مرکز افکارسنجی ملت، نظرسنجی حاضر را در تیرماه سال ۱۴۰۵ انجام داده است. جامعه آماری پیمایش، همه افراد ۱۵ سال و بیشتر در کل کشور بوده‌اند. در این پیمایش تعداد 1100 پرسشنامه به روش تلفنی از این جامعه آماری گردآوری شده است. هدف از اجرای این پیمایش، شناخت وضعیت استفاده مردم از اینترنت و فناوری‌های دیجیتال و بررسی دیدگاه آنان درباره کیفیت، هزینه، محدودیت‌ها و شیوه مدیریت این خدمات است. مهم‌ترین نظرات پاسخ‌گویان به‌شرح زیر است:

وضعیت کلی اینترنت

·        8/16 درصد از پاسخ‌گویان در شبانه‌روز «کمتر از یک ساعت» از اینترنت استفاده می‌کنند؛ درحالیکه 7/39 درصد «۱ تا ۳ ساعت»، 4/20 درصد «۳ تا ۵ ساعت»، 3/8 درصد «۵ تا ۷ ساعت» و 6/9 درصد «بیش از ۷ ساعت» در شبانه‌روز را به استفاده از اینترنت اختصاص می‌دهند. همچنین ۴ درصد از پاسخ‌گویان از اینترنت استفاده نمی‌کنند یا به آن دسترسی ندارند.

·         ۷/39 درصد از کاربران اینترنت، از آن برای «تفریح و سرگرمی»، ۱/32 درصد برای «استفاده از شبکه‌های اجتماعی» و ۲/25 درصد برای «فعالیت‌های شغلی» استفاده می‌کنند.

·        ۸/۵۸ درصد از کاربران، وضعیت سرعت اینترنت را نامطلوب و 39 درصد آن را مطلوب ارزیابی کرده‌اند.

·        ۸/27 درصد از کاربران، اصلاً از قیمت بسته‌های اینترنتی رضایت ندارند و ۷/۴۵ درصد رضایت کمی از آن دارند.

·        حداکثر قیمت مطلوب هر گیگابایت اینترنت موبایل از نظر کاربران اینترنت موبایل، به‌طور متوسط ۱۳ هزار و ۵۰۰ تومان است.

·        نیمی از کاربران اینترنت موبایل (۳/51 درصد)، اینترنتی با سرعت و قیمت فعلی را ترجیح می‌دهند؛ درحالی‌که ۳/41 درصد «اینترنت با سرعت بیشتر اما گران‌تر» را مطلوب می‌دانند.

·        در زمینه حفظ اطلاعات شخصی، 1/31 درصد از پاسخ‌گویان به شبکه‌های اجتماعی داخلی، 4/23 درصد به شبکه‌های اجتماعی خارجی و 3/20 به هر دو اعتماد دارند.

·        نزدیک به دوسوم از پاسخ‌گویان (۷/۶۴ درصد) برای دسترسی به شبکه‌های اجتماعی خارجی از فیلترشکن استفاده می‌کنند. افرادی که از فیلترشکن‌های غیررایگان استفاده می‌کنند، به‌طور متوسط ۴۳۶ هزار تومان در ماه برای خرید فیلترشکن هزینه می‌کنند.

·        بیش از نیمی از مردم (۵۶ درصد) درآمد خود یا سرپرست خانوارشان به‌نحوی به اینترنت گره خورده است. درآمد نیمی از این افراد نیز طی قطعی اخیر کاهش پیدا کرده است.

ابزارهای هوش مصنوعی

·        ۶/۴۱ درصد از مردم از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند؛ چنان‌که 9/26 درصد از مردم گاهی و 7/14 درصد عمدتاً از این ابزارها بهره می‌برند.

·        حدود سه‌چهارم از کاربران هوش مصنوعی (۶/۷۸ درصد) اعلام کرده‌اند که بیشتر از چت‌جی‌پی‌تی استفاده می‌کنند.

·        موارد استفاده کاربران هوش مصنوعی از این تکنولوژی به‌ترتیب، آموزش و مهارت‌آموزی (5/30 درصد)، استفاده‌های شغلی (9/28 درصد)، مشاوره پزشکی و حقوقی (7/20 درصد) و پژوهش‌ و فعالیت‌های علمی (2/19 درصد) بوده است.

·        1/70 درصد از کاربران هوش مصنوعی اعتماد قابل‌توجهی به پاسخ‌ها و نتایج این فناوری دارند.

·        نگرانی 1/36 درصد از کاربران هوش مصنوعی یا کسانی که با آن آشنا هستند، از بین‌ رفتن توانایی تفکر و مهارت‌های انسانی است. در رتبه‌های بعدی، نگرانی از ارائه اطلاعات غلط و گمراه‌کننده (۱/۲۳ درصد) و جایگزین شدن با برخی مشاغل (۷/۱۷ درصد) وجود دارد.

اینترنت ماهواره‌ای (استارلینک)

·        9/70 درصد از مردم با اینترنت استارلینک آشنا نیستند و تنها نزدیک به 1 درصد تجربه استفاده از آن را دارند.

·        پرتکرارترین دلیل عدم استفاده‌ از اینترنت استارلینک در میان افرادی که باوجود آشنایی با استارلینک، از آن استفاده نمی‌کنند غیرقانونی بودن آن است (1/37 درصد). پس از آن، گران بودن استارلینک با 9/19 درصد، در دسترس نبودن استارلینک با 2/17 درصد و عدم آگاهی از چگونگی تهیه با 9/11 درصد، در مراتب بعدی قرار دارند.

·         6/36 درصد از پاسخ‌گویانی که با استارلینک آشنایی دارند، تمایل قابل‌توجهی به استفاده از آن نشان داده‌اند.

سیاستگذاری و رضایت از عملکرد دولت

·        اولویت‌های مردم برای سیاستگذاری اینترنت به این شرح است: رفع کامل فیلترینگ (6/31 درصد)، افزایش سرعت اینترنت (4/22 درصد)، تقویت شبکه‌های اجتماعی داخلی (1/17 درصد)، کاهش قیمت (8/15 درصد) و کاهش فیلترینگ (1/7 درصد).

·        تنها 6/21 درصد از مردم از عملکرد دولت آقای پزشکیان برای بهبود وضعیت اینترنت طی دو سال اخیر رضایت داشته‌اند.

 ۱. مقدمه

در سال‌های اخیر، اینترنت و فناوری‌های دیجیتال به بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی روزمره تبدیل شده‌اند. ارتباطات فردی و اجتماعی، دسترسی به اطلاعات و خدمات، آموزش، اشتغال، فعالیت‌های اقتصادی و بهره‌مندی از خدمات عمومی، به درجات مختلف به دسترسی پایدار و باکیفیت به اینترنت وابسته‌اند. ازاین‌رو، سرعت، کیفیت، هزینه و پایداری دسترسی به اینترنت صرفاً موضوعاتی فنی نیستند، بلکه با کیفیت زندگی، فرصت‌های اقتصادی و میزان بهره‌مندی افراد و گروه‌های مختلف از امکانات جامعه ارتباط دارند.

در ایران، تجربه کاربران از اینترنت، علاوه بر کیفیت و هزینه خدمات، تحت تأثیر محدودیت‌های دسترسی، فیلترینگ برخی پلتفرم‌ها و اختلال یا قطع اینترنت بین‌الملل قرار دارد. این وضعیت می‌تواند بر نحوه استفاده از اینترنت، میزان رضایت کاربران، ارزیابی آنان از خدمات داخلی و همچنین فعالیت‌های شغلی و درآمدی وابسته به فضای مجازی اثر بگذارد. به‌ویژه در شرایط بحرانی، تصمیم‌گیری درباره نحوه مدیریت دسترسی به اینترنت، ضرورت توجه هم‌زمان به ملاحظات امنیتی، نیازهای ارتباطی مردم و پیامدهای اجتماعی و اقتصادی این تصمیم‌ها را برجسته می‌سازد. بررسی دیدگاه مردم در این زمینه می‌تواند شناخت دقیق‌تری از نحوه ارزیابی آنان از سیاست‌ها و عملکرد نهادهای مسئول فراهم کند.

هم‌زمان، گسترش فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی و افزایش توجه به شیوه‌های جدید دسترسی به اینترنت، از جمله اینترنت ماهواره‌ای، ابعاد تازه‌ای به تجربه دیجیتال کاربران افزوده است. میزان آشنایی و استفاده مردم از این فناوری‌ها، کاربردهای هوش مصنوعی، میزان اعتماد و نگرانی درباره نتایج آن و همچنین دلایل عدم استفاده و تمایل به استفاده از اینترنت ماهواره‌ای، از موضوعاتی است که برای شناخت تحولات آینده فضای دیجیتال اهمیت دارد.

بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف سنجش الگوی استفاده مردم از اینترنت، ارزیابی آنان از سرعت، کیفیت و هزینه خدمات، بررسی میزان استفاده از فیلترشکن و اعتماد به شبکه‌های اجتماعی داخلی و خارجی، سنجش میزان پاسخ‌گویی خدمات داخلی به نیازهای کاربران و شناسایی پیامدهای شغلی و درآمدی قطع اینترنت بین‌الملل انجام شده است. همچنین، دیدگاه مردم درباره نهاد مسئول تصمیم‌گیری برای قطع اینترنت در شرایط بحرانی، اولویت‌های سیاست‌گذاری، عملکرد دولت در بهبود وضعیت اینترنت و میزان آشنایی و استفاده از فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی و اینترنت ماهواره‌ای بررسی شده است. یافته‌های این پژوهش می‌تواند تصویری مبتنی بر داده از تجربه‌ها، نگرش‌ها و اولویت‌های مردم ارائه کند و در اختیار سیاست‌گذاران و نهادهای مسئول قرار گیرد.

سؤالات اصلی پژوهش

-         الگوی استفاده مردم از اینترنت چگونه است و آنان چه ارزیابی‌ای از کیفیت، سرعت و هزینه خدمات دارند؟

-         مردم چه تجربه و دیدگاهی درباره فیلترینگ، استفاده از فیلترشکن و کارآمدی خدمات و پلتفرم‌های داخلی دارند؟

-         قطع اینترنت بین‌الملل چه پیامدهایی برای شغل و درآمد مردم داشته است؟

-         مردم تا چه اندازه با فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی و اینترنت ماهواره‌ای، آشنا هستند و چه تجربه و نگرشی نسبت به استفاده از آن‌ها دارند؟

-            مردم چه دیدگاهی درباره مدیریت اینترنت، اولویت‌های سیاستگذاری و عملکرد نهادهای مسئول دارند؟

۲.  معرفی پیمایش

جامعه آماری پیمایش: همه افراد ۱۵ سال و بیشتر در کل کشور.

شیوه نمونه‌گیری: نمونه‌گیری تصادفی ساده متناسب با جمعیت به‌نحوی‌که جمعیت کل کشور پوشش داده شده است.

اندازه نمونه: براساس فرمول کوکران با حداکثر خطای تقریبی ۳ درصد و ضریب اطمینان 95 درصد برابر با 1100 محاسبه شده است.

ابزار گردآوری داده: پژوهشگران با استفاده از پیمایش‌های داخلی و خارجی انجام شده، یک پرسش‌نامه‌ ساختاریافته‌ در این زمینه طراحی کرده‌اند. به‌منظور طراحی این پرسش‌نامه، علاوه بر برگزاری چندین نشست علمی و خبرگانی، یک مرحله پایلوت با حجم نمونه حدود ۷۰ نفر و رعایت تناسب نمونه اجرا شده است. محورهای اصلی پرسشنامه در پیوست گزارش قابل مشاهده است.

شیوه گرد‌آوری: مصاحبه تلفنی توسط پرسشگر.

زمان گردآوری داده‌ها: ۲۱ تیر تا ۴ مردادماه سال ۱۴۰۵.

ابزار تحلیل داده: نرم‌افزارهای Excel و SPSS 26.

روش تحلیل آماری: برای توصیف داده‌ها از جداول و نمودارهای توزیع فراوانی استفاده شده است. همچنین، به‌منظور بررسی رابطه میان متغیرها، جداول متقاطع و آزمون‌های آماری متناسب با سطح سنجش متغیرها به کار رفته و نتایج معنادار گزارش شده است.

ملاحظات درباره گزارش

§ به‌منظور کاهش سوگیری ناشی از عدم همکاری برخی از پاسخ‌گویان، تمامی نتایج ارائه شده در گزارش با استفاده از روش‌های وزن‌دهی آماری تعدیل شده است.

§ در حین گردآوری داده‌ها، گزینه‌های «سایر»، «نمی‌دانم» و «بی‌پاسخ» برای پاسخ‌گو خوانده نشده است. این گزینه‌ها و سایر گزینه‌هایی که به‌طور موردی در سؤالات برای پاسخ‌گو خوانده نمی‌شود،‌ با رنگ خاکستری در شکل نمایش داده ‌می‌شود.‌

§ در مواردی که درصد فراوانی گزینه‌های «بی‌پاسخ/ نمی‌دانم» کوچکتر یا مساوی عدد 1 است، گزینه مذکور در شکل نمایش داده نشده است. بنابراین، جمع درصد فراوانی گزینه‌ها در این شکل‌ها، کمتر از عدد 100 است.

§ در گزارش، پانویس P_value < 0.05 به‌معنای این است که آزمون آماری خی- دو پیرسون یا سایر آزمون‌های انجام شده به اقتضای متغیر مورد نظر و هدفی که دنبال می‌شود، معنادار شده است.

§ در تمام جداول متقاطع، موارد «بی‌پاسخ/ نمی‌دانم» از تحلیل آماری حذف شده‌اند.

۳. ویژگی‌های جمعیت‌شناختی نمونه

§ 3/50 درصد از پاسخ‌گویان، مرد و 7/49 درصد زن هستند.

§ 1/40 درصد در بازه سنی ۱۵ تا 35 سال (جوان)، 1/46 درصد در بازه سنی 36 تا 60 سال (میان‌سال) و 8/13 درصد در بازه سنی بیش از 60 سال (سالمند) قرار دارند.

§ 7/34 درصد دارای تحصیلات دانشگاهی، 6/60 درصد دارای تحصیلات غیردانشگاهی و 5/1 درصد نیز بی‌سواد هستند.

§ 4/66 درصد از پاسخ‌گویان متأهل و 2/25 درصد مجرد هستند. علاوه‌بر این، 6/5 درصد همسرشان فوت شده یا مطلقه هستند.

§ 5/42 درصد از پاسخ‌گویان ساکن مراکز استان‌ها‌، 5/34 درصد ساکن شهرهای تابعه استان و 23 درصد ساکن روستاها هستند.

شکل 1. نمودار ویژگی‌های جمعیت‌شناختی نمونه (درصد)

۴. نتایج

۴-۱. بخش اول: دیدگاه درباره وضعیت اینترنت در کشور

این بخش به بررسی دیدگاه کاربران درباره وضعیت اینترنت در کشور می‌پردازد. در این راستا، میزان و اهداف استفاده از اینترنت، ارزیابی کاربران از سرعت اینترنت و میزان رضایت از قیمت بسته‌های اینترنتی موبایل مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین، نظر پاسخ‌گویان درباره میزان قابل قبول افزایش قیمت اینترنت، ترجیح آنها میان وضعیت‌های مختلف دسترسی به اینترنت و میزان اعتماد به شبکه‌های اجتماعی برای حفظ اطلاعات شخصی کاربران سنجیده شده است. در ادامه، میزان استفاده از فیلترشکن و هزینه ماهانه آن و همچنین وابستگی درآمد خانوار به اینترنت و تغییرات ایجاد شده در وضعیت شغلی افراد یا سرپرست خانوار در پی قطعی اخیر اینترنت بین‌الملل نیز مورد بررسی قرار گرفته است.

۴-۱-۱. میزان استفاده از اینترنت

از پاسخ‌گویان پرسیده شد: «شما در یک شبانه‌روز، حدوداً چند ساعت از اینترنت استفاده می‌کنید؟» یافته‌ها نشان می‌دهد، ۹۶ درصد به‌نحوی کاربر اینترنت هستند؛ به‌گونه‌ای که ۸/۱۶ درصد از پاسخ‌گویان اظهار داشتند که در طول شبانه‌روز «کمتر از یک ساعت» از اینترنت استفاده می‌کنند؛ درحالی که ۷/۳۹ درصد از پاسخ‌گویان «۱ تا ۳ ساعت»، ۴/۲۰ درصد «۳ تا ۵ ساعت» و ۳/۸ درصد «۵ تا ۷ ساعت» در شبانه‌روز به استفاده از اینترنت اختصاص می‌دهند. همچنین، ۶/۹ درصد از پاسخ‌گویان اعلام کردند که بیش از ۷ ساعت در شبانه‌روز از اینترنت استفاده می‌کنند.

شکل 2. نمودار میزان استفاده مردم از اینترنت در شبانه‌روز (درصد)

مطابق با یافته‌های حاصل از آزمون‌های آماری،

-       جوانان، در مقایسه با سایر گروه‌های سنی، مدت زمان بیشتری در شبانه‌روز از اینترنت استفاده می‌کنند؛ به‌طوری‌که سهم بیشتری از آنان در گروه افرادی قرار دارد که حداقل سه ساعت در شبانه‌روز از اینترنت استفاده می‌کنند. در میان‌سالان، میزان استفاده غالب بین یک تا سه ساعت است؛ درحالی‌که سالمندان بیشترین سهم را در میان افرادی دارند که کمتر از یک ساعت در شبانه‌روز از اینترنت استفاده می‌کنند.

-       با افزایش سطح تحصیلات، مدت استفاده روزانه از اینترنت نیز افزایش می‌یابد؛ به‌گونه‌ای که استفاده کمتر از یک ساعت در میان افراد دارای تحصیلات زیردیپلم و استفاده حداقل سه ساعت در میان افراد دارای تحصیلات دانشگاهی بیشتر است.

-       روستاییان در مقایسه با شهرنشینان، مدت کمتری از اینترنت استفاده می‌کنند؛ به‌طوری که یک‌چهارم از آنها کمتر از یک‌ساعت در شبانه‌روز از اینترنت استفاده می‌کنند (۴/۲۴ درصد از روستاییان در مقابل ۹/۱۵ درصد از شهرنشینان). درمقابل، مدت استفاده از اینترنت در میان شهرنشینان، به‌ویژه ساکنان مراکز استان‌ها، بیشتر است.

۴-۱-۲. اهداف استفاده از اینترنت

از پاسخ‌گویانی که از اینترنت استفاده می‌کنند (کاربران اینترنت)، پرسیده شد: «از اینترنت برای چه هدفی استفاده می‌کنید؟» پاسخ‌گویان مجاز به انتخاب حداکثر دو گزینه بوده‌اند. در پاسخ، «تفریح و سرگرمی» با ۷/۳۹ درصد و «استفاده از شبکه‌های اجتماعی» با ۱/۳۲ درصد، پرتکرارترین اهداف استفاده از اینترنت عنوان شده‌اند. پس از آن، «فعالیت‌های شغلی» با ۲/۲۵ درصد، «امور اداری و بانکی» با ۶/۲۴ درصد، «تحصیل و آموزش» با ۵/۲۲ درصد و «خرید و فروش» با ۹/۸ درصد در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند.

شکل 3. نمودار اهداف کاربران برای استفاده از اینترنت (درصد)

مطابق با نتایج آماری، اهداف استفاده از اینترنت در میان گروه‌های مختلف جمعیتی کاربران تفاوت معناداری دارد:

-       استفاده از اینترنت با هدف تفریح و سرگرمی در میان کاربران زن (۲/۴۶ درصد)، جوان (۳/۴۸ درصد)، دارای شغل خانه‌داری (۸/۵۰ درصد) و دارای تحصیلات دیپلم یا پایین‌تر (۲/۴۳ درصد) بیشتر است. درمقابل، این نوع استفاده در میان کاربران ساکن در مراکز استان‌ها کمتر مشاهده می‌شود (۹/۳۴ درصد).

-       استفاده از اینترنت برای فعالیت‌های شغلی در میان کاربران مرد (۳/۳۱ درصد)، شهرنشین (۸/۲۷ درصد)، دارای تحصیلات دانشگاهی (۲/۳۷ درصد)، شاغل بخش خصوصی (۵/۴۹ درصد) و کاربرانی که متوسط درآمد ماهانه خانوارشان حداقل ۴۵ میلیون تومان است (۳۵ درصد)، بیشتر گزارش شده است.

-       استفاده از اینترنت برای انجام امور اداری و بانکی در میان کاربران مرد (۶/۳۰ درصد)، ساکن در مراکز استان‌ها (۷/۳۰ درصد)، دارای تحصیلات دانشگاهی (۸/۲۸ درصد)، شاغل بخش خصوصی (۴۰ درصد) و کاربرانی که متوسط درآمد ماهانه خانوارشان حداقل ۳۰ میلیون تومان است (۳۰ درصد)، بیشتر گزارش شده است.

-       استفاده از اینترنت با هدف تحصیل و آموزش در میان کاربران زن (۷/۲۸ درصد)، دارای تحصیلات دیپلم یا بالاتر (۵/۲۶ درصد) و دارای شغل خانه‌داری (۷/۳۰ درصد) بیشتر گزارش شده است.

-       استفاده از اینترنت با هدف خرید و فروش در میان کاربران مرد (۲/۱۱ درصد) و شاغل بخش خصوصی و آزاد (۹/۱۲ درصد) بیشتر گزارش شده است.

-       در استفاده از اینترنت با هدف حضور در شبکه‌های اجتماعی، تفاوت معناداری براساس جنسیت، گروه سنی، محل سکونت، سطح تحصیلات و درآمد مشاهده نشده است.

۴-۱-۳. ارزیابی سرعت اینترنت

از کاربران اینترنت پرسیده شد: «سرعت اینترنت خود را چگونه ارزیابی می‌کنید؟» در پاسخ، ۸/۵۸ درصد از آنان سرعت اینترنت خود را «ضعیف» یا «خیلی ضعیف» ارزیابی کرده‌اند. درمقابل، ۳۹ درصد از این پاسخ‌گویان سرعت اینترنت خود را مطلوب می‌دانند.

شکل 4. نمودار ارزیابی کاربران اینترنت از سرعت اینترنت (درصد)

یافته‌های آماری حاکی از آن است که در میان کاربران اینترنت،

-       ارزیابی کاربرانی که از اینترنت برای خریدوفروش استفاده می‌کنند، از سرعت اینترنت نامطلوب‌تر است؛ به‌طوری‌که ۷۶٫۷ درصد از این افراد سرعت اینترنت را «ضعیف» یا «خیلی ضعیف» ارزیابی کرده‌اند. این تفاوت از نظر آماری معنادار است.

-       میان ارزیابی زنان و مردان، گروه‌های مختلف سنی و گروه‌های متفاوت تحصیلی از سرعت اینترنت، تفاوت معناداری مشاهده نشده است.

۴-۱-۴. رضایت از قیمت بسته‌های اینترنتی

از کاربران اینترنت پرسیده شد: «به‌طور کلی، تا چه حد از قیمت بسته‌های اینترنتی موبایل رضایت دارید؟» در پاسخ، ۸/۲۷ درصد از آنان «اصلاً» از قیمت بسته‌های اینترنتی رضایت نداشتند، ۷/۴۵ درصد رضایت «کمی» داشتند و تنها ۲/۱۵ درصد از کاربران رضایت «زیاد» یا «خیلی زیاد» خود را از قیمت این بسته‌ها اعلام کردند.

شکل 5. نمودار رضایت کاربران اینترنت از قیمت بسته‌های اینترنت موبایل (درصد)

مطابق با یافته‌های آماری، در میان کاربران اینترنت،

-        نارضایتی زنان از قیمت بسته‌های اینترنت موبایل بیشتر از مردان است.

-        کاربران دارای تحصیلات زیردیپلم، در مقایسه با سایر گروه‌های تحصیلی، رضایت بیشتری از قیمت بسته‌ها دارند.

-        رضایت کاربران ساکن روستاها از قیمت بسته‌های اینترنت موبایل بیشتر از کاربران شهرنشین است.

-        با افزایش مدت زمان استفاده از اینترنت، نارضایتی از قیمت بسته‌های اینترنت موبایل نیز افزایش می‌یابد.

جدول 1. رضایت کاربران اینترنت از قیمت بسته‌های اینترنتی موبایل به‌‌تفکیک مدت زمان استفاده از اینترنت در شبانه‌روز (درصد)

-        ۹/۸۶ درصد از کاربرانی که سرعت اینترنت را نامناسب می‌دانند، از قیمت بسته‌ها ناراضی هستند. درمقابل، تنها ۱/۲۳ درصد از کاربرانی که از سرعت اینترنت رضایت دارند، قیمت بسته‌ها را هم مطلوب ارزیابی کرده‌اند.

جدول 2. رضایت کاربران اینترنت از قیمت بسته‌های اینترنتی موبایل به‌‌تفکیک ارزیابی آنها از سرعت اینترنت (درصد)

۴-۱-۵. حداکثر قیمت مطلوب برای اینترنت موبایل (به‌ازای هر گیگابایت)

از کاربران اینترنت موبایل در قالب یک سؤال باز پرسیده شد: «در حال حاضر متوسط قیمت هر گیگ اینترنت موبایل 10 هزار تومان است. اگر دولت مجبور باشد قیمت را افزایش دهد، به نظر شما قیمت هر گیگ اینترنت حداکثر چقدر باشد؟» در پاسخ، ۴/۲۸ درصد از کاربران اینترنت موبایل، قیمت فعلی را مناسب می‌دانند و ترجیح می‌دهند افزایشی در قیمت اینترنت اعمال نشود. همچنین، ۸/۱۳ درصد، مبلغی بین ۱۰ تا ۱۵ هزار تومان را قیمت مطلوب هر گیگ اینترنت موبایل عنوان کرده‌اند. سایر دیدگاه‌ها درباره حداکثر قیمت مطلوب اینترنت موبایل در نمودار زیر ارائه شده است. علاوه‌بر این، ۹/۱۷ درصد از کاربران، رایگان شدن اینترنت یا کاهش قیمت آن به کمتر از مبلغ فعلی را مناسب می‌دانند. براساس پاسخ‌های ارائه‌شده، حداکثر قیمت مطلوب هر گیگابایت اینترنت موبایل از نظر کاربران اینترنت موبایل، به‌طور متوسط ۱۳ هزار و ۵۰۰ تومان است.

شکل 6. نمودار دیدگاه کاربران اینترنت موبایل درباره حداکثر قیمت مطلوب برای هر گیگابایت اینترنت موبایل (درصد)

تفاوت معناداری میان دیدگاه گروه‌های مختلف جمعیتی، درباره حداکثر قیمت مطلوب برای هر گیگابایت اینترنت موبایل مشاهده نمی‌شود.

۴-۱-۶. دوگانه سرعت یا قیمت

از کاربران اینترنت موبایل پرسیده شد: «اگر مجبور باشید یکی از این دو وضعیت را انتخاب کنید، کدام‌یک را ترجیح می‌دهید؟» حدوداً نیمی از این افراد (۳/۵۱ درصد) ترجیح می‌دهند خدمات اینترنت را «با سرعت و قیمت فعلی» دریافت کنند. حال آنکه ترجیح ۳/۴۱ درصد، دریافت خدمات اینترنت «با سرعت بیشتر، اما با قیمتی گران‌تر» است.

شکل 7. نمودار انتخاب کاربران اینترنت موبایل میان دو وضعیت سرعت و قیمت (درصد)

یافته‌های آماری بیانگر آن است که در میان کاربران اینترنت موبایل،

-        مردان، در مقایسه با زنان، تمایل بیشتری به دریافت اینترنت با سرعت بالاتر، حتی با وجود قیمت بیشتر، دارند (۶/۵۲ درمقابل ۳/۳۶ درصد).

-        تمایل جوانان به دریافت خدمات اینترنت با سرعت بیشتر و در عین حال قیمت بالاتر بیشتر است؛ به‌گونه‌ای که به‌ترتیب ۶/۵۲، ۲/۳۹ و ۸/۳۶ درصد از جوانان، میان‌سالان و سالمندان چنین انتخابی داشته‌اند.

-        کاربرانی که تحصیلات دانشگاهی دارند، بیش از دیگران، اینترنت با سرعت بیشتر و قیمت گران‌تر را ترجیح می‌دهند (به‌ترتیب ۴/۵۰، ۳/۴۰ و ۴۰ درصد از افراد با تحصیلات دانشگاهی، دیپلم و زیردیپلم).

-        برای کاربران با شغل خانه‌داری، دریافت خدمات اینترنت با سرعت و قیمت فعلی مطلوب‌تر است (۷/۶۷ درصد).

-        با کاهش متوسط درآمد ماهانه خانوار، تمایل به انتخاب اینترنت با سرعت و قیمت فعلی بیشتر می‌شود.

۴-۱-۷. شبکه اجتماعی مورد اعتماد

از پاسخ‌گویان سؤال شد: «به‌نظر شما، برای حفظ اطلاعات شخصی کاربران، کدام‌یک قابل اعتمادتر است؟» در پاسخ، ۱/۳۱ درصد از پاسخ‌گویان شبکه‌های اجتماعی داخلی و ۴/۲۳ درصد شبکه‌های اجتماعی خارجی را برای حفاظت از اطلاعات شخصی کاربران قابل اعتمادتر دانستند. حال آنکه ۳/۲۰ درصد هر دو نوع شبکه اجتماعی را قابل اعتماد می‌دانند و ۱/۲۱ درصد نیز هیچ‌یک از این شبکه‌های اجتماعی را برای حفاظت از اطلاعات شخصی کاربران قابل اعتماد نمی‌دانند.

شکل 8. نمودار اعتماد مردم به شبکه‌های اجتماعی از نظر حفظ اطلاعات شخصی (درصد)

نتایج حاصل از آزمون خی – دو نشان می‌دهد،

-       زنان، در مقایسه با مردان، اعتماد بیشتری به شبکه‌های اجتماعی داخلی برای حفظ اطلاعات شخصی دارند (۳/۳۵ درمقابل ۶/۲۹ درصد). درمقابل، مردان بیشتر معتقدند هیچ‌یک از دو نوع شبکه در حفظ اطلاعات شخصی قابل اعتماد نیستند (۳/۲۵ درمقابل ۶/۱۸ درصد).

-       جوانان، در مقایسه با سایر گروه‌های سنی، اعتماد بیشتری به شبکه‌های اجتماعی خارجی برای حفظ اطلاعات شخصی دارند (۶/۳۲ درصد از جوانان درمقابل به‌ترتیب ۱/۱۸ و ۱/۲۰ درصد از میان‌سالان و سالمندان)؛ درحالی‌که میان‌سالان و سالمندان بیشتر شبکه‌های اجتماعی داخلی را قابل اعتماد می‌دانند (به‌ترتیب ۸/۳۸، ۳/۴۱ و ۵/۲۰ درصد از سالمندان، میان‌سالان و جوانان). همچنین، سالمندان در مقایسه با سایر گروه‌های سنی، بیشتر معتقدند که هیچ‌یک از شبکه‌های اجتماعی داخلی و خارجی برای حفظ اطلاعات شخصی قابل اعتماد نیستند (۱/۲۸ درصد).

-       با افزایش سطح تحصیلات، اعتماد به شبکه‌های اجتماعی خارجی افزایش می‌یابد (به‌ترتیب ۵/۱۰، ۸/۲۶ و ۹/۳۳ درصد از دارندگان تحصیلات زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی) و درمقابل، اعتماد به شبکه‌های اجتماعی داخلی کاهش پیدا می‌کند (به‌ترتیب ۹/۴۶، ۱/۳۰ و ۶/۲۲ درصد از افراد با تحصیلات زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی).

۴-۱-۸. استفاده از فیلترشکن

از پاسخ‌گویان پرسیده شد: «آیا در حال حاضر برای استفاده از شبکه‌های اجتماعی خارجی از فیلترشکن استفاده می‌کنید؟» در پاسخ، نزدیک به دوسوم از پاسخ‌گویان (۷/۶۴ درصد) اعلام کردند که برای دسترسی به شبکه‌های اجتماعی خارجی از فیلترشکن استفاده می‌کنند؛ درحالی که ۲/۳۱ درصد اظهار داشتند که برای این منظور از فیلترشکن استفاده نمی‌کنند.

شکل 9. نمودار استفاده مردم از فیلترشکن برای دسترسی به شبکه‌های اجتماعی خارجی (درصد)

مطابق با یافته‌های حاصل از آزمون خی – دو،

-       افرادی که از فیلترشکن برای دسترسی به شبکه‌های اجتماعی خارجی استفاده می‌کنند، اعتماد بیشتری به این شبکه‌ها دارند (۱/۳۲ درمقابل ۱/۱۰ درصد).

-       با افزایش سن، استفاده از فیلترشکن برای دسترسی به شبکه‌های اجتماعی خارجی، کمتر می‌شود (به‌ترتیب ۸/۷۶، ۳/۶۴ و ۹/۴۸ درصد از جوانان، میان‌سالان و سالمندان).

-       با افزایش سطح تحصیلات، استفاده از فیلترشکن برای دسترسی به شبکه‌های اجتماعی خارجی، بیشتر می‌شود (به‌ترتیب ۵۴، ۹/۶۷ و ۶/۷۷ درصد از افراد با تحصیلات زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی).

-       شهرنشینان، به‌ویژه ساکنان مراکز استان‌ها، بیشتر از روستاییان برای این منظور از فیلترشکن استفاده می‌کنند (به‌ترتیب ۹/۷۲، ۸/۶۵ و ۴/۵۹ درصد از ساکنان مراکز استان‌ها، شهرهای تابعه و روستاها).

۴-۱-۹. متوسط هزینه ماهانه برای فیلترشکن

از پاسخ‌گویانی که از فیلترشکن استفاده می‌کنند، در قالب یک سؤال باز پرسیده شد: «در حال حاضر، به‌صورت ماهانه چند هزار تومان برای استفاده از فیلترشکن هزینه می‌کنید؟» در پاسخ، ۶/۶۰ درصد از استفاده‌کنندگان فیلترشکن اعلام کرده‌اند که از فیلترشکن رایگان استفاده می‌کنند. درمقابل، ۷/۹ درصد کمتر از ۲۰۰ هزار تومان، ۶/۶ درصد بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار تومان، ۵/۱۰ درصد بین ۳۰۰ هزار تا یک میلیون تومان و ۶/۶ درصد حداقل یک میلیون تومان در ماه برای استفاده از فیلترشکن هزینه می‌کنند. متوسط هزینه استفاده از فیلترشکن غیررایگان به‌صورت ماهانه ۴۳۶ هزار تومان برآورد شده است.

شکل 10. نمودار متوسط هزینه ماهانه برای خرید فیلترشکن (درصد)

۴-۱-۱۰. وابستگی درآمد خانواده به اینترنت

از پاسخ‌گویان پرسیده شد: «درآمد خودتان یا سرپرست خانواده‌تان تا چه حد به اینترنت وابسته است؟» در پاسخ، ۸/۴۲ درصد از پاسخ‌گویان اعلام کردند که درآمد خود یا خانواده‌شان هیچ وابستگی‌ای به اینترنت ندارد. ۱/۳۸ درصد اظهار داشتند که بخش کمی از درآمدشان به اینترنت وابسته است. درمقابل، ۲/۱۲ درصد عنوان کردند که بخش زیادی از درآمدشان از طریق اینترنت تأمین می‌شود و ۷/۵ درصد نیز اعلام کردند که تمام درآمدشان به اینترنت وابسته است. بنابراین، درآمد ۵۶ درصد از مردم به‌نحوی به اینترنت وابسته است.

شکل 11. نمودار میزان وابستگی درآمد پاسخ‌گویان یا خانواده‌شان به اینترنت (درصد)

یافته‌های آماری بیانگر آن است که،

-       کسانی که درآمد خود یا سرپرست خانواده‌شان وابستگی زیادی به اینترنت دارد (کل درآمد یا بخش زیادی از آن)، شبکه‌های اجتماعی خارجی را در جهت حفظ محرمانگی اطلاعات شخصی، قابل‌اعتمادتر می‌دانند (۴۵ درصد).

-       درآمد جوانان یا سرپرست خانواده آنها، بیشتر از سایر گروه‌های سنی، به اینترنت وابسته است. به‌علاوه، با افزایش سن، عدم وابستگی درآمد به اینترنت بیشتر می‌شود.

-       درآمد شهرنشینان، به‌ویژه ساکنان مراکز استان‌ها، بیشتر به اینترنت متکی است.

-       با افزایش سطح تحصیلات، وابستگی بخش زیادی از درآمد به اینترنت بیشتر می‌شود.

-       وابستگی درآمدی مشاغل آزاد و خصوصی به اینترنت بیشتر از سایر گروه‌های شغلی است.

-       خانوارهای با متوسط درآمد ماهانه حداقل ۴۵ میلیون تومان، وابستگی معیشتی بیشتری به اینترنت دارند (کل یا بخش زیادی از درآمد). درمقابل، در میان خانوارهای با متوسط درآمد کمتر از ۲۰ میلیون تومان، عدم وابستگی درآمد به اینترنت بیشتر مشاهده می‌شود.

۴-۱-۱۱. تأثیر قطع اینترنت بر مشاغل

از پاسخ‌گویانی که شغل خود یا سرپرست خانواده‌شان به‌نحوی به اینترنت وابسته است، پرسیده شد: «در قطعی اخیر اینترنت بین‌الملل، وضعیت شغلی شما یا سرپرست خانواده‌تان چه تغییری کرد؟» در پاسخ، نیمی از این افراد (۵/۵۰ درصد) اعلام کردند که در پی قطعی اینترنت با کاهش درآمد مواجه شده‌اند؛ ۶/۹ درصد شغل خود را از دست داده‌اند و ۹/۱ درصد نیز مجبور به تغییر شغل شده‌اند. درمقابل، ۴/۳۷ درصد از کسانی که شغل خود یا سرپرست خانواده‌شان به‌نحوی به اینترنت وابسته است، اظهار داشتند که قطعی اینترنت تغییری در وضعیت شغلی خود یا سرپرست خانواده‌شان ایجاد نکرده است.

شکل 12. نمودار تأثیر قطع اینترنت بر مشاغل وابسته به آن (درصد)

نتایج آماری نشان می‌دهد، در میان کسانی که شغل خود یا سرپرست خانواده‌شان به اینترنت وابسته است،

-       اگرچه حدوداً نیمی از افراد در همه گروه‌های سنی، کاهش درآمد را تجربه کرده‌اند، جوانان و سالمندان بیشترین میزانِ از دست دادن شغل را گزارش کرده‌اند.

-       بر اثر قطعی اینترنت اخیر، ثبات شغلی توسط روستاییان بیشتر گزارش شده است. درمقابل، شهرنشینان، به‌ویژه ساکنان مراکز استان‌ها، بیشتر به از دست دادن شغل خود اشاره کرده‌اند.

-       در گروه درآمدی کمتر از ۲۰ میلیون تومان، بیشترین میزانِ از دست دادن شغل مشاهده می‌شود. از طرفی، با افزایش متوسط درآمد ماهانه خانوار، وضعیت شغلیِ سهم کمتری از این افراد دستخوش تغییر شده است.

۴-۲. بخش دوم: ابزارهای هوش مصنوعی 

این بخش به بررسی میزان استفاده پاسخ‌گویان از ابزارهای هوش مصنوعی و دیدگاه آنها درباره این ابزارها می‌پردازد. در این راستا، میزان استفاده از هوش مصنوعی، ابزارهای خارجی مورد استفاده و کاربردهای مختلف آن مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین، میزان اعتماد کاربران به پاسخ‌ها و نتایج ارائه ‌شده به‌وسیله ابزارهای هوش مصنوعی و مهم‌ترین نگرانی‌های آنها درباره این فناوری نیز سنجیده شده است.

۴-۲-۱. میزان استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی

از پاسخ‌گویان سؤال شد: «شما چقدر از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنید؟» یافته‌ها نشان می‌دهد، ۶/۴۱ درصد از مردم کاربر ابزارهای هوش مصنوعی هستند؛ به‌طوری‌که ۹/۲۶ درصد از آنها اعلام کردند که گاهی از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند و ۷/۱۴ درصد اظهار داشتند که عمدتاً از این ابزارها استفاده می‌کنند. درمقابل، ۲۵ درصد از پاسخ‌گویان با وجود آشنایی با ابزارهای هوش مصنوعی، از آن‌ها استفاده نمی‌کنند. همچنین، ۹/۲۳ درصد اصلاً با هوش مصنوعی آشنایی ندارند و ۴/۹ درصد نیز تنها نام آن را شنیده‌اند.

شکل 13. نمودار میزان استفاده مردم از ابزارهای هوش مصنوعی (درصد)

نتایج آماری نشان می‌دهد،

-        زنان در مقایسه با مردان، بیشتر از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند. ۱/۴۵ درصد از زنان درمقابل ۳/۳۸ درصد از مردان اذعان کرده‌اند کم‌وبیش از این ابزارها استفاده می‌کنند.

-        با افزایش سن، میزان آشنایی و استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی کاهش می‌یابد. به‌ترتیب ۵/۱۹، ۲/۳۷ و ۱/۶۰ درصد از جوانان، میان‌سالان و سالمندان از عدم آشنایی خود با این ابزارها گفته‌اند (اصلاً آشنا نیستند یا فقط نام آنها را شنیده‌اند). از طرفی، یک‌چهارم از جوانان عمدتاً از این ابزارها بهره می‌برند.

-        با افزایش سطح تحصیلات، سطح آشنایی با ابزارهای هوش مصنوعی (به‌ترتیب ۸/۴۲، ۸/۶۸ و ۸۵ درصد از افراد با تحصیلات زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی) و همچنین میزان استفاده از آنها بیشتر می‌شود (به‌ترتیب ۶/۱۷، ۵/۴۰ و ۱/۶۲ درصد از افراد با تحصیلات زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی).

-        روستاییان آشنایی کمتری با این ابزارها دارند (۶/۴۷ درصد) و به تبع آن میزان استفاده شهرنشینان، به‌ویژه ساکنان مراکز استان‌ها، بیشتر از روستاییان است (به‌ترتیب ۸/۵۰، ۱/۴۲ و ۲/۲۴ درصد از ساکنان مراکز استان‌ها، شهرهای تابعه و روستاها).

-        در میان گروه‌های شغلی، بیشترین استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی مختص شاغلان بخش خصوصی است (۶/۵۹ درصد).

۴-۲-۲. ابزارهای هوش مصنوعی خارجی پرکاربرد

از پاسخ‌گویانی که تجربه استفاده از هوش مصنوعی را دارند، سؤال شد: «از کدام‌یک از ابزارهای هوش مصنوعی خارجی بیشتر استفاده می‌کنید؟» در پاسخ، حدود سه‌چهارم از کاربران هوش مصنوعی (۶/۷۸ درصد) اعلام کرده‌اند بیشتر از چت‌جی‌پی‌تی استفاده می‌کنند. میزان انتخاب سایر ابزارهای هوش مصنوعی کمتر بوده که جزئیات آن در نمودار زیر ارائه شده است.

شکل 14. نمودار پرکاربردترین ابزارهای هوش مصنوعی کاربران (درصد)

مطابق با نتایج حاصل شده، ۳/۵۸ درصد از جامعه از هوش مصنوعی استفاده نکرده است. درمقابل، حدود یک‌سوم از مردم (۸/۳۲ درصد) بیشتر از چت‌جی‌پی‌تی استفاده می‌کنند و ۹/۷ درصد از سایر ابزارهای هوش مصنوعی بهره می‌برند.

شکل 15. نمودار وضعیت استفاده مردم از ابزارهای هوش مصنوعی (درصد)

۴-۲-۳. کاربردهای هوش مصنوعی

از پاسخ‌گویانی که تجربه استفاده از هوش مصنوعی را دارند، سؤال شد: «از هوش مصنوعی معمولاً برای چه نوع کارهایی استفاده می‌کنید؟» در پاسخ، آموزش و مهارت‌آموزی با ۵/۳۰ درصد، استفاده‌های شغلی با ۹/۲۸ درصد، مشاوره‌های پزشکی و حقوقی با ۷/۲۰ درصد و پژوهش و فعالیت‌های علمی با ۲/۱۹ درصد، به‌ترتیب، بیشترین موارد استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی بوده‌اند. سایر موارد استفاده در نمودار زیر ارائه شده است.

شکل 16. نمودار کاربردهای ابزارهای هوش مصنوعی برای کاربران (درصد)

 نتایج آماری نشان می‌دهد، در میان کاربران هوش مصنوعی،

-        زنان بیشتر از مردان در زمینه‌های مشاوره پزشکی و حقوقی (۷/۲۱ درمقابل ۹/۸ درصد) و همچنین مشاوره شخصی و درد دل (۲/۱۵ درمقابل ۴/۷ درصد) از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند. درمقابل، استفاده از هوش مصنوعی برای فعالیت‌های شغلی در میان مردان بیشتر از زنان است (۵/۲۸ درمقابل ۷/۱۶ درصد).

-        استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی با هدف مشاوره پزشکی و حقوقی در میان میان‌سالان، در مقایسه با جوانان، بیشتر است (۲۲ درمقابل ۶/۹ درصد).

-        استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی برای پژوهش و فعالیت‌های علمی (۳/۱۷ درمقابل ۳/۹) و فعالیت‌های شغلی (۷/۲۹ درمقابل ۵/۱۳ درصد) در میان افراد دارای تحصیلات دانشگاهی، در مقایسه با افراد دارای تحصیلات دیپلم، بیشتر است.

-        افراد با متوسط درآمد ماهانه ۲۰ تا ۴۵ میلیون تومان، در مقایسه با سایر گروه‌های درآمدی، بیشتر از ابزارهای هوش مصنوعی برای پژوهش و فعالیت‌های علمی استفاده می‌کنند. همچنین، افراد با سطح درآمدی بالاتر (۴۵ میلیون تومان یا بیشتر)، استفاده بیشتری از این ابزارها برای فعالیت‌های شغلی دارند.

-        در میان گروه‌های شغلی قابل مقایسه، افراد با شغل خانه‌داری بیشتر از این فناوری برای مشاوره‌های پزشکی و حقوقی استفاده می‌کنند (۳۱ درمقابل ۲/۸ درصد)، درحالی که شاغلان بخش آزاد از ابزارهای هوش مصنوعی بیشتر برای فعالیت‌های شغلی بهره می‌برند (۱/۳۶ درمقابل ۸/۶ درصد).

۴-۲-۴. اعتماد به نتایج هوش مصنوعی

از پاسخ‌گویانی که تجربه استفاده از هوش مصنوعی را دارند، سؤال شد: «چقدر به پاسخ‌ها و نتایجی که از هوش مصنوعی دریافت می‌کنید، اعتماد دارید؟» در پاسخ، ۱/۷۰ درصد از کاربران اعلام کردند که اعتماد «زیاد» یا «خیلی زیادی» به پاسخ‌ها و نتایج هوش مصنوعی دارند؛ درحالی که ۱/۲۶ درصد اعتماد «کمی» به این پاسخ‌ها و نتایج داشته و ۶/۱ درصد نیز اعتماد چندانی به پاسخ‌های هوش مصنوعی ندارند.

شکل 17. نمودار اعتماد کاربران به نتایج حاصل از هوش مصنوعی (درصد)

مطابق با نتیجه آزمون خی - دو، افرادی که از هوش مصنوعی برای تولید فیلم و عکس استفاده می‌کنند، اعتماد کمتری به پاسخ‌ها و نتایج آن دارند.

۴-۲-۵. مهم‌ترین نگرانی‌ها در استفاده از هوش مصنوعی

از پاسخ‌گویانی که تجربه استفاده از هوش مصنوعی را دارند یا با آن آشنا هستند، سؤال شد: «کدام موضوع درباره هوش مصنوعی بیشتر شما را نگران می‌کند؟» در پاسخ، «از بین رفتن توانایی تفکر و مهارت‌های انسانی» با ۱/۳۶ درصد، مهم‌ترین نگرانی افراد آشنا با هوش مصنوعی بوده است. پس از آن، «ارائه اطلاعات غلط و گمراه‌کننده» با ۱/۲۳ درصد، «جایگزین شدن با بعضی مشاغل» با ۷/۱۷ درصد و «افشای اطلاعات شخصی» با ۹/۱۴ درصد، در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

شکل 18. نمودار مهم‌ترین نگرانی‌های افراد آشنا با هوش مصنوعی در استفاده از این فناوری (درصد)

مطابق با نتایج آماری،

-       مردان بیشتر از زنان نگران ارائه اطلاعات غلط و گمراه‌کننده از سوی ابزارهای هوش مصنوعی هستند (۳۱ درمقابل ۵/۱۹ درصد)؛ در‌حالی‌که زنان  نسبت به افشای اطلاعات شخصی دغدغه بیشتری دارند (۱/۲۰ درمقابل ۳/۱۲ درصد).

-        در میان افراد با تحصیلات دانشگاهی، نگرانی برای افشای اطلاعات شخصی و ارائه اطلاعات غلط و گمراه‌کننده کمتر از سایرین است؛ و درمقابل نگرانی از بین رفتن قدرت تفکر و مهارت‌های انسانی به دغدغه غالب تبدیل شده است.

۴-۳. بخش سوم: اینترنت ماهواره‌ای (استارلینک) 

این بخش به بررسی میزان آشنایی مردم با اینترنت ماهواره‌ای استارلینک و دیدگاه آنها درباره استفاده از این نوع اینترنت می‌پردازد. در این راستا، میزان آشنایی پاسخ‌گویان با استارلینک، دلایل استفاده نکردن از آن و میزان تمایل آنها به استفاده از اینترنت استارلینک مورد بررسی قرار گرفته است.

۴-۳-۱. آشنایی با استارلینک

از پاسخ‌گویان پرسیده شد: «چقدر با اینترنت استارلینک آشنا هستید؟» یافته‌ها نشان می‌دهد ۹/۷۰ درصد از پاسخ‌گویان با اینترنت استارلینک آشنایی ندارند. درمقابل، ۱/۲۸ درصد اعلام کرده‌اند که با این فناوری آشنا هستند، اما تاکنون از آن استفاده نکرده‌اند؛ تنها نزدیک به ۱ درصد تجربه استفاده از اینترنت استارلینک را داشته‌اند.

شکل 19. نمودار آشنایی مردم با استارلینک (درصد)

یافته‌های آماری نشان می‌دهد،

-        آشنایی مردان با استارلینک بیشتر از زنان است (۵/۳۴ درمقابل ۷/۲۱ درصد). گفتنی است ۴/۱ درصد از مردان از استارلینک استفاده کرده‌اند.

-        جوانان بیشترین سطح آشنایی با فناوری استارلینک را گزارش کرده‌اند. به‌ترتیب ۸/۳۸ درصد از جوانان، ۹/۲۰ درصد از میان‌سالان و ۱/۲۱ درصد از سالمندان اذعان داشته‌اند که با وجود شناخت این فناوری، از آن استفاده نکرده‌اند. همچنین، در میان جوانان، تنها ۸/۱ درصد سابقه استفاده عملی از اینترنت استارلینک را داشته‌اند.

-        با افزایش سطح تحصیلات، آشنایی با فناوری استارلینک بیشتر می‌شود؛ به‌ترتیب ۱/۱۱، ۹/۲۹ و ۹/۴۰ درصد از افراد با تحصیلات زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی اذعان داشته‌اند که با وجود شناخت این فناوری، از آن بهره نبرده‌اند. در میان تحصیل‌کردگان دانشگاهی نیز نرخ بهره‌برداری عملی از این فناوری بسیار محدود بوده و تنها ۸/۰ درصد سابقه استفاده از آن را گزارش کرده‌اند.

-        آشنایی شهرنشینان، به‌ویژه ساکنان مراکز استان‌ها، با این فناوری بیشتر از روستاییان است. همچنین، ۵/۱ درصد از ساکنان مراکز استان‌ها تجربه استفاده از فناوری استارلینک را داشته‌اند.

-        افراد با متوسط درآمد ماهانه حداقل ۴۵ میلیون تومان، نرخ بالاتری از تجربه استفاده از استارلینک را گزارش کرده‌اند (۹/۲ درصد).

۴-۳-۲. دلایل عدم استفاده از استارلینک

از پاسخ‌گویانی که علیرغم آشنایی با استارلینک، از آن استفاده نمی‌کنند، سؤال شده است: «چرا از اینترنت استارلینک استفاده نمی‌کنید؟» در پاسخ، ۱/۳۷ درصد از آنان «غیرقانونی بودنِ» استفاده از استارلینک را دلیل اصلی عدم استفاده خود عنوان کرده‌اند. پس از آن، «گران بودن» توسط ۹/۱۹ درصد، «عدم دسترسی» توسط ۲/۱۷ درصد و «عدم آگاهی از نحوه تهیه» توسط ۹/۱۱ درصد از این افراد، به‌عنوان دیگر دلایل عدم استفاده از این فناوری گزارش شده است. علاوه‌بر این، ۷/۹ درصد از این پاسخ‌گویان «عدم نیاز» به این نوع اینترنت را علت عدم استفاده خود بیان کرده‌اند.

شکل 20. نمودار دلایل عدم استفاده از استارلینک (درصد)

۴-۳-۳. تمایل به استفاده از استارلینک

از پاسخ‌گویانی که با اینترنت استارلینک آشنایی دارند، سؤال شده است: «تا چه حد تمایل دارید از اینترنت استارلینک استفاده کنید؟» در پاسخ، ۵/۳۱ درصد از این افراد هیچ‌گونه تمایلی به استفاده از این فناوری نشان نداده‌اند و ۸/۲۷ درصد تمایل «کمی» ابراز کرده‌اند. درمقابل، ۶/۳۶ درصد اظهار داشتند تمایل «زیاد» یا «خیلی زیادی» به استفاده از این سرویس دارند.

شکل 21. نمودار میزان تمایل آشنایان با استارلینک به استفاده از این فناوری (درصد)

۴-۴. بخش چهارم: سیاستگذاری و رضایت از عملکرد دولت 

این بخش به بررسی دیدگاه مردم درباره اولویت‌های سیاستگذاری در حوزه اینترنت و ارزیابی آنها از عملکرد دولت چهاردهم در این حوزه می‌پردازد. در این راستا، اولویت اصلی مورد نظر پاسخ‌گویان در سیاستگذاری حوزه اینترنت و میزان رضایت آنها از عملکرد دولت آقای پزشکیان در بهبود وضعیت اینترنت طی دو سال گذشته مورد بررسی قرار گرفته است.

۴-۴-۱. اولویت سیاستگذاری در حوزه اینترنت

از پاسخ‌گویان سؤال شد: «اگر شما مسئول سیاستگذاری در حوزه اینترنت باشید، اولویت اصلی شما کدام‌یک از این موارد خواهد بود؟» در پاسخ، ۶/۳۱ درصد از پاسخ‌گویان اعلام کردند که «رفع کامل فیلترینگ» را در اولویت نخست خود در حوزه سیاستگذاری اینترنت قرار می‌دهند. پس از آن، «افزایش سرعت اینترنت» با ۴/۲۲ درصد، «تقویت شبکه‌های اجتماعی داخلی» با ۱/۱۷ درصد، «کاهش قیمت اینترنت» با ۸/۱۵ درصد و «کاهش فیلترینگ» با ۱/۷ درصد، در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند.

شکل 22. نمودار اولویت مردم برای سیاستگذاری در حوزه اینترنت (درصد)

مطابق با نتایج آماری،

-       در زمینه سیاستگذاری اینترنت، اولویت زنان بیشتر از مردان معطوف به کاهش قیمت اینترنت است (۵/۱۹ درمقابل ۱۴ درصد).

-       در میان جوانان و میان‌سالان، رفع کامل فیلترینگ مهم‌ترین اولویت در سیاستگذاری حوزه اینترنت است (به‌ترتیب ۹/۳۵، ۳۴ و ۴/۲۴ درصد از جوانان، میان‌سالان و سالمندان)؛ درحالی‌که سالمندان، در مقایسه با سایر گروه‌های سنی، بیشتر بر کاهش قیمت اینترنت تأکید دارند (۴/۲۴ درصد از سالمندان درمقابل ۸/۱۵ و ۶/۱۵ درصد از میان‌سالان و جوانان).

-       افراد دارای تحصیلات دیپلم یا بالاتر، مطلوبیت بیشتری برای سیاستگذاری در جهت رفع کامل فیلترینگ قائل هستند (به‌ترتیب ۲/۳۷، ۸/۳۶ و ۲/۲۵ درصد از دارندگان تحصیلات دانشگاهی، دیپلم و زیردیپلم). گروه مقابل، یعنی افراد با سطح تحصیلی زیردیپلم، تقویت شبکه‌های اجتماعی داخلی را بیشتر از دیگران انتخاب کرده‌اند (۶/۲۵ درصد).

-       پس از رفع کامل فیلترینگ، افزایش سرعت اینترنت، مهم‌ترین اولویت بعدی در میان شاغلان بخش خصوصی و بخش آزاد و بازنشستگان است؛ درحالی‌که زنان خانه‌دار، پس از رفع کامل فیلترینگ (۸/۲۸ درصد)، بیشتر بر تقویت شبکه‌های اجتماعی داخلی (۵/۲۵ درصد) و سپس کاهش قیمت اینترنت (۲/۲۱ درصد) تأکید دارند.

-       افراد دارای وابستگی درآمدی بالا به اینترنت (شخصی یا سرپرست خانوار)، بیشتر خواهان سیاستگذاری در راستای لغو کامل فیلترینگ هستند (۱/۵۱ درصد). درمقابل، افرادی با وابستگی درآمدی کم یا فاقد وابستگی به اینترنت، تمایل بیشتری به توسعه و تقویت پلتفرم‌های داخلی و کاهش تعرفه اینترنت نشان داده‌اند.

۴-۴-۲. عملکرد دولت چهاردهم در بهبود وضعیت اینترنت

از پاسخ‌گویان سؤال شد: «تا چه حد از عملکرد دولت آقای پزشکیان در بهبود وضعیت اینترنت در دو سال گذشته رضایت دارید؟» در پاسخ، ۶/۲۱ درصد از پاسخ‌گویان اعلام کردند که از عملکرد دولت مسعود پزشکیان در بهبود وضعیت اینترنت طی دو سال اخیر، رضایت «زیاد» یا «خیلی زیاد» دارند؛ درحالی‌که ۵/۴۱ درصد میزان رضایت خود را «کم» ارزیابی کردند و ۲/۳۰ درصد نیز اعلام کردند که از عملکرد دولت ایشان در این زمینه «اصلاً» رضایت ندارند.

شکل 23. نمودار رضایت مردم از عملکرد دولت چهاردهم در زمینه بهبود وضعیت اینترنت (درصد)

نتایج آماری نشان می‌دهد،

·        با افزایش سطح تحصیلات، سهم افرادی که از عملکرد دولت چهاردهم در بهبود وضعیت اینترنت در دو سال گذشته اصلاً رضایت ندارند، بیشتر می‌شود. به‌ترتیب ۴/۲۶، ۸/۳۱ و ۶/۳۷ درصد از افراد با تحصیلات زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی چنین اذعان کرده‌اند.

·         در زمینه عملکرد دولت چهاردهم در جهت بهبود وضعیت اینترنت، نارضایتی شاغلان بخش خصوصی و آزاد بیشتر از سایر گروه‌های شغلی است.

پیوست: سؤالات پرسش‌نامه

به‌منظور سهولت دسترسی به کلیتی از سؤالات پرسش‌نامه، لیستی از آنها در این قسمت آورده شده است. درباره این سؤالات، توجه به نکات زیر، ضروری است:

·           سؤالات به همان ترتیبی که در متن گزارش آمده، لیست شده‌اند و الزاماً با ترتیب سؤالات در پرسش‌نامه اصلی، یکسان نیستند.

·           فقط سؤالات خام لیست شده‌اند؛ یعنی گزینه‌ها و اطلاعات اضافی که در حین مصاحبه برای پاسخ‌گو خوانده شده‌اند، در این قسمت آورده نشده است.

·           همه سؤالات از همه پاسخ‌گویان پرسیده نشده است (برخی سؤالات پرش داشته‌اند).

دیدگاه درباره وضعیت اینترنت در کشور

-        شما در یک شبانه‌روز، حدوداً چند ساعت از اینترنت استفاده می‌کنید؟

-        از اینترنت برای چه هدفی استفاده می‌کنید؟

-        سرعت اینترنت خود را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

-        به‌طور کلی، تا چه حد از قیمت بسته‌های اینترنتی موبایل رضایت دارید؟

-        در حال حاضر متوسط قیمت هر گیگ اینترنت موبایل 10 هزار تومان است. اگر دولت مجبور باشد قیمت را افزایش دهد، به نظر شما قیمت هر گیگ اینترنت حداکثر چقدر باشد؟

-        اگر مجبور باشید یکی از این دو وضعیت را انتخاب کنید، کدام‌یک را ترجیح می‌دهید؟

-        به‌نظر شما، برای حفظ اطلاعات شخصی کاربران، کدام‌یک قابل اعتمادتر است؟

-        آیا در حال حاضر برای استفاده از شبکه‌های اجتماعی خارجی از فیلترشکن استفاده می‌کنید؟

-        در حال حاضر، به‌صورت ماهانه چند هزار تومان برای استفاده از فیلترشکن هزینه می‌کنید؟

-        درآمد خودتان یا سرپرست خانواده‌تان تا چه حد به اینترنت وابسته است؟

-        در قطعی اخیر اینترنت بین‌الملل، وضعیت شغلی شما یا سرپرست خانواده‌تان چه تغییری کرد؟

ابزارهای هوش مصنوعی 

-        شما چقدر از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنید؟

-        از کدام‌یک از ابزارهای هوش مصنوعی خارجی بیشتر استفاده می‌کنید؟

-        از هوش مصنوعی معمولاً برای چه نوع کارهایی استفاده می‌کنید؟

-        چقدر به پاسخ‌ها و نتایجی که از هوش مصنوعی دریافت می‌کنید، اعتماد دارید؟

-        کدام موضوع درباره هوش مصنوعی بیشتر شما را نگران می‌کند؟

اینترنت ماهواره‌ای (استارلینک) 

-        چقدر با اینترنت استارلینک آشنا هستید؟

-        چرا از اینترنت استارلینک استفاده نمی‌کنید؟

-        تا چه حد تمایل دارید از اینترنت استارلینک استفاده کنید؟

سیاستگذاری و رضایت از عملکرد دولت

-        اگر شما مسئول سیاستگذاری در حوزه اینترنت باشید، اولویت اصلی شما کدام‌یک از این موارد خواهد بود؟

-        تا چه حد از عملکرد دولت آقای پزشکیان در بهبود وضعیت اینترنت در دو سال گذشته رضایت دارید؟