علوم پایه در اسناد بالادستی و قوانین ازجمله سیاست های کلی علم و فناوری، نقشه جامع علمی کشور، سند راهبردی کشور در امور نخبگان، سند ملی علوم و فناوری های سلول های بنیادی، قانون برنامه ششم توسعه و قوانین برنامه توسعه چهارم و پنجم مورد توجه قرار گرفته است. در گزارش حاضر با هدف ارزیابی عملکرد این اسناد در حوزه علوم پایه، به بررسی و تحلیل اسناد و قوانین حوزه علوم پایه، وضعیت و عملکرد دولت در شاخص های مرتبط با نیروی انسانی علوم پایه، وضعیت آموزش و پژوهش علوم پایه در دوره آموزش عمومی و میزان هزینه کرد اعتبارات پژوهشی دولت در این خصوص پرداخته شده است. نتایج نشان می دهد که نداشتن ضمانت اجرایی اسناد و قوانین، مشخص نبودن وظایف دستگاه های اجرایی در اسناد بالادستی، مشخص نبودن سازوکارهای حمایتی، عدم اتخاذ قوانین موضوعه ناظر به سیاست های بالادستی و درنهایت تکامل نیافتن سیاستگذاری ها متناسب با الزامات محیطی از ایرادات وارده به قوانین و اسناد بالادستی حوزه علوم پایه است. با وجود تأکید قوانین و اسناد بالادستی بر حوزه علوم پایه، رشد تعداد دانشجویان علوم پایه متناسب با هدفگذاری صورت گرفته در قانون برنامه ششم توسعه نبوده است و از آن فاصله بسیاری دارد. روند سال های اخیر حاکی از این است که تمایل دانشجویان به سمت تحصیل در این گونه رشته ها به شدت کاهش یافته است. به طور کلی عملکرد برنامه درخصوص تعداد دانشجویان کارشناسی حدود 50 درصد و در مورد دانشجویان تحصیلات تکمیلی نزدیک به 60 درصد با هدفگذاری قانون برنامه ششم فاصله دارد. مضافاً اینکه سهم هزینه کرد دولت در پژوهش های پایه ای در مقایسه با سایر حوزه های تحقیق و توسعه از نسبت 26 درصد (26%) در سال 1395 به حدود 20 درصد (20%) در سال 1400 تنزل یافته است. وضعیت نامناسب اشتغال دانش آموختگان رشته های علوم پایه و شیوه نامناسب آموزش در دوره آموزش عمومی و افت رتبه کشور در آزمون بین المللی تیمز از دیگر دلایل افت علوم پایه در کشور است. در این رابطه برای بهبود وضعیت علوم پایه از نظر کیفیت آموزش، پژوهش و بهبود وضعیت نیروی انسانی تحصیلکرده پیشنهادهای زیر ارائه شده است. ایجاد و تجهیز مراکز تحقیقاتی در سطح استانداردهای بین المللی، فراهم آوردن فرصت های مطالعاتی برای دانشجویان و اعضای هیئت علمی گروه علوم پایه، تأکید بر نقش رسانه ملی در معرفی اهمیت، ظرفیت و دستاوردهای علوم پایه، نامگذاری یک روز / هفته به نام «علوم پایه» در تقویم رسمی کشور، ایجاد جشنواره ها و اعطای جوایز علمی ملی و بین المللی در رشته های مختلف گروه علوم پایه، ایجاد بورسیه های خاص برای دانشجویان علوم پایه در مقاطع مختلف تحصیلی، تغییر شیوه پذیرش دانشجویان رشته های علوم پزشکی با تمرکز بر گذراندن دو سال ابتدایی تحصیلات دانشگاهی در رشته های علوم پایه، تعریف طرح های کلان ملی در حوزه علوم پایه، ایجاد یک ستاد مرکزی جهت سیاستگذاری، ترویج، آموزش و پژوهش علوم پایه و درنهایت تغییر رویکرد دولت از سرانه محوری به تأمین مالی راهبردی در علوم پایه، همچنین نظارت مجلس شورای اسلامی بر هزینه کرد اعتبارات پژوهش های پایه ای با این هدف که این اعتبارات صرفاً در محل مشخص شده به مصرف برسد.