مقدمه

یکی از پرسش‌های اساسی در مواجهه با آسیب‌های اجتماعی این است که نظام حکمرانی در چه آسیب‌هایی و تا چه میزان باید مداخله کند؟ از سویی، برخی سیاستگذاران با تکیه بر این استدلال که جامعه به تنهایی امکان مقابله با آسیب‌های اجتماعی را ندارد، مداخله حداکثری دولت در این زمینه را ضروری می‌دانند. در مقابل، عده‌ای معتقدند جامعه از ظرفیت خودترمیمی برخوردار است و مسائل اجتماعی در ساحت اجتماع قابل‌حل هستند؛ لذا مداخله دولت در حوزه اجتماعی باید حداقلی باشد. فارغ از کشمکش موجود بین صاحبنظران و مسئولان، به‌نظر می‌رسد نگاه و انتظار جامعه به این مسئله می‌تواند سیاستگذاران را در یافتن چشم‌انداز روشن‌تر یاری برساند. در این راستا، افکارسنجی ملت با همکاری دفتر مطالعات اجتماعی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، به‌منظور شناخت ادراک جامعه از آسیب‌های اجتماعی، نگرش به نهادهای موثر در کاهش آسیب‌ها و چگونگی مداخله دولت در آنها، یک نظرسنجی در سطح ملی و با شیوه مصاحبه تلفنی انجام داده است که در ادامه مهم‌ترین یافته‌های آن گزارش شده است.

روش‌شناسی

داده‌های این گزارش در اسفند ماه سال 1400 گردآوری شده است. جامعه آماری پیمایش، همه افراد 18 سال و بالاتر در مراکز استان‌های کشور بوده‌اند. در این پیمایش تعداد 1000 پرسشنامه به‌صورت تلفنی و با روش نمونه‌گیری تصادفی ساده متناسب با جمعیت گردآوری شده است.

یافته‌ها

طلاق

*   77/8 درصد مردم معتقدند خانواده‌ها به میزان «زیاد» یا «خیلی زیاد» درگیر مسئله طلاق هستند.

*   نهادهای مؤثر در جلوگیری آسیب طلاق از نظر مردم به‌ترتیب عبارتند از: خانواده و خویشاوندان (62/2 درصد)، دولت (26/6 درصد) و سازمان‌های مردم‌نهاد (6/4 درصد).

*   36/9 درصد از مردم اقدام مناسب دولت برای زوج‌های در حال طلاق را ارائه مشاوره اجباری حین طلاق می‌دانند. 25/9 درصد نیز معتقدند مشاوره اختیاری حین طلاق، اقدام مناسب‌تری است. همچنین، 18/9 درصد معتقدند دولت باید فرایند طلاق را سخت و طولانی کند. از نظر 9/9 درصد از مردم، دولت اصلاً نباید در این موضوع مداخله کند.

کودکان کار

*   70/2 درصد از مردم معتقدند پدیده کودکان کار به میزان «زیاد» یا «خیلی زیادی» رواج دارد.

*   نهادهای مؤثر در کاهش آسیب کودکان کار از نظر مردم به‌ترتیب عبارتند از: دولت (58/8 درصد)، سازمان‌های مردم‌نهاد (22/5 درصد) و خانواده (14/9 درصد).

*   52/4 درصد از مردم اقدام مناسب دولت در سامان‌دهی کودکان کار را حمایت از سرپرستان این کودکان می‌دانند. 31/5 درصد از مردم معتقدند دولت باید به‌صورت مستقیم مداخله کند. همچنین، 12 درصد معتقدند دولت باید از سازمان‌های مردم‌نهاد حمایت کند. از نظر 1/9 درصد نیز دولت اصلاً نباید در این موضوع مداخله کند.

اعتیاد

*   68/2 درصد از مردم معتقدند خانواده‌ها به میزان «زیاد» یا «خیلی زیاد» درگیر مسئله اعتیاد هستند.

*   نهادهای مؤثر در کاهش آسیب اعتیاد از نظر مردم به‌ترتیب عبارتند از: خانواده (55/2 درصد)، دولت (25/1 درصد) و سازمان‌های مردم‌نهاد (15/8 درصد).

*   48/6 درصد از مردم اقدام مناسب دولت در سامان‌دهی به وضعیت معتادان را مداخله مستقیم می‌دانند. 40/7 درصد معتقدند دولت باید از سازمان‌های مردم‌نهاد در مبارزه با اعتیاد حمایت کند. از نظر 4/9 درصد نیز دولت اصلاً نباید در این موضوع مداخله کند.

حاشیه‌نشینی

*   58/6 درصد از مردم معتقدند پدیده حاشیه‌نشینی به میزان «زیاد» یا «خیلی زیاد» رواج دارد.

*   نهادهای مؤثر در کاهش آسیب حاشیه‌نشینی از نظر مردم به‌ترتیب عبارتند از: دولت (75/6 درصد) و سازمان‌های مردم‌نهاد (17/5درصد).

*   56 درصد از مردم اقدام مناسب دولت برای سامان‌دهی به وضعیت حاشیه‌نشینی را تأمین زیرساخت مناسب توسط دولت می‌دانند. 2/31 درصد از مردم معتقدند دولت باید خانواده‌ها را به لحاظ معیشتی مورد حمایت قرار دهد. همچنین، 5/5 درصد معتقدند دولت باید از سازمان‌های مردم‌نهاد حمایت کند. از نظر 1/5 درصد نیز دولت اصلاً نباید در این موضوع مداخله کند.