کاربرد فناوری فضایی در مدیریت منابع آب

نویسندگان

چکیده
درنتیجه تغییر اقلیم و مدیریت نادرست منابع آبی، فشار بر این منابع به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک جهان به طور فزآینده ای درحال افزایش است؛ مدیریت ناصحیح منابع آبی پیامدهای مخرب اقتصادی و اجتماعی فراوانی به همراه دارد که می توان به موارد زیر اشاره کرد: • آثار مخرب بر سلامت و روان جامعه، • کاهش تولیدات کشاورزی و تهدید امنیت غذایی، • کاهش سطح آب های زیرزمینی و فرونشست و مشکلات ناشی از آن، • تأثیر بر اکوسیستم های گیاهی و جانوری و تنوع زیستی. هر کدام از موارد فوق سبب اعمال هزینه های ناخواسته اقتصادی-اجتماعی بر جوامع می شود. کشور ایران به دلیل قرارگیری در کمربند خشک و نیمه خشک، ویژگی های خاص جغرافیایی، توزیع نابرابر منابع آبی، عدم تناسب سنجی کشت محصولات کشاورزی در نقاط مختلف کشور و غیره با مشکلات عدیده ای در بحث آب روبه رو است؛ به طوری که در سال های اخیر پهنه های آبی (دریاچه ارومیه، دریاچه بختگان، دریاچه زریوار، تالاب هامون و ...) و سفره های زیرزمینی کشور با کاهش شدید سطح مواجه شده اند از طرفی با کاهش سطح این منابع و خشکسالی در معرض قرار گرفتن در مخاطرات اشاره شده در بالا قرار گرفته است؛ بنابراین مدیریت صحیح منابع آب و استفاده از فناوری نوین در راستای بهبود این مدیریت از نیازهای اساسی کشور است. امروزه فناوری های نوین ازجمله فناوری فضایی با در اختیار گذاشتن داده های قابل اطمینان و به روز امکان مدیریت بهتر این منابع را فراهم آورده است. تکنولوژی سنجش از دور و استفاده از تصاویر ماهواره ای با فراهم آوردن تصاویر با سطح پوشش وسیع، تکرارپذیری بالا و در اختیار گذاشتن داده های متنوع، انقلاب مهمی در دستیابی به اطلاعات به روز، پردازش، آنالیز و کمک به تصمیم گیری های مدیریتی فراهم آورده است که در مقایسه با سایر روش های جمع آوری داده بسیار مقرون به صرفه و سریع است. با استفاده از تصاویر ماهواره ای می توان به صورت منظم (روزانه، هفتگی، ماهیانه و ...) و در مقیاس های مختلف مکانی ویژگی های کمّی وکیفی آب، پویایی فرآیندهای هیدرولوژیکی، تبخیر و تعرق، شوری، دمای سطح آب و زمین، پایش سطح برف و یخچال ها، رطوبت خاک و ... را پایش نمود و با توجه به تکرارپذیری تصاویر، امکان بررسی بلندمدت تغییرات فراهم شده است و این اطلاعات کمک شایانی به مدیریت صحیح منابع می نماید. در ادامه به چند نمونه از کاربردهای سنجش از دور در مدیریت منابع آب اشاره می شود.