احکام لایحه برنامه پنجساله هفتم توسعه در حوزه رسانه و فضای مجازی در دو بخش قابل بررسی و تحلیل است. بخش اول احکامی هستند که در فصل پانزدهم لایحه تحت عنوان «ارتقای فرهنگ عمومی و رسانه» گنجانده شده و بخش دوم شامل احکامی است که در سایر فصول قابل مشاهده است.
در فصل پانزدهم (ارتقای فرهنگ عمومی و رسانه) مجموعاً 5 ماده و 14 بند مرتبط با حوزه رسانه و فضای مجازی آمده است که عبارتند از: ماده (74)، بندهای «ب»، «پ»، «ت»، «ث» و «چ» از ماده (75)، بندهای «الف» و «ب» از ماده (76)، بندهای «الف»، «ب» و «پ» از مواد (77) و (78). همچنین احکام مرتبط در سایر فصول نیز عبارتند از: بند «ث» از ماده (3) و تبصره ماده (67).
بررسی مفاد مرتبط با رسانه و فضای مجازی از لایحه برنامه پنجساله هفتم توسعه بیانگر آن است که این احکام از کفایت، اتقان و جامعیت لازم برخوردار نیستند. اگرچه این لایحه تلاش کرده تا ذیل سیاستهای کلی ابلاغی برنامه هفتم توسعه تدوین شود اما اشکالهای زیر نیز در آن مشاهده میشود: کمتوجهی به ویژگیهای شکلی مورد انتظار از مواد و احکام برنامههای پنجساله توسعه، عدم جامعنگری نسبت به مسائل و چالشهای رسانهای و ارتباطی کشور ازجمله از دست رفتن مرجعیت رسانههای بومی، کمتوجهی به توسعه محتوای دیجیتال داخلی فضای مجازی، عدم اتقان لازم در تقویت لایه محتوا و خدمات شبکه ملی اطلاعات، کمتوجهی به خلأ موجود در حوزه مربی زیستبوم فضای مجازی کودک و نوجوان و عدم کفایت مواد پیشنهادی برای افزایش کیفیت برنامههای رادیویی، تلویزیونی و فضای مجازی سازمان صدا و سیما.
در این گزارش پس از برگزاری جلسات کارشناسی با نمایندگان دستگاههای اجرایی و استماع دیدگاههای صاحبنظران حوزه رسانه و فضای مجازی، ابتدا بهصورت مجزا و تفصیلی مواد مندرج در لایحه (چه در فصل ارتقای فرهنگ عمومی و رسانه و چه در سایر فصول) مورد ارزیابی قرار گرفته و اصلاحات لازم در احکام لایحه صورت گرفته است. همچنین در ادامه احکام پیشنهادی الحاقی به لایحه برنامه هفتم توسعه همراه با ادله کارشناسی مرتبط با هر حکم ارائه شده است.
الف) اصلاح مفاد جدول مندرج در ماده (74) درخصوص ارتقای شاخصهای کمی فعالیتهای رسانهای؛ متن پیشنهاد اصلاحی:
موارد زیر در جدول این ماده افزوده شده و هزینههای آن از سقف اعتبارات مصوب سالانه دستگاه تأمین میشود:
ب) اصلاح بند «ب» ماده (75) با رویکرد تحقق مرجعیت رسانهای
متن پیشنهاد اصلاحی: بهمنظور شناخت تحولات فرهنگی-ارتباطی جامعه، افزایش کارایی دستگاههای رسانهای، اعمال نظارت مستمر بر فعالیتهای رسانهها و تحقق مرجعیت رسانهای اقدامات ذیل بهعمل خواهد آمد: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی موظف است تا پایان سال اول برنامه با انجام مطالعات لازم و با مشخص نمودن تعاریف، مفاهیم اصلی بخش رسانه نسبت به تعریف شاخصهای وضعیت رسانهای و ارتباطات کشور متناسب با اهداف و آرمانهای نظام جمهوری اسلامی و سیاستهای فرهنگی مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی اقدام و پس از تأیید شورای مذکور با مبنا قرار دادن آنها و با همکاری مرکز آمار ایران بهترتیب ذیل نسبت به تولید اطلاعات مربوط به آنها و اندازهگیری تحولات شاخصهای مزبور طی سالهای برنامه اقدام نماید:
الف) موضوع: حمایت از محتوای بومی رقومی (دیجیتال)
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با همکاری وزارت امور اقتصادی و دارایی و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات موظف است ظرف شش ماه پس از تصویب قانون ضوابط و الزامات فنی، حقوقی و اقتصادی ناظر بر تولید و عرضه رمز کلیدهای یکتا (NFT) همچنین شناسهدارسازی محتوا و تسهیل و تسریع فرایندهای بازارسازی و بازاریابی محتوا در عرصههای داخلی و جهانی و معیارهای اعتبارسنجی و اعتباربخشی به محتوای رقومی (دیجیتال) برای هدفمندسازی و هوشمندسازی حمایتها، تسهیلات، معافیتها و امتیازات قابلاعطا به حوزه محتوا و تأثیرگذاری آن بر اعتبارپذیری مالی فعالان صنعت و بازار محتوا را تعیین کند.
ب) موضوع: تقویت زیستبوم فضای مجازی کودک و نوجوان
وزارت آموزش و پرورش مکلف است از محل اعتبارات وزارت آموزش و پرورش، سالانه 15 هزار مربی سواد فضای مجازی کودک و نوجوان را بهمنظور ارتقای سواد فضای مجازی در همه مقاطع تحصیلی در قالب آموزشهای ضمن خدمت فرهنگیان، آموزش دهد.
در فصل پانزدهم «لایحه برنامه پنجساله هفتم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (1406-1402)» به موضوع «ارتقای فرهنگ عمومی و رسانه» اختصاص یافته است. پیش از این نیز در سیاستهای کلی ابلاغی رهبر معظم انقلاب برای تدوین برنامه هفتم توسعه دو بند مرتبط با حوزه رسانه و فضای مجازی ذکر شده بود که عبارتند از: بند «14»: تقویت کارایی و اثربخشی رسانه ملی در گسترش و تعمیق فرهنگ اسلامی ـ ایرانی و مواجهه مؤثر با جنگ روانی و تهاجم فرهنگی و سیاسی دشمنان؛ بند «19»: برقراری حاکمیت ملی و صیانت از ارزشهای اسلامی ـ ایرانی در فضای مجازی با تکمیل و توسعه شبکه ملی اطلاعات و تأمین محتوا و خدمات متناسب و ارتقای قدرت سایبری در تراز قدرتهای جهانی با تأکید بر مقاومسازی و امنیت زیرساختهای حیاتی و کلان داده کشور. در فصل پانزدهم لایحه مجموعاً 5 ماده و 14 بند پیشبینی شده که در همه این مواد و همچین برخی از مواد سایر فصول لایحه، تکالیفی مرتبط با حوزه رسانه، ارتباطات و فضای مجازی و برای دستگاههایی چون سازمان صدا و سیما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (معاونت امور مطبوعاتی و اطلاعرسانی، مرکز توسعه فرهنگ و هنر در فضای مجازی) و مرکز ملی فضای مجازی مشاهده میشود که در این گزارش مورد اشاره قرار خواهند گرفت. در این گزارش پس از برگزاری جلسات کارشناسی با نمایندگان دستگاههای اجرایی و استماع دیدگاههای صاحبنظران حوزه رسانه، ارتباطات و فضای مجازی، ابتدا بهصورت مجزا و تفصیلی مواد مندرج در لایحه (چه در فصل ارتقای فرهنگ عمومی و رسانه و چه در سایر فصول) مورد ارزیابی قرار گرفته و اصلاحات لازم در احکام لایحه صورت گرفته است. همچنین در ادامه احکام پیشنهادی الحاقی به لایحه برنامه هفتم توسعه همراه با ادله کارشناسی مرتبط با هر حکم ارائه شده است.
جدول 1. احکام حوزه رسانه و فضای مجازی در فصل پانزدهم (ارتقای فرهنگ عمومی و رسانه) لایحه برنامه هفتم توسعه
|
ماده |
بند |
موافق / مخالف / موافق بهشرط اصلاح |
سابقه در برنامه ششم و قوانین دائمی |
اظهارنظر کارشناسی |
پیشنهاد اصلاحی |
|
ماده (74)- در اجرای بندهای سیزدهم[1] و چهاردهم[2] سیاستهای کلی برنامه و بهمنظور تحقق اهداف کمی زیر مطابق با احکام این فصل، اقدام میشود. |
سنجه عملکردی: تعداد رسانههای برخط ثبت شده / دارای مجوز واحد متعارف: هزار عنوان هدف کمی در پایان برنامه: ٦٠٠
سنجه عملکردی: تعداد صدور پروانه انتشار نرمافزارهای محتوایی داخلی واحد متعارف: پروانه هدف کمی در پایان برنامه: 5000
|
موافق به شرط اصلاح |
ندارد |
این اهداف از برنامه عملیاتی بودجه با اعمال ضریب افزایش سالانه استخراج شده و ارتباطی به برنامه توسعه ندارد. هدف توسعهای میتواند شامل مواردی چون راهاندازی سامانه صحتسنجی اخبار، استقرار نظام ردهبندی سنی محتوا و ردهبندی ۵۰ درصد محتوا یا موارد دیگری باشد که در بخش محتوایی سند معماری شبکه ملی آمده است. |
موارد زیر در جدول این ماده افزوده شده و هزینههای آن از سقف اعتبارات مصوب سالانه دستگاه تأمین میشود: 1. سنجه عملکردی: استقرار نظام صحتسنجی اخبار در فضای مجازی، واحد متعارف: سامانه، هدف کمی در پایان برنامه: 3 2. ایجاد نظام رتبهبندی رسانههای فضای مجازی براساس انتشار اخبار صحیح و مقابله با اطلاعات و اخبار خلاف واقع، واحد متعارف: نظام، هدف کمی در پایان برنامه: 1 3. حداقل سهم ترافیک محتوای حرفهای داخلی سازگار با فرهنگ ایرانی اسلامی (به تشخیص دستگاه مربوطه) از سبد محتوای حرفهای سکوهای داخلی، واحد متعارف: درصد، هدف کمی در پایان برنامه: 60 4. استقرار نظام سالمسازی و رتبهبندی محتوا در همه سکوهای محتوایی، واحد متعارف: سامانه، هدف کمی در پایان برنامه: 3 5. استقرار فضای مجازی سالم، مفید و ایمن (طبق مصوبه شورای عالی فضای مجازی با عنوان «توسعه فضای مجازی سالم، مفید و ایمن»، مورخ 1393/12/10) با تمرکز بر کودکان و نوجوانان، واحد متعارف: کاربر/ترافیک، هدف کمی در پایان برنامه: 10 میلیون / 15 درصد کل ترافیک 6. تعداد کاربران سکوهای کاربرمحور و ناشرمحور مجاز داخلی، واحد متعارف: کاربر ، هدف کمی در پایان برنامه: 30 میلیون 7. تربیت مربیان سواد فضای مجازی، واحد معارف: تعداد مربی، هدف کمی در پایان برنامه: 100 هزار نفر |
|
ماده (75)- در راستای اعتلای فرهنگ عمومی در جهت تحکیم سبک زندگی اسلامی-ایرانی، تقویت همبستگی و اعتمادبهنفس ملی، ارتقای هویت ملی و روحیه مقاومت، کار و تلاش در جامعه اقدامات زیر انجام میشود: |
ب) بهمنظور احصا دقیق و برخط دادههای آماری مورد نیاز به جهت تسهیل پردازش، تحلیل دقیق و ایجاد بستر مناسب برای آیندهپژوهی روندهای سبک زندگی جامعه ایرانی و همچنین انتشار آنها، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با هماهنگی مرکز آمار ایران مکلف است نسبت به راهاندازی سامانه رصد، پایش و سنجش مستمر شاخصهای فرهنگ عمومی و سبک زندگی مردم اقدام نماید. دستگاههای اجرایی و دارندگان پایگاههای داده موضوع این بند، موظفند نسبت به ارائه مستمر و جامع دادهها به این سامانه بهصورت برخط اقدام کنند. |
موافق به شرط اصلاح
|
ندارد |
|
الحاق یک بند به ماده (75) بهمنظور شناخت تحولات فرهنگی-ارتباطی جامعه، افزایش کارایی دستگاههای رسانهای، اعمال نظارت مستمر بر فعالیتهای رسانهها و تحقق مرجعیت رسانهای اقدامات ذیل بهعمل خواهد آمد: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با همکاری صدا و سیما موظف است تا پایان سال اول برنامه با انجام مطالعات لازم و با مشخص کردن تعاریف، مفاهیم اصلی بخش رسانه نسبت به تعریف شاخصهای وضعیت رسانهای و ارتباطات کشور متناسب با اهداف و آرمانهای نظام جمهوری اسلامی و سیاستهای فرهنگی مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی اقدام و پس از تأیید شورای مذکور با مبنا قرار دادن آنها و با همکاری مرکز آمار ایران بهترتیب ذیل نسبت به تولید اطلاعات مربوط به آنها و اندازهگیری تحولات شاخصهای مزبور طی سالهای برنامه اقدام نماید: 1. هرسال یکبار تحولات شاخصهای مربوط به میزان اعتماد مردم به رسانههای داخلی و میزان مصرف رسانهای در کل کشور را تعیین و برای بررسی دراختیار دستگاهها و نهادهای ذیربط قرار دهد. 2. همهساله گزارشی از اقدامات اجرایی دستگاهها و نهادهای ذیربط برای افزایش مرجعیت رسانهای کشور تهیه و ارائه شود. 3. همهساله اطلاعات و آمار و تحولات شاخصهای مربوط به وضعیت رسانهها و ارتباطات ازجمله نیروی انسانی، بودجه تخصیصی، فضاها و تجهیزات رسانهای، ارزش نشان تجاری رسانه و درآمدزایی رسانهها اعم از دولتی و غیردولتی را در کلکشور به تفکیک استان تعیین نماید. |
|
پ) به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اجازه داده میشود، بهمنظور تقویت نقش نظارتی در حوزه فرهنگ، هنر و رسانه، در چارچوب آییننامه اجرایی که ظرف مدت سه ماه پس از ابلاغ برنامه به تصویب هیئت وزیران میرسد، در صورت احراز تخلفات نسبت به محرومیت، تعلیق یا لغو مجوز متخلفین اقدام نماید. |
مخالف |
ندارد |
درصورتیکه تخلفات افراد مصداق عناوین مجرمانه موجود را داشته باشد نیاز به قانونگذاری مجدد نیست و درصورتیکه منظور از تخلفات عناوین مجرمانه جدیدی باشد، تعیین آییننامه نحوه رسیدگی به تخلفات اهالی فرهنگ، هنر و رسانه در صلاحیت مجلس شورای اسلامی است و نیاز به تصریح قانونی دارد؛ کما اینکه در قانون رسیدگی به تخلفات اداری کارکنان دولت موارد تخلفات و تنبیهات بهطور دقیق مشخص شده است و تهیه و تصویب این موارد خارج از صلاحیت هیئت وزیران است. ازسویدیگر رسیدگی به تخلفات نیاز تشریفات دقیق و آیین دادرسی مشخص دارد که تعیین آن در صلاحیت مجلس است.
|
حذف |
|
|
ت) دستگاههای اجرایی بهویژه وزارتخانههای فرهنگ و ارشاد اسلامی و امور خارجه، سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، سازمان تبلیغات اسلامی، سازمان فرهنگ و ارتباطات و دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم مکلفند با استفاده از کلیه امکانات فرهنگی، هنری و امکانات تجسمی و رسانههای همگانی نسبت به تبیین، تبلیغ، ترویج و نشر آثار و اندیشهها و سیره عملی حضرت امام خمینی (ره) بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران و مقام معظم رهبری (مدظلهالعالی) در گستره ملی و بینالمللی اقدام نمایند. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مکلف است آییننامه اجرایی این بند را ظرف مدت شش ماه پس از ابلاغ برنامه، تهیه و پس از تأیید دفتر حفظ نشر آثار حضرت آیتاﷲ العظمی خامنهای (مدظلهالعالی) به تصویب هیئت وزیران برساند. |
مخالف |
دارد |
ماده (37) قانون احکام دائمی برنامه های توسعه متضمن تکالیف مشخص در خصوص موضوع همین حکم است و تکرار آن ضرورتی ندارد. |
حذف |
|
|
ث) وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (سازمان اوقاف و امور خیریه) مکلف است با همکاری سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و سازمان تبلیغات اسلامی، طرح احیا و فعالسازی موقوفات، جهت حمایت و تقویت فعالیتهای قرآنی، هیئت، مساجد و بقاع متبرکه را با توجه به نیات واقفین تا پایان سال اول برنامه، تهیه و به تصویب هیئت وزیران برساند. |
موافق به شرط اصلاح |
ندارد |
در مرتبه اول، نقطه قوت ماده حاضر، هدفمند بودن و بهصورت مشخص، جهتدهی آن بهسوی احیای کارکرد نهاد وقف در حوزه فعالیتهای قرآنی، هیئت، مساجد و بقاع متبرکه است. اما ماده مذکور دچار اشکالات و ابهاماتی نیز هست. نقش سازمان صدا و سیما و سازمان تبلیغات اسلامی در این ماده بهصراحت بیان نشده و در آن ابهام وجود دارد. بهنظر میرسد که مراد از همکاری سازمان اوقاف با سازمانهای مذکور، همکاری در بُعد رسانهای و تهیه پیوست رسانهای طرح است. ازطرفدیگر، بند «چ» ماده (37) قانون احکام دائمی توسعه کشور، کلیه دستگاههای اجرایی مشمول ماده (۵) قانون مدیریت خدمات کشوری را مکلّف کرده که یک درصد از اعتبارات هزینهای خود را بهاستثنای فصول (۱)، (۴) و (۶) طی قراردادی مشخص با سازمان صدا و سیما، صرف تولید برنامه جهت فرهنگسازی و آگاهیبخشی و اطلاعرسانی نمایند. |
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (سازمان اوقاف و امور خیریه) مکلف است که طرح احیا و فعالسازی موقوفات، جهت حمایت و تقویت فعالیتهای قرآنی، هیئت، مساجد و بقاع متبرکه را با توجه به نیّات واقفین تا ششماه پس از تصویب قانون برنامه، تهیه و به تصویب هیئت وزیران برساند. تبصره: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (سازمان اوقاف و امور خیریه) مکلف است که در راستای تحقق بند «چ» ماده (37) قانون احکام دائمی توسعه کشور، ظرف مدت ششماه از تصویب قانون برنامه، با همکاری سازمان صدا و سیما و سازمان تبلیغات اسلامی، توافقنامه لازم را با صدا و سیما منعقد نموده و بهصورت سالیانه تمدید کنند. |
|
|
چ) مراکز فرهنگی، هنری، قرآنی، رسانهای، سینمایی، مطبوعاتی و تبلیغی- دینی دارای مجوز از مراجع ذیصلاح (بهجز سالنهای نمایش فیلم و تئاتر، آموزشگاهها، کانونهای تبلیغاتی) مشروط به رعایت قوانین و مقررات پلیس اماکن عمومی فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، مادامیکه فعالیت آنها مورد تأیید مراجع ذیصلاح باشد، از حمایتهای زیر برخوردار میشوند: ١. احتساب هزینههای انشعاب مصرف آب، برق و گاز براساس تعرفه فرهنگی (آموزشی)؛ 2. استفاده از کاربری فرهنگی در فضاهای مسکونی مشروط به عدم تضییع حقوق ساکنان. آییننامه اجرایی مشتمل بر سطح و گستره اعمال حمایتهای مذکور به پیشنهاد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با همکاری سازمان تبلیغات اسلامی ظرف مدت ششماه پس از ابلاغ برنامه، به تصویب هیئت وزیران میرسد. |
موافق |
دارد |
بهرغم اینکه بند «ج» ماده (92)[3] برنامه ششم توسعه به نوعی به دنبال تکلیف شهرداریها و ادارات دولتی بر حمایت از مراکز فرهنگی بوده اما آییننامه اجرایی آن نوشته نشده و بالتبع عملکردی نیز نداشته است. ازاینرو بند پیشنهادی حاضر برای برنامه هفتم در صورت تدوین آییننامه اجرایی میتواند برای این مراکز مؤثر واقع شود. |
|
|
|
ماده (76)- بهمنظور حمایت از تولید محتوا در حوزه فضای مجازی با رویکرد گسترش و تعمیق فرهنگ اسلامی ایرانی و مواجهه مؤثر با جنگ روانی و تهاجم فرهنگی و سیاسی دشمنان اقدامات زیر انجام میگیرد: |
الف) مسئولیت تنظیمگری و صدور مجوز و نظارت بر خبرگزاریها، رسانههای مکتوب، کتاب، بازیهای رایانهای، تبلیغات و نظایر آنکه در چارچوب وظایف و مأموریتهای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرار دارد، در بستر فضای مجازی نیز بهعهده وزارت مذکور است. درصورتیکه بخشی از رسانههای فوق از صوت و تصویر فراگیر استفاده کنند، ملزم به رعایت دستورالعملهای مشترک سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی میباشند. در هریک از شوراهای صدور مجوز تولید، مجوز انتشار و مجوز پخش آگهی بازرگانی که در سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران تشکیل میشود، نماینده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی عضویت خواهد داشت. |
مخالف |
ندارد |
نظر به تصویب هر دو بند «الف» و «ب» این ماده، در قالب مادهواحدهای تحت عنوان «تعیین الزامات ساماندهی حوزه صوت و تصویر فراگیر» ازسوی شورای عالی انقلاب فرهنگی مورخ 1402/4/31، ضرورتی برای ذکر مجدد این مفاد در برنامه هفتم توسعه وجود ندارد. براساس این مادهواحده، حیطه اختیارات و وظایف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی در این حوزه مشخص و برای فعالان بخش خصوصی بهویژه در پلتفرمهای پخش صوت و تصویر فراگیر و شبکه نمایش خانگی معین شد که در چه بخشهایی باید از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و در چه بخشهای دیگری باید از سازمان صدا و سیما مجوز اخذ کنند. |
حذف |
|
ب) مسئولیت تنظیمگری، صدور مجوز، نظارت بر رسانههای فعال در عرصه صوت و تصویر فراگیر شامل رسانههای »کاربرمحور و» ناشرمحور «و شبکه نمایش خانگی بهویژه تولید سریالها و برنامههای تلویزیونی و امثال آن و همچنین تبلیغات و آگهی در حیطه صوت و تصویر برعهده سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران است. |
مخالف |
ندارد |
حذف |
||
|
ماده (77)- بهمنظور تقویت کارایی و اثربخشی رسانه ملی برای گسترش و تعمیق فرهنگ اسلامی- ایرانی و مواجهه مؤثر با جنگ روانی و تهاجم فرهنگی و سیاسی دشمنان و ایجاد تحول در محتوا، رویکرد و سازوکار، اقدامات زیر انجام میگردد: |
الف) سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران مکلف است نسبت به تولید و پخش محتوای هویتمحور، عدالتگستر و شتاببخش پیشرفت در قالبهای خلاق، جذاب و امیدافزا در برنامهها و اخبار رادیویی و تلویزیونی در تمامی سطوح ملی، استانی و برونمرزی اقدام نماید. |
موافق به شرط اصلاح
|
ندارد |
علاوه بر دو موضوع هویتمحوری و عدالتگستری، باید اقدامات دیگری نیز برای تقویت کارایی و اثربخشی صدا و سیما صورت گیرد. |
سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران مکلف است تا پایان برنامه هفتم توسعه نسبت به تولید و پخش محتوای هویتمحور، عدالتگستر و شتاببخش پیشرفت در قالبهای خلاق، جذاب و امیدافزا و افزایش کیفیت برنامههای رادیویی، تلویزیونی و فضای مجازی از طریق افزایش بهرهوری نیروی انسانی و چابکسازی ساختار سازمانی اقدام نماید. تصویب بودجه سالیانه این سازمان منوط به ارائه گزارش عملکرد اقدامات مذکور به مجلس شورای اسلامی خواهد بود. |
|
ب) وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات مکلف است پهنای باند و امکانات لازم برای دسترسی عموم مردم به شبکهها و برنامههای رسانه ملی در اقصی نقاط کشور بر بستر شبکه ملی اطلاعات و همچنین دسترسی حداکثری در سطح بینالمللی را فراهم نماید. |
مخالف
|
دارد |
مفاد این بند در قانون اهداف، وظایف و اختیارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات (بند «ط» ماده 3[4]) ذکر شده و با توجه به اینکه لازم است از ارائه احکام غیرضرور در قالب تکرار قوانین موجود و بیان مسائل بدیهی که نیاز به تصویب قانون ندارد، پرهیز شود، تکرار این بند ضرورتی ندارد. |
حذف |
|
|
پ) سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مکلفند در راستای حمایت از فرهنگ و ارزشهای اسلامی- ایرانی و توسعه حکمرانی رسانهای و همچنین با توجه به مسئولیت آن دستگاههای مذکور در تنظیم مقررات، صدور مجوز و نظارت بر رسانههای فعال در عرصه صوت و تصویر فراگیر شامل رسانههای کاربرمحور و ناشرمحور و نیز شبکه نمایش خانگی بهویژه سریالها و برنامههای تلویزیونی و امثال آن در فضای مجازی، آییننامه اجرایی نحوه حمایت و رسیدگی به تخلفات اشخاص در موارد فوق را ظرف مدت سهماه پس از ابلاغ برنامه، تهیه و به تصویب هیئت وزیران برسانند. |
مخالف |
ندارد |
تعیین آییننامه نحوه حمایت و رسیدگی به تخلفات اشخاص در رسانههای کاربرمحور و ناشرمحور و نیز شبکه نمایش خانگی بهویژه سریالها و برنامههای تلویزیونی و امثال آن در فضای مجازی در صلاحیت مجلس شورای اسلامی است و نیاز به تصریح قانونی دارد؛ کمااینکه در قانون رسیدگی به تخلفات اداری کارکنان دولت موارد تخلفات و تنبیهات بهطور دقیق مشخص شده است و تهیه و تصویب این موارد خارج از صلاحیت هیئت وزیران است. |
حذف |
|
|
ماده (78)- بهمنظور توسعه ورزشهای همگانی و قهرمانی، سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران مکلف است با هماهنگی وزارت ورزش و جوانان، آییننامه نحوه تعیین میزان حق پخش تلویزیونی مسابقات ورزشی و چگونگی تأمین و تسهیم آن بین ذینفعان را با لحاظ کیفیت و کمیت مسابقات و تعداد مخاطبان ظرف مدت ششماه پس از ابلاغ برنامه تهیه و به تصویب هیئت وزیران برساند. |
موافق به شرط اصلاح |
دارد[5] |
بررسی محتوای این ماده نشان میدهد که الزام اجرایی شدن ندارد زیرا این متن با متن بند «پ» ماده (92) برنامه ششم توسعه که در همین خصوص ذکر شده بود تفاوت ماهیتی و کارکردی چندانی ندارد و گزارش عملکرد این این بند در 6 سال اجرای برنامه ششم توسعه نشان میدهد که تحقق نیافته است و عامل اصلی آن عدم توافق سازمان صدا و سیما و وزارت ورزش و جوانان درخصوص نحوه تقسیم درآمدهای تبلیغاتی ناشی از پخش مسابقات ورزشی بوده است. بنابراین جهت اجرایی شدن موضوع حق پخش رسانهای مسابقات ورزشی باید ایدهها و راهکارهای جدیدی ارائه شود که مورد وثوق سازمان صدا و سیما و وزارت ورزش و جوانان باشد و جنبه اجرایی داشته باشد. لازم به ذکر است که در بخش ارائه احکام پیشنهادی جهت درج در برنامه هفتم توسعه، راهکارهایی در این خصوص ارائه شده است. |
در راستای اجرایی شدن موضوع تقسیم درآمدهای تبلیغاتی ناشی از پخش مسابقات ورزشی کشور بندهای ذیل پیشنهاد میشود: الف) وزارت ورزش و جوانان موظف است به نمایندگی از فدراسیونها و باشگاههای ورزشی؛ همه درآمدی که از محل تبلیغات محیطی مسابقات ورزشی کسب میشود را به ردیف درآمدی شماره 140184 نزد خزانهداری کل کشور واریز کند. سازمان صدا و سیما نیز باید همه درآمدهای قبل، حین و بعد از مسابقات ورزشی تیمهای ایرانی اعم از باشگاهی و ملی را به همین حساب واریز نماید و کل این مبلغ به نسبت مساوی بین وزارت ورزش و جوانان و سازمان صدا و سیما تقسیم میشود. ب) ده درصد (10 %) منابع درآمدی حاصل از پخش محتوای ورزشی در سامانه نمایش آنلاین (ویاودی)، تلویزیون تعاملی (آیپیتیوی) و وبسایتها به ردیف درآمدی تعیینشده نزد خزانهداری کل کشور واریز شود. وجوه واریزی به نسبت مساوی بین وزارت ورزش و جوانان و سازمان صدا و سیما تقسیم میشود. 1. سهم پرداخت شده به وزارت ورزش و جوانان از منابع مندرج در بندهای «الف» و «ب» به باشگاهها و فدراسیونهای ورزشی تعلق دارد و در اختیار آنها قرار میگیرد. 2. وزارت امور اقتصاد و دارایی در موضوع تراکنشهای مالی و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در موضوع زیرساختها و امکانات ویاودیها، آیپیتیویها و وبسایتها موظف به همکاری با وزارت ورزش و جوانان (به نمایندگی از فدراسیونها و باشگاههای ورزشی) و سازمان صدا و سیما است. تبصره: سازمان صدا و سیما و وزارت ورزش و جوانان مکلف است درخصوص اجراییسازی مفاد این ماده، گزارش سالانه درآمدی از محلهای تعیین شده را در اختیار دیوان محاسبات کشور و کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی قرار دهد. |
|
جدول 2. احکام مرتبط با حوزه رسانه و فضای مجازی در سایر فصول لایحه برنامه هفتم توسعه
|
ماده |
بند |
موافق / مخالف / موافق بهشرط اصلاح |
سابقه در برنامه ششم و قوانین دائمی |
پیشنهاد اصلاحی |
|
|
ماده (٣)- در راستای تقویت تأمین منابع مالی تولید، اقدامات زیر انجام میشود: |
ث) به بانکها، مؤسسات مالی و اعتباری، صندوقهای مالی و وزارت امور اقتصادی و دارایی (سازمان بورس و اوراق بهادار) اجازه داده میشود براساس آییننامهای که ظرف مدت ششماه پس از ابلاغ برنامه، توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی با همکاری وزارت صنعت، معدن و تجارت، بانک مرکزی و سایر دستگاههای ذیربط به تصویب هیئت وزیران میرسد، نسبت به پذیرش داراییهای نامشهود با قابلیت تبادل در بازار ازجمله داراییهای رقومی در فرایندهای اعتبارسنجی، وثیقهگذاری، ضمانت و پذیرهنویسی اقدام نمایند.
|
موافق به شرط اصلاح |
ندارد |
لزوم رسمیتبخشی در این ماده به محتوا بهعنوان دارایی رقومی تقویمپذیر بهعنوان سرمایه و سهام کسبوکارهای دیجیتال و قابل ترهین، توثیق و تضمین نزد مراجع ذیصلاح قانونی، قضایی و اداری و تعیین شاخصهای ارزشگذاری آن با هدف رونقبخشی به اقتصاد دیجیتال و تحقق سهم مناسب آن از تولید ناخالص داخلی در بخش تولید و عرضه محتوای دیجیتال |
ث) بانکها، مؤسسات مالی و اعتباری، صندوقهای مالی و وزارت امور اقتصادی و دارایی (سازمان بورس و اوراق بهادار) مکلفند براساس آییننامهای که ظرف مدت ششماه پس از ابلاغ برنامه، توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی با همکاری وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بانک مرکزی و سایر دستگاههای ذیربط به تصویب هیئت وزیران میرسد، نسبت به پذیرش داراییهای نامشهود با قابلیت تبادل در بازار ازجمله داراییهای رقومی و محتوای رقومی در فرایندهای اعتبارسنجی، وثیقهگذاری، ضمانت و پذیرهنویسی اقدام نمایند. |
|
تبصره ماده (67) |
تبصره: هرگونه فعالیت موازی دستگاههای اجرایی در تأمین تصاویر و دادههای ماهوارهای ممنوع است. وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات موظف است نیاز دستگاههای اجرایی و بخش خصوصی به تصاویر و دادههای ماهوارهای را با اولویت کارورها و شرکتهای دانشبنیان تأمین نماید. تعرفه این خدمات به پیشنهاد وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به تصویب کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات میرسد. |
موافق به شرط اصلاح |
ندارد |
انجام وظایف سازمان صدا و سیما مستلزم تبادل تصاویر و دادههای ماهوارهای است. ازاینرو پیشنهاد میشود که این سازمان از این تبصره مستثنا شود. |
هرگونه فعالیت موازی دستگاههای اجرایی در تأمین تصاویر و دادههای ماهوارهای بهاستثنای سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران ممنوع است. وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات موظف است نیاز دستگاههای اجرایی و بخش خصوصی به تصاویر و دادههای ماهوارهای را با اولویت کارورها و شرکتهای دانشبنیان تأمین نماید. تعرفه این خدمات به پیشنهاد وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به تصویب کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات میرسد. |
جدول 3. پیشنهادات الحاقی به لایحه برنامه هفتم توسعه در حوزه رسانه و فضای مجازی
|
ردیف |
محل الحاق |
متن پیشنهاد |
ادله کارشناسی |
|
1 |
الحاق یک بند به ماده (66) |
موضوع: حمایت از محتوای بومی رقومی (دیجیتال) وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با همکاری وزارت امور اقتصادی و دارایی و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات موظف است ظرف شش ماه پس از تصویب قانون ضوابط و الزامات فنی، حقوقی و اقتصادی ناظر بر تولید و عرضه رمزکلیدهای یکتا (NFT) همچنین شناسهدارسازی محتوا و تسهیل و تسریع فرایندهای بازارسازی و بازاریابی محتوا در عرصههای داخلی و جهانی و معیارهای اعتبارسنجی و اعتباربخشی به محتوای رقومی (دیجیتال) جهت هدفمندسازی و هوشمندسازی حمایتها، تسهیلات، معافیتها و امتیازات قابلاعطا به حوزه محتوا و تأثیرگذاری آن بر اعتبارپذیری مالی فعالان صنعت و بازار محتوا را تعیین نماید. |
با هدف رونقبخشی به اقتصاد دیجیتال و تحقق سهم مناسب آن از تولید ناخالص داخلی در بخش تولید و عرضه محتوای دیجیتال |
|
2 |
الحاق یک بند به ماده (75) |
موضوع: خلأ موجود در حوزه مربی زیستبوم فضای مجازی کودک و نوجوان وزارت آموزش و پرورش مکلف است از محل اعتبارات وزارت آموزش و پرورش، سالانه 15 هزار مربی سواد فضای مجازی کودک و نوجوان را بهمنظور ارتقای سواد فضای مجازی در همه مقاطع تحصیلی در قالب آموزشهای ضمن خدمت فرهنگیان، آموزش دهد. |
با توجه به ضرورت آموزش و فرهنگسازی برای خانوادهها، معلمان و مربیان حوزه کودک و نوجوان و خلأ مربیان ماهر و آموزشدیده این حکم پیشنهاد میگردد. |
بررسی مفاد مرتبط با رسانه، ارتباطات و فضای مجازی از لایحه برنامه پنجساله هفتم توسعه بیانگر آن است که این احکام از کفایت، اتقان و جامعیت لازم برخوردار نیستند. اگرچه این لایحه تلاش کرده تا ذیل سیاستهای کلی ابلاغی برنامه هفتم توسعه تدوین شود اما اشکالهای ذیل در آن مشاهده میشود: کمتوجهی به ویژگیهای شکلی مورد انتظار از مواد و احکام برنامههای پنجساله توسعه، عدم جامعنگری نسبت به مسائل و چالشهای رسانهای و ارتباطی کشور ازجمله از دست رفتن مرجعیت رسانههای بومی، کمتوجهی به توسعه محتوای دیجیتال داخلی فضای مجازی، عدم اتقان لازم در تقویت لایه محتوا و خدمات شبکه ملی اطلاعات، کمتوجهی به خلأ موجود در حوزه مربی زیستبوم فضای مجازی کودک و نوجوان و عدم کفایت مواد پیشنهادی برای افزایش کیفیت برنامههای رادیویی، تلویزیونی و فضای مجازی سازمان صدا و سیما.
علاوه بر این در حوزه رسانه، فضای مجازی اولاً توجهی به کلان مسئلههای این حوزه همچون کاهش مرجعیت رسانههای رسمی، کاهش اعتماد به منابع خبری رسمی، اخلال در گردش صحیح اطلاعات در کشور، رشد فزاینده عملیات روانی رسانههای معاند نشده است. ثانیاً اسناد بالادستی کشور همچون سند راهبردی جمهوری اسلامی ایران در فضای مجازی، سند طرح کلان و معماری شبکه ملی اطلاعات که در آن تقسیم کار ملی برای دستگاههای ذینفع در حوزه رسانه و فضای مجازی درنظر گرفته شده است توجهی نشده است. ثالثاً مسئله تقسیم کار در حوزه تنظیمگری رسانه که در ماده (76) لایحه مورد توجه قرار گرفته امری است که موضوع قوانین عادی است چراکه جزئیات آن حائز اهمیت بوده و جانمایی آن در قانون برنامه توسعه ضرورتی ندارد.
ایجاد رویه خلاف معمول و آسیبزا در قاعدهگذاری برای رسانه و فضای مجازی (ناظر به بند «پ» ماده (77)) و همچنین برای مواجهه با چهرهها (ناظر به بند «پ» ماده (75)) از اشکالهای دیگر لایحه برنامه هفتم توسعه است. در مقابل، از نقاط قوت این لایحه و نقاطی که به شکل مناسبی بدان پرداخته شده است میتوان به بند «ج» ماده (75) اشاره کرد که در راستای اعتلای فرهنگ عمومی در جهت تحکیم سبک زندگی اسلامی-ایرانی، تسهیلات حمایتی قابلتوجهی برای مراکز فرهنگی، رسانهای، سینمایی و مطبوعاتی پیشبینی شده است.
