افزایش آلاینده ها در هوا سبب کاهش کیفیت زندگی و خسارات متعددی بر سلامت و اقتصاد جامعه می شود. منابع متعدد برای طوفان های غبار بیش از 50 نوع اثر مخرب را ازجمله آلودگی هوا، تعطیلی مشاغل، افزایش مشکلات و بیماری های تنفسی، کاهش برداشت محصولات کشاورزی، خرابی تأسیسات و ماشین آلات، مشکلات حمل ونقل و غیره برشمرده اند. بررسی منابع انتشار آلاینده های هوا و تسهیم نقش آنها در بروز این پدیده، مهم ترین قدم در برنامه ریزی برای اتخاذ سیاست های مقابله با گردوغبار است. آلودگی های هوا ناشی از پراکنش ذرات گردوغبار از منابع داخلی و خارجی نشئت می گیرد که طراحی اقدام مقابله ای برای هریک بایستی در دستور کار قرار گیرد. در این گزارش به بررسی رخداد و منشأیابی گردوغبار فروردین ماه 1401 پرداخت شده است. مطابق بررسی های صورت گرفته ورود یک توده گردوخاک در 19 فروردین ماه 1401 از کشورهای غربی همسایه به ایران منجر به کاهش دید و افت شدید کیفیت هوا در هفته پیش روی آن در اکثر نقاط کشور شد. به طوری که شاخص آلودگی در برخی از شهرهای کشور ازجمله تهران، کرمانشاه و زنجان به بیش از 400 (حد بسیار خطرناک) رسید. در این مطالعه وضعیت آلودگی غبار با استفاده از شاخص AOT دریافت شده از داده های ماهواره های سنتینل 2 در دو هفته پایانی فروردین ماه 1401 بررسی شده است. گسترش مکانی و زمانی غبار از عراق عمدتأ به سمت غرب و شمال غرب ایران و درنهایت خروج آن از شرق و شمال شرق کشور بوده است. بیشترین شدت غبار در بازه زمانی 18 تا 23 فروردین ماه بوده که نسبت به دو سال گذشته در وضعیتی استثنایی قرار داشته است. از عوامل مؤثر در ایجاد و گسترش این پدیده می توان به کاهش رطوبت خاک، عوامل جوی مانند شدت و جهت باد و کاهش پوشش گیاهی اشاره کرد. بررسی شاخص NDVI در حاشیه دجله و فرات نشان می دهد که در پنج سال اخیر که هم زمان با شروع آبگیری و افتتاح سد ایلیسو ترکیه (ساخته شده بر بالادست دجله) بوده است، از مساحت پوشش گیاهی 67 درصد کاسته و به پهنه بایر و بدون پوشش گیاهی 21 درصد افزوده شده است. البته گفتنی است کاهش میزان بارش نیز در این تغییر قابل توجه، مؤثر بوده است. براساس منشأیابی، گردوغبار وارد شده به کشور ایران نیز حاکی از آن است که در تاریخ 18 تا 22 فروردین ماه عمدتاً با منشأ کشور عراق بوده که با توجه به جهت وزش بادهای غالب‏ در سایر نقاط کشور پراکنده ‏شده است. متأسفانه تعداد رخدادها و پراکنش گردوغبارها در صورت عدم اقدام لازم، روزافزون خواهد شد و به همین سبب باید مطابق با وظایف مندرج در ماده (23) قانون هوای پاک و عدم انجام فعالیت متناسب توسط دستگاه های ذی مدخل تاکنون، اقدامات اجرایی فوری در سطح سیاسی، حقوقی و فنی با همکاری کشورهای همسایه جهت جلوگیری و کنترل ریزگردهای با منشأ برون مرزی صورت پذیرد.