خلاصه مدیریتی

بیان/ شرح مسئله

کنشگری اتحادیه بین‌المجالس در هر سه سطح تقویت روابط دوجانبه با مجالس ملی، مجامع منطقه‌‌ای و سازمان ملل در حال تحول است. سطوح همکاری اتحادیه بین‌المجالس با سازمان ملل چنان در حال گسترش است که برخی تحلیلگران این سناریو را محتمل می‌دانند با توجه به افزایش اهمیت مبحث مردمی‌سازی سیاست خارجی در ساختار حکمرانی جهانی، سازمان ملل هم به‌عنوان بزرگ‌ترین نهاد اجرایی جهان‌شمول، یک پارلمان در کنار خود داشته باشد که جنبه مردمی‌سازی تصمیمات آن را افزایش دهد و در همین راستا اتحادیه بین‌‌المجالس جهانی از سال 2011 میلادی، برنامه‌های‌ بلندمدت پنج‌ساله را برای ایجاد روابط پایدار با سازمان ملل و نهادهای تابعه آن مصوب کرده است.

نقطه‌نظرات/ یافته‌های کلیدی

•         در چند سال اخیر اهتمام اتحادیه بین‌المجالس به برگزاری سلسله‌جلسات نخبگانی با چهره‌های‌ برجسته علمی در حاشیه اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل افزایش یافته و خروجی این جلسات‌ به‌عنوان یکی از منابع ترسیم سند‌ چشم‌انداز اتحادیه در افق 2031 میلادی و تعیین دستورکارهای اجلاس‌های‌ ‌‌سالیانه مجمع عمومی بوده است.
•         اتحادیه بین‌المجالس جهانی، تنها نهاد بین‌المللی است که امکان ‌‌گفتگوی مستقیم میان نمایندگان 183 کشور عضو در یک زمان، مکان و دستور کار معین را فراهم کرده است.
•         یکی از اولویت‌های‌ اتحادیه بین‌المجالس در افق 2031 میلادی، ایجاد بستر مساعد برای دیپلماسی پارلمانی سران در قالب اقدام‌‌‌هایی همچون برگزاری کنفرانس رؤسای مجالس‌ دنیاست. این ابتکار عمل فرصت مغتنمی را برای انتفاع حداکثری از پتانسیل دیپلماسی روایی رئیس مجلس شورای اسلامی با توجه به شرایط پساجنگ رمضان فراهم کرده است.
•         در بسیاری از موارد که التهابات سیاسی و امنیتی بین دو یا چند کشور افزایش می‌یابد، نمایندگان پارلمان فارغ از ملاحظات رسمی دیپلمات‌های‌ وزارت امور خارجه‌ و در چارچوب دیپلماسی مکمل و موازی به تنش‌‌‌‌زدایی فعال مبادرت می‌ورزند.
•         پایش محتوایی سند اتحادیه بین‌المجالس در افق 2031 میلادی، ابتکار عمل توجه شورای اجرایی اتحادیه بین‌المجالس مجلس دوازدهم در حوزه‌‌‌هایی مانند توانمندسازی جوانان، پیشرفت پایدار، امنیت و صلح پایدار در غرب آسیا و سازوکارهای افزایش سهم فناوری‌های‌ نوپدید در حوزه امنیت فراگیر با استقبال و همراهی کمیته آسیا و پاسیفیک این اتحادیه همراه خواهد شد.
•         مشارکت نظام‌‌‌‌‌مند معاون اجرایی مجلس شورای اسلامی در مجمع دبیران کل اتحادیه بین‌المجالس و کارگروه‌های‌ مرتبط با دیپلماسی پارلمانی هوش مصنوعی از مهم‌ترین ظرفیت‌های‌ تبادل طرح‌های‌ خلافانه در حوزه پارلمان دیجیتال و هوشمند است.
•         در راهبرد دیپلماسی روایی مجلس دوازدهم، تریبون اتحادیه بین‌المجالس از ‌مهم‌ترین سکوهای روایت‌‌پردازی در مقطع پساجنگ رمضان است و ظرفیت مساعدی را برای طرح دغدغه‌های‌ مشترک منطقه‌ای و جهانی، گسترش همکاری با مجالس دنیا و مقابله با تحریف رویدادهای مرتبط با کشورمان خلق‌ می‌کند.

پیشنهاد راهکارهای تقنینی، نظارتی یا سیاستی

•         نگاه راهبردی و عمل‌گرایانه مجلس دوازدهم به اتحادیه بین‌المجالس جهانی به‌صورت مستقیم کارایی دیپلماسی مجامع جمهوری اسلامی ایران و ارزش‌افزوده فعالیت‌های‌ دیپلماتیک وزارت امور خارجه در مقطع پساجنگ رمضان با هدف کمک به ایجاد نظام بومی امنیت پایدار در خلیج‌فارس را افزایش می‌دهد. تحقق این امر مستلزم ریل‌‌گذاری راهبرد دیپلماسی مجامع مجلس شورای اسلامی در افق ایران 1407 متناسب با اهداف سرفصل سیاست خارجی قانون برنامه هفتم پیشرفت است. هرچند محتمل است متناظر با تهدیدات و فرصت‌های‌ پساجنگ رمضان، اصلاحاتی در سرفصل سیاست خارجی قانون برنامه اعمال شود.
•         امروزه استفاده از فنون دیپلماسی پارلمانی نیابتی، از کاربری بالایی در مقابله با ابعاد جنگ‌شناختی دشمن در مجامع بین‌المللی برخوردار است. به همین دلیل یکی از خلاقیت‌های‌ دیپلماتیک شورای اجرایی اتحادیه بین‌المجالس مجلس دوازدهم در اجلاس تانزانیا باید به سمت مهندسی استفاده از توان اقناع‌سازی کشورهایی همچون چین، روسیه و اندونزی برای محکوم کردن تهدیدات آشکار و علنی دشمن آمریکایی و صهیونی معطوف شود. این اقدام ابتکاری مجلس دوازدهم، قدرت نهادی کشورهای مستقل و جنبش عدم تعهد در برابر تجاوز آشکار دشمن آمریکایی ـ صهیونی را تقویت می‌کند. اهمیت راهبردی این اقدام مجلس دوازدهم در شرایطی که یکی از ابعاد جنگ ادراکی آمریکا، انزوای سیاسی ایران در مجامع بین‌المللی هست از اهمیت بالایی برخوردار است.
•         برخی کشورهای عربی همچون بحرین، امارات و کویت با حضور در کمیته نگارش قطعنامه کمیته صلح و امنیت اتحادیه بین‌المجالس به دنبال آن هستند با موضوع آزادی دریانوردی در خلیج‌فارس، اقتدار نیروهای مسلح در اعمال حاکمیت مشروع در تنگه هرمز را محکوم کنند. به همین دلیل استفاده از ظرفیت دیپلماسی پارلمانی سران و ملاقات‌های‌ جداگانه رئیس هیئت اعزامی مجلس دوازدهم با رئیس و دبیرکل اتحادیه بین‌المجالس جهانی و رؤسای برخی هیئت‌های‌ همسو یا‌ بی‌طرف، می‌تواند اقدام خصمانه برخی کشورهای عربی و غربی را خنثی و‌ بی‌اثر نماید.
•         تفاهم‌نامه اداره کل امور بین‌الملل مجلس شورای اسلامی با اداره دیپلماسی عمومی وزارت امور خارجه با هدف اشراف نمایندگان به آخرین اطلاعات میدانی دفاتر دیپلماتیک و نمایندگی‌های‌ سیاسی ایران در سازمان‌های‌ بین‌المللی به‌ویژه در وین، نیویورک و ژنو در ارتقای کارایی دیپلماسی مجامع کشورمان مؤثر است.
•         جایابی و انتفاع حداکثری از پتانسیل بانوان نماینده ـ دیپلمات در مجامع پارلمانی، فرصت‌های‌ نوظهوری را برای تقویت ضریب اثرگذاری دیپلماسی روایی مجلس دوازدهم با توجه به تشدید جنگ ادراکی در شرایط پساجنگ رمضان فراهم می‌سازد.
•         اساسنامه اتحادیه بین‌المجالس جهانی از اکتبر 1983 بارها اصلاح و ترمیم شده و تا ژوئیه 2026 هفت‌بار اساسنامه آن اصلاح شده است که ضرورت بازنگری و تنقیح قوانین مرتبط با اتحادیه بین‌المجالس جهانی در مجلس شورای اسلامی متناظر با آخرین اساسنامه اصلاح شده را افزایش داده است. برای مثال در ماده (۲) قانون اساسنامه گروه پارلمانی جمهوری اسلامی ایران عضو اتحادیه بین‌المجالس، قید شده است عموم نمایندگان مجلس شورای اسلامی در صورت درخواست کتبی عضویت و پرداخت ‌‌سالیانه 10 هزار ریال می‌توانند عضویت گروه پارلمانی در اتحادیه بین‌المجالس را داشته باشند.
•         برخی مجالس دنیا با الگوبرداری از اتحادیه بین‌المجالس جهانی به سمت ترسیم برنامه‌های‌ بلندمدت گام برداشته‌اند. توصیه می‌شود متناظر با شرایط پساجنگ رمضان و افزایش نقش پارلمان‌ها در منظومه روابط بین‌الملل، نقشه راه چهارساله دیپلماسی پارلمانی جمهوری اسلامی ایران ریل‌‌گذاری شود. این ابتکار عمل نمایندگان به قوام، انسجام و هم‌افزایی ظرفیت گروه‌های‌ دوستی و هیئت‌های‌ دیپلماتیک مجلس دوازدهم در مجامع بین‌المللی کمک شایانی می‌کند.
•         توانمندسازی قانونگذاران جوان از مهم‌ترین مأموریت‌های‌ اتحادیه بین‌المجالس در سند‌ چشم‌انداز 2031 میلادی است. به همین دلیل جایابی مناسب قانونگذاران جوان در مختصات دیپلماسی پارلمانی جمهوری اسلامی ایران، ظرفیت چانه‌زنی و بسترسازی برای حضور نمایندگان شورای اجرایی بین‌المجالس مجلس دوازدهم در کرسی‌های‌ مدیریتی این اتحادیه را هموارتر می‌کند.

1. مقدمه

پس از هزاره سوم میلادی، رابطه متقابل اتحادیه بین‌‌المجالس جهانی با مجالس ملی و مجامع بین‌المللی به‌صورت محسوسی گسترش یافته و نوعی بازی با حاصل جمع مثبت بین آنها حاکم شده است. با توجه به اینکه شورای اجرایی اتحادیه بین‌المجالس جمهوری اسلامی ایران سالی دو بار در اجلاس‌های بهاره و پاییزه این اتحادیه شرکت می‌کند، ریل‌گذاری نقشه راه عملیاتی برای انتفاع حداکثری از این اتحادیه ضروری است. یک‌صد و پنجاه و دومین مجمع اتحادیه بین‌المجالس به میزبانی مجلس ملی جمهوری ترکیه بین ۱۵ تا ۱۹ آوریل ۲۰۲۶ در استانبول و یک‌صد و پنجاه و سومین نشست آن نیز بین ۵ تا ۹ اکتبر ۲۰۲۶ در آروشا واقع در تانزانیا برگزار خواهد شد. تمام نهادهای قانونی اتحادیه بین‌المجالس ازجمله شورای حکام، کمیته‌های دائمی، کمیته حقوق بشر نمایندگان، کمیته مسائل خاورمیانه، مجمع نمایندگان زن مجلس و مجمع نمایندگان جوان مجلس به همین مناسبت تشکیل جلسه خواهند داد و رئیس جدید اتحادیه توسط شورای سیاستگذاری انتخاب خواهد شد. «تقویت حکمرانی خوب و توانمندسازی جوامع از طریق ایجاد اعتماد و فرصت‌ برای همه» دستور کار اجلاس تانزانیا خواهد بود و مشارکت فعال و نظام‌‌‌‌‌مند شورای اجرایی اتحادیه بین‌المجالس جمهوری اسلامی ایران در این میدان رزم سیاسی، پیشانی دیپلماسی روایی مجلس دوازدهم برای اعتبارزدایی از جنگ ادراکی و شناختی در مقطع پساجنگ رمضان است.

2. پیشینه

2-1. سوابق مطالعاتی در مرکز

جدول 1. سوابق مطالعاتی مرتبط با اتحادیه بین‌المجالس جهانی

2-2. سوابق تقنینی

جدول 2. پیشینه قوانین مرتبط با اتحادیه بین‌المجالس جهانی

3. ساختار و رویه‌های‌ نوین اتحادیه بین‌المجالس جهانی

اتحادیه بین‌المجالس جهانی، قدیمی‌ترین سازمان سیاسی چندجانبه در جهان است. این اتحادیه در سال ۱۸۸۹میلادی پایه‌‌گذاری شد و تا ژوئیه 2027، مجالس 183 کشور عضو آن هستند. دبیرکل سازمان ملل هر دو سال یک‌بار گزارشی را منتشر و مجمع عمومی سازمان ملل قطعنامه‌ای را در مورد تعامل این سازمان با اتحادیه بین‌المجالس تصویب می‌کند. این اتحادیه در راستای ارتقای شفافیت و تقویت جلسات خبرگانی، «جلسه استماع پارلمانی ‌‌سالیانه با سازمان ملل» را بین نمایندگان مجالس دنیا، سازمان ملل و چهره‌های شاخص دانشگاهی برگزار می‌کند. از سال 2004 با تصویب قطعنامه مجمع عمومی، خروجی این جلسات به‌عنوان یکی از مراجع سیاستگذاری مجمع عمومی سازمان ملل مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. سامانه «خط پارلمانی اتحادیه بین‌المجالس جهانی» یک سامانه جهانی شامل حدود ۶۰۰ فیلد اطلاعاتی در مورد «ساختار، ترکیب و عملکرد مجالس دنیا» و مستندات نتایج تمام انتخابات پارلمانی از دهه ۱۹۶۰ تاکنون است. پس از اجلاس یک‌صد و هشتم اتحادیه بین‌‌المجالس جهانی در شیلی در سال 2003، تغییرات ساختاری عمده‌ای در این اتحادیه به‌‌وجود آمد و ساختارش شبیه سازمان ملل شده است.

فعالیت‌های اتحادیه بین‌‌المجالس جهانی در قالب 6 «گروه جغرافیای سیاسی» تفکیک شده است. جمهوری اسلامی ایران در گروه آسیا ـ پاسیفیک قرار دارد. جمهوری خلق چین، اندونزی، ژاپن، مالزی، پاکستان، جمهوری کره، استرالیا و سنگاپور از مهم‌ترین کشورهای عضو این گروه هستند.

جدول 3. گروه‌های جغرافیایی اتحادیه بین‌‌المجالس جهانی  [2]

«مجمع نمایندگان زن مجالس دنیا»،«مجمع نمایندگان جوان» و «مجمع دبیران کل مجالس دنیا»،سه نهاد وابسته به اتحادیه بین‌المجالس است که مقررات آن توسط شورای سیاستگذاری تعیین می‌شود.  در روز اول هر نشست مجمع، نمایندگان زن مجالس جهان در یک گردهمایی مسائل مبتلابه جامعه زنان را مورد بحث و بررسی قرار می‌دهند. سابقه برگزاری نشست نمایندگان زن مجالس به بیش از 30 سال بالغ می‌شود. تا ژوئیه 2027، 27/5 درصد قانونگذاران مجالس دنیا را زنان تشکیل می‌دهند.

تصویب قطعنامه مهم اتحادیه بین‌المجالس در سال ۲۰۱۰ میلادی در مورد افزایش مشارکت جوانان در ‌دمکراسی منجر به ایجاد «مجمع نمایندگان جوان» در سال ۲۰۱۳ شد. اگرچه این مجمع مختص نمایندگان جوان است، اما دیگران نیز می‌توانند‌ به‌عنوان ناظر در آن شرکت کنند. این مجمع توسط یک هیئت‌مدیره متشکل از ۱۲ نفر - یک مرد و یک زن از هر شش گروه جغرافیای سیاسی - اداره می‌شود که به نوبه خود یک رئیس را انتخاب می‌کنند. هم هیئت‌مدیره و هم رئیس مجمع هر دو سال یک‌بار مجدداً انتخاب می‌شوند. مجمع نمایندگان جوان دارای ردیف بودجه مستقل است و مقررات آن توسط شورای سیاستگذاری مشخص می‌شود. نشست نمایندگان جوان مجالس به‌موازات اجلاس‌های بهاره و پاییزه اتحادیه و یک نشست هم به‌صورت جداگانه در یکی از کشورهای عضو برگزار می‌شود. تا قبل از اکتبر 2024 میلادی به قانونگذاران زیر 45 سال، «قانونگذاران جوان» اطلاق می‌شد، ولی این اتحادیه با یک اصلاحیه، سن قانونگذاران جوان را به نمایندگان زیر 40 سال کاهش داد.

«دوازدهمین اجلاس مجمع نمایندگان جوان اتحادیه بین‌المجالس جهانی»،در چهارم سپتامبر 2026 در سمرقند ازبکستان با عنوان «احیای حقوق بشر، عدالت و کرامت برای همه در دوران آشفته» برگزار می‌شود. از مجالس کشورهای عضو دعوت دعوت شده است تا هیئتی متشکل از حداکثر چهار نماینده جوان زیر 40 سال را برای شرکت در این کنفرانس اعزام کنند. هیئت‌ها باید از نظر جنسیتی متعادل باشند و پارلمان‌ها تشویق شده‌اند جوان‌ترین اعضای خود را نیز در این مجمع شرکت دهند  [3].

«مجمع دبیران کل مجالس دنیا» از دیگر ارکان مشورتی اتحادیه بین‌المجالس جهانی است که اولین اجلاس آن در 16 اوت 1939 در اسلو برگزار شد. مشارکت فعال معاون اجرایی مجلس شورای اسلامی در این اجلاس‌ علاوه‌بر تبادل تجارب و ابتکارات حمایت ستادی از قانونگذاران، به‌صورت مستقیم فرایند گذار از مجلس سنتی به مجلس هوشمند و تحول‌گرا را تسریع و تسهیل می‌کند. اجلاس آتی دبیران کل مجالس دنیا بین ششم تا نهم اکتبر 2026 در آروشای تانزانیا برگزار می‌شود. «کامرا دی ساندرس»،- دبیرکل مجلس اروگوئه- از اکتبر 2024 ریاست مجمع دبیران کل مجالس دنیا را بر عهده دارد.

شکل 2. کامرا دی ساندرس ـ‌ رئیس مجمع دبیران کل مجالس دنیا

با رجوع به «ردیاب نوآوری‌های‌ اتحادیه بین‌المجالس جهانی»، آخرین ابتکارات مجالس دنیا در حوزه قانونگذاری، نظارت و دیپلماسی پارلمانی قابل دسترس است. «ردیاب نوآوری» وبلاگی درباره نوآوری‌های اخیر در نحوه انجام کار پارلمان‌هاست. این وبلاگ جایی است که نمایندگان مجلس و کارکنان، ابتکاراتی برای حل برخی از مشکلاتی که در اداره یک پارلمان مؤثر با آن مواجه هستند، پیدا می‌کنند. در این وبلاگ از تمامی مجالس دنیا دعوت شده است تا از طریق ایمیل innovation@ipu.org، ابتکارات خود را پیشنهاد دهند. «ردیاب نوآوری» هر سه‌ماه یک‌بار به زبان‌های انگلیسی، فرانسوی و اسپانیایی به‌صورت برخط منتشر می‌شود  [4].

اتحادیه بین‌المجالس جهانی از چهار رکن مجمع، شورای سیاستگذاری، کمیته اجرایی و دبیرخانه تشکیل شده است.

مجمع پیش‌تر با عنوان «کنفرانس بین‌المجالس» فعالیت می‌‌کرد، ولی به تبعیت از سازمان ملل به مجمع تبدیل شد. مجمع ‌‌سالیانه دو اجلاس بهاره و پاییزه را برگزار می‌‌کند که تاریخ و مکان برگزاری آن توسط شورای سیاستگذاری از یک سال قبل مشخص می‌شود.

در مجلس شورای اسلامی، بیست نماینده برای عضویت در اتحادیه بین‌المجالس جهانی انتخاب می‌شوند که شامل پانزده عضو اصلی و پنج عضو علی‌البدل است. ترکیب پانزده‌نفره شورای اجرایی بین‌المجالس جمهوری اسلامی ایران باید شامل دو نماینده زن، یک نماینده اقلیت و یک نماینده زیر 40 سال باشد.

«شورای سیاستگذاری»یا شورای حکام، ستون سیاستگذاری اتحادیه را شامل می‌‌شود. هریک از اعضای اتحادیه، سه نماینده در این شورا دارد. همه اعضای این شورا باید نماینده مجلس باشند و از میان سه نماینده مجالس عضو در این شورا، جنسیت یک نفر باید از جنسیت دو نفر دیگر متفاوت باشد.شورای سیاستگذاری سالی دو بار تشکیل جلسه می‌دهدو براساس تشخیص کمیته اجرایی یا رأی‌ یک‌چهارم اعضای شورا، جلسه اضطراری می‌تواند تشکیل شود. تعیین تعداد و شرایط تأسیس کمیته‌های دائمی مجمع، تهیه پیش‌نویس گزارش‌ها و قطعنامه‌ها، اخراج اعضا، انتخاب دبیرکل و تصویب بودجه و برنامه‌های ‌‌سالیانه از ‌مهم‌ترین مأموریت‌های‌ شورای سیاستگذاری است.

رئیس اتحادیه فقط برای یک دوره سه‌ساله توسط شورای سیاستگذاری براساس سهمیه جغرافیایی انتخاب می‌شوند و به‌منظور حُسن انجام وظایف محوله، 6 معاون دارد. از هر 6 گروه جغرافیایی، یک معاون انتخاب می‌شود تا تناسب و توازن در انتصابات رعایت و نظر نمایندگان تمام گروه‌های جغرافیایی دریافت شود. در یک‌صد و چهل و هفتمین اجلاس مجمع عمومی اتحادیه بین‌المجالس جهانی در اکتبر 2023 در لوآندا ـ پایتخت آنگولا، «تولیا اکسون»، رئیس مجلس ملی تانزانیا، به‌عنوان سی و یکمین رئیس اتحادیه بین‌المجالس جهانی انتخاب شد.

کمیته اجرایی حداقل سالی دو بار تشکیل جلسه می‌دهد. ترکیب این کمیته به‌صورت زیر است:

•          رئیس اتحادیه بین‌المجالس جهانی به‌عنوان رئیس کمیته اجرایی،
•          پانزده نماینده از گروه‌های مختلف جغرافیای سیاسی که توسط شورای سیاستگذاری انتخاب می‌شوند. حداقل سه عضو آن باید از نمایندگان زن باشند،
•          رئیس مجمع نمایندگان زن مجالس دنیا،
•          رئیس‌ مجمع نمایندگان جوان مجالس دنیا.

شایان ذکر است ایران یک‌بار در سال 1345 به مدت دو سال و یک‌بار هم در سال 1394 (دوره نهم مجلس شورای اسلامی) به مدت چهار سال در کمیته اجرایی عضو بوده است. اعضای کمیته اجرایی برای یک دوره چهارساله انتخاب می‌‌شوند. بررسی درخواست کشورها برای عضویت در اتحادیه، درخواست برگزاری جلسه شورای سیاستگذاری در مواقع اضطرار، تعیین تاریخ و محل تشکیل اجلاس‌های شورای سیاستگذاری، اظهارنظر پیرامون انضمام مواد پیشنهادی جهت ماده اضطراری و پیشنهاد راهبرد پنج‌ساله اتحادیه بین‌المجالس و بودجه آن به شورای سیاستگذاری از مهم‌ترین وظایف کمیته اجرایی هستند.

دبیرخانه شامل تمام کارکنان اتحادیه بین‌المجالس جهانی است که زیر نظر دبیرکل فعالیت می‌کنند که توسط شورای سیاستگذاری انتخاب می‌شود.دبیرکل برای یک دوره چهارساله انتخاب می‌شود و تجدید انتخابش برای دوره‌های متوالی منعی ندارد. دبیرکل در دبیرخانه دائمی اتحادیه‌ در ژنو مستقر است و اجلاس‌های بهاره و پاییزه مجمع عمومی با سخنرانی او گشایش می‌‌یابد. «آندا فیلیپ» رومانیایی در یک‌صد و پنجاه و دومین اجلاس مجمع در استانبول‌ به‌عنوان دبیرکل جدید اتحادیه بین‌المجالس جهانی، جانشین «مارتین چونگونگ» از کامرون شد. او اولین زنی است که در تاریخ ۱۳۷ ساله اتحادیه بین‌المجالس جهانی به این سمت انتخاب شده است.

شکل 3. رئیس و دبیرکل اتحادیه بین‌المجالس جهانی

مدیریت منابع انسانی، ارائه بودجه پیشنهادی، بایگانی سوابق عضویت مجالس قانونگذاری، افزایش هماهنگی و پشتیبانی فنی از اعضا، حفظ روابط بین اتحادیه با سایر سازمان‌های بین‌المللی‌ و بهره‌گیری از شیوه‌های نوین بایگانی هوشمند از ‌مهم‌ترین وظایف دبیرخانه اتحادیه بین‌‌المجالس است.  

4. سیر تطور مباحث اجلاس‌های‌ اتحادیه بین‌المجالس جهانی از مارس 2024

بررسی سیر تطور مباحث مطروحه از اجلاس 148 تا اجلاس 152 اتحادیه بین‌المجالس جهانی، می‌تواند به شناسایی نظام مسائل مشترک مجالس دنیا کمک کند.

•         یک‌صد و چهل و هشتمین اجلاس اتحادیه‌ بین‌المجالس

یک‌صد و چهل و هشتمین اجلاس اتحادیه بین‌المجالس در ژنو ـ سوئیس در مارس ۲۰۲۴ با شعار «دیپلماسی پارلمانی؛ ساختن پل‌هایی برای صلح و تفاهم» با هدف شناسایی ظرفیت مجالس دنیا در میانجیگری، حل‌وفصل منازعات و تقویت چندجانبه‌گرایی برگزار شد. نمایندگان بیش از ۱۴۰ کشور در بیانیه پایانی بر اهمیت ‌‌گفتگوی بین‌پارلمانی برای صلح،‌ آتش‌بس فوری در غزه و اصلاح ساختار شورای امنیت سازمان ملل تأکید کردند. موضوع گذار عادلانه انرژی و دسترسی به انرژی سبز نیز از دیگر محورهای مهم این اجلاس بود.

•         یک‌صد و چهل و نهمین اجلاس اتحادیه‌ بین‌المجالس

یک‌صد و چهل و نهمین اجلاس مجمع اتحادیه بین‌المجالس در ژنو در اکتبر 2024 به سمت موضوع «بهره‌گیری از علم، فناوری و نوآوری برای آینده‌ای صلح‌آمیزتر و پایدارتر» با تأکید بر مباحثی همچون هوش مصنوعی، اخلاق فناوری و تأثیر فناوری‌های نوین بر حکمرانی، ‌دمکراسی و حقوق بشر برگزار شد. ‌مهم‌ترین دستاورد این اجلاس، تصویب «منشور اخلاق علم و فناوری» و بررسی آثار هوش مصنوعی بر‌ دمکراسی، حقوق بشر و حاکمیت قانون بود. این اجلاس از نخستین اجلاس‌های پارلمانی جهانی بود که هوش مصنوعی را در سطحی راهبردی مورد بحث قرار داد.

•        یک‌صد و پنجاهمین اجلاس اتحادیه‌ بین‌المجالس

یک‌صد و پنجاهمین اجلاس مجمع اتحادیه بین‌المجالس در تاشکند ازبکستان در آوریل 2025 با موضوع «اقدام پارلمانی برای توسعه اجتماعی و عدالت» برگزار شد. مباحث اصلی شامل کاهش فقر، اشتغال شایسته، عدالت اجتماعی، مشارکت گروه‌های آسیب‌پذیر در تصمیم‌گیری و پیشرفت پایدار بود. یکی از ‌مهم‌ترین مصوبات اجلاس به نقش پارلمان‌ها در پیشبرد راه‌حل دوکشوری برای فلسطین اختصاص داشت و ابتکاراتی از طرف مجالس دنیا برای کاهش آثار بلندمدت جنگ‌ها ارائه شد. بیش از ۱۳۰ کشور در این اجلاس مشارکت داشتند.

•         یک‌صد و پنجاه و یکمین اجلاس اتحادیه‌ بین‌المجالس

یک‌صد و پنجاه و یکمین اجلاس اتحادیه بین‌المجالس در اکتبر ۲۰۲۵ به سمت تهدیدهای نوظهور علیه ‌دمکراسی و امنیت انسانی معطوف شده بود. یکی از‌ قطعنامه‌های مصوب این اجلاس، مقابله با جرائم سازمان‌یافته فراملی، جرائم سایبری و تهدیدهای ترکیبی بود.

•         یک‌صد و پنجاه و دومین اجلاس اتحادیه‌ بین‌المجالس

یک‌صد و پنجاه و دومین اجلاس اتحادیه بین‌المجالس ۱۵ تا ۱۹ آوریل ۲۰۲۶ (30 ـ 26 فروردین 1405) با موضوع «تقویت امید، دستیابی به رفاه و تضمین عدالت برای همه» و همچنین نقش پارلمان‌ها در صلح و ثبات جهانی در استانبول برگزار شد. بخش مهمی از این اجلاس به مباحث مرتبط با جنگ‌ها و بحران‌های غرب آسیا، حمایت از چندجانبه‌گرایی و نقش مجالس در پیشگیری از منازعات اختصاص داشت. در این اجلاس بر ضرورت‌ گفتگو، همکاری بین‌المللی و حمایت از نسل‌های آینده تأکید و چند پیشنهاد اضطراری درباره تنش‌های منطقه‌ای و امنیت بین‌المللی مطرح شد. ۶۵ رئیس مجلس و ۴۶ نایب رئیس، در این اجلاس شرکت داشتند. به عبارتی اتحادیه بین‌المجالس از ‌مهم‌ترین میادین «دیپلماسی پارلمانی سران» و تقویت رایزنی‌های‌ دوجانبه بین رئیس مجلس دوازدهم با سایر همتایان خود را فراهم کرده است  [5].

شکل 4. یک‌صد و پنجاه و دومین اجلاس مجمع عمومی اتحادیه بین‌المجالس جهانی

به‌دلیل شرایط جنگی حاکم بر کشور، هیئت ایرانی به ریاست منوچهر متکی و همراهی آقایان سید شمس‌الدین حسینی، عباس گلرو، علی‌اصغر باقرزاده، رحیم زارع، ابراهیم رضایی و خانم سمیه رفیعی، سوار بر قطار دیپلماسی و تحت تدابیر حفاظتی عازم ترکیه شد. حضور شورای اجرایی بین‌المجالس مجلس دوازدهم با توجه به تهاجم دشمن آمریکایی ـ صهیونی در اجلاس استانبول از اهمیت بالایی برخوردار بود و توانست روایت جمهوری اسلامی ایران را از تریبون این اتحادیه به گوش جهانیان برساند.

مجمع جمهوری اسلامی ایران برای تصاحب سه کرسی، نامزدهایی را معرفی کرد که در نهایت هر سه موفق به کسب رأی لازم شدند. بر این اساس، منوچهر متکی برای کمیته حقوق بشر نمایندگان، علی‌اصغر باقرزاده برای کمیته حقوق بشردوستانه و سمیه رفیعی برای کمیته امور زنان‌ به‌عنوان نمایندگان ایران در این نهادهای تخصصی برگزیده شدند. یکی از ‌مهم‌ترین دستاوردهای این مجمع، تصویب قطعنامه‌ای درباره نقش پارلمان‌ها در ایجاد سازوکارهای مؤثر مدیریت پس از منازعه و برقراری صلح عادلانه و پایدار بود.

در حوزه صلح و امنیت نیز در اجلاس یک‌صد و پنجاه و دوم، یک قطعنامه اضطراری درباره ضرورت تلاش‌های هماهنگ نمایندگان برای حفظ آتش‌بس و حمایت از صلح‌سازی در غرب آسیا و سایر مناطق بحران به تصویب رسید که نشانگر افزایش تمایل جامعه بین‌المللی به بهره‌گیری از مجاری غیرسنتی دیپلماسی، ازجمله ارتباطات میان پارلمان‌ها در مدیریت بحران‌های منطقه‌ای است. به مناسبت پنجاهمین سالگرد تشکیل کمیته حقوق بشر نمایندگان پارلمان نیز اجلاس ویژه‌‌ای برگزار شد. جمهوری اسلامی ایران طی سال‌‌های اخیر دو بار به عضویت این کمیته درآمده است.

موضوع‌های‌ اضطراری مطرح شده از ‌مهم‌ترین نکات قابل‌تأمل ‌در اجلاس یک‌صد و پنجاه و دوم مجمع اتحادیه بین‌المجالس جهانی بود. هر پارلمان عضو می‌تواند درخواست کند که یک موضوع اضطراری در دستور کار مجمع قرار گیرد. درخواست گنجاندن یک موضوع اضطراری باید مرتبط به یک رویداد با اهمیت و نیازمند اقدام فوری جامعه جهانی باشد.

مجمع تنها می‌تواند یک موضوع اضطراری را در دستور کار خود قرار دهد. چنانچه چند درخواست اکثریت لازم را به‌دست آورند، درخواستی پذیرفته خواهد شد که بیشترین تعداد آرای مثبت را کسب کرده باشد. موضوعات‌ اضطراری مطرح شده در اجلاسیه استانبول به‌شرح ذیل بودند:

پیشنهاد بحرین و امارات متحده عربی (۱۲ آوریل ۲۰۲۶) با موضوع:

•          «محکومیت حملات جمهوری اسلامی ایران علیه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس و اردن».
•          پیشنهاد مشترک قطر، استرالیا، ترکیه، فرانسه، برزیل، زامبیا، لهستان، پرتغال و ایتالیا با حمایت گروه عربی. گروه آمریکای لاتین و کارائیب و گروه آفریقایی (۱۳ آوریل ۲۰۲۶) با موضوع:
•          «نیاز فوری به تلاش‌های هماهنگ پارلمانی برای حفظ آتش‌بس‌ها و حمایت از صلح‌سازی در غرب آسیا و سایر مناطق».

پیشنهاد جمهوری اسلامی ایران (۱۵ آوریل ۲۰۲۶) با موضوع:

«محکومیت تجاوز نظامی و اقدامات تروریستی علیه جمهوری اسلامی ایران ازسوی ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی، ازجمله اقداماتی که با استفاده از پایگاه‌های نظامی خارجی در کشورهای حوزه خلیج‌فارس انجام شده‌اند».

از میان این سه پیشنهاد، پیشنهاد دوم با عنوان «نیاز فوری به تلاش‌های هماهنگ پارلمانی برای حفظ آتش‌بس‌ها و حمایت از فرایند صلح‌سازی در غرب آسیا و سایر مناطق» به‌عنوان موضوع اضطراری مجمع ۱۵۲ اتحادیه بین‌المجالس مصوب شد و در دستور کار نهایی اجلاس قرار گرفت [6].

پایش قطعنامه‌های‌ مصوب از دیگر مواردی است که در مسیریابی دیپلماسی مجامع مجلس دوازدهم تأثیرگذار است. در اجلاس یک‌صد و پنجاه و دوم، قطعنامه‌های‌ زیر به تصویب رسیدند:

•          نقش پارلمان‌ها در ایجاد سازوکارهای مؤثر مدیریت پس از منازعه و بازگرداندن صلحی عادلانه و پایدار.
•          ایجاد یک اقتصاد جهانی عادلانه و پایدار و نقش پارلمان‌ها در مقابله با سیاست‌های حمایت‌گرایانه.
•          نیاز فوری به تلاش‌های هماهنگ پارلمانی برای حفظ آتش‌بس‌ها و حمایت از صلح‌سازی در غرب آسیا و سایر کشورها.

همچنین در راستای پیشبرد اقدامات پارلمانی در حوزه هوش مصنوعی طرحی ازسوی کمیته دائمی ‌دمکراسی و حقوق بشر اتحادیه بین‌المجالس به تصویب رسید. در این طرح تصریح شده است که توسعه و به‌کارگیری هوش مصنوعی به‌سرعت در حال پیشرفت است و فرصت‌های مهمی را برای کشورها و جوامع فراهم شده است، اما در عین حال خطرات و چالش‌هایی نیز به همراه دارد که مستلزم مشارکت فوری، آگاهانه و مستمر پارلمان‌ها در حوزه‌های مختلف سیاستگذاری است. اعضای این کمیته تصریح کردند قطعنامه «تأثیر هوش مصنوعی بر‌ دمکراسی، حقوق بشر و حاکمیت قانون» که در یک‌صد و چهل و نهمین مجمع اتحادیه بین‌المجالس در ژنو (اکتبر ۲۰۲۴) به اتفاق آرا به تصویب رسیده بود، چارچوبی جامع برای مجالس دنیا در تمامی ابعاد حکمرانی هوش مصنوعی ترسیم کرده است.  

5. اولویت‌های‌ اتحادیه بین‌المجالس جهانی در افق 2031 میلادی

«راهبرد پنج‌ساله اتحادیه بین‌المجالس جهانی از سال 2027 تا 2031 میلادی»، نتیجه یک فرایند مشورتی هفت‌ماهه بین اکتبر 2025 و آوریل 2026 بود، دوره‌‌ای که با «عدم قطعیت جهانی»، تنش‌های ژئوپلیتیکی، چالش‌های قابل‌توجه برای چندجانبه‌گرایی، جنگ اوکراین، جنگ دوازده روزه و جنگ رمضان همراه بوده است. در این سند تأکید شده است که مجالس با استفاده از «هوش جمعی سایر اعضا» می‌توانند به سمت ارتقای کارایی و ارزش‌افزوده گام بردارند. در راهبرد پنج‌ساله اتحادیه بین‌المجالس بر تحقق اهداف زیر تصریح شده است.

•          دفاع از «حقوق بشر نمایندگان مجلس»،
•          بهبود نظارت پارلمانی بر توافق‌نامه‌های بین‌المللی،
•           حمایت از نقش‌پذیری قانونگذاران جوان و بانوان نماینده،
•          حمایت از «اکوسیستم‌های پارلمانی ملی»،
•          افزایش سهم فناوری‌های‌ نوظهور در تقنین، نظارت و دیپلماسی پارلمانی.

در سند راهبرد پنج‌ساله اتحادیه بین‌المجالس جهانی بر این نکته اشاره شده که وقوع برخی رویدادها می‌تواند اخلال‌‌‌هایی در کارکرد مجالس برای ارائه خدمات مناسب به مردم در پنج‌سال پیش‌رو ایجاد کند.

جدول 4. موانع فراروی کارآمدسازی مجالس دنیا در افق 2031 میلادی با استناد به سند راهبرد اتحادیه‌ بین‌المجالس

در راهبرد پنج‌سال آینده اتحادیه بین‌المجالس بر اهمیت شراکت‌های‌ منطقه‌‌ای افزوده شده است و اتحادیه به دنبال آن است از طریق «ابتکارات پارلمانی منطقه‌ای هدفمند و تحت رهبری اعضا»، جایگاه دیپلماسی پارلمانی در نظام حکمرانی چهانی را تقویت کند. اتحادیه بین‌المجالس در پنج‌سال پیش‌رو با استفاده از ابزار دیجیتال، قادر خواهد بود سطح مشارکت مجالس عضو در مدیریت پیش رویدادی منازعات منطقه‌‌ای و جهانی را افزایش دهد. در راهبرد پنج‌ساله اتحادیه بین‌المجالس تصریح شده است این اتحادیه در سال 2027 میلادی برای عملیاتی کردن اهداف اتحادیه بین‌المجالس جهانی در سطوح ملی، منطقه‌‌ای و جهانی، یک «راهبرد جامع تعامل اعضا» را تدوین خواهد کرد. در همین راستا توصیه می‌شود هیئت دیپلماتیک مجلس دوازدهم نیز با طرح پیشنهادهای خلاقانه و نوآورانه، نقش خود را در راهبرد پنج‌سال آینده اتحادیه بین‌المجالس ارتقا دهد.

«توانمندسازی قانونگذاران جوان» و حمایت مجالس ملی از حضور نمایندگان جوان (قانونگذاران زیر 40 سال) در هیئت‌های‌ دیپلماتیک و بسترسازی برای حضور آنان در پُست‌های‌ مدیریتی پارلمان از مهم‌ترین مأموریت‌های‌ مصوب اتحادیه بین‌المجالس جهانی در افق 2031 میلادی است و اهتمام اتحادیه به «جوان‌گرایی، خلاقیت و نوآوری» در ساختار و فرایند تصمیم‌گیری از روند تکاملی برخوردار است. تا ژوئیه 2027، نسبت قانونگذاران جوان دنیا در قیاس با کل نمایندگان برابر 19/1 درصد است. در صورت حضور قانونگذاران جوان در شورای اجرایی بین‌المجالس، کشور عضو می‌تواند یک سهمیه بیشتر در هیئت دیپلماتیک داشته باشد. هیئت‌های پارلمانی که نمایندگان جوان را به اجلاس‌های‌ این اتحادیه می‌آورند، رأی و زمان سخنرانی بیشتری دریافت می‌کنند.

تسهیل دیپلماسی پارلمانی و ارتقای توان مجالس دنیا برای گسترش صلح، دمکراسی و پیشرفت پایدار از دیگر مأموریت‌های‌ این اتحادیه عنوان شده است. به همین دلیل ابتکار عمل شورای اجرایی بین‌المجالس مجلس دوازدهم در مقطع پساجنگ رمضان در ارائه طرح‌های‌ نوآورانه برای استقرار امنیت پایدار در خلیج‌فارس از این فرصت برخوردار است که با همراهی اعضای اتحادیه همراه شود.

یکی دیگر از مأموریت‌های‌ اتحادیه بین‌المجالس جهانی در افق 2031 میلادی، استفاده از تجارب مجالس ملی در حوزه هوش مصنوعی و حکمرانی دیجیتال است. در سال‌های اخیر، توسعه سریع فناوری‌های هوش مصنوعی نگرانی‌های گسترده‌ای درباره حریم خصوصی، امنیت داده‌ها، اشتغال، انتشار اطلاعات نادرست و حتی تأثیر این فناوری بر فرایندهای دمکراتیک ایجاد کرده است. اتحادیه بین‌المجالس جهانی در استانبول بر ضرورت ایفای نقش فعال پارلمان‌ها در تنظیم مقررات و چارچوب‌های قانونی مربوط به هوش مصنوعی تأکید کرد و از اعضا خواسته است برای تدوین سیاست‌های ملی و بین‌المللی در این حوزه همکاری بیشتری داشته باشند.

حمایت اتحادیه بین‌المجالس جهانی از برگزاری همایش دو روزه «نقش پارلمان در شکل‌دهی به آینده هوش مصنوعی مسئولانه» در ۲۸ تا ۳۰ نوامبر ۲۰۲۵ در پارلمان مالزی به‌منظور بررسی «چشم‌انداز ژئوپلیتیکی هوش مصنوعی» با حضور حدود 200 نفر از نمایندگان مجالس دنیا، نشانگر اهمیت بالای فناوری‌های‌ نوپدید در برنامه‌ریزی‌های‌ بلندمدت اتحادیه بین‌المجالس جهانی است. در همایش «روش‌های ارزیابی بلوغ دیجیتال پارلمان‌ها» در نوامبر 2025، دو ابتکار برای ارزیابی بلوغ دیجیتال مجالس دنیا پیشنهاد شد.

«مجموعه توانمندسازی برای نمایندگان جوان - کلاس آموزشی در مورداستفاده از هوش مصنوعی در کارهای روزمره» در هفدهم ژوئن 2026 در ژنو برگزار شد و دانش عملی در مورد ابزار و فنون استفاده از ابزار هوش مصنوعی در اختیار نمایندگان جوان قرار گرفت  [7].

«قطعنامه پیشبرد اقدامات پارلمانی در مورد هوش مصنوعی» در 18 آوریل 2026 در اجلاس مجمع‌عمومی در استانبول به تصویب رسید.

«هفته حاکمیت هوش مصنوعی ژنو - تضمین حضور پارلمان‌ها در حاکمیت بین‌المللی هوش مصنوعی» نیز بین ششم تا یازدهم ژوئیه 2026 با حضور نمایندگانی از مجالس دنیا برگزار شد  [8]. در این میان مشارکت فعال هیئت‌های‌ دیپلماتیک مجلس دوازدهم در اجلاس‌های‌ مرتبط با دیپلماسی هوش مصنوعی، ابتکار عمل مجلس دوازدهم در جایابی مناسب فناوری‌های‌ نوظهور در گذار از مجلس سنتی به مجلس هوشمند را تسهیل می‌کند.

ساختن مجالس توانمند و کارآمد، از اهداف راهبردی اتحادیه بین‌المجالس جهانی در افق 2031 میلادی عنوان شده است. اهمیت این موضوع هنگامی بیشتر نمایان می‌شود که از مجلس یازدهم توجه به چهار هدف کارآمدگرایی، شفافیت افزایی، مردمی‌سازی و شفافیت از اهداف راهبردی قانونگذاران جمهوری اسلامی ایران عنوان شده است.

ایجاد تناسب عادلانه بین تعداد آرای کشورهای عضو با جمعیت آنان از دیگر مأموریت‌های‌ اتحادیه بین‌المجالس است. هر عضوی فارغ از میزان جمعیت، 10 رأی ثابت دارد و براساس تعداد جمعیت از 5 تا 10 میلیون به‌تدریج که تا 300 میلیون افزایش می‌یابد 13رأی به کل آرا اضافه می‌شود. براساس همین مقیاس، چین با 23 رأی، بالاترین رأی را در مجمع اتحادیه بین‌المجالس جهانی دارد. تمرکز رایزنی‌های دیپلماتیک مجلس دوازدهم با برخی کشورهای همسو همچون جمهوری خلق چین یا اندونزی که به‌دلیل جمعیت بالا از تعداد آرای بالایی در مجمع برخوردارند، می‌تواند اثرگذاری دیپلماسی روایی مجلس دوازدهم را ارتقا داده و بستر سیاسی مساعدتری را برای موفقیت نمایندگان ایران در تصاحب کرسی‌های‌ مدیریتی اتحادیه فراهم کند.

جدول 5. رابطه میزان جمعیت اعضا با تعداد آرای اضافه شده به 10 رأی ثابت  [9]

اگر همه اعضای شورای اجرایی بین‌المجالس یک کشور از مردان باشند، تعداد رأی ثابت کشور عضو از 10 رأی به 8 رأی کاهش می‌یابد. با توجه به جمعیت جمهوری اسلامی ایران، تعداد رأی مجلس شورای اسلامی در اتحادیه بین‌المجالس با لحاظ کردن 10 رأی ثابت، 18 رأی است.

یکی از محورهای یک‌صد و پنجاه و دومین اجلاس اتحادیه بین‌المجالس در استانبول این بود که پارلمان‌ها در افق 2031 میلادی باید نقش فعال‌تری در حل بحران‌های بین‌المللی از طریق میانجیگری پارلمانی، گفتگو میان کشورهای متخاصم، حمایت از آتش‌بس‌ها، اعتمادسازی میان دولت‌ها و کمک به صلح پایدار ایفا کنند. به همین دلیل موضوع «حکمرانی پس از منازعه» به یکی از اولویت‌های بلندمدت اتحادیه بین‌المجالس جهانی تبدیل شده است.

مبحث مدیریت دانش و تقویت حلقه‌های‌ ارتباطی با جامعه خبرگانی از دیگر اولویت‌های‌ کلیدی اتحادیه بین‌المجالس در افق 2031 میلادی است. در همین راستا یکی از ابتکارات اتحادیه بین‌المجالس برای تقویت تعامل با جامعه خبرگانی، ‌انعقاد تفاهم‌نامه همکاری با برخی دانشگاه‌های‌ فعال در حوزه مطالعات پارلمانی است که از مصادیق آن می‌توان به «هفدهمین کارگاه آموزشی پژوهشگران و نمایندگان مجلس» در 26 ژوئیه 2026 با همکاری اتحادیه بین‌المجالس جهانی و «مرکز مطالعات قانونگذاری دانشگاه هال انگلیس» با هدف گردهم آوردن پژوهشگران و نمایندگان مجلس برای بحث در مورد یافته‌های تحقیقاتی اشاره نمود. در سال 2026 بیشترین تمرکز دانشگاه هال انگلیس پیرامون مباحث مرتبط با توانمندسازی نظارت پارلمانی و آشنایی با فرصت‌های‌ هوش مصنوعی در بخش تقنین و دیپلماسی پارلمانی بوده است. محققان و نمایندگان مجلس شورای اسلامی با رجوع به www.wroxtonworkshop.org می‌توانند به آخرین اطلاعات ارائه شده در این کارگاه مطالعاتی دسترسی داشته باشند.

موضوع توسعه پایدار و متوازن از دیگر اولویت‌های‌ اتحادیه بین‌المجالس در افق 2031 میلادی است. بیشترین جلسات مرتبط با پیشرفت پایدار به‌دلیل اهمیت موضوع در مقر سازمان ملل برگزار می‌شود که از مصادیق آن می‌توان به اجلاس «مجمع پارلمانی در مجمع سیاسی عالی‌رتبه سازمان ملل متحد در مورد توسعه پایدار ۲۰۲۶» در 14 ژوئیه 2026 با موضوع «آرمان‌های توسعه پایدار در برهه‌ای حساس: ارزیابی اجرا، تقویت اقدامات و ترسیم آینده توسعه پایدار» در مقر سازمان ملل در نیویورک اشاره کرد.

«جلسه استماع نخبگانی اتحادیه بین‌المجالس ۲۰۲۶ در سازمان ملل متحد» در 12 و 13 فوریه 2026 با عنوان «تعامل بین سازمان ملل متحد، پارلمان‌های ملی و اتحادیه بین‌المجالس» با هدف ارائه راهکارهایی جهت دستیابی به جهانی مرفه‌تر، پایدارتر، عادلانه‌تر و صلح‌آمیزتر برگزار شد. یکی دیگر از اولویت‌های‌ اتحادیه بین‌المجالس، توجه به «دیپلماسی پارلمانی سران» است که از مصادیق آن می‌توان به همکاری نزدیک این اتحادیه با «ششمین کنفرانس رؤسای مجالس دنیا» اشاره کرد که در ژوئیه 2025 در ژنو برگزار شد. این کنفرانس یکی از سکوهای رایزنی دیپلماتیک رئیس مجلس شورای اسلامی با همتایان خود در یک زمان و مکان مشخص بوده و از ‌مهم‌ترین ظرفیت‌های‌ دیپلماسی مکمل رئیس مجلس برای کمک به دیپلماسی رسمی است. 

6. جنگ رمضان و ظرفیت‌های‌ دیپلماسی روایی و جنگ‌شناختی مجلس دوازدهم در اجلاس تانزانیا

انتفاع حداکثری از تریبون اجلاس مجمع‌عمومی برای تقویت دیپلماسی روایی جمهوری اسلامی در تأثیرگذاری بر ادراک و شناخت رؤسای مجالس شرکت‌کننده در اجلاس مجمع عمومی و روشنگری پیرامون تبعات استمرار تجاوز دشمن آمریکایی ـ صهیونی،‌ از اولویت‌های‌ دیپلماتیک مجلس دوازدهم در اجلاس تانزانیاست. به همین دلیل توصیه می‌شود به‌منظور انتفاع حداکثری از یک‌صد و پنجاه و سومین اجلاس اتحادیه بین‌المجالس جهانی در تانزانیا تدابیر و تمهیدات زیر مورد توجه قرار گیرند:

•         توصیه می‌شود قبل از اجلاس با استفاده از ظرفیت دیپلماسی پارلمانی مقر، رایزنی‌های‌ لازم با دبیران کل مجمع مجالس آسیایی و اتحادیه بین‌المجالس اسلامی که دبیرخانه آنها در تهران واقع شده است، انجام شود. زیرا قبل از اجلاس کمیته صلح و امنیت اتحادیه بین‌المجالس، این دو نهاد مهم پارلمانی اجلاس‌‌‌هایی را جهت هماهنگ‌سازی مواضع‌ برگزار می‌کنند و در این میان نقش دبیرکل در فضای روانی و سیاسی حاکم بر نشست از اهمیت بالایی برخوردار است.
•         رایزنی‌های‌ دیپلماتیک رؤسای محترم مجلس و کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی با همتایان خود در کمیته آسیا و پاسیفیک اتحادیه برای انزوای سیاست‌های‌ جنگ‌طلبانه دشمن آمریکایی ـ‌ صهیونی از دیگر اقدام‌های‌ دیپلماتیک مجلس دوازدهم قبل از اجلاس تانزانیا هستند.
•          استفاده از ظرفیت دیپلماسی پارلمانی نیابتی و توان اقناع‌سازی چین، روسیه و اندونزی برای محکوم کردن تهدیدات آشکار و علنی دشمن آمریکایی و صهیونی از ابتکارات و خلاقیت‌های‌ دیپلماتیک مجلس دوازدهم برای تقویت دیپلماسی روایی مجلس دوازدهم در اجلاس تانزانیاست.
•          استفاده از پتانسیل کشورهای میانجی همچون پاکستان، قطر، عمان و جمهوری ترکیه‌‌ به‌عنوان یکی از تدابیر ممانعت از شکل‌گیری وحدت فکری، رویه‌‌ای برای حمایت از قطعنامه پیشنهادی کشورهای عربی و غربی تأثیرگذار است.
•          برخی کشورهای عربی همچون بحرین، امارات و کویت با حضور در کمیته نگارش قطعنامه کمیته صلح و امنیت اتحادیه به دنبال آن هستند با موضوع آزادی دریانوردی در خلیج‌فارس، اقتدار نیروهای مسلح در اعمال حاکمیت مشروع در تنگه هرمز را با چالش مواجه کنند. به همین دلیل استفاده از ظرفیت دیپلماسی پارلمانی سران و ملاقات‌های‌ جداگانه رئیس هیئت اعزامی مجلس دوازدهم با رئیس و دبیرکل اتحادیه بین‌المجالس جهانی و رؤسای برخی هیئت‌ها اعم از چین، روسیه، بلاروس، ترکیه، ارمنستان، عراق، پاکستان، هند، آذربایجان، مصر، زیمباوه، برزیل و ... می‌تواند ظرفیت اثربخشی دیپلماسی مجامع پارلمانی جمهوری اسلامی را تقویت کند.
•         بیان سیاست‌های‌ اصولی جمهوری اسلامی در تمام سخنرانی‌های‌ هیئت اعزامی ‌‌به‌ویژه مواضع اعلانی رئیس هیئت در مجمع عمومی کنفرانس، قوام و انسجام دیپلماسی پارلمانی روایی مجلس دوازدهم را تقویت می‌کند.
•          رایزنی‌های‌ دیپلماتیک تلفنی ریاست محترم مجلس شورای اسلامی با رؤسای مجالس شانگهای، بریکس و جنبش عدم تعهد قبل از برگزاری اجلاس تانزانیا، بستر مساعد سیاسی برای محکومیت محاصره دریایی و تروریسم اقتصادی آمریکا را فراهم‌ می‌کند.
•          مستندسازی مصادیق جنایات حقوق بشری آمریکا و رژیم صهیونیستی در جنگ رمضان ازجمله کشتار‌ بیرحمانه‌ دانش‌آموزان میناب و طرح موضوع در کمیته حقوق بشر اتحادیه بین‌المجالس جهانی،‌ در تقویت روایت‌‌پردازی هیئت دیپلماتیک مجلس دوازدهم بسیار مؤثر است. هر میزان دیپلماسی جنگ‌شناختی مجلس دوازدهم در برقراری ارتباط بین تجاوز دشمن آمریکایی ـ‌ صهیونی و احراز جنایات حقوق بشری کارآمدتر باشد، به همان میزان بر اثربخشی دیپلماسی مجامع مجلس دوازدهم در دفاع از میدان و سیاست‌های‌ اصولی کشورمان افزوده می‌شود.
•          تبیین بازخورد اقدام نظامی آمریکا در استفاده از فضای سرزمینی، آبی و هوایی برخی کشورهای همسایه و آثار ویرانگر آن بر صلح و امنیت پایدار از اهمیت بالایی برخوردار است. به‌ویژه اینکه در سند‌ چشم‌انداز مصوب اتحادیه بین‌المجالس جهانی در افق 2031 میلادی،‌ بر مبحث کنشگری فعال مجالس عضو برای مدیریت بحران منطقه‌‌ای و جهانی تأکید شده و تجاوز دشمن آمریکایی ـ ‌صهیونی از ‌مهم‌ترین مصادیق تهدید امنیت جهانی در یک دهه اخیر بوده است که می‌تواند به یک رویه خطرناک در سیاست خارجی و حقوق امنیت بین‌الملل تبدیل شود.
•          تبیین تبعات رویه شدن اقدام تجاوزکارانه آمریکا در حمله به تأسیسات و مراکز هسته‌‌ای‌ صلح‌آمیز برای صلح و امنیت جهانی از پتانسیل بالایی برای تقویت دیپلماسی روایی مجلس دوازدهم برخوردار است که توصیه می‌شود در پیش‌نویس سخنرانی رئیس هیئت دیپلماتیک جمهوری اسلامی برجسته شود.
•          تشکیل برخی ابتکارات پارلمانی منطقه‌‌ای قبل از اجلاس تانزانیا با رویکرد تقریب کشورهای همسو با روایت جمهوری اسلامی ایران، ضریب قدرت ایجابی و تبیین مواضع شورای اجرایی بین‌المجالس مجلس دوازدهم را تقویت‌ می‌کند.
•          انتفاع حداکثری از پتانسیل دیپلماسی روایی رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس شورای اجرایی در متن و حاشیه اجلاس تانزانیا، بسیار مهم است و توصیه می‌شود قبل از این اجلاس فهرست مقامات و مجالس کشورهای همسو و تأثیرگذار مشخص شوند. شایان ذکر است جدا از روسیه و چین، کشورهایی همچون اندونزی که از جمعیت بالایی برخوردارند از حق رأی بالایی در اتحادیه برخوردارند.

7. جمع‌بندی

اتحادیه بین‌المجالس جهانی از طریق دفاتر خود در ژنو، نیویورک و وین، با اکثر نهادهای وابسته به سازمان ملل همکاری متقابل دارد و یک سند راهبرد مشترک بین اتحادیه بین‌المجالس و سازمان ملل به تصویب رسیده است. رهبران اتحادیه بین‌المجالس بر این باورند بسیاری از چالش‌های فراروی حکمرانی منطقه‌‌ای و جهانی صرفاً از طریق دولت‌ها قابل مدیریت نیستند و مجالس دنیا باید در فرایند تصمیم‌گیری جهانی مشارکت فعال داشته باشند. با توجه به مشارکت فعال هیئت‌های‌ دیپلماتیک مجلس دوازدهم در مجامع پارلمانی کشورهای جنبش عدم تعهد، شانگهای، بریکس و نیز عضویت ایران در گروه جغرافیایی سیاسی آسیا- پاسیفیک، هرگونه نوآوری برای انتفاع حداکثری از اتحادیه بین‌المجالس به‌صورت مستقیم ضریب اثربخشی دیپلماسی مجامع جمهوری اسلامی ایران را تقویت‌ می‌کند.

جدول 6. اتحادیه بین‌المجالس و راهبرد دیپلماتیک مجلس دوازدهم

مأخذ: یافته‌های پژوهش.