• بیان/شرح مسئله

انتظار منطقی آن است که موضوع ازدواج جوانان تحت تأثیر منفی شرایط جنگی قرار گیرد. با آنکه کشور در دوره نه جنگ و نه صلح قرار دارد، اما مهم است که راهبردهای اصلی و سیاست‌های مجموعه نظام در موضوع ازدواج جوانان در شرایط جنگی و زیر سایه جنگ مشخص باشد. حال آنکه تجربه جنگ‌های تحمیلی ۱۲ روزه و رمضان پیش‌روی کشور است، می‌توان با مطالعه رخداد ازدواج در این دوره‌ها، رفتار واقعی ایرانیان را در شرایط جنگی و حول موضوع ازدواج ارزیابی کرد. این موضوع می‌تواند به تدقیق مسیرهای آتی برای حمایت از ازدواج جوانان حتی در شرایط جنگی کمک مؤثری کند.

• نقطه‌نظرات/یافته‌های کلیدی

·        ازدواج در دوره جنگ ۱۲ روزه نه‌تنها کاهش نیافته؛ بلکه در مقایسه با مدت مشابه در سال ۱۴۰۳ با رشد تقریباً ۲۱ درصدی همراه بوده است. احساس ناامنی دریافتی از گستره جنگ حتی در استان‌هایی همچون تهران، به گونه‌ای نبوده که خانواده‌ها و جوانان را از ازدواج منصرف کند و چه بسا عطف به تجربه کرونا، می‌توان گفت که جامعه از این رخداد به‌عنوان فرصتی برای تسریع و تسهیل امر ازدواج بهره برده است.

·        در جنگ تحمیلی رمضان و در اسفندماه سال ۱۴۰۴ به سبب تقارن با ماه مبارک رمضان، شوک بالای آغاز جنگ گسترده و احترام به حادثه شهادت رهبر انقلاب (ره)، کاهش تعداد ازدواج‌ها شدید بوده اما در فروردین‌ماه و نیمه اول اردیبهشت سال ۱۴۰۵، به سبب خارج شدن جامعه از شوک اولیه و وجود عوامل زمینه‌ای همچون تعطیلات نوروزی و تعطیلی ادارات و کسب‌وکارها که به واسطه آن فراغت و دورهمی‌های خانوادگی فراهم آمده، آمار ازدواج به سطح معمول خود همگرا شده است.

·        با فرض وجود شرایط سایه جنگ لازم است تا به‌طور خاص از رخداد ازدواج جوانان صیانت شود. در این باره سه راهبرد مهم حائز اهمیت هستند که عبارت‌اند از؛ حمایت معنوی از ازدواج جوانان و رواج گفتمان «اولویت داشتن امر ازدواج جوانان» حتی در شرایط جنگی، ضرورت تداوم و افزایش حمایت‌های مادی از ازدواج جوانان و ترویج فرهنگ ازدواج آسان و کمک به تحقق آن.

• پیشنهاد راهکار تقنینی، نظارتی یا سیاستی

الف) حمایت معنوی از ازدواج جوانان و رواج گفتمان «اولویت داشتن امر ازدواج جوانان» حتی در شرایط جنگی

·        بهره‌گیری از ظرفیت فعالیت رسانه‌ای مسئولان ارشد نظام برای تأکید بر ازدواج جوانان به‌عنوان اولویت ملی و ضرورت حمایت همه‌جانبه جامعه و دولت از این رخداد.

·        جریان‌سازی رسانه‌ای صدا و سیما از طریق انجام مصاحبه، ساخت مستند و تولید گزارش‌های خبری از دفاتر ازدواج، تالارها و مراسم‌های عقد و عروسی در تجمعات شبانه.

ب) ضرورت تداوم و افزایش حمایت مادی از ازدواج جوانان

·        مراقبت از حسن اجرای سیاست اعطای تسهیلات ازدواج به جوانان.

·        اعطای تسهیلات ازدواج ویژه دانشجویان: با عنایت به غیرحضوری شدن دانشگاه‌ها، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری از طریق صندوق رفاه دانشجویان در چارچوب اختیارات ماده (۷۹) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (۱۳۸۰) و با همکاری سازمان برنامه و بودجه از محل اعتبارات صندوق رفاه دانشجویان در ردیف 900052 ذیل جدول ۷ب قانون بودجه کل کشور سال ۱۴۰۵ با موضوع تغذیه‌ دانشجویی به زوج‌های دانشجو تحت عنوان تسهیلات قرض‌الحسنه ازدواج پرداخت کند.

·        تحقق اجرای ماده (۱) قانون تسهیل ازدواج جوانان با موضوع صندوق اندوخته جوانان از طریق مشارکت مردمی و ارائه تسهیلات مسکن از این محل: دولت در راستای توانمندسازی جوانان برای تشکیل خانواده از طریق جلب مشارکت مردم، نسبت به اجرای ماده (۱) قانون تسهیل ازدواج جوانان و تأمین منابع مالی صندوق اندوخته جوانان، موضوع این ماده‌قانونی از طریق مشارکت مالی مردمی اقدام و از این محل برای نیاز جهیزیه و مسکن جوانان (ودیعه، ساخت و خرید)؛ متناسب با میزان منابع مالی صندوق و تعداد متقاضیان، تسهیلات قرض‌الحسنه پرداخت کند.

ج) ترویج فرهنگ ازدواج آسان و کمک به تحقق آن

•            جریان‌سازی رسانه‌ای در صدا و سیما با محوریت ازدواج آسان جوانان در جنگ به کمک تولید گزارش‌های خبری و میدانی، ساخت مستند و قالب‌های خلاقانه.
•            فراگیر کردن برگزاری مراسم‌های عقد و ازدواج در تجمعات شبانه: دستگاه‌های دخیل در برگزاری تجمعات شبانه از قبیل شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی، سازمان بسیج مستضعفین، سازمان تبلیغات اسلامی و قرارگاه خاتم‌الاوصیا با مشارکت مردم، تعداد و گستره برگزاری مراسم‌های ساده عقد و ازدواج در تجمعات شبانه را به‌طور ملموس افزایش دهند.
•           ایجاد غرفه‌های مشاوره ازدواج آسان جوانان در تجمعات شبانه: دستگاه‌های دخیل در برگزاری تجمعات شبانه از قبیل شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی، سازمان بسیج مستضعفین، سازمان تبلیغات اسلامی و قرارگاه خاتم‌الاوصیا با همکاری وزارت ورزش و جوانان به‌عنوان یکی از دستگاه‌های مکلف در حوزه مشاوره‌ ازدواج با همکاری و مشارکت مردم، امکان ایجاد غرفه‌های مشاوره ازدواج آسان و همسریابی جوانان را در تجمعات شبانه فراهم آورند.
•            تأمین مسکن موقت زوج‌های جوان: دولت از ظرفیت تهاتر اراضی دولتی با واحدهای مسکونی موجود، واحدهای تحت مالکیت بانک‌ها و سایر نهادهای عمومی و همچنین احداث واحدهای مسکونی در اراضی دولتی از طریق مشارکت با بخش خصوصی برای ایجاد یک نظام اجاره حمایتی به‌منظور تهیه مسکن موقت جوانان استفاده کند.
•             تأمین مسکن دائم زوج‌های جوان: اراضی دولتی واجد شرایط به زوج‌های جوان واگذار و امکان ساخت تدریجی مسکن توسط خود متقاضیان فراهم شود.
•             تغییر کاربری ساختمان‌های دولتی به‌منظور تهیه مسکن موقت جوانان: در راستای تحقق سیاست مسکن موقت برای جوانان؛ موضوع ماده (۳) قانون تسهیل ازدواج جوانان، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با شناسایی ساختمان‌های بلااستفاده همچون برخی ساختمان‌های دانشگاه‌ پیام نور و پس از انجام مطالعات فنی، اخذ مجوزهای لازم، تغییر کاربری، تأمین اعتبارات و آماده‌سازی این فضاها، برای زوج‌های دانشجو، به مدت یک‌سال و به‌صورت رایگان مسکن موقت آماده کند.
•          راه‌اندازی پویش ملی «همیاری مسکن زوج‌های جوان»: وزارت راه و شهرسازی با راه‌اندازی یک سامانه ملی، زمینه مشارکت داوطلبانه مالکان در حمایت از زوج‌های جوان را فراهم کند.
•        الزام دستگاه‌ها برای در اختیار قرار دادن فضاهای مناسب برای برگزاری رایگان مراسم جشن زوج‌های جوان: در راستای اجرای بند «الف» ماده (۴) قانون تسهیل ازدواج جوانان، وزارتخانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری، آموزش و پرورش و ورزش و جوانان به همراه شهرداری‌ها و سازمان بسیج مستضعفین، فضاهای تفریحی، رفاهی، ورزشی و فرهنگی خود را به‌صورت رایگان و برای برگزاری مراسم جشن ازدواج در اختیار جوانان قرار دهند.

1. مقدمه و بیان مسئله

جوانان اغلب در فضای آرام روانی و وجود افق نسبتاً روشنی از آینده ازدواج می‌کنند و تشکیل خانواده می‌دهند؛ لذا شوک‌های ناشی از یک بحران همچون جنگ می‌تواند موجب آن شود تا پدیده مهم فرهنگی و اجتماعی ازدواج با چالش مواجه شود. بدین صورت که جوانان یا از تشکیل خانواده انصراف می‌دهند یا مراسم عروسی و شروع زندگی مشترک خود را به تعویق می‌اندازند. حال آنکه این روند به سود جامعه نیست و شاخص‌های مربوط به ازدواج را در میان‌مدت با چالش‌های جدی همراه می‌کند. این در حالی است که رهبر معظم انقلاب اسلامی در بخشی از پیام نوروزی‌شان به مناسبت آغاز سال ۱۴۰۵ عنوان کردند؛ «خیلی خوشحال می‌شویم که در این ایام، نوعروسان و نودامادهای ما به خانه بخت بروند» [1]. افزون بر آن، در چنین شرایطی که جامعه بیش از هر زمان دیگری نیاز به امیدآفرینی و شادی دارد و یکی از مصادیق مهم خلق امید و سرور در جامعه ایرانی، ازدواج جوانان بوده، بنابراین ازدواج یکی از راه‌های مهم حصول این شادی و امید میان مردم است. لذا با توجه به جنبه‌های مهم مورد اشاره ازدواج؛ یعنی حتی‌الامکان تداوم روند پیشین در تعداد ازدواج‌های کشور و اهمیت امیدآفرینی، ضروری است تا به موضوع ازدواج در شرایط جنگی کشور توجه ویژه شود. در این راستا و به‌منظور ارائه پیشنهادهای سیاستی مؤثر برای صیانت از ازدواج جوانان در شرایط جنگی، ادراک صحیح از وضعیت ازدواج در زمان جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و جنگ تحمیلی رمضان؛ از آغاز تاکنون، می‌تواند رهیافت‌های مهمی را به همراه داشته باشد که بررسی آماری ازدواج در دو جنگ تحمیلی اخیر و ارائه پیشنهادهای سیاستی مورد توجه گزارش حاضر قرار دارند.

2. بررسی آماری ازدواج جوانان در دو جنگ تحمیلی اخیر

2-1. وضعیت ازدواج در زمان جنگ تحمیلی ۱۲ روزه 

جنگ ۱۲ روزه در بازه زمانی ۲۳ خردادماه تا ۳ تیرماه سال ۱۴۰۴ ازسوی رژیم صهیونیستی و با پشتیبانی دولت آمریکا به کشور تحمیل شد. در این بازه زمانی و هم‌زمان با جنگ نظامی، در کل کشور ۲۱۶۸۴ مورد ازدواج ثبت شده که مقایسه آن با آمار ازدواج در بازه زمانی مشابه سال‌های گذشته نشان از افزایش محسوس تعداد ازدواج‌ها در دوره جنگ ۱۲ روزه دارد؛ به‌طوری‌که تعداد رخداد ازدواج‌ها طی این جنگ نسبت به بازه زمانی مشابه سال ۱۴۰۳، ۲۰،۹ درصد رشد یافته است [2].

شکل 1. نمودار تعداد رخداد ازدواج در بازه زمانی ۲۳ خرداد تا ۳ تیر به تفکیک سال‌های ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ [2]

بررسی آمار فوق در دوره جنگ ۱۲ روزه به تفکیک استانی نشان می‌دهد که به جز تهران، کردستان و سیستان و بلوچستان، در تمام استان‌های کشور تعداد ازدواج‌ها در مقایسه با زمان مشابه سال‌ ۱۴۰۳ افزایش یافته است [2].

جدول 1. تعداد رخداد‌های ازدواج در بازه زمانی ۲۳ خرداد تا ۳ تیر به تفکیک‌ سال‌های ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ [2]

بررسی آمار استان تهران نشان می‌دهد با آنکه این استان در ایام جنگ بیشترین حملات را متحمل شد، اما تعداد ازدواج‌ها دچار کاهش محسوس نشده و از ۲۶۷۲ مورد ازدواج در سال ۱۴۰۳، با ۵،۷ درصد کاهش به ۲۵۲۱ مورد در دوره جنگ ۱۲ روزه رسیده است [2].

شکل 2. نمودار تعداد ازدواج‌ها در استان تهران در بازه زمانی ۲۳ خرداد تا ۳ تیر به تفکیک سال‌های ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ [2]

2-2. وضعیت ازدواج در زمان جنگ تحمیلی رمضان

جنگ تحمیلی رمضان در ۹ اسفند سال ۱۴۰۴ و ازسوی دولت آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه کشور آغاز شد. بررسی آمار رخداد ازدواج در اسفندماه سال ۱۴۰۴ و هم‌زمان با درگیری‌های نظامی نشان می‌دهد که تعداد ازدواج‌ها در این ماه نسبت به اسفندماه سال ۱۴۰۳، با 51،6 درصد کاهش همراه بوده است [2]. داده‌های شکل ذیل نشان می‌دهد که تعداد ازدواج‌ها در اسفندماه سال ۱۴۰۴ با کاهش شدید همراه بوده است.

شکل 3. نمودار رخداد ازدواج در اسفندماه به تفکیک سال‌های ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ [2]

بر این اساس، بررسی آمار فوق به تفکیک استانی نشان می‌دهد که تعداد ازدواج‌ها در تمام استان‌های کشور کاهش یافته و این وضعیت مختص مناطقی که حملات بیشتری متحمل شده‌اند نمی‌شود.

جدول 2. تعداد رخدادهای ازدواج به تفکیک استان در اسفندماه به تفکیک سال‌های ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ [2]

مجموع ازدواج‌ها در بازه زمانی ۱ فروردین تا ۱۵ اردیبهشت سال ۱۴۰۵ و هم‌زمان با درگیری نظامی و دوره آتش‌بس، در مقایسه با مدت مشابه سال ۱۴۰۴ کاهش یافته؛ به‌طوری‌که از 55024 مورد ازدواج از ۱ فروردین تا ۱۵ اردیبهشت سال ۱۴۰۴ با ۶،۵ درصد کاهش به ۵۱۴۷۴ مورد ازدواج در همین بازه زمانی در سال ۱۴۰۵ رسیده است.

شکل 4. نمودار مقایسه تعداد رخدادهای ازدواج در بازه زمانی ۱ فروردین تا ۱۵ اردیبهشت به تفکیک سال‌های ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۵ [2]

2-3. بررسی تحلیلی

انتظار منطقی آن است که در زمان وقوع جنگ، تعداد رخدادهای ازدواج کاهش یابد، اما بررسی داده‌های مربوط به ازدواج در دوره جنگ تحمیلی ۱۲ روزه نشان می‌دهد که نه‌تنها چنین موضوعی اتفاق نیفتاده، بلکه در این زمان تعداد ازدواج‌ها افزایش یافته است. حتی در استان تهران که مورد حملات متعدد قرار گرفته بود، روند کاهشی محسوس نیست. به نظر می‌رسد که محدود بودن گستره درگیری‌های نظامی، موجب شده احساس ناامنی خانواده‌ها و جوانان به حدی نباشد که برنامه ازدواج خود را متوقف کنند. به‌طوری‌که یک روز پس از آغاز جنگ و در روز ۲۴ خردادماه سال ۱۴۰۴ یعنی مقارن با عید غدیر خم، ۳۶۸۱ مورد ازدواج در کل کشور به ثبت رسیده که مقایسه آن با آمار روزهای قبل و بعد نشان می‌دهد تعداد ازدواج‌ها در این روز قابل توجه است. همچنین می‌توان گفت که در جنگ ۱۲ روزه همچون تجربه دوران کرونا که در آن به واسطه کاهش یافتن سطح توقعات آمار ازدواج افزایش یافت، خانواده‌ها و جوانان از رخداد جنگ به‌عنوان یک فرصت برای تسریع و تسهیل در امر ازدواج استفاده کرده‌اند. در همین راستا اجرای قانون مغفول‌ مانده تسهیل ازدواج جوانان مصوب 1384/۰۹/27 که هدف آن آسان کردن فرایند ازدواج جوانان بوده است، می‌تواند مؤثر واقع شود.

وضعیت ازدواج در جنگ رمضان شامل دو بخش بوده؛ بخش اول مربوط به اسفندماه که به سبب تقارن این ماه با ماه مبارک رمضان، سوگواری اجتماعی به مناسبت شهادت رهبر انقلاب (ره) و احساس ناامنی بیشتر به واسطه افزایش گستره جنگ نظامی و بمباران بیشتر مناطق مسکونی، تعداد ازدواج‌ها در این ماه به طور قابل توجهی در سراسر کشور کاهش یافته است. بخش دوم نیز مربوط به فروردین‌ماه و نیمه اول اردیبهشت است که براساس داده‌های فوق، مشخص می‌شود که رفتار خانواده‌ها و جوانان در موضوع ازدواج به وضعیت معمول خود همگرا شده و علی‌رغم وجود تهدیدات ناشی از جنگ، میزان کاهش در مقایسه با مدت مشابه سال‌های پیش، محسوس نیست. فاصله گرفتن جامعه از شوک بحرانی دوره اوایل جنگ، تعطیلات نوروزی و وجود تعطیلی‌های مکرر دانشگاه‌ها، ادارات دولتی و کسب‌وکارها در این بازه زمانی می‌تواند به‌عنوان عوامل زمینه‌ساز برای بالا رفتن آمار ازدواج جوانان باشد.

۳. جمع‌بندی و ارائه پیشنهادهای سیاستی

داده‌های آماری نشان می‌دهند که ازدواج جوانان در شرایط معمول جنگ نظامی همچون جنگ ۱۲ روزه و جنگ تحمیلی رمضان (فروردین و نیمه اول اردیبهشت سال ۱۴۰۵)، با کاهش شدید همراه نبوده و چه بسا در مواردی همچون دوره جنگ ۱۲ روزه، افزایش یافته است. این موضوع می‌تواند به‌عنوان یکی از نقاط قوت فرهنگی و اجتماعی کشور محسوب شود که اولویت ازدواج برای خانواده‌ها و جوانان به گونه‌ای است که حتی در زمان‌های بحرانی نیز این امر مهم کنار گذاشته نمی‌شود. در چنین شرایطی دولت باید تمام توان خود را برای تداوم جریان تشکیل خانواده جوانان به کار گرفته و در این موضوع راهبردی دوشادوش جوانان و خانواده‌ها قرار گیرد. حتی برهه کنونی فرصتی مناسب برای اجرای قانون تسهیل ازدواج جوانان بوده که هدف آن آسان کردن فرایند ازدواج و شروع زندگی مشترک زوجین جوان بوده و بیش از ۲۰ سال هنوز بلااجرا باقی مانده است. در این راستا لازم است تا ازسوی دولت در قبال موضوع ازدواج جوانان راهبردهایی اتخاذ شود که موارد مهم آن عبارت‌اند از:

الف) حمایت معنوی از ازدواج جوانان و رواج گفتمان «اولویت داشتن امر ازدواج جوانان» ولو در شرایط جنگی: در شرایطی که شوک‌های روانی و احساس ناامنی ناشی از جنگ، جامعه را تحت تأثیر قرار می‌دهد، باید نسبت به یادآوری اهمیت موضوعات مهم فرهنگی و اجتماعی همچون ازدواج و اولویت داشتن آن در شرایط جنگی کوشا بود. ازسوی‌دیگر جوانان در شرایط بحران بیش از هر زمان دیگری نیاز به دلگرمی و دریافت حمایت دارند که مورد نخست آن، حمایت معنوی بوده؛ بدین معنا که جوان باید دریابد ازدواج او برای دولت و جامعه حائز اهمیت است و آنها از تصمیم جوان حمایت می‌کنند. البته تحقق راهبرد مورد اشاره مستلزم تحقق دیگر راهبردها همچون تداوم حمایت مادی از ازدواج جوانان است.

ب) ضرورت تداوم و افزایش حمایت‌های مادی از ازدواج جوانان: جوانان در آغاز زندگی مشترک برای تأمین نیازهای ضروری خود همچون مسکن، تهیه جهیزیه، هزینه‌های مراسم، هزینه‌های جاری زندگی و ... نیازمند دریافت حمایت‌های مادی ازسوی خانواده و دولت هستند که البته این مورد در شرایط جنگی ضرورت بیشتری می‌یابد.

ج) ترویج فرهنگ ازدواج آسان و کمک به تحقق آن: خانواده‌های ایرانی معمولاً در برگزاری مراسم ازدواج جوان‌های خود سعی در رعایت استانداردهای خود همچون اجاره تالار مناسب، دعوت گسترده از میهمانان و انجام هزینه‌های جانبی زیاد دارند، اما شرایط جنگی تحقق برخی از این معیارها همچون اجاره تالار و دعوت از جمعیت زیاد را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در چنین شرایطی که فرایند ازدواج به لحاظ روانی و عملیاتی از استانداردهای مذکور فاصله می‌گیرد، احتمال به تعویق افتادن آن ازسوی خانواده‌ها و جوانان افزایش می‌یابد. این در حالی است که شرایط جنگی می‌تواند به‌عنوان فرصتی برای شروع آسان و کم‌هزینه زندگی مشترک جوان‌ها غنیمت شمرده شود.

شکل 5. راهبردهای مهم برای حفاظت از ازدواج جوانان

مأخذ: نگارنده.

•             پیشنهادهای سیاستی

الف) حمایت معنوی از ازدواج جوانان و رواج گفتمان «اولویت داشتن امر ازدواج جوانان» ولو در شرایط جنگی

·        بهره‌گیری از ظرفیت فعالیت رسانه‌ای مسئولان ارشد نظام: در شرایط جنگی کشور شایسته است که مسئولان ارشد نظام ذیل فعالیت رسانه‌ای خود؛ شامل مصاحبه، گفت‌وگو و شبکه‌های اجتماعی به‌طور مداوم بر ازدواج جوانان به‌عنوان اولویت ملی تأکید کنند و حمایت همه‌جانبه جامعه و دولت از این رخداد را ضروری بدانند.

·        جریان‌سازی رسانه‌ای صدا و سیما: در جهت تحقق راهبرد فوق، انجام مصاحبه، ساخت مستند و تولید گزارش‌های خبری از محضرخانه‌ها، تالارها و مراسم‌های عقد و عروسی تجمعات شبانه اموری ضروری هستند که صدا و سیما باید ظرفیت ویژه‌ای به این امر اختصاص دهد.

ب) ضرورت تداوم و افزایش حمایت مادی از ازدواج جوانان

·        مراقبت از حسن اجرای سیاست اعطای تسهیلات ازدواج به جوانان: براساس مورد ۲-۱-۵ جدول الزامات مصارف قانون بودجه سال ۱۴۰۵ کل کشور، یکی از موارد مهم مصرف ٤٬٧٥٠٬٠٠٠ میلیارد ریال اعتبار پیش‌بینی شده برای اعطای تسهیلات قرض‌الحسنه، مقوله ازدواج؛ موضوع ماده (۶۸) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت (مصوب سال ۱۴۰۰) است. با وجود شرایط تورمی، اما مبلغ وام ازدواج (۳۰۰ میلیون تومان برای زوج‌های بالای ۲۵ سال و زوجه‌های بالای ۲۳ سال و ۳۵۰ میلیون تومان برای زوج‌های زیر ۲۵ سال و زوجه‌های زیر ۲۳ سال) همچنان کمک زیادی برای جوانان محسوب می‌شود که اهتمام دولت (بانک مرکزی) و نظارت بیش از پیش مجلس شورای اسلامی نسبت به اجرای حداکثری آن می‌تواند متضمن تداوم اجرای این سیاست کلیدی باشد.

·        اعطای تسهیلات ازدواج ویژه دانشجویان: با توجه به غیرحضوری شدن دانشگاه‌ها و بلااستفاده ماندن ردیف‌های بودجه‌ای در امور تغذیه، خوابگاه و غیره، پیشنهاد می‌شود وزارت علوم، تحقیقات و فناوری از طریق صندوق رفاه دانشجویان در چارچوب اختیارات ماده (۷۹) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب 1380/۱۱/27 و با همکاری سازمان برنامه و بودجه از محل اعتبارات صندوق رفاه دانشجویان در ردیف 900052 ذیل جدول ۷ب قانون بودجه کل کشور سال ۱۴۰۵ با موضوع تغذیه‌ دانشجویی دانشگاه‌ها، مراکز و مؤسسات آموزش عالی وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، به زوج‌های دانشجو تحت عنوان تسهیلات قرض‌الحسنه ازدواج پرداخت کند.

·        تحقق اجرای ماده (۱) قانون تسهیل ازدواج جوانان با موضوع صندوق اندوخته جوانان از طریق مشارکت مردمی و ارائه تسهیلات مسکن از این محل: پیشنهاد می‌شود دولت در راستای توانمندسازی جوانان برای تشکیل خانواده از طریق جلب مشارکت مردم، نسبت به اجرای ماده (۱) قانون تسهیل ازدواج جوانان و تأمین منابع مالی صندوق اندوخته جوانان، موضوع این ماده‌قانونی را از طریق مشارکت مالی مردمی اقدام و از این محل برای نیاز جهیزیه و مسکن جوانان (ودیعه، ساخت و خرید)؛ متناسب با میزان منابع مالی صندوق و تعداد متقاضیان، تسهیلات قرض‌الحسنه پرداخت کند.

ج) ترویج فرهنگ ازدواج آسان و کمک به تحقق آن

·        جریان‌سازی رسانه‌ای در صدا و سیما با محوریت ازدواج آسان جوانان در جنگ به کمک تولید گزارش‌های خبری و میدانی، ساخت مستند و قالب‌های خلاقانه.

·        فراگیر کردن برگزاری مراسم‌های عقد و ازدواج در تجمعات شبانه: پیشنهاد می‌شود دستگاه‌های دخیل در برگزاری تجمعات شبانه از قبیل شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی، سازمان بسیج مستضعفین، سازمان تبلیغات اسلامی و قرارگاه خاتم‌الاوصیا با مشارکت مردم، تعداد و گستره برگزاری مراسم‌های ساده عقد و ازدواج در تجمعات شبانه را به‌طور ملموس افزایش دهند.

·        ایجاد غرفه‌های مشاوره ازدواج آسان جوانان در تجمعات شبانه: پیشنهاد می‌شود دستگاه‌های دخیل در برگزاری تجمعات شبانه از قبیل شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی، سازمان بسیج مستضعفین، سازمان تبلیغات اسلامی و قرارگاه خاتم‌الاوصیا با مشارکت مردم و همکاری دستگاه‌های متولی در امور مشاوره ازدواج همچون وزارت ورزش و جوانان، امکان ایجاد غرفه‌های مشاوره ازدواج آسان و همسریابی جوانان را در تجمعات شبانه فراهم آورند.

·        تأمین مسکن موقت زوج‌های جوان: با توجه به تأکید اصل (۳۱) و (۴۳) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۵۸)، قانون تسهیل ازدواج جوانان (۱۳۸۴)، قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن (۱۳۸۷)، سند نقشه مهندسی فرهنگی کشور (اقدام ملی 7 از راهبرد کلان 3) (۱۳۹۲)، قانون جهش تولید مسکن (۱۴۰۰) و قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت (۱۴۰۰) برای ضرورت حمایت از تأمین مسکن جوانان و تسهیل تشکیل خانواده پیشنهاد می‌شود دولت از ظرفیت تهاتر اراضی دولتی با واحدهای مسکونی موجود، ظرفیت واحدهای تحت مالکیت بانک‌ها و سایر نهادهای عمومی و احداث واحدهای مسکونی در اراضی دولتی از طریق مشارکت با بخش خصوصی استفاده کرده و این واحدها را در قالب اجاره‌های حمایتی و با نرخ‌های ترجیحی تحت عنوان مسکن موقت در اختیار زوج‌های جوان واجد شرایط قرار دهد.

·        تأمین مسکن دائم زوج‌های جوان: پیشنهاد می‌شود اراضی دولتی واجد شرایط به زوج‌های جوان واگذار و امکان ساخت تدریجی مسکن توسط خود متقاضیان فراهم شود. در این چارچوب، دولت نقش اصلی خود را در تأمین زمین ایفا کرده و فرایند ساخت باید از طریق ترکیبی از تسهیلات بانکی، آورده متقاضیان، مشارکت خیرین و سایر ظرفیت‌های حمایتی انجام شود. همچنین می‌توان انتقال قطعی مالکیت زمین را به تکمیل واحد مسکونی و یا تحقق برخی شروط حمایتی مانند فرزندآوری منوط کرد. این رویکرد ضمن کاهش سهم زمین در هزینه تأمین مسکن، زمینه دسترسی پایدار زوج‌های جوان به مسکن ملکی را فراهم می‌کند.

·        راه‌اندازی پویش ملی «همیاری مسکن زوج‌های جوان»: با توجه به شکل‌گیری روحیه همبستگی و مشارکت اجتماعی در دوران جنگ، پیشنهاد می‌شود وزارت راه و شهرسازی با راه‌اندازی یک سامانه ملی، زمینه مشارکت داوطلبانه مالکان در حمایت از زوج‌های جوان را فراهم کند. در این سامانه، مالکان می‌توانند واحدهای خود را برای مدت محدود با شرایط حمایتی و اجاره‌بهای ترجیحی در اختیار زوج‌های جوان واجد شرایط قرار دهند. همچنین دولت می‌تواند با پیش‌بینی مشوق‌های مناسب و معرفی عمومی مشارکت‌کنندگان، زمینه گسترش این پویش اجتماعی را فراهم کند.

·        تغییر کاربری ساختمان‌های دولتی برای تهیه مسکن موقت جوانان: در راستای تحقق سیاست مسکن موقت برای جوانان؛ موضوع ماده (۳) قانون تسهیل ازدواج جوانان پیشنهاد می‌شود وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با شناسایی ساختمان‌های بلااستفاده همچون برخی ساختمان‌های دانشگاه‌ پیام نور و پس از انجام مطالعات فنی، اخذ مجوزهای لازم، تغییر کاربری، تأمین اعتبارات و آماده‌سازی این فضاها، برای زوج‌های دانشجو، به مدت یک‌سال و به‌صورت رایگان مسکن موقت آماده کند.

• الزام دستگاه‌ها به‌منظور در اختیار قرار دادن فضاهای مناسب برای برگزاری رایگان مراسم جشن زوج‌های جوان: در راستای اجرای بند «الف» ماده (۴) قانون تسهیل ازدواج جوانان، پیشنهاد می‌شود وزارتخانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری، آموزش و پرورش و ورزش و جوانان به همراه شهرداری‌ها و سازمان بسیج مستضعفین، فضاهای تفریحی، رفاهی، ورزشی و فرهنگی خود را به‌صورت رایگان و برای برگزاری مراسم جشن ازدواج در اختیار جوانان قرار دهند.