تحلیل سیاست های ارتباطی و رسانه ای در قوانین برنامه‎ های عمرانی و توسعه (1327 ـ1400)

نویسنده

چکیده
با نزدیک شدن به انتهای برنامه ششم توسعه، مباحثات پیرامون بایدها و نباید های برنامه هفتم شکل گرفته است. در این میان با تأکید رهبر معظم انقلاب اسلامی بر ضرورت بازسازی ساختار های فرهنگی و رسانه‎ای کشور باید در برنامه هفتم توسعه نگاهی ویژه به سیاست های ارتباطی کشور داشت. بر این مبنا در این گزارش موارد زیر به مثابه آسیب‎شناسی و پیشنهاد ها مدنظر قرار گرفته است: ـ از منظر رویکردی در برنامه ها با توجه به میل زیاد کشور به توسعه به ویژه در زمینه اقتصادی، سیاستگذار توسعه زیرساخت‎ها را مدنظر قرار می دهد، اما سپس متوجه ناهماهنگی فرهنگی ـ سیاسی این نوع توسعه با اهداف و آرمان‎ های انقلاب اسلامی می‎شود و تلاش می‎کند از برخی پیامد های منفی بکاهد. همچنین درنهایت از برنامه پنجم به بعد، به وضع فقدان ایده می رسد. البته این وضع با کشیده شدن مناقشات دستگاهی به برنامه‎ریزی توسعه، بحران ایده کلان ارتباطی کشور را تشدید کرد. ـ بدین ترتیب سردرگمی از نظر محتوایی به برنامه‎ریزی پُرفراز و فرود از نظر شکلی هم ختم شده است. نیاوردن اهداف و اولویت‎ها در متن قانون، توجه نکردن به رابطه اهداف و احکام، نداشتن شاخص های عینی و قابل سنجش و پیش‎بینی نکردن ضمانت‎ های اجرایی و نظارتی (به ویژه کنترل حین اجرای برنامه) ازجمله مهم ترین آسیب‎ های برنامه های توسعه است. البته برخی موارد مانند مواد مرتبط با ترویج اندیشه‎ های حضرت امام ‎خمینی(ره) و آیین‎نامه‎ های تصویب‎ شده برای اجرای برنامه‎ های مذکور از نمونه‎ های شکلی نسبتاً موفق محسوب می‎شوند که موفقیت ارتباطی و محتوایی آن نیازمند ارزیابی جداگانه است. ـ مطابق آنچه گفته شد، با توجه به سیر برنامه‎ریزی ارتباطی در جهان و به تبع آن در ایران (اعم از برنامه توسعه و غیر آن)، ضرورت دارد در برنامه هفتم توسعه توجه بیشتری به کیفیت رویکردهای ارتباطی داشت و رویکرد توسعه زیرساخت‎ های ارتباطی را در درجه دوم اهمیت قرار داد. ـ این توجه به سیاست های کیفی و محتوایی باید هم در بخش دولتی و هم در بخش خصوصی مبنا قرار گیرد و نظارت بر اجرای آن در طول برنامه، باید مهم ترین محور برنامه ریزی باشد. همچنین نسبت احکام این برنامه با وضع موجود و ایده های اصلی در حکومت داری کشور (ازجمله مشارکت عمومی در توسعه با توجه به رسانه های بخش خصوصی) باید مشخص باشد. ـ باید امور جاری از امور توسعه ای به دقت تفکیک شود و تا حد ممکن از ورود موارد غیرتوسعه ای به برنامه توسعه اجتناب کرد. همچنین برنامه ریزان باید در برابر کشیده شدن مناقشات دستگاهی به قانون برنامه توسعه هفتم ایستادگی کنند. ـ ایجاد زمینه‎ های ترویج روزنامه‎نگاری توسعه و حرفه‎ای‎گرایی در برنامه هفتم توسعه، راهبردی کلیدی است. مسائلی مانند توجه به برطرف ‎کردن نیاز های اساسی جامعه در فضای رسانه، رویکرد پایین به بالا، تشویق کنش اجتماعی، بیان معنا و مفاهیم عمیق‎تر، تقویت تکثر و تنوع محتوایی با توجه به مالکیت رسانه‎ های جمعی، توجه به خودمختاری و استقلال تحریری رسانه ها، تقویت گفتگو های اجتماعی و... در رویکرد باید مورد توجه قرار گیرند.