1. سطوح مدیریت در ورزش کشور

شورای‌عالی اداری کشور به‌منظور ساماندهی، انتخاب صحیح و رفع آسیب‌ها در فرایند انتصاب مدیران در سطح ملی و منطقه‌ای، در تاریخ 1390/3/23 در اجرای ماده (57) قانون مدیریت خدمات کشوری، دستورالعمل اجرایی شایستگی‌های عمومی و تخصصی و نحوه انتخاب و انتصاب مدیران حرفه‌ای را ابلاغ کرد و در تاریخ 1395/2/27، دستورالعمل اجرایی نحوه انتخاب و انتصاب مدیران حرفه‌ای ازسوی شورای‌عالی تصویب و سپس ابلاغ و اصلاحات و الحاقات بعدی نیز به مرور در شورا بررسی و تصویب شد.

ازاین‌رو در این مطالعه، مناصب حوزه ورزش مبتنی‌بر ساختار ورزش کشور و در دو بخش دولتی و عمومی غیردولتی شناسایی و احصا شد. همچنین سلسله‌مراتب سطوح مدیریت ورزش و شرایط عمومی و تخصصی انتخاب و انتصاب مدیران حرفه‌ای ورزش با توجه به قوانین، مقررات، اسناد و مطالعات مختلف تهیه شد. علاوه‌بر این، با تجمیع نظرات صاحبنظران و کارشناسان مرتبط با موضوع در هر دو بخش اجرایی و دانشگاهی تلاش شد که یکی از مسائل مهم حوزه ورزش که تدوین شرایط تخصصی انتخاب و انتصاب مدیران حرفه‌ای ورزش بود، به مدد مرکز پژوهش‌های مجلس تا حد زیادی حل شود.

با لحاظ کردن مصوبات و دستورالعمل‌های شورای‌عالی اداری کشور، سطوح مختلف مدیریت در ورزش و فرایند پیشنهادی انتصاب به‌شرح ذیل ارائه می‌شود.

مدیران حرفه‌ای[1]: شامل تمامی عناوین سمت‌های مدیریتی دستگاه‌های اجرایی مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری، به‌استثنای سمت‌های مدیریت سیاسی، موضوع ماده (۷۱) قانون مدیریت خدمات کشوری و هم‌ترازان آنان است که به چهار گروه به‌شرح زیر تقسیم شده‌اند:

- مدیران ارشد: آن دسته از مدیرانی هستند که وظیفه سیاستگذاری، خط‌مشی‌گذاری، برنامه‌ریزی کلان، هدایت و نظارت عالیه بر عملکرد دستگاه را در واحدهای ستادی به‌عهده دارند، مانند: معاونین وزرا.

- مدیران میانی: به آن دسته از مدیرانی اطلاق می‌شود که وظیفه هماهنگی، ایجاد ارتباط بین سطوح عالی (مقامات) و یا مدیران ارشد را در واحدهای ستادی به‌عهده دارند، مانند: مدیران کل و معاونین آنان، معاونین سازمان‌ها، مؤسسات دولتی و مراکز مستقل و سمت‌های مدیریتی هم‌سطح آنها.

- مدیران پایه: به آن دسته از مدیرانی اطلاق می‌شود که وظیفه اجرای سیاست‌ها، خط‌مشی‌ها و برنامه‌های سازمانی را در واحدهای ستادی‌ برعهده دارند، مانند: رؤسای ادارات، رؤسای گروه‌ها و سمت‌های مدیریتی هم‌سطح آنها.

- مدیران عملیاتی: شامل مدیران آن دسته از واحدهای عملیاتی یا اجرایی دستگاه‌های اجرایی نظیر مدارس، آکادمی‌ها، ورزشگاه‌ها، موزه‌ها، مراکز فنی و حرفه‌ای و مراکز استعدادیابی هستند که ارائه خدمات اصلی و نهایی دستگاه را به‌عهده دارند.

جدول 1. سلسله‌مراتب سطوح مدیریت در ورزش کشور

مأخذ: یافته‌های پژوهش.

* سطح‌بندی مدیران عامل و سایر مدیریت‌های باشگاه‌های ورزشی در سطح خدماتی و ورزش حرفه‌ای صورت نگرفته است. بنابراین در سلسله‌مراتب سطوح مدیریتی ورزش کشور جانمایی نشده است.

2. فرایند انتخاب و انتصاب مدیران حرفه‌ای در دستگاه‌های اجرایی[3] ورزش کشور

انتخاب و انتصاب مدیران حرفه‌ای در دستگاه‌های اجرایی براساس فرایند ذیل انجام می‌گیرد:

- بررسی شرایط عمومی و تخصصی، شایستگی‌های عمومی مدیریتی،[4] صلاحیت اعتقادی و اخلاقی و رفتاری افراد و شایستگی‌های تخصصی مدیران توسط واحد منابع انسانی و یا عناوین مشابه در دستگاه اجرایی؛

- ارسال پرونده و دیگر مستندات و مدارک مربوط به فرد منتخب ازسوی واحد منابع انسانی و یا عناوین مشابه در دستگاه اجرایی به کمیته سرمایه انسانی برای تأیید؛

- بررسی و تطبیق مستندات با ضوابط مربوط توسط کمیته سرمایه انسانی؛

- صدور مجوز توسط کمیته سرمایه انسانی برای انتصاب؛

- اخذ تأییدیه از مراجع قانونی ذی‌ربط؛

- اخذ تأییدیه مقام مجاز دستگاه اجرایی؛

- صدور حکم توسط مراجع قانونی ذی‌ربط.

شکل 1. فرایند انتخاب و انتصاب مدیران حرفه‌ای در دستگاه‌های اجرایی

مأخذ: برگرفته از ماده (۵) دستورالعمل اجرایی نحوه انتخاب و انتصاب مدیران حرفه‌ای، مصوبه شماره 579095 مورخ 1395/4/1 شورای‌عالی اداری.

2-1. شرایط عمومی انتخاب و انتصاب مدیران حرفه‌ای[5] ورزش کشور

- التزام به قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران،          
- تابعیت جمهوری اسلامی ایران،     
- عدم‌سوءپیشینه مؤثر کیفری، عدم‌محرومیت از حقوق اجتماعی براساس احکام قطعی مراجع قضایی با تأیید مراجع ذی‌صلاح،     
- دارا بودن شرط وثاقت و امانت،

- دارا بودن گواهینامه شایستگی عمومی احراز سمت‌های مدیریتی (از ابتدای سال 1397) ،

- ثبت مشخصات فرد قبل از انتصاب، در بانک اطلاعات افراد دارای شایستگی احراز سمت‌های مدیریتی،

- دارا بودن مدرک تحصیلی حداقل لیسانس در یکی از مقاطع و رشته‌های تحصیلی مندرج در شرایط احراز،

- طی دوره‌های آموزشی سطح مدیریتی مربوط،

- کسب حداقل 85 درصد کل امتیاز ارزیابی عملکرد در دو سال منتهی به انتصاب (برای کارکنان دولت متصدی پست مدیریت)،

- احراز صلاحیت اعتقادی، اخلاقی و رفتاری فرد نامزد برای انتصاب در یکی از سطوح مدیریتی، از مراجع ذی‌ربط،

- دارا بودن رابطه استخدامی رسمی، پیمانی یا قرارداد کار معین (مشخص) در سقف تبصره ماده (32) قانون مدیریت خدمات کشوری با دستگاه (برای تصدی پست‌های مدیریت در نهادهای ورزشی دولتی).

جدول 2. شرایط عمومی انتصاب سمت‌های مدیریتی

مأخذ: مصوبه شماره 14647 مورخ 1401/3/2 شورای‌عالی اداری.

2-2. شرایط تخصصی انتخاب و انتصاب مدیران حرفه‌ای ورزش کشور

مطابق ماده (4) دستورالعمل اجرایی نحوه انتخاب و انتصاب مدیران حرفه‌ای مصوبه شماره 579095 مورخ 1395/4/1 شورای‌عالی اداری، دستگاه‌های اجرایی موظفند شرایط و شایستگی‌های تخصصی مدیران و سازوکار احراز آنها را متناسب با مأموریت، ویژگی‌ها و ماهیت وظایف مشاغل اختصاصی دستگاه، به تفکیک سطوح مدیریتی تدوین و به تصویب شورای راهبری توسعه مدیریت دستگاه برسانند.

ازسویی دیگر، مطالعات و مشاهدات نشان ‌می‌دهد که چارچوب و محتوای مستدلی درخصوص شرایط تخصصی انتخاب و انتصاب مدیران حرفه‌ای ورزش کشور وجود ندارد. بنابراین وزارت ورزش و جوانان موظف است شرایط و شایستگی‌های تخصصی مدیران برای انتصاب به پست‌های مدیریتی و سازوکار احراز آنها را متناسب با مأموریت، ویژگی‌ها و ماهیت وظایف مشاغل اختصاصی هر نهاد (ادارات کل ستادی و استانی، شهرستانی، فدراسیون‌های ورزشی و هیئت‌های استانی و شهرستانی و همچنین کمیته‌های ملی المپیک و پارالمپیک و آکادمی‌های ملی المپیک و پارالمپیک، انجمن‌های ملی مستقل، شرکت‌ها و مؤسسات وابسته به وزارت ورزش و جوانان) به تفکیک سطوح مدیریتی تدوین و به تصویب شورای راهبری توسعه مدیریت برسانند.

در این مطالعه به‌منظور جهت‌دهی به این شرایط تخصصی تلاش شد که چارچوبی تهیه و تدوین شود. با بررسی قوانین، مقررات، اسناد و مطالعات مختلف درخصوص این موضوع، شاخص‌های اولیه‌ای در 4 سطح مدیریتی حوزه ورزش (سطوح ارشد، میانی، پایه و عملیاتی) تهیه شد و در اختیار بدنه کارشناسی مربوطه وزارت ورزش و جوانان و خبرگان دانشگاهی حوزه علوم ورزشی و مدیریت قرار گرفت و نظرات پیشنهادی دریافت شد. متن ارائه شده مبتنی‌بر 4 سطح مدیریتی حوزه ورزش که در ذیل ارائه می‌شود. برایند مطالعات صورت‌ گرفته، نظرهای کارشناسی دستگاه‌های مرتبط و نظرات کارشناسی مرکز پژوهش‌ها در این حوزه است.

پیشنهاد می‌شود با توجه به این چارچوب، وزارت ورزش و جوانان و شورای راهبری توسعه مدیریت آن وزارتخانه نسبت به نهایی‌سازی آن اقدام کند.

2-2-1. شرایط تخصصی مدیران حرفه‌ای سطح ارشد ورزش

- داشتن سابقه اجرایی و مدیریتی در سطوح مختلف مدیریت ورزش؛

- آشنایی مکفی با مباحث مالی و بودجه (جذب حامیان مالی و تأمین منابع مالی)؛

- آشنایی مکفی با قوانین و مقررات ملی و بین‌المللی در حوزه ورزش؛

- آشنایی مکفی با روش‌های برنامه‌ریزی و تدوین نقشه راه در ورزش؛

- تسلط به زبان انگلیسی یا یکی از زبان‌های بین‌المللی متداول؛

- قدرت فن بیان و توانایی برقراری ارتباطات اثربخش با رسانه‌ها؛

- سابقه عضویت در هیئت اجرایی کمیته‌های ملی (اختصاصی کمیته‌های ملی المپیک و پارالمپیک)؛

- گذراندن دوره‌های مختلف تربیت مدیر ورزشی و کسب امتیاز قابل‌قبول؛

- گذراندن آزمون تخصصی مدیریت و رهبری در ورزش و کسب امتیاز قابل‌قبول[6] این سطح؛

- داشتن مدرک تحصیلی حداقل کارشناسی‌ارشد و تحصیلات دانشگاهی ترجیحاً در رشته‌های مدیریتی یا علوم ورزشی؛

- برخورداری از اهلیت و صلاحیت کاری در ورزش.

2-2-2. شرایط تخصصی مدیران حرفه‌ای سطح میانی ورزش

- آشنایی مکفی با مباحث مالی و بودجه (جذب حامیان مالی و تأمین منابع مالی)؛

- آشنایی مکفی با قوانین و مقررات ملی و بین‌المللی در حوزه ورزش؛

- آشنایی مکفی با روش‌های برنامه‌ریزی و تدوین نقشه راه در ورزش؛

- تسلط به زبان انگلیسی یا یکی از زبان‌های بین‌المللی متداول؛

- قدرت فن بیان و توانایی برقراری ارتباطات اثربخش با رسانه‌ها؛

- سابقه عضویت در هیئت رئیسه فدراسیون ورزشی (اختصاصی فدراسیون‌ها)؛

- فردی شناخته شده در سطح ملی و بین‌المللی ورزش به‌ویژه در رشته ورزشی حوزه خود باشد (اختصاصی فدراسیون‌ها)؛

- شناخت کامل از رشته ورزشی مربوطه (اختصاصی فدراسیون‌ها)؛

- گذراندن دوره‌های مختلف تربیت مدیر ورزشی و کسب امتیاز قابل‌قبول؛

- گذراندن آزمون تخصصی مدیریت و رهبری در ورزش و کسب امتیاز قابل‌قبول این سطح؛

- داشتن مدرک تحصیلی حداقل کارشناسی‌ارشد و تحصیلات دانشگاهی ترجیحاً در رشته‌های مدیریتی یا علوم ورزشی؛

- برخورداری از اهلیت و صلاحیت کاری در ورزش.

2-2-3. شرایط تخصصی مدیران حرفه‌ای سطح پایه ورزش

- گذراندن دوره‌های مختلف تربیت مدیر ورزشی و کسب امتیاز قابل‌قبول؛

- گذراندن آزمون تخصصی مدیریت و رهبری در ورزش و کسب امتیاز قابل‌قبول این سطح؛

- داشتن مدرک تحصیلی حداقل کارشناسی و تحصیلات دانشگاهی ترجیحاً در رشته‌های مدیریتی یا علوم ورزشی؛

- برخورداری از اهلیت و صلاحیت کاری در ورزش؛

- داشتن تخصص در رشته ورزشی مرتبط با مسئولیت (اختصاصی هیئت‌های استانی)؛

- برخورداری از اهلیت و صلاحیت کاری در ورزش.

2-2-4. شرایط تخصصی مدیران حرفه‌ای سطح عملیاتی ورزش

- داشتن تخصص در رشته ورزشی مرتبط با مسئولیت (اختصاصی هیئت‌های شهرستانی)؛

- برخورداری از اهلیت و صلاحیت کاری در ورزش.

جمع‌بندی

ساختار ورزش دارای پست‌ها و مسئولیت‌های متعددی در سطوح مختلف عالی، ارشد، میانی، پایه و عملیاتی است و با توجه به تأثیرگذاری منابع انسانی در رشد و بالندگی هر دستگاهی، قطع به یقین مدیریت این منابع انسانی و نحوه و ضابطه انتخاب و انتصاب مدیران نهادهای ورزشی بسیار حائز اهمیت است. ازاین‌رو در این گزارش تلاش شد که سلسله‌مراتب سطوح مدیریت در ورزش کشور ترسیم و تعیین شود و شرایط عمومی و تخصصی برای انتخاب و انتصاب مدیران ورزش حرفه‌ای در این سطوح ارائه گردد.

شایان ذکر است که رعایت شایستگی‌های عمومی و شرایط تخصصی برای انتخاب مدیران حرفه‌ای الزامی است؛ لکن به‌منظور ارزیابی عادلانه و مبتنی‌بر انصاف لازم است که کانون ارزیابی ویژه وزارت ورزش و جوانان کلیه شاخص‌ها و معیارهای سنجش شایستگی‌های عمومی سطوح مدیریت حرفه‌ای اعم از عملیاتی، پایه، میانی و ارشد را تدوین کند و به تصویب شورای راهبری توسعه مدیریت برسانند. همچنین وزارت ورزش و جوانان موظف است مطابق ماده (6) دستورالعمل اجرایی نحوه انتخاب و انتصاب مدیران حرفه‌ای، اطلاعات تمامی کارمندان دارای «گواهینامه شایستگی عمومی احراز سمت‌های مدیریتی» و افرادی که در حال حاضر متصدی یکی از سمت‌های مدیریتی هستند را در بانک اطلاعات مدیران، موضوع ماده (55) قانون مدیریت خدمات کشوری ثبت نمایند.

پیشنهادها

سلسله‌مراتب سطوح مدیریت در ورزش کشور شامل سطوح مدیریت عالی، ارشد، میانی، پایه و عملیاتی می‌شود. مناصب مدیریت عالی ورزش شامل سمت وزیر ورزش و جوانان و رؤسای کمیته‌های ملی المپیک و پارالمپیک است که هر 3 جایگاه انتخابی است. وزیر ورزش و جوانان با پیشنهاد ریاست جمهوری و رأی اعتماد نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی و رؤسای کمیته‌ها نیز با انتخابات و رأی مجامع عمومی هر دو کمیته انتخاب می‌شوند. سایر سمت‌های مدیریتی ورزش در سطوح مدیریتی چهارگانه و در هر دو بخش نهادهای دولتی و عمومی غیردولتی نیازمند احراز شرایط عمومی و تخصصی هر سطح توسط افراد متقاضی است که این شرایط در ذیل به تفکیک ارائه می‌شود.

1- شرایط عمومی انتخاب و انتصاب مدیران حرفه‌ای ورزش کشور برای هر چهار سطح ارشد، میانی، پایه و عملیاتی عبارتند از: التزام به قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران؛ تابعیت جمهوری اسلامی ایران؛ عدم‌سوءپیشینه مؤثر کیفری، عدم‌محرومیت از حقوق اجتماعی براساس احکام قطعی مراجع قضایی با تأیید مراجع ذی‌صلاح؛ دارا بودن شرط وثاقت و امانت؛ دارا بودن گواهینامه شایستگی عمومی احراز سمت‌های مدیریتی (از ابتدای سال 1397)؛ ثبت مشخصات فرد قبل از انتصاب، در بانک اطلاعات افراد دارای شایستگی احراز سمت‌های مدیریتی؛ دارا بودن مدرک تحصیلی حداقل کارشناسی در یکی از مقاطع و رشته‌های تحصیلی مندرج در شرایط احراز؛ طی دوره‌های آموزشی سطح مدیریتی مربوط؛ کسب حداقل 85 درصد کل امتیاز ارزیابی عملکرد در دو سال منتهی به انتصاب (برای کارکنان دولت متصدی پست مدیریت)؛ احراز صلاحیت اعتقادی، اخلاقی و رفتاری فرد نامزد برای انتصاب در یکی از سطوح مدیریتی، از مراجع ذی‌ربط؛ دارا بودن رابطه استخدامی رسمی، پیمانی یا قرارداد کار معین (مشخص) در سقف تبصره ماده (۳۲) قانون مدیریت خدمات کشوری با دستگاه (برای تصدی پست‌های مدیریت در نهادهای ورزشی دولتی).

2- شرایط تخصصی مدیران حرفه‌ای سطح ارشد ورزش عبارتند از: داشتن سابقه اجرایی و مدیریتی در سطوح مختلف مدیریت ورزش؛ آشنایی مکفی با مباحث مالی و بودجه (جذب حامیان مالی و تأمین منابع مالی)؛ آشنایی مکفی با قوانین و مقررات ملی و بین‌المللی در حوزه ورزش؛ آشنایی مکفی با روش‌های برنامه‌ریزی و تدوین نقشه راه در ورزش؛ تسلط به زبان انگلیسی یا یکی از زبان‌های بین‌المللی متداول؛ قدرت فن بیان و توانایی برقراری ارتباطات اثربخش با رسانه‌ها؛ سابقه عضویت در هیئت اجرایی کمیته‌های ملی (اختصاصی کمیته‌های ملی المپیک و پارالمپیک)؛ گذراندن دوره‌های مختلف تربیت مدیر ورزشی و کسب امتیاز قابل‌قبول؛ گذراندن آزمون تخصصی مدیریت و رهبری در ورزش و کسب امتیاز قابل‌قبول این سطح؛ داشتن مدرک تحصیلی حداقل کارشناسی‌ارشد و تحصیلات دانشگاهی ترجیحاً در رشته‌های مدیریتی یا علوم ورزشی؛ برخورداری از اهلیت و صلاحیت کاری در ورزش.

3- شرایط تخصصی مدیران حرفه‌ای سطح میانی ورزش عبارتند از: آشنایی مکفی با مباحث مالی و بودجه (جذب حامیان مالی و تأمین منابع مالی)؛ آشنایی مکفی با قوانین و مقررات ملی و بین‌المللی در حوزه ورزش؛ آشنایی مکفی با روش‌های برنامه‌ریزی و تدوین نقشه راه در ورزش؛ تسلط به زبان انگلیسی یا یکی از زبان‌های بین‌المللی متداول؛ قدرت فن بیان و توانایی برقراری ارتباطات اثربخش با رسانه‌ها؛ سابقه عضویت در هیئت رئیسه فدراسیون ورزشی (اختصاصی فدراسیون‌ها)؛ فردی شناخته شده در سطح ملی و بین‌المللی ورزش به‌ویژه در رشته ورزشی حوزه خود باشد (اختصاصی فدراسیون‌ها)؛ شناخت کامل از رشته ورزشی مربوطه (اختصاصی فدراسیون‌ها)؛ گذراندن دوره‌های مختلف تربیت مدیر ورزشی و کسب امتیاز قابل‌قبول؛ گذراندن آزمون تخصصی مدیریت و رهبری در ورزش و کسب امتیاز قابل‌قبول این سطح؛ داشتن مدرک تحصیلی حداقل کارشناسی‌ارشد و تحصیلات دانشگاهی ترجیحاً در رشته‌های مدیریتی یا علوم ورزشی؛ برخورداری از اهلیت و صلاحیت کاری در ورزش.

4- شرایط تخصصی مدیران حرفه‌ای سطح پایه ورزش عبارتند از: گذراندن دوره‌های مختلف تربیت مدیر ورزشی و کسب امتیاز قابل‌قبول؛ گذراندن آزمون تخصصی مدیریت و رهبری در ورزش و کسب امتیاز قابل‌قبول این سطح؛ داشتن مدرک تحصیلی حداقل کارشناسی و تحصیلات دانشگاهی ترجیحاً در رشته‌های مدیریتی یا علوم ورزشی؛ برخورداری از اهلیت و صلاحیت کاری در ورزش؛ داشتن تخصص در رشته ورزشی مرتبط با مسئولیت (اختصاصی هیئت‌های استانی)؛ برخورداری از اهلیت و صلاحیت کاری در ورزش.

5- شرایط تخصصی مدیران حرفه‌ای سطح عملیاتی ورزش عبارتند از: داشتن تخصص در رشته ورزشی مرتبط با مسئولیت (اختصاصی هیئت‌های شهرستانی)؛ برخورداری از اهلیت و صلاحیت کاری در ورزش.

شورای راهبری

- وزارت ورزش و جوانان

- کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی

- فراکسیون ورزش مجلس شورای اسلامی

- سازمان امور اداری و استخدامی کشور

- سازمان برنامه و بودجه کشور

- کمیته ملی المپیک

- کمیته ملی پارالمپیک