در سال‌های اخیر طرح بانک مرکزی با هدف اصلاح قوانین بانکداری مرکزی در دستور کار مجلس شورای اسلامی قرار گرفته است. پس از اعمال تغییرات فراوان در متن طرح در طول سالهای اخیر، نهایتاً کلیات این طرح در سال 1400 و به صورت دو شوری به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. در خلال بررسی شور دوم واکنش‌ها و و اختلاف نظرهای جدی در خصوص ابعاد مختلف طرح به مجلس شورای اسلامی منعکس شد و کمیسیون اقتصادی مجلس نیز در نامه ای خطاب به بسیاری از صاحب‌نظران و منتقدان طرح از ایشان درخواست کرد نقطه نظرات خود را در خصوص این طرح به کمیسیون مذکور ارسال کنند. یکی از نکات جالب توجه، وجود اختلاف نظرهای جدی میان منتقدین طرح خصوصاً درباره میزان استقلال بانک مرکزی از دولت بود. عده‌ای از صاحب نظران بر این باور بودند که استقلال بانک مرکزی در گزارش شور اول طرح فراتر از حد بهینه است و این می‌تواند مشکلاتی را به بار آورد. از طرف دیگر عده‌ای عقیده داشتند دقیقاً همان گزارش شور اول طرح فاقد اصول و ملزومات اولیه استقلال بانک مرکزی است و شرایط بانک مرکزی را از نظر استقلال نسبت به وضع کنونی بدتر می‌کند. پیش بینی می‌شود، این اختلاف نظر در خصوص گزارش شور دوم طرح نیز وجود داشته باشد و میزان استقلال بانک مرکزی از دولت محل اختلاف نظر خواهد گردید. در گزارش حاضر تلاش شده است، بدون قضاوت در رابطه با خوب یا بد بودن استقلال بانک مرکزی از دولت، با استفاده از شاخص‌های معتبر و مطرح شده در ادبیات، میزان استقلال بانک مرکزی در گزارش شور اول و دوم کمیسیون اقتصادی در خصوص طرح بانک مرکزی، اندازه گیری و با میزان استقلال سایر بانک‌های مرکزی دنیا مقایسه شود. علی‌رغم انتقاداتی که ممکن است به شاخص‌های مزبور وارد باشد اما به دلیل استفاده گسترده از آنها در ادبیات و امکان مقایسه عدد شاخص با سایر کشورها، در این گزارش این شاخص‌ها مورد استفاده قرار گرفت. به منظور ایجاد امکان مقایسه بهتر، میزان استقلال بانک مرکزی در قوانین جاری کشور نیز اندازه گیری شده و با دو ویرایش طرح بانک مرکزی (شور اول و دوم) مقایسه گردیده است. شایان ذکر است که در گزارش حاضر صرفاْ به مقوله اندازه گیری استقلال قانونی بانک مرکزی از دولت پرداخته شده و بررسی استقلال بانک مرکزی از شبکه بانکی که اهمیت آن نیز بسیار زیاد است به گزارش‌های دیگر محوّل شده است. نتایج نشان می‌دهد میزان شاخص استقلال قانونی بانک مرکزی در طرح بانک مرکزی (گزارش شور اول طرح «مسئولیت، اهداف، ساختار و وظایف بانک مرکزی» که کلیات آن به تصویب صحن علنی مجلس رسیده است و همچنین گزارش نهایی شور دوم کمیسیون که برای بررسی به صحن علنی ارسال شده است) در مقایسه با قوانین فعلی افزایش نسبی یافته اما افزایش آن به میزانی است که کماکان وضعیت استقلال قانونی بانک مرکزی در زمره 25 درصد کشورهای با کمترین درجه استقلال قرار خواهد گرفت. نهایتاً مقایسه استقلال قانونی بانک مرکزی (از دولت) در گزارش شور دوم و اول طرح بانک مرکزی حاکی از عدم تغییر استقلال در یکی از شاخص‌های مورد بررسی و کاهش 12 درصدی استقلال بانک مرکزی در گزارش شور دوم به نسبت شور اول در شاخص دیگر است.