشنایی شهروندان با فرآیندهای پارلمان. |
_ |
ایجاد یک پایگاه داده از اطلاعات مربوط به فرآیند تصمیمگیری در اتحادیه اروپا با تمرکز ویژه بر فعالیتهای پارلمان اروپا. |
توانمندسازی شهروندان و جامعه مدنی و ارتقا مشارکت عمومی. |
دفتر پارلمانی اتحادیه اروپا. |
https://oeil.secure.europarl.europa.eu/oeil/home/home.do |
رصدخانه قانونگذاری اتحادیه اروپا[29] |
1 |
|
این رصدخانه با هدف رصد قوانین و بررسی کیفیت و کمیت آن و میزان اثربخشی آن در راستای حل مشکلات تأسیس شدهاست. |
· انتشار بولتن با هدف تجزیه و تحلیل کمی جنبههای مختلف قانون. · ساخت یک پایگاه داده که اجازه شهروندان بهتمامی مراحل تصویب یک قانون را میدهد. · ایجاد یک سامانه که امکان ارزیابی قانون و ارتباط آن با سایر قوانین را فراهم میکند. این پایگاه داده امکان مقایسه سیر تحول شاخصهای ذکر شده در بخش اهداف، تعداد قوانین منتشر شده و تأثیر قوانین اتحادیه اروپا در قوانین ملی را ممکن میسازد. · ایجاد مکانیزمی برای ارزیابی دستیابی به اهداف سیاست عمومی در نتیجه هزینههای قانونگذاری. |
_ |
· ارزیابی تولید قانونگذاری پرتغال (تعداد آن، گسترش آن، تقسیم آن به انواع مختلف قانون و نهادهای قانونگذاری، نهادهای دولتی صادرکننده آن و موضوعات آن). · ثبت شاخصهای دقیقتر در روششناسی قانونگذاری از طریق: (1) میزان تغییرات ایجاد شده در قانونگذاری و دلایل آن تغییرات، (2) میزان اصلاحات قانون، (3) انطباق با وظایف نظارتی، (4) رویههای مشارکت در قانون و (5) صحت و کارایی روشهای ارزیابی. |
بررسی وضعیت قانونگذاری در زمینه ابعاد کمی و کیفی قانونگذاری (حجم، توزیع آن بر اساس انواع موضوعات و غیره). |
دانشکده حقوق دانشگاه نوا د لیسبون[30] که توسط بودجه اعطایی بنیاد علم و فناوری [31]اداره میشود. |
https://olp.cedis.fd.unl.pt/ |
رصدخانه قانونگذاری پرتغال[32] |
2 |
|
تمرکز این سازمان بر رصد سطح دموکراسی، حقوق بشر، امنیت و توسعه است که در راستای فعالیت در زمینه این 4 رکن به تجزیه و تحلیل، ارائه گزارشات و تعریف پروژههای علمی / ساختاری برای هر 35 کشور عضو میپردازد. |
· انتشار اخبار. · برگزاری رویداد. · انتشار گزارش. · تعریف پروژههای ملی برای 35 کشور. |
· بخشهای تخصصی[33]. · آمار و تحلیل داده. · بخش حقوقی و سیاسی. · بخش مدیریت ارتباطات. · بخش مشارکت جامعه مدنی. · بخش صلح و حل تعارض. · بخش توسعه پایدار. · بخش نظارت و ارزیابی. · بخش سیاستگذاری و طراحی خطمشی. · فنآوریهای نوین و هوشمصنوعی. |
انتشار گزارش و تعریف پروژههای ملی در راستای: · تقویت صلح و امنیت؛ · ترویج و تحکیم دموکراسی؛ · جستوجو و حل مشکلات سیاسی، حقوقی و اقتصادی؛ · ارتقا توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بهصورت مشارکتی و تعاملی؛ · ریشه کن کردن فقر شدید. |
دستیابی به صلح و عدالت، ارتقای همبستگی، تقویت همکاری و دفاع از حاکمیت، تمامیت ارضی و استقلال کشورهای عضو. |
بینالمللی – تحت مالکیت 35 کشور عضو قاره آمریکا. |
http://www.oas.org/es/sap/dgpe/innovacion/guia.asp#tema |
رصدخانه راهبردها و مکانیسمهای مدیریت دولتی مؤثر[34] |
3 |
|
هدف این نهاد طراحی سامانهها و بسترهای تحت وب با هدف رصد میزان دسترسی شهروندان به خدمات دولتی، رویه ارائه خدمات و نحوه پاسخگویی دولت به شهروندان است. |
· راهاندازی یک چت بات منحصربهفرد با نام "تینا" که برای تعامل و مکالمه با همه شهروندان، با هدف ارائه اطلاعات و کمک به انجام رویههای سازمانهای دولتی ملی در 24 ساعت شبانهروز، طراحی شدهاست. · سامانه اطلاعرسانی "قیمتهای منصفانه" با هدف اطلاعرسانی قیمت کالا و مراکز خریدی که کالا را با قیمت منصفانه به فروش میرسانند. هدف این سامانه کاهش تورم و تلاش برای ثبات قیمت است. · سامانه "آرژانتین من" که امکان دسترسی و ثبت درخواست برای اسناد شخصی همچون گذرنامه را برای شهروندان میسر میسازد. · سامانه دسترسی به قوانین آرژانتین. |
· بخش عمومی. · بخش مسکن. · بخش عدالت و برابری. · بخش اقتصادی. · بخش آموزش. · بخش علم و فناوری بخش تولید، واردات و صادرات. · بخش گردشگری. · بخش سلامتی. · بخش کشاورزی. · بخش حملونقل. |
ارائه اطلاعات به شهروندان در زمینه: · رویههای تمام سازمانهای ملی همراه با هزینهها و نحوه ارائه خدمات؛ · خدمات و مزایای ارائه شده توسط نهادهای دولتی و نحوه دسترسی به آنها؛ · چه سیاستها و برنامههای ادارات دولتی برای پاسخگویی به نیازها و خواستههای شهروندان؛ · مقررات عمومی. |
ایجاد زمینهای برای تسریع و تسهیل ارتباط شهروندان با دولت و ایجاد دولتی شفاف و پاسخگو.
|
به درخواست وزارتخانه خدمات و دیجیتال و زیر نظر دبیرخانه نوآوری عمومی تأسیس شدهاست. |
https://www.argentina.gob.ar |
رصدخانه خطمشی عمومی آرژانتین[35] |
4 |
|
این رصدخانه بیشتر در قالب بستری برای جمعآوری و ارائه اطلاعات و دادههای عمومی فعالیت مینماید و به بیانی بهتر، بیشتر بر بعد رصد آن تمرکز دارد تا ارائه تحلیلهای شواهد محور. |
· طراحی پایگاه اطلاعاتی از دادههای عمومی اکوادور. · طراحی سیستم یکپارچه دانش و آمار اجتماعی (حاوی تحلیلهای شواهد محور برای دولت). · حفاظت از مردم و جوامع را در برابر اثرات منفی بلایای طبیعی و انسانساز تضمین میکند و سیاستها و استراتژیهایی را برای مقابله با حوادث بلایا ایجاد میکند. · نقشههای حد نگاشتی[36] روستایی. · طراحی سیستمی برای مدیریت اطلاعات جغرافیایی و عددی. · اطلس روستایی و شهری اکوادور. |
· دپارتمان استانداردها و روششناسی: توسعه استانداردها، مکانیسمها، روشها و رویهها برای ارتقای کیفیت و ارتباط دادهها و اطلاعات آماری و / یا جغرافیایی. · دپارتمان مدیریت هماهنگی بین نهادی: برنامهریزی و توسعه فعالیتهای مشارکتی. · دپارتمان مدیریت اطلاعات آماری و سرزمینی: برنامهریزی برای در دسترس بودن دادهها و اطلاعات. · دپارتمان مدیریت نوآوری فناوری اطلاعات: برنامهریزی برای بهرهبرداری از فنآوریهای نوین بهمنظور توسعه، نگهداری و پیادهسازی فعالیتهای مبتنی بر فناوری. |
ایجاد شبکهای از دادهها و اطلاعات با هدف: · ایجاد دسترسی آزاد به اطلاعات و دادههای جمهوری اکوادور برای مؤسسات دولتی و خصوصی. · دسترسی به کلاندادههای مؤسسات دولتی در مناطق مختلف. · ارائه نمودارهای مصورسازی شده با هدف نمایش شفاف اطلاعات.
|
تشکیل مجموعه سازمان یافتهای از سازمانها و بازیگران بهمنظور دسترسی، جمعآوری، ذخیره و تبدیل دادهها به اطلاعات برای برنامهریزی و توسعه عمومی. |
دبیرخانه برنامهریزی ملی زیر نظر دولت اکوادور (در قانون اساسی جمهوری اکوادور در سال 2008 تأسیس این مرکز تصویب شدهاست) |
https://sni.gob.ec/inicio |
سیستم ملی اطلاعات اکوادور[37] |
5 |
|
تمرکز این نهاد بر رصد مسائل و چالشهای مدیریت دولتی و برگزاری دورههای آموزشی، طراحی پروژههای تحقیقاتی و راهاندازی شبکهای از همکاران است که دریافت دیدگاههایی مختلف در زمینه ارتقا مدیریت دولتی را تضمین مینماید. |
· طراحی دورههای آموزشی در زمینه فرآیند یادگیری و الزامات ویژه مدیریت دولتی. · تولید مطالعات و تحقیقات در زمینههای مختلف مدیریت دولتی. · اخبار و اطلاعیهها. · برگزاری رویدادهای حضوری / مجازی. · انتشار یک بولتن الکترونیکی برای انتشار ایدهها و نوآوریها در مورد مدیریت عمومی. · ایجاد باشگاه مدیریت دولتی با هدف ارتقا نقش مدیریت در زمینه مدیریت عمومی، کمک به توسعه حرفهای و شخصی اعضای خود و ایجاد یک انجمن برای به اشتراک گذاشتن تجربیات، تفکرات، نگرانیها و پروژهها. |
· گروه عملیات، نوآوری و علوم داده. · گروه جامعه، سیاست و پایداری. · گروه حقوق. · گروه مدیریت دولتی. · گروه مدیریت و ارتباطات مردمی. |
ایجاد روابط مبتنی بر اعتماد بین دولتها و بخش خصوصی برای رویارویی با مبرمترین چالشها با استفاده از: · ارائه برنامههای آموزشی با کیفیت برای مدیران و رهبران؛ · ایجاد دانش مرتبط برای مدیریت و همکاریهای عمومی-خصوصی؛ · ترویج بحثهای اجتماعی در مورد مسائل حاکمیت و مدیریت عمومی. |
کمک به بهبود حکمرانی و توسعه رهبری مسئولانه در بخش عمومی با ایجاد شبکهای از محققان، نهادهای و بخش خصوصی. |
دانشگاه غیرانتفاعی رامون لول[38] اسپانیا |
https://www.esade.edu/faculty-research/en/esadegov |
مرکز حکمرانی عمومی [39]Esade |
6 |
|
تمرکز این رصدخانه بر رصد فعالیتهای نوآورانه در زمینه مشارکت شهروندان در فرآیندهای سیاسی و ایجاد دموکراسی نوآورانه در کشورهای آمریکای لاتین است است. |
· طراحی بانک اطلاعاتی از نوآوریهای سیاستی کشورهای عضو در زمینه مشارکت شهروندان و دموکراسی. · طراحی 43 متغیر کدگذاری شده که منعکس کننده زمینه، طراحی نهادی، و تأثیر نوآوری بر ارتقا فرایندهای سیاسی است. · انتشار خلاصه سیاستی، مقالات دانشگاهی و مقالات تحلیلی. |
_ |
ارتقا مشارکت نوآورانه شهروندان در فرآیندهای سیاسی در نتیجه: · مشورت: مشورت تعاملی و همه جانبه با شهروندان که در نتیجه آن افراد این شانس را دارند که مواضع خود در باب موضوعات مختلف بیان کرده و موضع دیگران را بشنوند. · رأیگیری مستقیم: همه اشکال رأی گیری مستقیم که در آن شهروندان این شانس را دارند که در مورد موضوعات خاص (و نه برای نامزدهای شرکت کننده در انتخابات) رأی بدهند. · مشارکت الکترونیکی: همه اشکال مشارکت که شامل فناوری اطلاعات و ارتباطات میشود. |
ارتقا کیفیت دموکراسی، تقویت حاکمیت قانون، پاسخگویی دولت و ترویج برابری اجتماعی در نتیجه ارتقا مشارکت نوآورانه شهروندان در فرآیندهای سیاسی. |
مرکز علوماجتماعی WZB برلین[40] با تأمین مالی بنیاد جامعه باز[41] |
https://latinno.net/en/ |
رصدخانه تدارکات عمومی[42] |
7 |
|
تمرکز اصلی این رصدخانه بر طراحی شبکه تحقیقاتی و آموزشی در زمینه رصد و تحلیل موضوعات سیاسی و انتشار اسناد علمی در این زمینه است. |
· خدمات ترجمه تخصصی در حوزه مطالعات سیاسی. · تأسیس مدارس پاییزی و بهاره با هدف توانمندسازی و تنوع بخشی به تحقیقات و همکاری با دانشجویان و محققان از مناطق مختلف، سیستمهای دانشگاهی و سیاسی پرتغال و همچنین نهادهای سیاسی و فرهنگی مختلف. · طراحی یک مجله آنلاین با هدف بررسی معنا، عملکرد و تأثیر استانداردهای سیاسی. · انتشار پایاننامهها، مقالات، مطالعات و اسناد در حوزه علومسیاسی. |
شبکهای از دانشگاههای کشور پرتغال که در حوزه علومسیاسی فعالیت دارند. |
این رصدخانه با هدف ایجاد زمینهای برای بینالمللیسازی فعالیتهای علمی، خدمات ترجمه تخصصی در حوزه مطالعات سیاسی در اختیار اعضای وابسته خود قرار داده است. |
توسعه پایدار زمینهای برای مطالعه، تحلیل و تحقیق همکارانه و تعاملی در زمینه مسائل سیاسی. |
دانشکده علوماجتماعی و انسانی دانشگاه لیسبون[43] پرتغال. |
http://www.observatoriopolitico.pt/about-us |
رصدخانه خطمشی[44] |
8 |
|
این رصدخانه در اصل یک پلتفرم برای تولید، جمعآوری و نگهداری دادههای در برخی از موضوعات خاص است. |
· طراحی پروژه SOLID با هدف ارائه یک تئوری عمومی برای مقابله با بحران سیاسی از طریق مطالعه چندین بحرانی است که در دهه گذشته اتحادیه اروپا را تحتتأثیر قرار داده است. · تأسیس مرکز تحقیقات جامعه مدنی که بهطور سیستماتیک تحقیقات در مورد اعتراض سیاسی و جنبشهای اجتماعی بررسی میکند. · طراحی پایگاه اطلاعاتی در زمینه دادههای مربوط به رویدادهای اعتراضی، مبارزات انتخاباتی، مناظرات عمومی و موضوعات سیاسی جنجالی. |
_ |
بهروزرسانی و انتشار دادهها در جامعه علمی و عموم مردم و ارائه اسناد، کتاب کدها و ابزارهای مربوطه برای تفسیر دادهها به کاربران است. |
ایجاد زبانی مشترک مبتنی بر تقسیر دادهها که فهم دادههای مربوط به رویدادهای اعتراضی، مبارزات انتخاباتی و رقابتهای عمومی را برای نهادهای دولتی، خصوصی و شهروندان تسهیل مینماید. |
مرکز علوماجتماعی WZB و دانشگاه فرای[45] برلین. |
https://poldem.eui.eu/ |
رصدخانه منازعات سیاسی و دموکراسی[46] |
9 |
|
این نهاد با تمرکز بر مفهوم تحقیقات باز، به رصد و شناسایی سیاستهای موجود در این زمینه، طراحی خط مشیهای جدید و انتشار بیانیههایی در این زمینه میپردازد. |
· فعالسازی یک شبکه اجتماعی تحقیقاتی در توئیتر · خط مشی و سیاستپژوهی در زمینه سازوکار تحقیقات باز. · انتشار گزارشات حاصل از رصد سیاستهاس موجود در جهان در زمینه تحقیقات باز. |
شبکهای از دانشگاهها و مؤسسات تحقیقاتی کشور کانادا که در حوزه درسترسی آزاد به تحقیقات فعالیت مینماید. |
· رصد: شناسایی و ردیابی سیاستهایی که تحقیقات باز و آزاد را ممکن میسازند. · طراحی و انتشار بیانیههای دسترسی آزاد به تحقیقات در مؤسسات کانادایی و از مؤسسات در سراسر جهان. |
رصد، جمعآوری، ردیابی و ایجاد درکی برای مؤسسات محلی، انجمنها، کنسرسیومها و ارگانهای دولتی در زمینه اهمیت تحقیقات و آموزش اجتماعی باز[47]. |
یک شبکه تحقیقاتی مستقر در آمریکای شمالی که بهمنظور تأمین مالی خود از شورای تحقیقات علوماجتماعی و علوم انسانی کانادا[48][49] کمک میگیرد. |
https://ospolicyobservatory.uvic.ca/ |
رصدخانه خط مشی برای تحقیقات باز [50] |
10 |
|
این رصدخانه درگیر فعالیتهای اطلاعرسانی، شبکه سازی و انتشار است و بهدنبال ایجاد ارتباط با انواع سیاستگذاران و ذینفعان، از جمله جامعه مدنی، سازمانهای رسانهای، سیاستمداران و مقامات دولتی است. |
· برنامهریزی و میزبانی کارگاهها و سمینارهای تحقیقاتی. · شبکهسازی از دانشگاهیان، دانشجویان، شاغلین، و اعضای سازمانهای مردمی و جامعه مدنی. · به اشتراکگذاری منابع و مجموعه مهارتها برای تجزیه و تحلیل و به چالش کشیدن نابرابریهای موجود. · توسعه خروجیهای خلاقانه برای به اشتراک گذاشتن دانش تحقیق (از جمله خلاصه سیاستی، ویدئو و اینفوگرافی). |
در راستای پوشش 4 حوزه ارتباطات، فناوری و جامعه، هویت فرهنگی و تغییر اجتماعی، رسانه جهانی و سیاست و اقتصاد سیاسی، دارای بخشهای تحقیقاتی زیر است: · بخش تکنولوژیکی شامل موضوعات هوشمصنوعی، الگوریتمها، دادهها و یادگیری ماشین / عمیق، رسانههای مصنوعی و دیپ فیک، اینترنت اشیا و حسگرها؛ پلتفرمها و استانداردها؛ · بخش اجتماعی شامل موضوعات شناسایی اخبار و اطلاعات نادرست، سواد رسانهای و دادهای، شکاف دیجیتال، فناوری و نابرابری، اخلاق، سانسور، شخصیسازی، قطع ارتباط دیجیتال، تغییر اجتماعی در رابطه با فرهنگ، نهادها، ساختارها، کارکردها و روابط، ارتقای توانمندسازی، مشارکت و برابری اجتماعی؛ · بخش سیاسی شامل فعالیت، مبارزات انتخاباتی و جنبشهای اجتماعی، عدالت، ارتباطات سیاسی و دموکراسی، سیاست و مقررات؛ · بخش اقتصادی شامل موضوعات سرمایهداری دیجیتال. اقتصاد پلتفرم، همگرایی، کپی رایت و مالکیت معنوی؛ · بخش فرهنگی شامل موضوعات هویت و ذهنیت، طبقه، جنسیت و قومیت، تمایلات جنسی فرهنگهای بصری و الگوهای رفتاری. |
· انجام تحقیقات بینالمللی در زمینه موضوعات ارتباطات، فناوری و جامعه، هویت فرهنگی و تغییر اجتماعی، رسانه جهانی و سیاست و اقتصاد سیاسی. · ایجاد فضایی برای به اشتراکگذاری شیوهها، روشها و ایدهها در فضاهای یادگیری مشارکتی و فراگیر. · تقویت تأثیر تحقیقات بر بحثها و تحولات سیاست در سطح ملی، بینالمللی و جهانی است. |
فعالیت بهعنوان یک پلتفرم برای مطالعات رسانهای و ارتباطی و انتقادی با تأکید بر سیاست رسانهای، اقتصاد سیاسی، رسانه و نظریه دموکراتیک و فناوری ارتباطات با هدف کمک به تغییرات اجتماعی مترقی، برابری، عدالت و دموکراسی.
|
دانشکده رسانه و ارتباطات دانشگاه وست مینستر[51] لنگلستان. |
https://camri.ac.uk/policy-observatory/ |
رصدخانه خطمشی [52]CAMRI |
11 |
|
این رصدخانه بیشتر در قالب یک مؤسسه تحقیقاتی فعالیت مینماید که تلاش میکند مشکلات موجود در زمینه تحقق حکمرانی خوب را با آموزش و توانمندسازی جامعه و دولتمردان برطرف نماید. |
· سامانه رصد سیر تحول خدمات عمومی و حکمرانی خوب. · انتشار خبرنامه و مجموعه مقالات سمپوزیومها، سمینارها و آثار علمی. · ارائه اموزشهای حضوری و مجازی در زمینه حکمرانی خوب. · فراهم آوردن امکان ادامه تحصیل در زمینه حکمرانی عمومی. · طراحی جایزه Michel Eddé برای بهترین پایان نامه در مورد حکمرانی عمومی. هدف از این جایزه تشویق دانشجویان به روی آوردن بیشتر به موضوع حکمرانی عمومی خوب در پایان نامههای دکتری است. · برگزاری رویدادهایی برای همفکری جامعه مدنی و نهادهای دولتی در زمینه حل مشکلات حکمرانی. · طراحی پروژههای تحقیقاتی بهمنظور حضور اندیشمندان در مسائل واقعی حکمرانی با هدف درک بهتر ریسکها، چالشها و روندهای اصلی مؤثر بر حکمرانی خوب در لبنان و سراسر جهان. |
· مفهوم پیشرفت سیاسی و اجتماعی در جوامع عربی. · حکومت محلی و تمرکززدایی. · دموکراسی مشارکتی. · توسعه پایدار. · مبارزه با فساد. · حمایت از حقوق بشر و دسترسی به عدالت. · حق دسترسی شهروندان به اطلاعات در بخش عمومی. · نوسازی کنش عمومی. · حکومت الکترونیک و چالشهای دادههای باز یا کلان دادهها. · تأثیر شبکههای اجتماعی بر تکامل حکمرانی خوب. · توسعه تصویر مدیریت دولتی. · نقش رسانهها و خبرنگاران در حکمرانی خوب. |
بهرهبرداری از چارچوب حکمرانی خوب برای بهبود رویهها و عملکرد داخلی و خارجی اداره عمومی کشور، کمک به نوسازی بیشتر دولت و نهادهای آن و افزایش شفافیت اداری. · تحقیق در مورد مشکلات و مسائل مؤثر بر مدیریت دولتی معاصر و چالشهای حکمرانی خوب. · ترویج مشارکت شهروندی از طریق تلاش برای نزدیک کردن شهروندان و نهادهای عمومی به یکدیگر. · تشویق و تلاش در مبارزه با فساد. · هدایت پروژههای تحقیقاتی بهمنظور درک بهتر ریسکها، چالشها و روندهای اصلی مؤثر بر حکمرانی خوب در لبنان و سراسر جهان. · فراهم آوردن امکان ادامه تحصیل در زمینه حکمرانی عمومی. · مشاهده و مستندسازی سیر تحول خدمات عمومی و حکمرانی خوب. |
بهرهبرداری از پتانسیل دانشگاه سنت جوزف بهمنظور تحقق اصول دموکراتیک حاکمیت قانون، شفافیت، مبارزه با فساد و ارتقای شهروندی. |
دانشگاه سنت جوزف[53] بیروت |
https://www.usj.edu.lb/universite/institutions.php?getinst=493&lang=2 |
رصدخانه خدمات عمومی و حکمرانی خوب[54] |
12 |
|
اکثر محصولات و خدمات این رصدخانه در زمینه طراحی شبکههای دانشی از موضوعات سیاسی و اقتصادی است که هدف آن آشنایی مخاطبان با سیستمهای پیچیده و استفاده از این شبکه برای ایجاد پایگاههای دانشی (نمودارهای دانش) از منابع منتشر شدهاست. بهطور کلی، فعالیت این نهاد در سه مرحله انجاممیشود: · استخراج داده؛ · پردازش؛ · افزون به شبکه دانشی. |
· طراحی یک برنامه پیشرفته با نام Linkurious برای پیمایش پایگاه داده و جمعآوری اطلاعات. · طراحی شبکه دانشی. · ارائه گزارشهای تخصصی در نتیجه سفارش نهادهای دولتی و خصوصی. · طراحی یک وبلاگ برای انتشار گزارشات، مقالات و بیانیهها · ارائه خدمات آموزشی و مشاورهای در زمینه. · خدمات مشاوره و طراحی. |
· سیاسی. · اقتصادی. · اجتماعی. · امنیتی و نظامی. · حقوق. · هوشمصنوعی. · علم داده و تحلیلگر داده. · تحقیقات منبع باز[55]. |
· طراحی یک شبکه دانشی از دادههای پراکنده در وبسایتهای مختلف دولتی، مطبوعات، رسانهها، تحقیقات و رسانههای اجتماعی. · طراحی داشبوردهای تعاملی با نقشههای سیستمی و شبکهای - منطقی، جغرافیایی و زمانی که منجر به تحلیلهای استراتژیک و عملیاتی پیشرفته میشود. |
طراحی یک شبکه دانشی از اطلاعات، دادهها و تحقیات موجود بهمنظور کشف آنچه که بازیگران سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، امنیتی و نظامی در سوریه را در گامی بهسوی ساختن جامعهای عادلانه و سالمتر راهنمایی مینماید. |
شخصی-توسط تعدادی از اندیشمندان سوریهای طراحی و بهصورت خصوصی اداره میشود. |
https://opensyr.com/en |
شبکه رصدخانههای سیاسی و اقتصادی[56] |
13 |
|
تمرکز این رصدخانه بر رصد و ردیابی قوانینی است که در زمینه حمایت / عدم حمایت از دموکراسی و حاکمیت قانون، احترام و حمایت از حقوق بشر، شفافیت و پاسخگویی مدیریت عمومی تصویب شدهاست. |
· سامانه رصد قوانین. · انتشار گزارش و خلاصه سیاستی. · نگارش طرحهای قانونی. |
_ |
· پیگیری تغییرات در قوانین ایجاد شده توسط پارلمان و اداره دولتی و واکنشهای سازمانهای جامعه مدنی، متخصصان حقوقی و گروههای شهروندی. · ترویج اصول و معیارهای دموکراسی و حاکمیت قانون، احترام و حمایت از حقوق بشر، شفافیت و پاسخگویی مدیریت عمومی. · حمایت از کیفیت بهتر قانونگذاری. |
دیدهبان دموکراسی شهروندان واکنشهای سازمانهای جامعه مدنی، متخصصان حقوقی و دیگر متخصصان، دانشگاهیان و شهروندان را نسبت به تغییرات در قوانینی که بر حقوق و آزادیهای مدنی، حاکمیت قانون دموکراتیک و نظام سیاسی تأثیر میگذارد، پیگیری میکند. |
تعدادی از سازمانهای غیردولتی. |
https://citizensobservatory.pl/ |
رصدخانه شهروندی برای دموکراسی[57] |
14 |
|
این رصدخانه با هدف رصد وضعیت دموکراسی و تلاش برای تحقق آن در برزیل در تیجه همکاری با نهادهای دولتی، خصوصی و دانشی در برزیل و آمریکا طراحی شدهاست. |
· حمایت از ارتباطات علمی / عملیاتی با نهادهای بخش دولتی و خصوصی در ایالات متحده آمریکا، مانند کنگره، وزارت امور خارجه، اتحادیهها، سازمانهای غیر دولتی منطقهای و جهانی و دانشگاهها میپردازد. · طراحی رویدادها و مناظرههای دوجانبه · انجام مطالعات و تحقیقات مربوط به روند تحقق دموکراسی در برزیل و نظارت بر وضعیت دموکراسی در برزیل. · انتشار گزارشات اختصاصی برای کاخ سفید در زمینه مشکلات برزیل در راستای اجرای دموکراسی |
· روزنامهنگار. · جامعهشناسی. · حقوق. · سیاست عمومی. · تحلیلگر داده. |
در زمینه تحقق دموکراسی به: · تولید دانش و حمایت از اقدامات بینالمللی در زمینه حمایت، مبادلات دوجانبه، تولید دانش و ایجاد روابط بین برزیل و ایالات متحده و / یا با سازمانها و ارگانهای بینالمللی مستقر در ایالات متحده است؛ · حمایت از مشارکت اجتماعی، گفتگوی فراگیر و با تعهد و فعالیتها و سیاستهای مبتنی بر شواهد؛ · تقویت نقش جامعه مدنی و نهادهای اختصاص یافته به ترویج و دفاع از دموکراسی. |
نظارت بر روند تقویت نهادهای دموکراتیک و تحقق دموکراسی در برزیل. |
https://www.braziloffice.org/en/observatory |
رصدخانه دموکراسی[60] |
15 |
4-2. رصدخانههای خط مشی موضوعی
همان طور که پیشتر نیز اشاره شد، در این بخش به بررسی تعدادی رصدخانه موضوعی در زمینه خط مشی پرداخته شدهاست. این رصدخانهها بهصورت ملی و بینالمللی بر روی یک موضوع خاص همچون سلامت یا اقتصاد متمرکز هستند. در این بخش نیز به شرح تفصیلی دو رصدخانه موضوعی پرداخته شده و سایر رصدخانههای موضوعی در قالب جدول 3 ارائه شدهاست.
4-2-2. رصدخانه اروپایی خطمشیها و سیستمهای سلامت[61]
رصدخانه اروپایی خطمشیها و سیستمهای سلامت[62] توسط اتحادیه اروپا تأسیس شدهاست. این رصدخانه دارای چهار اولویت تحلیلی است که منعکس کننده چالشهای سیستم سلامت اروپا در حوزههای اقتصاد و نظام سلامت، حکمرانی برای سلامت عمومی؛ مدلهای سازمانی، ترکیب مهارت و تأمین مالی برای مراقبت یکپارچه مؤثر و اجرای نوآوری سازمانی و فناوری در حوزه سلامت است. این رصدخانه حکمرانی، بسیاری از حوزههای سلامت و سیستمهای بهداشتی را پوشش میدهد. شکل 5 نمایی از سایت این نهاد را نشانمیدهد.
شکل 5. نمایی از سایت رصدخانه اروپایی خط مشیها و سیستمهای سلامت
هماکنون، 55 کشور اروپایی در این رصدخانه عضو هستند که هر یک از این کشورها دارای سایتی مجزا بوده و که در آن به انتشار اختصاصی فعالیت آن کشورها در زمینه خطمشیها و سیستمهای سلامت پرداخته میشود. شکل 6 نمایی از سایت این رصدخانه برای کشور انگلستان را نشانمیدهد.
شکل 6. نمایی از سایت اختصاصی رصدخانه اروپایی خطمشیها و سیستمهای سلامت برای انگلیس
4-2-2-2- مأموریت
رصدخانه اروپایی سیستمها و سیاستهای سلامت تلاش میکند تا از خطمشیگذاری مبتنی بر شواهد حمایت نموده و تصمیمگیری مبتنی بر شواهد را ترویج دهد. در راستای این هدف، مأموریتهای اصلی این رصدخانه به شرح زیر است:
این رصدخانه خط مشی مبتنی بر شواهد در حوزه سلامت را بهعنوان اصلیترین منبع تصمیمگیری و خط مشی بیان نمودهاست. این نهاد از تجزیه و تحلیل مقایسهای سیستمها و روندهای مربوط به حوزه سلامت در اروپا استفاده میکند تا به تصمیم گیرندگان بینشی در مورد نحوه عملکرد خود و سایر کشورها در حوزه سلامت دهد. اهداف در نظر گرفته شده در این رصدخانه بهصورت خلاصه به شرح زیرا است:
بسیاری از خطمشیهایی که بر حوزه سلامت اثر میگذارند، خارج از این حوزه هستند. بهعنوان مثال، کشاورزی، آموزش، محیطزیست، خط مشیهای مالی، مسکن، حمل و نقل، تجارت و بسیاری دیگر از موضوعات هستند که عملاً خط مشی در زمینه آنها، حوزه سلامت را نیز تحتتأثیر قرار میدهد. مجمع عمومی سازمان ملل متحد در راستای اشاره به این همپیوندی بین موضوعات در سال 2015، 17 کلان موضوع را برای ترسیم آیندهای بهتر و پایدارتر بیان نمودهاست که در تمام این 17 هدف، دامنه وسیعی برای اقدام بین بخشی در حوزه سلامت وجود دارد. برای تسهیل ارتباط بین بخشی، دولتها میتوانند بر ساختارهای حکمرانی بین بخشی تمرکز کنند. این ساختارها شامل برنامهریزی برای طراحی کمیتههای پارلمانی، کمیتهها و واحدهای بینبخشی، کلان وزارتخانهها، بودجهبندی مشترک و مشارکت عمومی بین ذینفعان و دولت میباشد.
سازمانهای مدنی میتوانند مشارکت سودمندی در زمینه سلامت و سیستمهای بهداشتی با دولت داشتهباشند. این سازمانها پتانسیل قابل توجهی در زمینه مشارکت در خطمشی، ارائه خدمات و حکمرانی دارند. همکاری موفقیتآمیز با سازمانهای مدنی مستلزم آن است که دولتها انتظارات خود را از تعامل با جامعه مدنی روشن کرده و منافع این سازمانها را نیز در مدنظر قرار دهند.
جنبههای مثبت تمرکززدایی میتواند خود را در زمینه بهبود کارایی فنی و تخصیصی، توانمندسازی بازیگران محلی، ایجاد نوآوری، افزایش پاسخگویی و بهبود کیفیت نشان دهد. بهطور کلی، فرض بر این است که بازیگران در سطح محلی درک بهتری از شرایط منطقهای و محلی دارند و میتوانند از منابع بهطور موثرتری نسبت به یک نهاد متمرکز استفادهکنند.
در راستای شناسایی چرایی تصمیمگیری نادرست در حوزه سلامت، این رصدخانه چارچوبی با عنوان [63]TAPIC را طراحی کرده است. این چارچوب، یک ابزار تحلیلی مسئلهمحور است که میتواند مشکلات حاکمیتی را در پنج حوزه شناسایی زیر کند:
üشفافیت: به این مسئله اشاره دارد که میبایست تمامی ذینفعان و بازیگران در حوزه سلامت از تصمیماتی که در آینده قرار است اتخاذ شود باخبر شده و نسبت به نحوه اخذ این تصمیمات نیز آگاه شوند.
üپاسخگویی: به این معناست که یک کنشگر باید گزارشی از فعالیتهای خود ارائه دهد و در صورت نامناسب بودن عملکرد، به نهاد بالادستی پاسخگو باشد.
üمشارکت: به این معناست تمامی شهروندان، بهویژه افرادی که در نتیجه خطمشیهای قبلی نادرست در زمینه سلامت آسیبدیدهاند، این فرصت را داشتهباشند تا آزادانه پیشنهادات خود را ارائه دهند.
üصداقت: به این معنا است که تمامی فرآیندهای مرتبط با تصمیمگیری و اجرای برنامهها میبایست به وضوح مشخص بوده و افراد و سازمانها نسبت به نقشها و مسئولیتهای خود آگاه باشند.
üظرفیت خطمشی: به توانایی توسعه خطمشی با در نظر گرفتن منابع در دسترس اشاره دارد. به بیانی بهتر اهداف در نظر گرفته شده برای هر برنامه خطمشی باید با منابع در دسترس هماهنگ باشد.
4-2-2-4- برنامههای اصلی رصدخانه
برنامههای اصلی این رصدخانه در راستای رسیدن به اهداف مذکور به شرح زیر است:
سلامت و اقتصاد بهطور جدایی ناپذیری بههم مرتبط هستند و شواهدی نشان میدهند که سرمایهگذاری در سیستمهای سلامت به وضوح برای دستیابی به اهداف اقتصادی مفید است. در این راستا این رصدخانه بهمنظور احصاء شواهدی در این زمینه و نمایش اهمیت سیاستگذاری در زمینه سیستمهای سلامت به بررسی موضوعات زیر میپردازد:
اتخاذ تصمیمهای بد یا اجرای بد تصمیمهای خوب، اغلب در سیاستهای مرتبط با سلامت اتفاق میافتد و مانع پیشرفت این سیستمها بهسمت سیستمهای تابآور و پایدار میشود. یکی از دلایل کلیدی که باعث این مسئله میشود، حکمرانی نادرست در زمینه سلامت و سیستمهای بهداشتی است. بهمنظور تقویت حکمرانی در حوزه سلامت، اقدامات زیر در دستور کار این رصدخانه قرار گرفته است، اقدامات زیر در نظر گرفته شدهاست:
در راستای حل چالشهای حوزه سلامت، این رصدخانه به توسعه مدلهای نوآورانه و مشارکتی در زمینه سیاستگذاری در حوزه سلامت میپردازد.
هدف این رصدخانه، ایجاد نوآروی روزافزون داروها، فناوریها و تکنیکهای مرتبط با حوزه سلامت و تمرکز بر نوآوری سازمانی، بهمعنای تغییرات در سازمانها و سیستمهایی که برای اجرای نوآوریهای پزشکی مورد نیاز است، میباشد. هدف رصدخانه در زمینه نوآوری در سلامت، حمایت از سیستمهای بهداشتی در به حداکثر رساندن پتانسیل نوآوری برای دستیابی به اهداف کلی سیستمها و سیاستهای سلامت است.
ارزیابی عملکرد بهطور فزایندهای بهعنوان یک نشانگر کلیدی، عملکرد سیستمهای سلامت را مشخص نمود و بهعنوان مبنایی برای سیاستگذاری عمل میکند. ارزیابی عملکرد سیستمهای سلامت دارای اهداف زیر است:
4-2-2-5- ساختار
این رصدخانه دارای شبکهای بالغ بر 600 نهاد دانشگاهی، تحقیقاتی و دولتی است که سیاستگذاری صحیح در حوزه سلامت را دنبال مینماید.
این رصدخانه دارای یک پلتفرم جامع در حوزه سیستمهای بهداشتی است که اطلاعات به روزی در مورد خطمشیهای موجود و پیشنهادی در حوزه سلامت را ارائه میدهد (شکل 7).
شکل 7. نمایی از پلتفرم نظارت بر سیستمها و خط مشیهای حوزه سلامت
تصور رایجی که وجود دارد این است که پیری جمعیت بر پایداری تأمین مالی سلامت تأثیر منفی خواهد گذاشت. با این حال، میزان تأثیر تغییرات در ساختار سنی جمعیت بر تأمین مالی سلامت نهتنها به ترکیب سنی جمعیت بستگی دارد، بلکه به نحوه تغییر سطوح مخارج سلامت بر اساس سن و همچنین نحوه ایجاد درآمدهای بهداشتی نیز بستگی دارد. در راستای نمایش این مسئله و طراحی خط مشیهای برای مدیریت تأمین مالی در حوزه سلامت، این رصدخانه همراه با سازمان بهداشت جهانی، یک ابزار شبیهساز را برای بررسی پیری جمعیت بر پایداری تأمین مالی سلامت توسعه دادهند. این شبیهساز به کاربران این امکان را میدهد تا بررسی نماید که چگونه هزینههای سلامت و درآمدهای بهداشتی تا پایان قرن بهدلیل تغییرات در ساختار سنی جمعیت در طیف گستردهای از کشورها تغییر میکند. همچنین کاربران میتوانند پیشنهادات سیاستی این رصدخانه برای مدیریت این چالش را مشاهده نماید. شکل 8 نمایی از این شبیهساز برای کشور انگلستان را نشانمیدهد.
شکل 8. کارنامه سلامت رصدخانه اروپایی خطمشیها و سیستمهای سلامت برای کشور انگلستان
از سال 2020 این رصدخانه با همکاری سازمان همکاری اقتصادی و توسعه[66] به طراحی کارنامه سلامت کشورها با هدف بهبود دانش و بینش خطمشیگذاران پرداختهاست. این مشخصات مختصر و مرتبط با خط مشی مبتنی بر روششناسی شفاف و منسجمی است که از دادههای کمی و کیفی استفاده کرده و بهطور انعطافپذیری با بافت هر کشور عضو اتحادیه اروپا سازگار است، حاصل شدهاست. هدف این اقدام، ایجاد ابزاری برای یادگیری متقابل و تبادل داوطلبانه است که از تلاشهای کشورهای عضو اتحادیه اروپا در سیاستگذاری مبتنی بر شواهد حمایت میکند. شکل 9 نمایی از خلاصه سیاستی گزارش این رصدخانه برای کشور اتریش را نشانمیدهد.
شکل 9. خلاصه سیاستی رصدخانه اروپایی خطمشیها و سیستمهای سلامت برای اتریش
در سال 2013 این رصدخانه با مجله علمی خط مشی سلامت قرارداد همکاری را منعقد کردند که بهموجب این قرارداد، اعضای این رصدخانه میتوانند به مجموعهای از مقالات که بهصورت ویژه برای خط مشی در حوزه سلامت کاربرد دارد، دسترسی داشتهباشند.
یورو هلث مجلهای است که با هدف برقراری ارتباط بین محققان، کارشناسان و خط مشیگذاران طراحی شدهاست تا مقالات منتشر شده توسط این مجله آمیختهای از دانش محققان و تجربه عملی خطمشیگذاران باشد.
این رصدخانه گزارشات و کتبی را در نتیجه تجزیه و تحلیل سیستمهای مراقبت بهداشتی در اروپا منتشر میکند.
برگزاری رویدادها در حوزه سلامت، دیگر اقدام طراحی شده در این رصدخانه است که هدف اصلی آن ایجاد آگاهی برای مخاطبان و شبکهسازی از بین علاقهمندان میباشد.
خلاصههای سیاستی گزارشهای مختصری هستند که متناسب با نیازهای سیاستگذاران سلامت طراحیشدهاند و برای اطلاعرسانی به آنها در مورد شواهد موجود در مورد موضوعات خاص استفاده میشود. هدف خلاصههای سیاستی این است که نکات کلیدی در زمینه سیاستگذاری مبتنی بر شواهد در حوزه سلامت را به دولتمردان نمایش دهد.
4-2-3. رصدخانه عدالت اجتماعی ایران[69]
رصدخانه عدالت اجتماعی، یکی ازطرحهای هسته عدالتپژوهی دانشگاه امامصادق (ع) میباشد. هسته عدالت پژوهی با هدف ترویج عدالتخواهی و عدالتپژوهی در سطح جامعه ایجاد شدهاست و در راستای رسیدن به این هدف، خدماتی همچون:
را در دستور کار خود قرار داده است. رصدخانه عدالت اجتماعی با هدف رصد و پالایش عدالت در جامعه بنیانگذاری شدهاست. این مرکز، در نظر دارد تا با تحلیل اطلاعات مربوط به عدالت اجتماعی در سطح جامعه، اهمیت این موضوع را در تصمیمات سیاستی ارائه نماید. بهمنظور تحقق این هدف، محور فعالیت رصدخانه پایش وضعیت عدالت اجتماعی در دو عرصه "هندسه معرفتی عدالت" و "شاخص ترکیبی عدالت اجتماعی" میباشد. شکل 10 نمایی از سایت این مرکز را نشانمیدهد.
شکل 10. نمایی از سایت رصدخانه عدالت اجتماعی
4-2-3-2- مأموریت
طراحی مدل کلنگر در راستای ایجاد عدالت اجتماعی در جامعه با در نظر گرفتن تمامی ابعاد زندگی بشر.
شکل 11. برخی خروجیهای گزارش پایش هندسه معرفتی عدالت
اهداف اصلی این نهاد را میتوان توسعه فعالیت در دو زمینه زیر بیان نمود:
از آنجا که اولین قدم در سنجش مسئلهای بررسی مستندات علمی میباشد، پایش هندسه معرفتی عدالت، با هدف سنجش کتب، مقالات، گزارشات علمی و بهطور کلی تمامی اسناد علمی در زمینه عدالت در نظر گرفته شدهاست. بررسی چنین موضوعی میتواند ظرفیتهای جامعه را مورد بررسی قرار داده و برنامهریزی را تسریعتر نماید. این گزارش به بررسی مستندات علمی بر اساس طبقهبندی موضوعی عدالتJCS[70] پرداختهاست. بر این اساس، مقالات، پایاننامهها و کتب از سال ۱۳۷۰ تا ۱۳۸۹، دامنه رصد و پایش این گزارش را تشکیل دادهاند. شکل 11 برخی از خروجیهای این گزارش را نشانمیدهد.
از آنجا که عدالت اجتماعی بهعنوان ارزشی محوری در قانونگذاری و تنظیم مقررات شناخته میشود، هرگونه مداخله، خط مشیگذاری و قانونگذاری نیازمند شناخت، توصیف و ارزشیابی وضع موجود است این مسئله در راستای خط مشی دقیق ضروری میباشد. بر این اساس، رصدخانه عدالت اجتماعی پروژهای با عنوان " طراحی و برآورد شاخص ترکیبی عدالت اجتماعی" را آغاز کرده است که فرآیند اجرای آن شامل گامهای ذیل است.
مجموعه خروجیهای منتشر شده در زمینه طراحی شاخصهای ترکیبی عدالت اجتماعی، به شرح زیر است. اگر چه، این مستندات بهصورت عمومی منتشر نشده است.
مهمترین خروجی رصدخانه عدالت را میتوان مجموعه گزارشات تحلیلی و مروری منتشر شده از پروژه طراحی شاخصهای ترکیبی عدالت و پایش هندسه معرفتی عدالت دانست. اگرچه، هسته عدالتپژوهی بهطور کلی خدمات زیر را ارائه میدهد:
جدول 3. لیست رصدخانههای خط مشی موضوعی شناساییشده
|
جمعبندی |
خروجی |
بخشهای تخصصی |
اهداف |
مأموریت |
مالکیت |
آدرس سایت |
نام |
ردیف |
|
این رصدخانه در اصل یک شبکه دانشی برای ارتقأ کیفیت و کمیت مطالعات مرتبط با سیاست خارجی اروپا است. |
پایگاه جامع اطلاعاتی در زمینه تحقیقات موجود در حوزه سیاست خارجی اروپا. |
· علومسیاسی. · مطالعات بینالملل. · تحلیلگر داده. · آمار کاربردی. · حقوق. · مدیریت ارتباطات. |
· طراحی یک پایگاه دانشی جامع از تحقیقات موجود در زمینه سیاست خارجی. · طراحی پروژههای تحقیقاتی. · برگزاری رویداهای حضوری و مجازی بهمنظور همفکری با ذینفعان درگیر در مسائل سیاست خارجی. · حمایت از تحقیقات در زمینه سیاست خارجی. |
ایجاد جامعهای برابرتر و آزادتر از طریق ارتقا سطح دانش شهروندان در زمینه سیاست خارجی اروپا. |
https://normcon.eu/en/home/inicio/ |
رصدخانه خطمشی خارجی اروپا[73] |
1 |
|
|
این نهاد مسئول مدیریت، گردآوری، سازماندهی، پردازش، تجزیه و تحلیل و ادغام دادهها و اطلاعات ملی و بینالمللی در زمینه امنیت شهروندی که امکان ارزیابی، طراحی، توسعه و نظارت بر سیاستهای مرتبط با امنیت شهروندان را برای دولت و شهروندان ممکن میسازد.
|
· انجام مطالعات مربوط به پدیدههایی که بر امنیت شهروندان تأثیر میگذارند. · انجام نظرسنجی از قربانیان و افکارسنجی از عموم شهروندان با هدف شناسایی شاخصهای اثرگذار بر خشونت از دید جامعه مدنی و ذینفعان. · تهیه نقشههای جغرافیایی بهمنظور شناسایی میزان جرم و جنایت در سطح کشور. · تهیه گزارش در مورد مشکلات جنایی، خشونت و غیره که امکان شناخت عوامل منشأ را فراهم میکند. · تهیه پیشنهادات برای سناریوهای ارائه شده با توجه به شرایط امنیتی. · تجزیه و تحلیل دادههای آماری ارائه شده توسط نهادهای رسمی. |
· تجزیه و تحلیل ارتباطات: ارزیابی، تجزیه و تحلیل و مطالعه فرآیندهای ارتباطی مرتبط با حوزه امنیت شهروندی در سطح ملی و منطقهای بهمنظور شناسایی عناصر راهبردی مؤثر بر توسعه مشارکت شهروندان و جامعه مدنی. · بازیگران امنیتی: جمعآوری، گردآوری، پردازش و تجزیه و تحلیل دادههای مرتبط با امنیت شهروندان که توسط ارگانها و نهادهای امنیتی دولتی ارسال شدهاست. · مطالعات امنیت شهروندی: · برنامهریزی، هماهنگی و انجام کلیه مطالعات و بررسیهای مربوط به امنیت شهروندان بهمنظور کمک به طراحی سیاستهای عمومی و درک پدیده جرم و خشونت. · تحلیل سیاسی: ارزیابی و تجزیه و تحلیل سیاستها و مقررات صادر شده توسط دولت ونزوئلا در موضوع امنیت شهروندی، بهمنظور ایجاد توصیههایی که باعث ارتقای کارایی در اجرای دستورالعملهای مذکور میشود. · پشتیبانی و نوآوری در فناوری برنامهریزی، هدایت، هماهنگی و کنترل مدیریت پروژهها و پلتفرم دیدهبان امنیت شهروندی ونزوئلا،. |
نهادی برای جمعآوری، پردازش، تحلیل و مقایسه دادههای کمی و کیفی مربوط به امنیت شهروندان و همچنین طرحها، برنامهها و پروژههای حوزه مذکور در کشور با هدف: · مدیریت، گردآوری، سازماندهی، پردازش، تجزیه و تحلیل و ادغام دادهها و اطلاعات مرتبط با امنیتملی شهروندان؛ · بررسی اثربخشی و کارایی سیاستها؛ · طراحی راهبردهای پیشگیرانه. |
انجام تجزیه و تحلیل میان رشتهای اطلاعات مربوط به امنیت شهروندان، از طریق یکپارچه سازی دادههای ارائه شده توسط ارگانهای مختلف، با استفاده از تکنولوژی روز بهمنظور کمک به افزایش و بهبود طراحی و اجرای استراتژیهای پیشگیرانه در زمینه امنیت در سراسر ونزوئلا.
|
دولت ونزوئلا. |
https://www.ovs.gob.ve/?lang=en |
رصدخانه امنیت شهروندان ونزوئلا[74] |
2 |
|
این رصدخانه بهمنظور نمایش وضعیت مسکن و شاخصهای مرتبط با آن در سرتاسر انگلستان طراحی شدهاست. |
· طراحی داشبورد تعاملی که به شهروندان امکان بررسی شاخصهای مرتبط با وضعیت مسکن در انگلستان را میدهد. · طراحی یک پایگاه اطلاعاتی از دادهها و اطلاعات مرتبط با وضعیت مسکن. · طراحی ابزارهای مبتنی بر داده که برای انجام تحلیل در دسترس عموم قرار دارد. · نظارت بر وضعیت بازارهای املاک و مستغلات. |
_ |
بهبود درک شهروندان و سیاستگذاران از وضعیت بازارهای مسکن ملی و منطقهای انگلستان. |
طراحی پایگاه اطلاعاتی و داشبورد تحلیلی برای درک پویایی و پیچیدگی شاخصهای مرتبط با مسکن. |
دپارتمان اقتصاد دانشکده مدیریت دانشگاه لنکستر[75]. |
https://uk.housing-observatory.com |
رصدخانه مسکن انگلستان[76] |
3 |
|
این رصدخانه یک سیستم ملی اطلاعات است که هدف اصلی آن جمعآوری منظم اطلاعات ودادههای مربوط به مواد مخدر در سطح کشور و تولید گزارشهای سیاستی و عمومی برای دولت و شهروندان است.
|
· مطالعات و تحقیقات در چهار حوزه جمعیت عمومی، جوانان، گروههای خاص و مراکز مراقبت و پشتیبانی برای مشکلات ناشی از مصرف مواد. · طراحی مداخلات و راهبردهای پیشگیری از مشکلات ناشی از مصرف مواد. · سیستم نظارت و ارزیابی که به نظارت بر راهبردهای مراقبت و پیشگیری مرتبط با مصرف مواد مخدر فعالیت مینماید. · طراحی یک سیستم اطلاعاتی برای دسترسی عموم به اطلاعات مربوط به مواد مخدر. · دیدهبان استانی و محلی مواد مخدر که بهمنظور تقویت تولید، تجزیه و تحلیل و انتشار دادهها و تحقیقات در سطح استانی و محلی. · ایجاد یک شبکه تحقیقاتی ملی بهمنظور همکاری تمامی نهادهای علمی کشور در زمینه مطالعات و تحقیقات در حوزه مواد مخدر. |
_
|
· تولید دانش علمی بهمنظور بررسی ابعاد و روشهای مختلف مصرف مواد روانگردان. · هدایت طراحی، اجرا و نظارت مردمی بر مصرف مواد مخدر · سیاستگذاری در زمینه مواد مخدر. · طراحی شبکه دیدهبان مواد مخدر · تولید دانش در زمینه ارتقای هماهنگی بین بازیگران، نهادها و سطوح مختلف دولت. |
تولید، گردآوری، یکپارچهسازی و تجزیه و تحلیل دادهها و اطلاعات مرتبط با مشکل جهانی مواد مخدر.
|
قوه مجریه جمهوری آرژانتین |
https://www.argentina.gob.ar/sedronar/observatorio-argentino-de-drogas |
رصدخانه مواد مخدر آرژانتین[77] |
4 |
|
این رصدخانه در قالب یک شبکه تحقیقاتی فعالیت مینماید و هدف اصلی آن رصد و شناسایی دادهها و اطلاعات نادرست منتشر شده در رسانههای آنلاین است. |
· طراحی یک پلتفرم آنلاین که از تجزیه و تحلیل دانشگاهی کمپینهای اطلاعات نادرست پشتیبانی میکند و اطلاعات عمومی را برای افزایش آگاهی در مورد اطلاعات نادرست ارائه میکند. · طراحی پروفایل سواد رسانهای برای هر کشور عضو · ابزارها و خدماتی برای فعالیتهای راستی آزمایی که میتوانند: 1. با شناسایی محتوای خبری پرطرفدار منتشر و به اشتراک گذاشته شده بهصورت آنلاین، صحتسنجی آن را بررسی نماید؛ 2. با استفاده از یادگیری ماشین و ابزارهای پردازش زبان طبیعی، تأیید محتوای آنلاین از جمله جعل عمیق[78] را تسهیل کند؛ 3. تولید و توزیع آنلاین مقالات خبری حاصل از فعالیتهای حقیقت سنجی را تسهیل نماید. · ابزارها و خدماتی برای فعالیتهای تحقیقاتی دانشگاهی که امکان تجزیه و تحلیل دادهها و تحلیل شبکهمحور را با قابلیتهایی مانند: 1. استخراج شبکه ارتباطی مفاهیم؛ 2. تشخیص جامعه؛ 3. شناسایی بازیگران کلیدی بر اساس شاخصهای مربوطه؛ 4. ردیابی و تجسم مسیر طی شده توسط یک خبر خاص از طریق اشتراکگذاری، بازتوییت و سایر اشکال ارسال اطلاعات در رسانههای اجتماعی. · فعالیتهای آموزشی در مورد موضوعات مرتبط با اطلاعات نادرست، برای همه ذینفعان مربوطه، از جمله محققان، روزنامهنگاران و شهروندان. · کنفرانسها و رویدادها. · حمایت و تسهیل هماهنگی فعالیتهای مستقل حقیقتسنجی در اروپا. · انتشار گزارشات و تحقیقات علمی. · ارائه حمایت از مقامات دولتی در نظارت بر اقدامات انجامشده توسط پلتفرمهای آنلاین برای محدود کردن گسترش و تأثیر اطلاعات نادرست. · همکاری با رصدخانههای مربوطه برای گزارش روندها در اکوسیستم رسانه آنلاین. · ایجاد یک شبکه گسترده و میان رشتهای از محققان دانشگاهی، کارشناسان سواد دیجیتال و سایر ذینفعان مرتبط که در 28 کشور در اتحادیه اروپا که در شناسایی و افشای کمپینهای اطلاعات نادرست فعالیت مینماید. |
_ |
این رصدخانه یک شبکه حقیقتیاب از محققان دانشگاهی، روزنامهنگاران و کارشناسان سواد رسانهای است که هدف اصلی آن شناسایی و آگاهسازی جامعه از تبعات انتشار اطلاعات نادرست و تلاش برای ارتقأ سواد رسانهای شهروندان است. |
رصدخانه رسانه دیجیتال اروپا کارشناسان سواد رسانهای و محققان دانشگاهی را برای درک و تجزیه و تحلیل اطلاعات نادرست با همکاری سازمانهای رسانهای، پلتفرمهای آنلاین و متخصصان سواد رسانهای گرد هم میآورد. |
با تأمین مالی اتحادیه اروپا در مدرسه حکمرانی فراملی فلورانس[79] ایتالیا مستقر است. |
https://edmo.eu/ |
رصدخانه اروپایی رسانههای دیجیتال[80] |
5 |
|
این رصدخانه یک پلتفرم آنلاین است که هدف آن انتشار اطلاعات و دادههای موجود در زمینه نفوذ و توسعه اینترنت و چالشهای حاکمیت آن برای جامعه مدنی و نهادهای دولتی است. |
· طراحی داشبوردها و سامانههای عمومی برای دسترسی شهروندان و سیاستگذاران به اطلاعات و مطالعات مرتبط با اینترنت. · برگزاری رویدادهای بینالمللی در مورد حاکمیت اینترنت. · طراحی خبرنامه بهمنظور ارائه نتایج فعالیتهای رصدخانه. · طراحی سامانه ایده برای دریافت نظرات شهروندان در زمینه سیاستگذاری و حل مسائل. |
_ |
· استفاده از فناوریهای پیشرفته (دادهکاوی، تجزیه و تحلیل معنایی و تجسم دادهها) برای نمایش دادهها، اطلاعات مرتبط به اینترنت. · درگیر کردن تمامی ذینفعان مرتبط با موضوع حاکمیت اینترنت. · آموزش و توانمندسازی شهروندان در زمینه بهرهمندی از پیشنهادات آنان برای قانونگذاری. |
ارائه ابزارهای فنی که اطلاعات مربوط به سیاست و حاکمیت اینترنت را بهطور گسترده برای نهادهای علاقهمند (کشورها، سازمانهای غیردولتی و گروههای ذینفع، که ممکن است در بحثها و تصمیمگیریهای اینترنتی به حاشیه راندهشدهاند) در دسترس قرار میدهد. |
کمیسیون اروپا. |
https://www.intgovforum.org/en/content/global-internet-policy-observatory |
رصدخانه جهانی خط مشی در زمینه اینترنت جهانی[81] |
6 |
|
این نهاد دارای طیف گستردهای از اقدامات در زمینه حکمرانی اینترنت و خط مشی دیجیتال است که هدف اصلی آن رصد تحولات در زمینههای مذکور و تلاش برای سیاستگذاری در این زمینه با همکاری نهادهای دولتی و تحقیقاتی است
|
· انتشار خبرنامه، گزارشات و مقالات علمی در زمینه حکمرانی اینترنت و خط مشی دیجیتال. · طراحی خلاصههای سیاستی از روند اصلی سیاستها، گردآوری تحولات در هر حوزه موضوعی و تحلیل موضوعات. · ارائه روندهای آینده در زمینه حکمرانی اینترنت و موضوعات مرتبط با آن. · ارائه یک گزارش جامع از آخرین تحولات در سیاست دیجیتال. · ارائه یک نمای کلی از مسائل، بازیگران و فرآیندهای در حال انجام و فرآیندهای پیشبینیشده. |
در حال حاضر، این رصدخانه دارای بخشهای زیر بهمنظور بررسی ابعاد مرتبط با سیاست دیجیتال: · زیرساخت؛ · امنیت سایبری؛ · حقوق بشر؛ · حقوقی؛ · اقتصادی؛ · توسعه؛ · اجتماعی؛ · تحلیل داده و دادهکاوی؛ · نوآوری و خلاقیت؛ · فرهنگی. |
· ارائه آخرین بهروزرسانیها، پیشرفتها، مرورهای کلی، رویدادها، منابع و بازیگران در مورد مسائل و فرآیندهای مربوط به حکمرانی اینترنت و سیاست دیجیتال. · سیاستگذاری در زمینه پیشبینی و مقابله با چالشهای اینترنت. · ارائه تحقیقات و مطالعات علمی در زمینه حکمرانی اینترنت و سیاست دیجیتال. · فناوریهای دیجیتال که بهطور فزایندهای در حال تغییر شکل اقتصاد و جوامع هستند، همچون متاورس. · تسهیل دسترسی به آخرین تحقیقات و دادهها در مورد سیاستگذاری در حوزه اینترنت برای اندیشمندان و محققان. |
تسهیل دسترسی آحاد جامعه به اطلاعات، دادهها و تحقیقات موجود در زمینه حکمرانی اینترنت و خط مشی دیجیتال.
|
https://dig.watch/ |
رصدخانه دیدهبان دیجیتال پلتفرمهای اینترنتی[84] |
7 |
|
|
این رصدخانه اطمینان حاصل میکند که دادهها در دسترس همه بیماران، محققان، مقامات بهداشتی، نهادهای نظارتی و صنایع قرار میگیرد تا در نتیجه آن روشهای درمان و داروهای مصرفی با کیفیت و اثربخشی بیشتری در اختیار شهروندان قرار گیرد. |
· طراحی یک پلتفرم تعاملی برای انتشار نتایج رصدخانه برای عموم. · انتشار ماهانامه در زمینه: 1. حاکمیت، پایداری و قابلیتها؛ 2. زیرساخت فنی و قابلیت همکاری؛ 3. مدیریت رصدخانه - ارتباطات و تجزیه و تحلیل؛ · هماهنگی علمی و مدیریت پروژه؛ · طراحی گزارشات تقسیری و تحلیلی؛ · برگزرای رویدادها؛ · طراحی مدل حکمرانی مبتنی بر مشارکت فعال بیمارستانها، دانشگاهها، سیستمهای سلامت، شرکتهای داروسازی و شرکای مرتبط بهمنظور دستیابی به حداکثر همکاری و اشتراک دادهها. |
شبکهای از 13 مؤسسه دانشگاهی و 24 شرکت متوسط و کوچک (SMEs) و 14 شرکت EFPIA[85] که شامل بخشهای اصلی زیر است: · مجمع عمومی که همه شرکا را ادغام میکند و مسئولیت تصمیم گیری نهایی را در مورد موضوعاتی که بر استراتژی کلی پروژهها تأثیر میگذارد، دارد. · کمیته راهبری که با عضویت کشورهای عضو تشکیل شده و مسئول تصمیمگیری در مورد موضوعاتی است که بر اجرای کلی پروژه تأثیر میگذارد. · کمیته اجرایی که مسئولیت رهبری علمی کلی پروژه و نظارت راهبردی را بر عهده دارد. · هماهنگ کنندههای بینسازمانی-کشوری که مسئول اطمینان از اجرای موفقیتآمیز اقدامات رصدخانه هستند. · - دفتر هماهنگی و مدیریت که بر عملیات روزانه تمرکز دارد. · - افسر مدیریت داده که بر بهرهبردای صحیح از دادهها و کنترل کیفیت آنها نظارت دارد. · هیئتهای مشورتی متشکل از کارشناسان و محققان که به ارائه مشاوره به نهادهای دولتی و خصوصی میپردازند. |
· ایجاد یک مدل مدیریت داده قوی که دسترسی شهروندان و متخصصان به دادههای بهداشتی استاندارد و ساختار یافته را برای تجزیه و تحلیل ممکن خواهد نمود تا در نتیجه آن: · پایگاه اطلاعاتی جامعی از دادهها و اطلاعات مرتبط با نظام سلامت ایجاد شود؛ · توسعه درمانهای جدید را که در نتایج گزارش بیماران بهدست آمده است، منعکس نماید؛ · کارآمدی سیستمهای مراقبت بهداشتی بیشتر شود؛ · ارتباط ذینفعان و تصمیمگیران حوزه سلامت تقویت گردد؛ · تحقق سیاستگذاری مبتنی بر شواهد در نظام سلامت محقق شود. |
جمعآوری دادهها، تجزیه و تحلیل و به اشتراک گذاشتن شواهد بهمنظور ایجاد بینشی کلنگر در زمینه تصمیمات بالینی و مراقبتهای بهداشتی با تمرکز بر روشهای درمان و داروهای مصرفی. |
یک نهاد و غیرانتفاعی که بهمنظور تأمین مالی به کمیسیون اروپا و فدراسیون صنایع و انجمنهای دارویی اروپا (EFPIA[86]) وابستهاست. |
رصدخانه پیامدهای سلامت[87] |
8 |
|
|
این رصدخانه یک پایگاه اطلاعاتی از دادهها، اطلاعات، چالشها و گزارشات تحلیلی و تفسیری است که هدف آن آگاهسازی، توانمندسازی و همراهسازی ذینفعان در زمینه حکمرانی چند سطحی و چارچوبهای مدیریت و تأمین مالی محلی است. |
· طراحی یک پایگاه اطلاعاتی از مجموعهای از دادهها شاخصهای مرتبط با 135 کشور را در سراسر جهان در زمینه حکمرانی چند سطحی و چارچوبهای مدیریت و تأمین مالی محلی. · طراحی پروفایل کشورهای عضو حاوی اطلاعات کمی و کیفی در مورد: 1. شاخصهای اساسی اجتماعی-اقتصادی؛ 2. ویژگیهای اصلی چارچوب حاکمیت چند سطحی؛ 3. سازماندهی سرزمینی؛ 4. مسئولیتهای دولت محلی؛ 5. امور مالی دولت محلی؛ 6. مخارج و درآمد دولت محلی؛ 7. قوانین مالی دولت محلی؛ 8. تأثیر بحران COVID-19 بر سازمان و امور مالی مقامات محلی و منطقهای. · طراحی یک ابزار تجسم داده که به کاربران این امکان را میدهد تا دادهها را به روشی تعاملی و شهودی بررسی کنند. · گزارش ترکیبی از دادهها و تحلیلهای قابل مقایسه بینالمللی را برای 135 کشور که بینشهایی را درباره راههای تقویت انعطافپذیری مالی محلی ارائه میکند. · برگزاری کنفرانسها و رویدادهای آموزشی و ترویجی. |
شبکهای بالغ بر 139 نماینده از کشورهای مختلف که شامل دانشگاهها، مراکز تحقیقات، دولتها و نهادهای خصوصی هستند و در زمینه حکمرانی چند سطحی و چارچوبهای مدیریت و تأمین مالی محلی فعالیت مینماید. |
هدف این رصدخانه افزایش دانش و ترویج گفت و گو در مورد حکمرانی چند سطحی مدیریت و تأمین مالی محلی در سراسر جهان، با جمعآوری و تجزیه و تحلیل دادهها و اطلاعات استاندارد شده و با هدف: 1. تسهیل دسترسی به دادهها و اطلاعات استاندارد، قابلاعتماد، شفاف و قابل مقایسه در مورد ساختار دولت، امور مالی و سرمایهگذاری؛ 2. شناسایی چالشهای پیش روی دولتهای محلی از نظر ظرفیت و تأمین مالی و سیاستگذاری در همه سطوح دولت در زمینه حکمرانی چند سطحی و تأمین مالی محلی؛ 3. ایجاد شبکههای از دولتهای جهان بهمنظور اشتراک دانش و یادگیری جمعی. |
طراحی یک پایگاه اطلاعاتی از دادهها، اطلاعات و تجزیه و تحلیلها در زمینه حکمرانی چند سطحی و چارچوبهای مدیریت و تأمین مالی محلی. |
نهاد مشترک سازمان همکاری و توسعه اقتصادی و شهرهای متحد و دولتهای محلی[88] [89]. |
https://www.sng-wofi.org/ |
رصدخانه جهانی در امور مالی و سرمایهگذاری دولت محلی[90] |
9 |
|
این رصدخانه در اصل یک مرکز تحقیقاتی است که هدف اصلی آن انتشار مطالعات علمی در زمینه حقوق کیفری و اقتصادی در اروپا و سراسر جهان است. |
· انتشار گزارشات علمی و حمایت از پایان نامه دکتری و پسا دکتری. · ارائه خدمات و توسعه محصولات به اشخاص حقیقی و حقوقی بهویژه تهیه مطالعات حقوقی و کیفری. · تدوین پیشنهادها برای تنظیم قانونگذاری مسائل اقتصادی، جزایی و حقوق تطبیقی به اتحادیه اروپا. · برگزاری سخنرانیهای علمی، کارگاههای آموزشی، کنفرانسها، سمینارها و رویدادهای حضوری و مجازی. |
این مرکز شامل دو تیم حقوق اقتصادی و حقوق کیفری است که برای تحقق اهداف خود، بخشهای زیر را بهعنوان زمینههای اصلی تحقیقاتی تعریف کرده است: · کسب و کار - حاکمیت شرکتی - توسعه پایدار · سیاست تجاری مشترک - سرمایهگذاری · منافع اقتصادی عمومی · حقوق کیفری مالی - پولشویی · حقوق مظنون - متهم |
· تسهیل دسترسی اعضای اتحادیه اروپا به مطالعات و تحقیقات مرتبط با حقوق کیفری و اقتصادی. · ارائه پیشنهادهای قانونی برای اجرای بهتر چارچوب قانونی اتحادیه اروپا در زمینه حقوق کیفری و اقتصادی. · همکاری با حوزههای فراقانونی مانند علومسیاسی، دیپلماسی و اقتصاد با هدف انجام مطالعات بینرشتهای. |
مأموریت مرکز اروپایی حقوق کیفری و اقتصادی، ترویج تحقیق و همچنین انتشار دانش علمی در مورد مسائل حقوق کیفری و اقتصادی تطبیقی بینالمللی و اروپایی است. |
گروه مطالعات بینالمللی، اروپایی و منطقهای دانشگاه پانتیون[91]. |
https://ececril.panteion.gr/ |
مرکز اروپایی حقوق کیفری و اقتصادی [92] |
10 |
|
این رصدخانه، در اصل شبکهای از دولتهای محلی است که هدف آن اشتراکگذاری دادهها و اطلاعات مرتبط با ظرفیتهای مالی و سرمایهگذاری دولتهای محلی است
|
· انتشار خلاصههای سیاستی از وضعیت شاخصهای دولت محلی در سراسر جهان. · انتشار گزارشاتی از عوامل موفقیت دولتهای محلی در سراسر جهان ما از دولتهای محلی در سراسر جهان. · طراحی پروژههای تحقیقاتی و عملیاتی همچون "تحلیل عوامل موفقیت سیاستهای عمومی اختصاص یافته به تأمین مالی با تمرکز بر منابع مالی دولتهای محلی". |
_ |
· ارائه ابزارهای مناسب با امکانات به دولتهای محلی و منطقهای. · ارتقا مشارکت دولتهای محلی و منطقهای در بحثهای جهانی در مورد تأمین مالی توسعه و حمایت از توزیع عادلانهتر درآمدهای ملی. · ترویج گفتگو و مشارکت بین دولتهای محلی و دولتهای ملی، مؤسسات بینالمللی و دانشگاهیان. |
اشتراکگذاری دادههای قابلاتکا و قابل مقایسه در مورد شاخصهای دولت محلی و امور مالی داخلی برای درک بهتر ظرفیتهای مالی و سرمایهگذاری دولتهای محلی، افزایش پاسخگویی و شفافیت و همچنین ارتقأ اعتماد شهروندان.
|
نهاد مشترک کمیسیون اروپا و شهرهای متحد و دولتهای محلی[93] [94]. |
http://www.uclg-localfinance.org |
رصدخانه جهانی در امور مالی محلی[95] |
11 |
|
این رصدخانه نیز در قالب یک شبکه سازمانی فعالیت دارد که هدف آن تقویت و نمایش پتانسیل نهادهای مدنی در ترویج حکمرانی خوب در بخش خصوصی و همکاری در سیاستگذاریهای ملی است. |
· ایجاد یک پلتفرم رایگان و باز که در آن سازمانهای مدنی میتوانند با ایجاد یک نمایه آنلاین به شبکه این پلتفرم بپیوندند. · سازماندهی و برگزاری رویدادهای مجازی / حضوری برای تسهیل یادگیری، ایجاد تخصص و به اشتراکگذاری دانش. · ایجاد پایگاه اطلاعاتی دادهها، اطلاعات و اسناد مرتبط. · اطلاعیهها و اخبار · ایجاد سامانهای برای مقایسه ابتکارات منطقهای و مقررات ملی در زمینه حمایت از همکاری جامعه مدنی در تصمیمگیریهای دولتی |
· امنیت و توسعه؛ · حاکمیت و اصلاحات امنیتی؛ · حقوق بشر؛ · حقوق کار؛ · حقوق فردی و اجتماعی؛ · تحلیل داده · مسائل زیستمحیطی. |
· تبادل تجربیات، چالشها و شیوههای اثربخش در زمینه مشارکت جامعه مدنی در تصمیمگیریهای سیاستی. · ظرفیتسازی برای جامعه مدنی و ارائه راههای عملی برای افزایش تعامل بین سازمانهای مدنی. · ایجاد شبکهای قوی و تقویت گفتگو بین سازمانهای مدنی بهمنظور شناسایی راههای عملی برای بهبود و تقویت نظارت بر امنیت خصوصی. · تهیه بانک اطلاعاتی از مکانیسمهای نظارتی ملی، منطقهای و بینالمللی. · افزایش آگاهی در مورد ماهیت و چالشهای مقررات امنیتی خصوصی، و همچنین ارتقای امنیت و حقوق بشر. |
شبکهای از نهادهای آفریقایی[96] (CSOs) است که بهدنبال به اشتراک گذاشتن دانش و تقویت ظرفیت سازمانی خود برای ترویج حکمرانی خوب در بخش خصوصی است. |
شبکهای از نهادهای مدنی آفریقایی. |
https://www.observatoire-securite-privee.org/en/content/observatory |
رصدخانه حکمرانی امنیت خصوصی[97] |
12 |
|
اقدام اصلی این رصدخانه شامل شناسایی موضوعات کلیدی سیاستهای اجتماعی در اروپا از طریق تحقیقات تطبیقی و توسعه پروژهها؛ انتقال دانش از طریق کارگاهها، سمینارها و مشاوره در زمینه سیاست؛ و ایجاد ظرفیت از طریق تعامل با بازیگران مختلف در سطوح مختلف حکمرانی است. |
· ایجاد شبکهای از محققان بینالمللی و تحلیلگران سیاست. · طراحی، هماهنگسازی و اجرای پروژههای تحقیقاتی و عملیاتی. · شبیهسازی سیاستگذاریهای اجرا شده، برنامهریزیشده یا فرضی برای تحلیل تأثیر مالی و اجتماعی آنها، مانند تأثیر آنها بر بودجه عمومی، نابرابری درآمد و فقر استفاده. · برنامهریزی، نظارت و ارزیابی طرحها، سیاستها و برنامههای رفاه اجتماعی در سطوح مختلف حکمرانی (بهعنوان مثال در سطح محلی، منطقهای، ملی و بینالمللی). · استفاده از طیف گستردهای از روشهای علمی در راستای ایجاد گزارشات تحلیلی و تفسیری. |
فعالیتهای تحقیقاتی در مرکز در سه تیم تحقیقاتی، تیم اشتغال و تحرک نیروی کار، تیم حمایت اجتماعی و تیم بهداشت و مراقبت سازماندهی شدهاست. |
· تقویت همکاری بین دولتها و سازمانها در زمینه رفاه اجتماعی است. · امضا تفاهم نامههایی برای ایجاد و تعمیق همکاری در حوزه سیاستهای اجتماعی. · ارائه علوماجتماعی کاربردی و تحقیقات تجربی تطبیقی. · ایجاد شواهدی برای سیاستگذاری اجتماعی. |
تقویت همکاری در رفاه اجتماعی بین دولتها و سازمانها است. |
یک سازمان بین دولتی وابسته به سازمان ملل. |
رصدخانه اروپایی وضعیت اجتماعی[98] |
13 |
|
|
این رصدخانه به عنوان یک نهاد تحقیقاتی و بهعنوان بازوی مشورتی سیاستگذاران در زمینه تصمیمگیری در مورد مهاجرت عمل میکند. |
· اخبار و تفسیر: تفسیر تخصصی در مورد اخبار و مسائل جاری مهاجرت. · جلسات توجیهی: تجزیه و تحلیل بهروز روندها و تأثیرات مهاجرت. · نمودارها: جداول، نمودارها و نقشههایی که آخرین دادههای مهاجرت را توضیح میدهند. · طراحی شواهدی برای سیاستگذاری: گزارشات و تحقیقات شواهد محور در زمینه سیاست عمومی مرتبط با مهاجرت. · گزارشها: ارائه گزارشات تحلیلی. |
_ |
هدف رصدخانه مهاجرت اطلاعرسانی به رسانهها، شهروندان و سیاستگذاران در زمینه موضوعات مرتبط با مهاجرت در انگلستان است. |
تجزیه و تحلیل بیطرفانه، مستقل، معتبر و مبتنی بر شواهد از دادههای مهاجرت و مهاجران در انگلستان. |
دانشگاه آکسفورد با تأمین مالی از مؤسسات خیریه همچون بنیاد پل هملین[99]. |
https://migrationobservatory.ox.ac.uk/ |
رصدخانه مهاجرت[100] |
14 |
|
این رصدخانه بهعنوان یک نهاد دانشی فعالیت مینماید که هدف آن گردآوری و تولید دانش در زمینه بحرانهای معاصر برای علاقهمندان است. |
· انتشار طیف وسیعی از مقالات در زمینه بحرانهای بینالمللی معاصر و رویدادهای مهم. · انتشار اخبار و اطلاعیهها در زمینه اقدامات رصدخانه. · طراحی یک مجله اختصاصی برای انتشار مقالات در زمینه موضوعات مورد بررسی. |
بررسی بحرانها و چالشهای معاصر در طیف وسیعی از موضوعات شامل: عدالت اجتماعی، شکاف جنسیتی، جوانان، مشکلات محیطی و تغییرات آب و هوایی، مسائل سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرقهای و غیره. |
هدف این نهاد این است که کلید درک بهتر بحرانهای معاصر در سراسر جهان را از نقطهنظر عملی در اختیار خوانندگان قرار دهد. |
حمایت از رویکردهای بینرشتهای برای مقاله با بحرانها و چالشهای معاصر در سراسر جهان. |
دپارتمان علومسیاسی و روابط بینالملل دانشگاه سنت لوئیس[101]. |
https://crisesobservatory.es/ |
رصدخانه بحرانهای معاصر[102] |
15 |
پس از بررسی تعدادی از رصدخانههای فعال در زمینه خط مشی عمومی و موضوعی، در این بخش به ارائه اطلاعات جامع در زمینه کارکردهای اجرای و عملیاتی رصدخانههای پرداخته خواهد شود.
بررسیهای انجامشده نشان از آن دارد که رصدخانهها را میتوان بر اساس ماهیت نهادی که رصدخانه را اداره میکند، موضوعاتی که در آن پوشش دادهمیشود، محدوده جغرافیایی آن و مخاطبان خروجیهای منتشر شده توسط آن، بهشکل 12 دستهبندی کرد.
شکل 12. گستره رصدخانههای خط مشی
بررسی رصدخانههای حکمرانی نشان از آن دارد که بهدلیل اهمیت استقلال و غیر سیاسی بودن فعالیت این نهادها، عموم آنها توسط دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی مدیریت میشوند. لیکن از آنجا که دسترسی به طیف گسترده دادهها و اطلاعات برای اجرای مأموریت این نهادها نیازمند حمایت قانونی از عملکرد آنها است، معمولاً یک نهاد دولتی همچون وزراتخانهها و کمیتههای پارلمانی بهعنوان سهامداران این رصدخانهها در نظر گرفته میشوند تا با حمایت از فعالیتهای آنان، دسترسی به منابع مورد نیاز را برای این نهادها تسهیل نماید. آنچه در ساختار رصدخانههای خط مشی بهویژه مواردی که اخیراً تأسیس شدهاست مشاهده میشود، فعالیت شبکهای و فرا نهادی این رصدخانهها میباشد. از آنجا که خط مشیهای کلان و ملی کاملاً ماهیت بینرشتهای دارند، همکاری نهادهای مختلف با تخصصهای متفاوت اقدامات رصدخانه را با قدرت و کیفیت بیشتری پیشخواهد برد.
اکثریت این رصدخانهها، با تمرکز بر مسائل یک کشور فعالیت مینماید لیکن تمامی آنها بخش ویژهای را برای بررسی عملکرد سایر کشورها در نظر میگیرند تا علاوه بر ایجاد بینشی برای تصمیمگیران و سایر ذینفعان نسبت به عملکرد سایر کشورها، امکان بررسی عوامل موفقیت / شکست آنها را فراهم نموده و از این منظر توسعه رصدخانه خود را تسهیل نمایند.
آخرین مسئلهای که در زمینه گستره ماهیتی رصدخانههای خط مشی باید مورد توجه قرار گیرد، تمرکز این نهادها بر خط مشی برای طیف گستردهای از موضوعات و یا یک موضوع تخصصی است. تصمیمگیری در این زمینه کاملاً به مأموریت رصدخانه بستگی دارد لیکن طیف گستردهای از مسائل را تحتتأثیر قرار میدهد.
5-2. مأموریت، اهداف و اقدامات رصدخانههای خط مشی
مأموریت و اهداف یک سازمان، بهترتیب، هویت سازمان و اقدامات لازم در راستای رسیدن به این هویت را نشانمیدهد. بررسی رصدخانههای حکمرانی و خط مشی نشان از آن دارد که گستره مأموریت و مخاطبان آنها را میتوان در قالب شکل 13 جمعبندی نمود. جزئیات اقدامات متناظر به تناسب نوع مأموریت نیز در ادامه مورد بررسی قرار گرفته است.
5-2-1. خط مشیگذاری و تصمیمگیری مبتنی بر شواهد
هدف اصلی مدنظر در راستای این مأموریت، فعالیت در به عنوان یک " بازوی مشورتی برای ارتقأ کیفیت تصمیمگیری" میباشد که در این راستا، اقدامات زیر شناساییشده است:
شکل 13. تنوع و گستردگی مأموریت و مخاطبان هدف رصدخانههای خط مشی
|
سیاستگذاری مبتنی بر شواهد |
|
· سیاستمداران و دولتمردان · نهادهای دولتی |
|
آموزش و توانمندسازی |
|
· جامعه تحقیقاتی و دانشی · جامعه سیاستگذاران · شهروندان
|
|
پلتفرم مطالعاتی، اطلاعاتی و دانشی |
|
· سیاستمداران و دولتمردان · نهادهای دولتی و خصوصی · مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی · شهروندان
|
|
شبکهسازی |
|
· تمامی ذینفعان درگیر در مسائل |
|
ارتقأ شفافیت و مشارکت عمومی |
|
· شهروندان · جامعه مدنی |
هدف اصلی مدنظر در راستای این مأموریت، "طراحی نهادی برای تمرکز تخصصی بر مسائل و چالشهای مهم" میباشد که در این راستا، اقدامات زیر شناساییشده است:
|
افزایش پاسخگویی، شفافیت و ارتقاء مشارکت عمومی |
5-2-3. فعالیت بهعنوان یک پلتفرم مطالعاتی، اطلاعاتی و دانشی
هدف اصلی مدنظر در راستای این مأموریت، "جمعآوری، یکپارچهسازی و استانداردسازی دادهها و اطلاعات" میباشد که در این راستا، اقدامات زیر شناساییشده است:
هدف اصلی مدنظر در راستای این مأموریت، " گرد هم آوردن ذینفعان و بهرهمندی از پتانسیل آنها" میباشد که در این راستا، اقدامات زیر شناساییشده است:
5-2-5. افزایش پاسخگویی، شفافیت و ارتقا مشارکت عمومی
هدف اصلی مدنظر در راستای این مأموریت، " افزایش پاسخگویی، شفافیت و ارتقا مشارکت عمومی" میباشد که در این راستا، اقدامات زیر شناساییشده است:
نکته حائز اهمیت در زمینه 5 مأموریت بیانشده، تمرکز بیشتر رصدخانه بر پوشش چند نوع مأموریت متمایز است. بهعنوان مثال، بسیاری از نهادهای تحت بررسی، در کنار فعالیت بهعنوان بازوی مشورتی خط مشیگذاران در راستای تصمیمگیری مبتنی بر شواهد، بهعنوان یک پلتفرم مطالعاتی، اطلاعاتی و دانشی نیز فعالیت مینمایند. بهطور کلی میتوان بیان نمود که امروز، تمرکز بر پتانسیل شهروندان، جامعه مدنی و مراکز تحقیقاتی، بهصورت ویژه در راستای حل مسائل حکمرانی مورد توجه دولتها قرار گرفته است.
5-3. مؤلفهها، فرایندها و ساختار رصدخانههای خط مشی
مشخص نمودن مؤلفهها و فرآیندها یکی از بخشهای مهم در طراحی رصدخانه است که کاملاً ساختار آن را تحتتأثیر قرار میدهد. با وجود آنکه این رصدخانهها دارای مأموریتها و اهداف متفاوتی هستند لیکن آنچه مشخص است، بهرهمندی آنان از دادهها و اطلاعات منابع اطلاعاتی متفاوت برای تسهیل تصمیمگیریهای کلان و چند بعدی است. از اینرو میتوان با وجود مأموریت و اهداف متفاوت رصدخانههای حکمرانی که در بخشهای قبلی بیان شد، فرآیند کلی ارائه شده در شکل 14 را بهعنوان فصل مشترک تمامی رصدخانههای خط مشی در نظر گرفت.
شکل 14. مؤلفهها / فرایندهای رصدخانههای خط مشی
|
گردآوری و تولید داده |
|
· دادههای رسانههای اجتماعی · نظرسنجی · رصد خبرگزاریهای داخلی/خارجی · افکارسنجی · بهرهمندی از پایگاههای اطلاعاتی · افکارسنجی
|
|
پردازش و تحلیل داده |
|
· دادهکاوی · متنکاوی · مصورسازی · یادگیری ماشین · هوش مصنوعی
|
|
انتشار گزارشات، دادهها و اطلاعات |
|
· انتشار گزارشات تحلیل/تفسیری · اشتراک دانش · تهیه گزارشات سیاستی · تواندمندسازی · اشتراک دادهها و اطلاعات
|
نخستین گام در فعالیت رصدخانههای حکمرانی، تولید و یا گردآوری دادهها و اطلاعات است. امروزه با توجه به گستردگی دادههای موجود همچون دادههای رسانههای اجتماعی و خبری، دادههای دولتی، کلان دادهها، دادههای حاصل از افکارسنجی و نظرسنجی و غیره، این بخش از فعالیت رصدخانهها کاملاً بهصورت مشارکتی و با بهرهمندی از امکانات سایر نهادهای دولتی، خصوصی و مراکز تحقیقاتی انجاممیشود. همچنین، برخی از رصدخانهها همچون رصدخانه خط مشی جوامع کانادا[103]، امکان جمعآوری دادههای در دسترس شهروندان را نیز فراهم نمودهاست. بهطور کلی آنچه که در زمینه گردآوری و تولید داده در رصدخانههای حکمرانی به وضوح قابل بیان است، اهمیت استفاده از طیف وسیعی از دادهها و اطلاعات است که تحلیلهای میان رشتهای و چندبعدی را ممکن میسازد. همچنین، نکته بعدی در باب این مرحله، اهمیت همکاری با سایر نهادها در زمینه بهرهمندی از دادهها و اطلاعات در دسترس آنها است.
شکل 15. بخشهای اصلی رصدخانههای خط مشی
گام دوم از فرآیند اصلی رصدخانهها، تحلیل اطلاعات و دادههای جمعآوری شدهاست. به تناسب هدف رصدخانهها، اعم از توانمندسازی و اطلاعرسانی، مسئلهشناسی، تحلیل روند و شناسایی مسائل آینده، خط مشی و غیره، ابزارهای نوین و متعددی وجود دارند که به تناسب نوع دادههای در دسترس و اهداف رصدخانهها میتوانند تحلیلها مدنظر را برای مخاطبان ارائه دهند. آنچه در این بخش از فرآیند نیز مشاهده میشود، بهرهمندی از پتانسیل شهروندان و مؤسسات تحقیقاتی و دانشگاهها در زمینه تحلیل دادهها و اطلاعات است. تقریباً تمامی رصدخانهها تحت بررسی، زمینهای را برای عموم شهروندان مهیا نمودهاند تا با دسترسی آزاد به اطلاعات و داهها، تحلیلهای مدنظر خود را برای رصدخانه ارسال نمایند. همچنین، اکثریت رصدخانههای تحت بررسی، علاوه بر تیمهای تحلیلگر خود، از همکاری مؤسسات تحقیقاتی و دانشگاهها نیز بهمنظور تحلیل دادهها و ارائه شواهد مبتنی بر داده بهره میبرند.
در نهایت، گام نهایی در فرآیند اصلی رصدخانهها، اشتراک گزارشات تحلیلی و تفسیری در نتیجه بهرهمندی از دادهها و اطلاعات است. رصدخانههای تحت بررسی، طیف گستردهای از خروجیها را به تناسب مخاطبان هدف خود تهیه مینماید تا اطمینان حاصل نمایند که خروجیهای منتشر شده برای تمامی مخاطبان از شهروندان گرفته تا مقامات دولتی قابل بهرهبرداری میباشد.
اگر چه ساختار رصدخانهها کاملاً وابسته به مأموریت و حوزه فعالیت آنان است لیکن بخشهای ارائه شده در شکل 15 را میتوان بهعنوان بخشهای اصلی این نهادها ذکر نمود.
5-4. گستره تولیدات و خروجیهای رصدخانههای خط مشی
رصدخانههای حکمرانی و خط مشیگذاری دارای خروجیهای متنوعی هستند که در شکل 16 ارائه شدهاست. این خروجیها میتواند بهصورت عمومی و یا با دسترسی محدود در اختیار شهروندان و نهادهای دولتی و خصوصی قرار گیرد.
شکل 16. گستره تولیدات و خروجیهای رصدخانههای خط مشی
مهمترین چالش این نهادها، استفاده از گزارشات ساده و قابل استفاده برای شهروندان است. بخشی دیگر از رصدخانهها، دارای مخاطبانی با دانش تخصصی هستند. گزارشات و خروجیهای این رصدخانههای باید مقامات را در انجام و اجرای بهتر مسئولیتهایشان یاری نماید. از اینرو باید از نیروهای متخصص در راستای ارائه تحلیلهای مناسب استفاده نمایند. در نهایت، رصدخانههایی نیز وجود دارند که تنها برای کاربردهای داخلی یک سازمان عمدتاً دولتی تأسیسشدهاند. هدف این رصدخانهها تسهیل فرآیندهای تصمیمگیری داخلی مقامات است و محصولات آن عمدتاً برای استفاده محدود و موقتی سازمان است.
همان طور که در ابتدای گزارش نیز ارائه شد، برخی از کارکردهای مرتبط با رصدخانه حکمرانی و خط مشی هم اکنون نیز در بخشهای مختلف مرکز پژوهشهای مجلس، نظیر دادهکاوی و افکارسنجی در حال انجام است. لیکن کارایی رصدخانههای حکمرانی در نتیجه بهرهمندی از طیف گستردهای از اطلاعات و دادهها و بررسی نتایج حاصل از تحلیل آنها بهصورت سیستمی و کلنگر است. از اینرو چارچوب پیشنهادی ارائه شده در شکل 17 بهعنوان طرح پیشنهادی رصدخانه حکمرانی و قانونگذاری قوه مقننه ارائه میگردد.
با توجه به یکی از مأموریتهای مجلس شورای اسلامی در زمینه قانونگذاری، به نظر میرسد مأموریتهای رصدخانه حکمرانی و قانونگذاری قوه مقننه را میتوان "ارتقأ کیفیت قانونگذاری و سیاستگذاری شواهد محور"، "ارتقأ شفافیت و مشارکت عمومی" و "آموزش و توانمندسازی" معرفی نمود. در راستای اجرای موفق مأموریتهای مذکور نیاز است تا شبکهای از نهادهای سیاستگذار، نوآور، دانشمحور و اطلاعاتی گرد هم آیند. بر این اساس پیشنهاد میگردد، رصدخانه حکمرانی و قانونگذاری قوه مقننه بهعنوان نهادی ذیل مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی فعالیت نماید تا در کنار بهرهمندی از بدنه دانشی مرکز پژوهشهای مجلس، بتواند دیدگاه سیاستمداران را نیز در نظر بگیرد. از آنجایی که بررسی رصدخانههای موفق نشان از همکاری بین نهادی در این مراکز دارد، پیشنهاد میگردد تا از پتانسیل "کنسرسیوم و شبکه مراکز پژوهشی راهبردی"، شامل مرکز بررسیهای استراتژیک ریاست جمهوری، پژوهشگاه قوه قضاییه و پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام استفاده گردد.
از آنجا که خوراک اصلی این نهادها، دادهها و اطلاعات هستند، نیاز است تا علاوه بر بهرهگیری از بخشهای افکارسنجی و دادهکاوی مرکز پژوهشهای مجلس در زمینه دادهها و اطلاعات در دسترس آنان، سازوکاری طراحی گردد که دسترسی و بهرهمندی از سایر منابع اطلاعاتی دیگر همچون دادههای رسانههای اجتماعی، دادههای دولتی، دادههای نهادهای دانشی و تحقیقاتی، دادههای حاصل از رصد کارایی قوانین و غیره ممکن گردد. هم اکنون در دولت سامانهای با عنوان "سامانه ملی کاتالوگ و مجموعه دادههای باز و کاربردی دولت" به آدرس https://data.gov.ir/ راهاندازی شدهاست که در شروع کار رصدخانه میتوان موقتاً از این سامانه برای بهرهمندی از دادههای تولید شده توسط نهادهای دولتی بهره برد. لیکن پیشنهاد میگردد چنین سامانهای با هدف ایجاد یک پایگاه اطلاعاتی جامع برای رصدخانه راهاندازی شود.
شکل 17. طرح پیشنهادی رصدخانه حکمرانی و قانونگذاری قوه مقننه
|
سیاستگذاری مبتنی بر شواهد ü سیاستمداران ü نهادهای دولتی
|
|
ارتقأ شفافیت و مشارکت عمومی ü شهروندان ü جامعه مدنی
|
|
رصدخانه حکمرانی و قانونگذاری قوه مقننه (گستره جغرافیایی ملی) |
|
آموزش و توانمندسازی ü جامعه تحقیقاتی و دانشی ü جامعه سیاستگذاران ü شهروندان
|
|
|
|
مرکز پژوهشهای مجلس |
|
اندیشکدههای حکمرانی و قانونگذاری |
|
کنسرسیوم و شبکه مراکز پژوهشی راهبردی |
|
|
|
گردآوری و تولید داده · دادههای حاصل از نظرسنجی و افکارسنجی · دادههای رسانههای اجتماعی · دادههای دولتی · دادههای نهادهای دانشی و تحقیقاتی · دادههای حاصل از رصد کارائی قوانین
|
|
پردازش و تحلیل داده · شبیهسازی · هوش مصنوعی · دادهکاوی · مصورسازی · علوم شناختی و رفتاری |
|
انتشار گزارشات، دادهها و اطلاعات · گزارشات تحلیلی و تفسیری · مقالات علمی · خلاصههای سیاستی · پیشنهادات قانونی · طراحی پایگاههای اطلاعاتی و دانشی
· |
|
ارائه توصیههای سیاستی
|
|
طراحی شاخصهای سنجش کیفیت حکمرانی و قانونگذاری
|
|
نظارت و ارزیابی و تحلیل روند تغییر و تحولات
|
|
رصد، مسئلهیابی، روندشناسی و آیندهپژوهی
|
در زمینه اجراییسازی مأموریت رصدخانه در زمینه آموزش و توانمندسازی و تحلیل دادهها و اطلاعات نیاز است تا بهصورت ویژه از اندیشکده حکمرانی و قانونگذاری مرکز پژوهشهای مجلس استفاده گردد. از آنجا که تحلیل دادهها و اطلاعات نیازمند طیف گستردهای از علوم نوین همچون شبیهسازی، هوشمصنوعی، دادهکاوی، علوم شناختی و رفتاری و غیره میباشد، میتوان از این طریق از پتانسیل دانشگاههای کشور بدینمنظور استفادهکرد. از سوی دیگر، در زمینه توانمندسازی ذینفعان برای بهرهمندی صحیح از خروجیهای رصدخانه نیز میتوان کارگاههای آموزشی و توانمندسازی را با کمک این شبکه برگزار نمود.
در نهایت، در زمینه ارتقأ شفافیت و مشارکت عمومی توصیه میگردد تا در گام نخست با انتشار خروجیهای متنوع و قابل درک برای عموم شهروندان، تلاش گردد تا ضمن آگاهسازی جامعه نسبت به اقدامات مجلس شورای اسلامی، بستری فراهم گردد تا شهروندان و جامعه مدنی به مشارکت ترغیب گردند. در ادامه و بهمنظور نیل به سطح مترقیتر مشارکت، میتوان در زمینه سنجش کارایی قوانین و احصا اطلاعات نیز از مشارکت شهروندان بهره برد.
نتیجهگیری و ارائه توصیههای سیاستی
در این گزارش، به سنخ شنا سی انواع رصدخانههای فعّال در زمینه خط مشی و حکمرانی و بررسی ابعاد مختلف فعالیت و عملکرد آنها پرداخته شدهاست. ماحصل بررسیهای انجامشده بیانگر گستردگی فعالیت این رصدخانهها در زمینه طراحی خطمشی و مداخله و زمینهای مختلف فعالیت آنها، اعم از اجرای پروژههای تحقیقاتی تا تحلیل دادهها و بررسی اطلاعات میباشد.
بهمنظور شناسایی ابعاد عملیاتی و اجرایی این نهادها، بررسی جامعی نسبت به شناختهشدهترین رصدخانههای فعال در زمینه خط مشی و حکمرانی عمومی و موضوعی در ایران و جهان انجام گرفت. ماحصل بررسیهای انجامشده، بیانگر این موضوع است که رصدخانههای خط مشی و حکمرانی با بهرهگیری از مشارکت و همکاری گسترده با نهادهای دانشی و اطلاعاتی، به رصد و تجزیه و تحلیل دادهها و اطلاعات میپردازند. نتیجه این اقدامات به انتشار بانکهای اطلاعاتی و گزارشات سیاستی و پژوهشی میانجامد که علاوه بر اینکه بینش جامعی را در اختیار مقامات دولتی قرار داده و کیفیت تصمیمات آتی آنان را ارتقا میدهد، اطلاعات گستردهای را نیز به شهروندان منتقل مینماید که میتواند تأثیر به سزایی در آگاهسازی جامعه نسبت به عملکرد نظام و ارتقا سرمایه اجتماعی داشتهباشد. اخیراً، تحلیل روندهای آینده و بررسی همپیوندی مسائل نیز در دستور کار رصدخانههای حکمرانی قرار گرفته است که کمک شایانی به طراحی برنامههای راهبردی برای کشورها خواهد نمود.
با توجه به کارایی قابل توجه راهاندازی رصدخانه حکمرانی و قانونگذاری قوه مقننه، مهمترین توصیهها و پیشنهادهای سیاستی برای طراحی این نهاد به شرح زیر است:
|
گزیده سیاستی / مدیریتی (پیامک منتخب) رصدخانه حکمرانی و قانونگذاری قوه مقننه میتواند با رصد و تحلیل دادهها و اطلاعات و احصا شواهد ناشی از واکاوی آنها، گام مهمی در تحول حکمرانی پارلمانی و ارتقا کیفیت و کارایی قانونگذاری، نظارت و وظایف نمایندگی داشتهباشد. |