بررسی نقش سامانه های نوین آبیاری در جبران کسری آبخوان های کشور طی دهه اخیر: انتظارات، اعتبارات، اثربخشی

نویسندگان

1 کارشناس گروه آب دفتر مطالعات زیربنایی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی

2 پژوهشگر ارشد گروه آب دفتر مطالعات زیربنائی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی

چکیده
با هدف جبران کسری بیلان منفی آبخوان های کشور در قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه، دولت مکلف شده حداقل 85 درصد هزینه توسعه روش های نوین آبیاری را به عنوان کمک بلاعوض پرداخت نمایند. بررسی اعتبار و اثربخشی این سامانه ها نشان می دهد علی رغم تصویب اعتبار 751 هزار میلیارد ریالی طی 12 سال اخیر، شرایط آبخوان های کشور بحرانی تر شده است. تجربیات جهانی از مدرنسازی شبکه های آبیاری نیز مؤید این نکته است که این سامانه ها در عمل منجر به افزایش مصرف هم می شوند. زیرا آب صرف جویی شده در مزرعه لزوما در سطح حوضه حفظ نشده و جهت افزایش سطح زیرکشت یا تولید محصولات پرآب بر مصرف شده است. لذا این سامانه ها تخلیه شدیدتر آبخوان را نسبت به آبیاری سنتی در پی داشته اند. برای اینکه بتوان هزینه کرد بهینه ای برای اعتبارات و بهبود شرایط آب های زیرزمینی داشت، لازم است با حمایت مجلس شورای اسلامی و دولت، ارزیابی دقیق از اثربخشی سامانه های نوین آبیاری جهت صرفه جویی آب در مقیاس حوضه آبریز صورت گرفته و اعتبار پروژه هایی که فاقد اثربخشی در بهبود وضعیت آب های زیرزمینی هستند حذف شود. در همین راستا سامانه ملی حسابداری آب (با تقویت چرخه پایش، ارزیابی و تجمیع بانک های اطلاعات آب و هواشناسی)، باید راه اندازی شود. همچنین در قانون بودجه سال 1401 دولت از اصلاح پروانه بهره برداری منع شده که این امر نه تنها هزینه اجرای این سامانه ها را به کشور تحمیل کرده، تخلیه آبخوان ها را نیز تشدید خواهد کرد. لذا در قانون بودجه سال 1402، پیشنهاد می شود اصلاح پروانه بهره برداری پیش شرط پرداخت تسهیلات بلاعوض جهت اجرای سامانه های نوین آبیاری در نظر گرفته شود.