بررسی اعتبارات وزارت آموزش و پرورش در قانون بودجه 1402 کل کشور

نوع گزارش : گزارش های راهبردی

نویسنده

کارشناس گروه آموزش و پرورش و فنی و حرفه ای دفتر مطالعات آموزش و فرهنگ مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی

چکیده
در گزارش حاضر به بررسی اعتبارات آموزش و پرورش در قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور و مقایسه آن با لایحه ارسالی از سوی دولت به مجلس پرداخته ایم تا ضمن گزارش جزئیات بودجه آموزش و پرورش در سال ۱۴۰۲، تغییرات صورت گرفته در لایحه بودجه عیان شود. بررسی ها نشان می دهد اعتبارات وزارت آموزش و پرورش با احتساب ردیف های متفرقه اعمال نشده (جدول ۹) به میزان ۲.۳۸۳.۵۸۰.۰۴۷ میلیون ریال (۲۳۸ هزار میلیارد تومان) می باشد که نسبت به لایحه بودجه ۰/۳۱ درصد (معادل ۷۴۳ میلیارد تومان) کاهش یافته است. این در حالی است که مجموع اعتبارات دستگاه های ذیل آموزش و پرورش (مندرج در جدول ۷ قانون بودجه) ۱/۲۴ درصد (معادل ۲۵۵۷ میلیارد تومان) نسبت به آنچه که در لایحه پیش بینی شده بود، افزایش داشته است اما به دلیل کاهش ۱۰/۱۸ درصدی (معادل ۳۳۰۰ میلیارد تومان) اعتبارات ردیف های متفرقه اعمال نشده (جدول ۹ قانون بودجه) سرجمع اعتبارات کاهشی است.
موضوعات

خلاصه مدیریتی

مطالعه قانون بودجه ۱۴۰۲ کل کشور که در جلسه علنی مورخ 1401/12/24 مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید، نشان‌ می‌دهد:

  • اعتبارات وزارت آموزش و پرورش با احتساب ردیف‌های متفرقه اعمال نشده (جدول ۹ قانون بودجه) به میزان 2.383.580.047 میلیون ریال (238 هزار میلیارد تومان) می‌باشد که نسبت به لایحه بودجه 0/31 درصد (معادل 743 میلیارد تومان) کاهش یافته‌ است.
  • سهم اعتبارات آموزش و پرورش از مصارف بودجه عمومی دولت با اعتبارات در نظر گرفته ‌شده در لایحه 11/05 درصد بوده که با اعمال تغییرات در مجلس شورای اسلامی به 10/53 درصد رسیده است که این به‌معنای کاهش 0/52 درصدی سهم آموزش و پرورش از مصارف بودجه عمومی دولت است.
  • مجموع اعتبارات دستگاه‌های ذیل آموزش و پرورش (مندرج در جدول ۷ قانون بودجه) 1/24 درصد (معادل 2557 میلیارد تومان) نسبت به آنچه که در لایحه پیش‌بینی شده بود، افزایش داشته است اما به‌دلیل کاهش 10/18 درصدی (معادل 3300 میلیارد تومان) اعتبارات ردیف‌های متفرقه اعمال نشده (جدول ۹ قانون بودجه) سرجمع اعتبارات وزارت آموزش و پرورش کاهشی است.
  • بیشترین میزان افزایش درصدی بودجه به‌ترتیب در بودجه هزینه‌ای «سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور»، «فعالیت‌های پرورشی و امور تربیتی دانش‌آموزان»، «اجرای سند تحول بنیادین آموزش و پرورش» و «ستاد وزارت آموزش و پرورش» به میزان 223/37، 115/77، 114/55 و 85/11 درصد بوده است.
  • بیشترین میزان ریالی افزایش بودجه به‌ترتیب در بودجه هزینه‌ای ستاد وزارت آموزش و پرورش به میزان 1581 میلیارد تومان و بودجه هزینه‌ای «فعالیت‌های پرورشی و امور تربیتی دانش‌آموزان» و «اجرای سند تحول بنیادین آموزش و پرورش» هر‌کدام به میزان ۵۰۰ میلیارد تومان بوده است.
  • از بودجه «ادارات کل آموزش و پرورش استان‌ها» که عمدتاً صرف پرداخت حقوق و دستمزد می‌شود به میزان 0/51 درصد معادل 920 میلیارد تومان کاسته شده ‌است.

 

مقدمه

همه‌ساله با ارائه لایحه بودجه از‌سوی دولت به مجلس شورای اسلامی تحلیل‌ها و گزارش‌های بسیاری از‌سوی پژوهشگاه‌ها، اندیشکده‌ها و خبرگزاری‌ها منتشر می‌شود که به چند ‌و‌ چون بودجه و جزئیات تقسیم منابع مالی میان دستگاه‌های مختلف پرداخته می‌شود؛ اما پس از تصویب بودجه و ابلاغ آن با وجود تغییرات فراوان و بعضاً اساسی که در فرایند بررسی نمایندگان مجلس شورای اسلامی در بودجه اعمال می‌شود، دیگر کمتر شاهد گزارش‌های تحلیلی هستیم. در‌حالی‌که قانون ابلاغ شده به‌دلیل نهایی بودن به‌مراتب از لایحه اهمیت بیشتری دارد. از‌این‌رو در گزارش پیش‌رو تلاش شده ‌است نمایی از بودجه آموزش و پرورش در «قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور» که در جلسه علنی مورخ 1401/12/24 مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید، ارائه و تفاوت‌های آن با لایحه اولیه بودجه احصاء شود.

 

الف) نمای کلی بودجه آموزش و پرورش

براساس قانون بودجه ۱۴۰۲ کل کشور، اعتبارات وزارت آموزش و پرورش با احتساب ردیف‌های متفرقه اعمال نشده (جدول ۹ قانون بودجه) به میزان 2.383.580.047 میلیون ریال (238 هزار میلیارد تومان) می‌باشد که نسبت به لایحه بودجه 31/0 درصد کاهش یافته ‌است؛ آن‌طور که نمایان است این کاهش به‌دلیل کاهش اعتبارات ردیف‌های متفرقه اعمال نشده به میزان 18/10 درصد بوده و مجموع اعتبارات دستگاه‌های ذیل آموزش و پرورش 1/24 درصد نسبت به آنچه که در لایحه پیش‌بینی شده بود، افزایش داشته است.

 

جدول ۱. اعتبارات آموزش و پرورش و سهم از مصارف بودجه عمومی دولت (میلیون ریال)

عنوان

لایحه ۱۴۰۲

قانون 1402

میزان تغییر

مصارف بودجه عمومی دولت

21,640,000,000

22.634.918.114

4/60

اعتبارات آموزش و پرورش (جدول 7)

2,066,809,047

2,092,379,047

1/24

اعتبارات ردیف‌های متفرقه اعمال نشده (جدول ۹)

324,201,000

291.201.000

-10/18

اعتبارات آموزش و پرورش با احتساب ردیف‌های متفرقه

2,391,010,047

2.383.580.047

-0/31

سهم اعتبارات آموزش‌ و پرورش از مصارف بودجه عمومی دولت

11/05

10/53

-0/52

 

 

سهم اعتبارات آموزش و پرورش از مصارف بودجه عمومی دولت نیز با اعتبارات در نظر گرفته‌ شده در لایحه 11/05 درصد بوده که با اعمال تغییرات در مجلس شورای اسلامی، به‌خصوص کاهش 10/18 درصدی اعتبارات ردیف‌های متفرقه اعمال نشده، به 10/53 درصد رسیده که این به‌معنای کاهش 0/52 درصدی سهم آموزش و پرورش از مصارف بودجه عمومی دولت است.

 

ب) بودجه آموزش و پرورش به تفکیک هزینه‌ای و تملک دارایی‌های سرمایه‌ای

مطابق آنچه که در جدول ۲ گزارش شده‌ است، با احتساب ردیف‌های متفرقه اعمال نشده مجموع اعتبارات هزینه‌ای آموزش و پرورش 2.249.197.642 میلیون ریال (معادل 224 هزار میلیارد تومان) و مجموع اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای 134.382.405 میلیون ریال (معادل 13 هزار میلیارد تومان) است که این میزان نشان ‌می‌دهد 94/36 درصد بودجه آموزش و پرورش هزینه‌ای و 5/64 درصد تملک دارایی‌های سرمایه‌ای است.

 

جدول 2. اعتبارات آموزش و پرورش به تفکیک هزینه‌ای و تملک دارایی‌های سرمایه‌ای (میلیون ریال)

عنوان

هزینه‌ای

تملک دارایی‌های سرمایه‌ای

لایحه 1402

قانون 1402

درصد تغییر

لایحه 1402

قانون 1402

درصد تغییر

اعتبارات جدول ۷

1.975.537.642

1,997,597,642

1/12

91.271.405

94,781,405

3/85

اعتبارات جدول ۹

266.000.000

251.600.000

-5/41

58.201.000

39.601.000

-31/96

کل

2,241,537,642

2.249.197.642

0/34

149,472,405

134.382.405

-10/10

مقایسه قانون ابلاغ شده با لایحه بودجه ۱۴۰۲ نشان ‌می‌دهد که عمده تغییرات در جدول ۹ و در اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای است که به‌دلیل کسر 18.600.000 میلیون ریال (1860 میلیارد تومان) از اعتبارات ردیف 9 به‌رغم افزودن 3.510.000 میلیون ریال (351 میلیارد تومان) به اعتبارات دستگاه‌ها در جدول 7 مجموعاً 10/10 درصد معادل 1509 میلیارد تومان کاهش یافته ‌است.

 

ج) درآمدهای اختصاصی آموزش و پرورش

همچنان که در جدول ۳ نیز قابل مشاهده است درآمدهای اختصاصی آموزش و پرورش در قانون بودجه نسبت به لایحه بودجه تغییری نداشته ‌است؛ اما تغییر اعتبارات دستگاه‌ها موجب شده‌ که سهم درآمدهای اختصاصی در کل اعتبارات دستگاه‌ها کاهش یابد که به‌معنای وابستگی بیشتر به منابع دولتی است؛ برای مثال درآمد اختصاصی سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان در لایحه 25/23 درصد از بودجه این سازمان را تشکیل می‌داده است که با افزایش 17 درصدی اعتبارات هزینه‌ای (جدول 5) این سهم به 21.66 درصد رسیده است.

جدول 3. درآمدهای اختصاصی دستگاه‌های وزارت آموزش و پرورش در لایحه بودجه ۱۴۰۲ (میلیون ریال)

شماره

طبقه‌بندی

عنوان دستگاه اصلی/اجرایی

لایحه 1402

قانون 1402

درآمد اختصاصی

کل اعتبارات

درصد از کل

درآمد اختصاصی

کل اعتبارات

درصد از کل

127500

وزارت آموزش و پرورش (ستاد)

1,413,000

31,691,200

4/46

1.413.000

47,501,200

2/97

127504

سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی

600,000

13,797,400

4/35

600.000

16,297,400

3/68

127512

سازمان مدارس غیردولتی و مرکز توسعه مشارکت‌های مردمی

280,000

1,653,366

16/94

280.000

1,653,366

16/94

127517

سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان

307,000

1,217,000

25/23

307.000

1,417,000

21/66

127542

دانشگاه شهید رجایی

430,000

2,650,084

16/23

430.000

2,900,084

14/82

127597

سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک

150,000

1,939,000

7/74

150.000

2,089,000

7/18

127750

دانشگاه فرهنگیان

27,497,680

41,572,681

66/14

27.497.680

42,222,681

65/12

127800

سازمان آموزش و پرورش استثنایی

1,161,500

4,007,500

28/98

1.161.500

4,407,500

26/35

128000

نهضت سوادآموزی

95,000

3,293,633

2/88

95.000

3,293,633

2/88

 

د) اعتبارات دستگاه‌های ذیل وزارت آموزش و پرورش

مقایسه میان اعتبارات دستگاه‌های ذیل وزارت آموزش و پرورش در قانون و لایحه بودجه ۱۴۰۲ کل کشور در جدول ۵ گزارش شده ‌است. مطابق این جدول تغییرات بودجه عمده دستگاه‌ها، به‌جز سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، در بخش اعتبارات هزینه‌ای بوده و اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای تغییری نداشته ‌است.

بودجه بخش‌هایی که دستخوش تغییر شده‌اند، به‌جز ادارات کل آموزش و پرورش استان‌ها، افزایشی بوده است؛ بودجه ادارات کل آموزش و پرورش استان‌ها به میزان 0/51 درصد یعنی 920 میلیارد تومان کاهش یافته‌ است و اما دستگاه‌هایی که بیشترین افزایش را در بودجه داشته‌اند، به‌شرح ذیل هستند:

- ستاد وزارت آموزش و پرورش: 85/11 درصد افزایش بودجه هزینه (معادل 1581 میلیارد تومان)،

- فعالیت‌های پرورشی و امور تربیتی دانش‌آموزان: 115/77 درصد افزایش بودجه هزینه‌ای (معادل 500 میلیارد تومان)،

- اجرای سند تحول بنیادین آموزش و پرورش: 114/55 درصد افزایش بودجه هزینه‌ای (معادل 500 میلیارد تومان)،

- سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور: 223/37 درصد افزایش بودجه هزینه‌ای و ۵ درصد افزایش بودجه تملک دارایی‌های سرمایه‌ای (مجموعاً معادل 480 میلیارد تومان).

 

 

ه) بررسی اعتبارات ردیف‌های متفرقه انتقال نایافته (جدول ۹ لایحه/ قانون)

تغییرات اصلی اعتبارات وزارت آموزش و پرورش که موجب کاهش سرجمع اعتبارات این دستگاه شده، در جدول ۹ لایحه/ قانون رقم خورده‌ است. مطابق جدول ۶ دو ردیف «بهسازی و نوسازی فضاهای آموزشی وزارت آموزش و پرورش» و «پاداش پایان خدمت بازنشستگان» تغییرات جدی داشته‌اند. بر‌اساس اطلاعات آمده اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای ردیف «بهسازی و نوسازی فضاهای آموزشی وزارت آموزش و پرورش» مجموعاً 1860 میلیارد تومان کاهش داشته است. همچنین با کاهش اعتبارات پاداش پایان خدمت بازنشستگان کل کشور از ۳۲ هزار میلیارد تومان به ۳۰ هزار میلیارد تومان، اعتبارات هزینه‌ای وزارت آموزش و پرورش نیز با اعمال سهم 80 درصدی از کل عدد در نظر گرفته ‌شده، 1600 میلیارد تومان کاهش یافته‌ است. در‌مجموع اعتبارات آموزش و پرورش در این جدول 3300 میلیارد تومان کاهش داشته است.

 

و) سرانه‌های دستگاه‌های منتخب

براساس بودجه تصویب شده و همچنین لایحه بودجه 1402، سرانه درآمد برای هر دانش‌آموز و جمعیت مخاطب دستگاه‌های منتخب در جدول ذیل گزارش شده‌ است. مطابق اطلاعات آمده سرانه هر دانش‌آموز با احتساب کل اعتبارات آموزش و پرورش در لایحه بودجه 176/97 میلیون ریال (17/6 میلیون تومان) بودجه که با تغییرات اعمال شده کاهش اندکی (550 هزار تومان) یافته ‌است. سرانه سایر دستگاه‌ها نیز در جدول قابل رؤیت است.

 

جدول ۴. سرانه دستگاه‌های وزارت آموزش و پرورش در لایحه بودجه ۱۴۰۲                           (میلیون ریال)

عنوان دستگاه اصلی/اجرایی

جمعیت مخاطبان (سال 1401)

سرانه براساس لایحه

سرانه براساس قانون

درصد تغییر

شاخص

آمار

 

کل اعتبارات آموزش و پرورش

کل دانش‌آموزان دولتی

13.510.708

152/97

154/87

1/24

کل اعتبارات آموزش و پرورش (با احتساب جدول ۹)

کل دانش‌آموزان دولتی

13.510.708

176/97

176/42

-0/31

سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان

دانش‌آموزان استعداد درخشان

124674

76/9

11/36

16/39

فعالیت‌های پرورشی و امور تربیتی دانش‌آموزان

کل دانش‌آموزان

13.510.708

0/32

0/69

115/63

دانشگاه شهید رجایی

دانشجویان

10500

252/39

276/2

9/43

دانشگاه فرهنگیان

دانشجو معلمان و مهارت‌آموزان

117475

88/353

359/42

1/57

سازمان آموزش و پرورش استثنایی

دانش‌آموزان مدارس استثنایی

78637

50/96

56/05

9/99

نهضت سوادآموزی

سوادآموزان (1400)

289496

11/37

11/38

0/09

 

بیشترین تغییر ایجاد شده مربوط به سرانه فعالیت‌های پرورشی و امور تربیتی دانش‌آموزان بوده که از 320 هزار تومان به 690 هزار تومان افزایش داشته است.

 

 

 

جدول ۵. اعتبارات دستگاه‌های وزارت آموزش و پرورش در قانون و لایحه بودجه ۱۴۰۲

شماره

طبقه‌بندی

عنوان دستگاه اصلی‌/‌اجرایی

اعتبارات هزینه‌ای

اعتبارات تملک داریی‌های سرمایه‌ای

جمع

لایحه 1402

قانون 1402

تغییر

لایحه 1402

قانون 1402

تغییر

لایحه ۱۴۰۲

قانون 1402

تغییر

درصد

127500

وزارت آموزش و پرورش

18,576,700

34,386,700

85/11

13,114,500

13,114,500

0

31,691,200

47,501,200

15.810.000

49/89

127502

دبیرخانه شورای عالی آموزش و پرورش

145,000

145,000

0/00

5,400

5,400

0

150,400

150,400

0

0

127503

وزارت آموزش و پرورش-ادارات کل آموزش و پرورش استان‌ها

1,810,030,000

1,800,830,000

-0/51

0

0

0

1,810,030,000

1,800,830,000

9.200.000-

-0/51

127504

سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی

13,786,000

16,286,000

18/13

11,400

11,400

0

13,797,400

16,297,400

2.500.000

18/12

127509

وزارت آموزش و پرورش-کمک به تأمین سرانه دانش‌آموزی و حمایت و ارتقای پوشش تحصیلی افراد لازم‌التعلیم

49,618,827

49,618,827

0

0

0

0

49,618,827

49,618,827

0

0

127512

سازمان مدارس غیردولتی و مرکز توسعه مشارکت‌های مردمی

1,276,000

1,276,000

0

377,366

377,366

0

1,653,366

1,653,366

0

0

127517

سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان

1,149,000

1,349,000

17/41

68,000

68,000

0

1,217,000

1,417,000

200.000

16/43

127520

وزارت آموزش و پرورش-فعالیت‌های پرورشی و امور تربیتی دانش‌آموزان

4,319,000

9,319,000

115/77

0

0

0

4,319,000

9,319,000

5.000.000

115/77

127541

وزارت آموزش و پرورش-کمک به صندوق ذخیره فرهنگیان پس از تصویب اساسنامه

600,000

600,000

0

0

0

0

600,000

600,000

0

0

127542

دانشگاه شهید رجایی

2,343,001

2,593,001

10/67

307,083

307,083

0

2,650,084

2,900,084

250.000

9/43

127593

وزارت آموزش و پرورش-خرید خدمات آموزش عمومی و برون‌سپاری در آموزش‌های فنی حرفه‌ای و کارودانش

13,836,000

13,836,000

0

0

0

0

13,836,000

13,836,000

0

0

127594

وزارت آموزش و پرورش-اجرای سند تحول بنیادین آموزش و پرورش

4,365,000

9,365,000

114/55

0

0

0

4,365,000

9,365,000

5.000.000

114/55

127597

سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک

1,639,000

1,789,000

9/15

300,000

300,000

0

1,939,000

2,089,000

150.000

7/74

127600

سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور

582,000

1,882,000

223/37

74,532,500

78,032,500

5

75,114,500

79,914,500

4.800.000

6/39

127750

دانشگاه فرهنگیان

39,672,681

40,322,681

1/64

1,900,000

1,900,000

0

41,572,681

42,222,681

650.000

1/56

127800

سازمان آموزش و پرورش استثنایی

3,477,500

3,877,500

11/50

530,000

530,000

0

4,007,500

4,407,500

400.000

9/98

128000

نهضت سوادآموزی

3,280,133

3,280,133

0

13,500

13,500

0

3,293,633

3,293,633

0

0

284000

شرکت سهامی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان

6,841,800

6,841,800

0

111,656

121,656

9

6,953,456

6,963,456

10.000

0/14

جمع کل اعتبارات وزارت آموزش و پرورش

1,975,537,642

1,997,597,642

1/12

91,271,405

94,781,405

4

2,066,809,047

2,092,379,047

25.570.000

24/1

 

 

جدول ۶. اعتبارات ردیف‌های متفرقه انتقال نایافته در جدول ۹ لایحه و قانون بودجه ۱۴۰۲

شماره طبقه‌بندی

در لایحه

شماره طبقه‌بندی

در قانون

عنوان

لایحه ۱۴۰۲

قانون 1402

تغییر کل

هزینه‌ای

تملک دارایی‌های سرمایه‌ای

جمع کل

هزینه‌ای

تملک دارایی‌های سرمایه‌ای

جمع کل

530000-23

530000-22

اعتبارات موضوع بند «ب» ماده (65) قانون الحاق موادی به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (2)

0

1,000

1,000

0

1,000

1,000

0

530000-39

530000-38

وزارت آموزش و پرورش-بازسازی و نوسازی فضاهای آموزشی، پرورشی و ورزشی از محل حساب ذخیره ارزی

0

4,000,000

4,000,000

0

4,000,000

4,000,000

0

530000-46

530000-45

وزارت آموزش و پرورش-توسعه عدالت آموزشی، نوسازی و مقاوم‌سازی و خرید تجهیزات برای مدارس روستایی-موضوع وصول مالیات بنگاه‌های اقتصادی زیرمجموعه نیروهای مسلح و ستاد اجرایی فرمان امام (ره) - ماده (78) قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (۲)

0

8,200,000

8,200,000

0

8,200,000

8,200,000

0

530000-48

530000-47

بهسازی و نوسازی فضاهای آموزشی وزارت آموزش و پرورش

0

30,000,000

30,000,000

0

11.400.000

11.400.000

-62

530000-76

530000-105

اعتبار موضوع 27/0 درصد مالیات بر ارزش افزوده درصد سهم وزارت آموزش و پرورش

10,000,000

16,000,000

26,000,000

10,000,000

16,000,000

26,000,000

0

49-550000

47-550000

پاداش پایان خدمت بازنشستگان

(اعمال سهم 80 درصدی آموزش و پرورش از کل عدد در نظر گرفته‌ شده)

256,000,000

0

256,000,000

240,000,000

0

240,000,000

-6/25

-

550000-176

کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان

-

0

-

1.600.000

0

1.600.000

 

جمع

266,000,000

58,201,000

324,201,000

251.600.000

39.601.000

291.201.000

-10/18

 

 

ز) اعتبارات برنامه‌ای ذیل دستگاه‌ها

در جدول ۷ قانون بودجه اطلاعاتی تکمیلی ذیل برخی از ردیف‌ها درج شده ‌است که در لایحه این توضیحات نیامده بود. در این اعتبارات که از اعتبارات عمومی هزینه‌ای می‌باشد، برخی از برنامه‌های عملیاتی تعیین شده که مشابه جدول اطلاعات تکمیلی در سال‌های گذشته ‌است. در‌مجموع به‌نظر می‌رسد عمدتاً آنچه که در فرایند تصویب قانون بودجه در مجلس شورای اسلامی به دستگاه‌ها افزوده شده ‌است در قالب این برنامه‌ها می‌باشد؛ هر‌چند که جمع برخی از ردیف‌ها همچون دانشگاه فرهنگیان یا ستاد وزارت آموزش و پرورش با کل مبلغ افزوده شده به اعتبارات این دستگاه برابری دقیق ندارد. این اطلاعات در جدول ۷ آمده است. از اطلاعات آمده نکاتی قابل برداشت است:

  • عناوین برنامه‌ها که برخی از آنها عمدتاً سال‌های گذشته در تفاهم‌نامه‌های فی‌مابین وزارتخانه آموزش و پرورش و سازمان برنامه و بودجه قید می‌شد و در قانون بودجه نمی‌آمد، در سال ۱۴۰۲ در قانون آمده است. گویا عملکرد ناقص سازمان برنامه و بودجه از تخصیص کامل به این برنامه‌ها، قانونگذار را ملزم کرده است که به‌صورت مستقیم به آنها اشاره کند.
  • برخی از اعتبارات مربوط به امور پرورشی و فرهنگی ذیل برنامه‌های عملیاتی ستاد در نظر گرفته ‌شده است. در‌حالی‌که «فعالیت‌های پرورشی و امور تربیتی دانش‌آموزان» دارای ردیف مجزا می‌باشد. در‌مجموع می‌توان گفت که در برنامه‌های مذکور با احتساب بودجه تشکل‌های دانش‌آموزی ۲.۶10.000 میلیون ریال (معادل ۲۶۱ میلیارد تومان) بودجه پرورشی و امور فرهنگی در نظر گرفته ‌شده است.
  • هزینه توزیع شیر رایگان که در سنوات گذشته در بودجه ردیف‌های متفرقه قرار می‌گرفت در قانون جاری ذیل ستاد وزارت آموزش و پرورش تعیین شده ‌است. البته مبلغ در نظر گرفته ‌شده که معادل 300 میلیارد تومان است از مبلغ در نظر گرفته ‌شده در سال 1399 نیز که 450 میلیارد تومان بوده، کمتر می‌باشد در‌حالی ‌که شیر از آن سال تا امروز افزایش قیمت چشمگیری داشته است.
  • برخی از بودجه‌های مجزا برای استان‌ها و شهرهایی همچون دانشگاه فرهنگیان کهگیلویه و بویراحمد و دانشگاه شهید رجایی رشت در نظر گرفته ‌شده که چرایی استثنا شدن آنها به ظاهر مشخص نیست. به‌ویژه آنکه هنوز در رشت دانشگاه شهید رجایی احداث نشده است و مبلغ در نظر گرفته ‌شده نیز برای احداث این دانشگاه کفایت نخواهد کرد.
  • عنوان برخی از برنامه‌های ذکر شده، اساساً مأموریت دستگاه است و نمی‌توان آن را به برنامه‌ای مجزا تلقی کرد؛ برای مثال ذیل دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی برای برنامه‌ای تحت ‌عنوان «تربیت دبیر» بودجه قرار داده ‌شده‌ است درحالی‌که اساساً مأموریت این دانشگاه تربیت دبیر است و کل بودجه‌ای که می‌گیرد برای این منظور می‌باشد.
  • در ردیف‌های بودجه‌ای وزارتخانه آموزش و پرورش مبلغ ۸ میلیارد تومان برای بسیج فرهنگیان و 15 میلیارد تومان برای بسیج دانش‌آموزی در نظر گرفته ‌شده است در‌حالی‌که بسیج فرهنگیان و بسیج دانش‌آموزی وابستگی ساختاری به وزارت آموزش و پرورش ندارد.
  • بودجه‌ای به میزان ۴ میلیارد تومان به مدرسه ماندگار البرز تهران جهت توسعه برگزاری کلاس‌های آموزشی به‌خصوص کنکور برای شهرهای مرزی کشور از طریق شبکه‌های مجاز اختصاص داده ‌شده، این در‌حالی است که چرایی و فرایند انتخاب این مدرسه شفاف نیست.

 

 

جدول ۷. برنامه‌های عملیاتی تعریف شده ذیل بودجه دستگاه‌های وزارت آموزش و پرورش (میلیون ریال)

عنوان دستگاه اصلی/اجرایی

عنوان برنامه

اعتبار

ذیل 127500-وزارت آموزش و پرورش

خرید تجهیزات هنرستان‌ها و مدارس کارودانش

1.000.000

تغذیه مدارس شبانه‌روزی سراسر کشور

2.000.000

مدارس شاهد و ایثارگران

50.000

پیاده‌سازی هوش مصنوعی در مدارس متوسطه اول

200.000

تجهیز کارگاه‌های پژوهش‌سراها و برنامه‌های آن

210.000

ایاب‌و‌ذهاب دانش‌آموزان روستایی «مدارس سرویس مرکزی»

800.000

باشگاه دانش‌پژوهان جوان–برنامه المپیادها و مسابقات

1.000.000

سازمان دانش‌آموزی

80.000

بسیج فرهنگیان

80.000

بسیج دانش‌آموزی

150.000

دارالقرآن‌ها

250.000

فعالیت‌های پرورشی و کاهش آسیب‌های اجتماعی

300.000

پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش

80.000

تعمیر و نگهداری سیستم‌های گرمایشی مدارس

400.000

تأمین وسایل خوابگاهی و آشپزخانه‌های مدارس شبانه‌روزی

300.000

بابت نگهداری و تجهیزات و تکمیل اردوگاه‌های دانش‌آموزی و برگزاری اردوها

1.600.000

اتحادیه انجمن‌های اسلامی

50.000

فعالیت‌های تربیت‌بدنی و ارتقا سلامت دانش‌آموزان–فدراسیون ورزش‌های دانش‌آموزی

90.000

توزیع شیر مدارس

3.000.000

تکمیل مدرسه شارجه امارات، عمان و ترکیه و سایر

1.000.000

فعالیت‌های تربیت‌بدنی و ارتقا سلامت دانش‌آموزان–تجهیز و نگهداری سالن‌های ورزشی

1.800.000

ستاد همکاری‌های حوزه و آموزش و پرورش

80.000

مدارس عشایری

400.000

مدرسه ماندگار البرز تهران جهت توسعه برگزاری کلاس‌های آموزشی به‌خصوص کنکور برای شهرهای مرزی کشور از طریق شبکه‌های مجاز

40.000

کیفیت‌بخشی مدارس ابتدایی، جذب بازمانده‌های از تحصیل و مدارس شبانه‌روزی روستایی

700.000

توسعه اقامه نماز در مدارس و تعمیق معارف آن (هر استان ۳ میلیارد ریال)

100.000

ذیل 127504-سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی

تدوین کتب درسی و تولید بسته‌های تربیتی و یادگیری

2.500.000

ذیل 127542–دانشگاه شهید رجایی

تربیت دبیر

150.000

دانشگاه شهید رجایی رشت

100.000

ذیل 127597–سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک

کمک به استان‌ها و ستاد

150.000

ذیل 127600–سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس

کمک به اداره کل استان‌ها

1.300.000

ذیل 127750-دانشگاه فرهنگیان

استان کهگیلویه و بویراحمد

50.000

تقویت برنامه‌های فرهنگی، تربیتی، زیارتی و ساماندهی مزار شهدای گمنام

300.000

ذیل 127800–سازمان آموزش و پرورش استثنایی

کمک به توان‌بخشی دانش‌آموزان استثنایی (تجهیزات و برنامه‌ها)

400.000

 

 

 

 

ح) تبصره‌های مهم مرتبط با آموزش و پرورش

بخشی از مهم‌ترین تبصره‌های مختص وزارت آموزش و پرورش که در قانون بودجه ۱۴۰۲ به تصویب رسیده‌، در جدول ذیل گزارش شده ‌است. در این جدول تنها آن دست از تبصره‌هایی آمده که در مجلس به لایحه بودجه افزوده شده ‌است یا دستخوش تغییراتی جدی شده‌اند.

جدول 8. تغییرات تبصره‌های مرتبط با آموزش و پرورش در قانون بودجه ۱۴۰۲ نسبت به لایحه بودجه

تبصره/بند/جزء

موضوع متن

تغییر نسبت به لایحه

جزء «۳» بند «ک» تبصره «1»

اعطای درآمدهای حاصل از فروش مواد اولیه قیر (وکیوم باتوم) از محل تحول نفت خام به وزارت آموزش و پرورش (سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور برای نوسازی مدارس و فضاهای آموزشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش و همچنین پردیس‌های دانشگاه فرهنگیان، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان) پنج درصد (۵%)

افزوده شدن عنوان وزارتخانه آموزش و پرورش و سهم آن و دستگاه‌های ذیل آن که ذکر نام کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در آن قابل‌توجه است.

بند «د» تبصره «5»

اجازه به شهرداری‌های کشور و سازمان‌های وابسته برای انتشار اوراق مالی اسلامی ریالی تا سقف یک‌صد‌و‌هشتاد هزار میلیارد (۱۸۰.۰۰۰.۰۰۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال جهت توسعه حمل‌و‌نقل عمومی و تأمین خدمت (سرویس) ایاب‌و‌ذهاب دانش‌آموزان استثنایی.

الحاقی

جزء «5» بند «الف» تبصره «6»

تکلیف وزارتخانه‌های نفت و نیرو به ارائه تخفیف تا پنجاه درصد (۵۰%) به مدارس و خوابگاه‌های متأهلی که حداقل پنجاه درصد (۵۰%) آن توسط خیرین ساخته می‌شود، برای حق انشعاب، توسعه شبکه، حق وصل شمارشگر (کنتور) آب، برق، گاز و فاضلاب و افزایش جریان الکتریکی (آمپراژ).

تغییر «اجازه» به «تکلیف» و افزوده شدن «خوابگاه‌های متأهلی» به دایره شمول تخفیف.

جزء «۴» بند «ن» تبصره «6»

حذف معافیت‌های مالیاتی تمام مؤسسات آموزشی و کمک‌آموزشی از‌جمله مؤسسات کنکور دانشگاه‌ها اعم از کنکور سراسری و کنکورهای تحصیلات تکمیلی (کارشناسی‌ارشد و دکترا) و انتشارات کمک‌آموزشی.

افزوده شدن مؤسسات آموزشی

بند «ف» تبصره «6»

تکلیف دولت به پرداخت سهم چهل ‌درصدی (۴۰%) آموزش و پرورش از بیست‌و‌هفت صدم درصد (0/27%) از کل نه درصد (۹%) مالیات بر ارزش ‌افزوده برای توسعه ورزش مدارس.

تدبیر ضمانت اجرایی با الحاق جزء «۴»: «اعتبار موضوع این بند به‌صورت صددرصد (۱۰۰%) تخصیص‌یافته تلقی و تصرف در آن در حکم تصرف غیرقانونی در وجوه و اموال دولتی است».

بند «س» تبصره «9»

تکلیف وزارت آموزش و پرورش به واریز اعتبارات مربوط به تأمین سرانه دانش‌آموزی به‌حساب مدارس سراسر کشور بدون کسر هرگونه وجه.

الحاقی

بند «ع» تبصره «۹»

تکلیف شوراهای برنامه‌ریزی استان به اختصاص پنج درصد (۵٪) از اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای استانی به‌منظور توسعه زیرساخت‌های گردشگری، مرمت بافت تاریخی، حوزه‌ها و مصلی‌های نیمه‌تمام، اردوگاه‌های کشوری و استانی آموزش و پرورش، مساجد نیمه‌تمام استان و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت.

الحاقی

 

 

جمع‌بندی

بر‌اساس آنچه که ذکر شده نکات ذیل را می‌توان استنباط کرد:

  • با وجود افزایش اعتبارات برخی از دستگاه‌های ذیل وزارت آموزش و پرورش اما کلیت بودجه به‌دلیل کاهش ردیف‌های متفرقه اعمال نشده (جدول ۹ قانون بودجه) با 0/31 درصد (معادل 743 میلیارد تومان) کاهش همراه بوده است.
  • عمده افزایش بودجه دستگاه‌های ذیل وزارت آموزش و پرورش (جدول ۷ قانون بودجه) در بودجه هزینه‌ای بوده و درمجموع بودجه هزینه‌ای وزارت آموزش و پرورش 1/12 درصد (معادل 2206 میلیارد تومان) افزایش داشته است.
  • بیشترین تغییر درصدی در بودجه‌های هزینه‌ای مربوط به «سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور» با 223/37 درصد (معادل 130 میلیارد تومان) است و بیشترین تغییر ریالی در بودجه‌های هزینه‌ای مربوط به «ستاد وزارت آموزش و پرورش» با 1581 میلیارد تومان (معادل 85/11 درصد) افزایش است.
  • تنها تغییر در بودجه تملک دارایی‌های سرمایه‌ای در بودجه «سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور» به میزان 5 درصد (معادل 350 میلیارد تومان) و «شرکت سهامی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان» به میزان 9 درصد (معادل ۱ میلیارد تومان) است.
  • جزئیاتی از برنامه‌های عملیاتی ذیل ردیف‌های جدول ۷ قانون بودجه آمده که مشابه جدول اطلاعاتی تکمیلی در سال‌های گذشته است. در‌خصوص این برنامه‌ها به‌دلیل مشخص نبودن جزئیات ابهاماتی وجود دارد؛ به‌ویژه آنکه تخصیص بودجه ویژه به برخی تشکل‌ها و استان‌ها غیر‌شفاف است.
  • در‌مجموع به‌نظر می‌رسد بسیاری از ردیف‌های تحت‌ تأثیر چانه‌زنی در فرایند تصویب بودجه تغییر کرده‌اند که این مسئله موجب آشفتگی در امر بودجه‌ریزی و همچنین مخدوش شدن فرایند بودجه‌ریزی عملیاتی است. همچنین موجب می‌شود برخی از برنامه‌ها که با وجود اهمیت و اولویت، صدا و توانایی کمتری در فرآیند‌های چانه‌زنی دارند، تضعیف شده و مورد غفلت قرار گیرند.

 

 

گزیده سیاستی/مدیریتی

پس از تصویب قانون بودجه کمتر شاهد گزارش‌هایی هستیم که از جزئیات بودجه خبر دهند. از‌این‌روز در گزارش حاضر به بررسی بودجه آموزش و پرورش در قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور و مقایسه آن با لایحه ارسالی از‌سوی دولت به مجلس پرداخته‌ایم. بررسی‌ها نشان ‌می‌دهد اعتبارات وزارت آموزش و پرورش با احتساب ردیف‌های متفرقه اعمال نشده (جدول ۹) به میزان 2.383.580.047 میلیون ریال (238 هزار میلیارد تومان) می‌باشد که نسبت به لایحه بودجه 0/31 درصد (معادل 743 میلیارد تومان) کاهش یافته ‌است.

 

شورای راهبری

رئیس کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس شورای اسلامی،

رئیس کمیسیون تلفیق بودجه مجلس شورای اسلامی،

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی،

دبیر شورای عالی آموزش و پرورش،

وزیر آموزش و پرورش،

معاون پشتیبانی و نیروی انسانی وزارت آموزش و پرورش،

مدیر‌کل بودجه آموزش و پرورش.

 

1قانون بودجه 1402 کل کشور.