خلاصه مدیریتی

بیان/شرح مسئله

بخش عمده‌ای از دوران قهرمانی و عضویت ورزشکاران در تیم‌های ملی در سن مشمولیت سربازی است و لزوم گذراندن خدمت سربازی با حضور ورزشکاران در تیم‌های ملی، خروج از کشور و همچنین انجام تمرینات و تداوم دوران قهرمانی با چالش‌هایی همراه بوده است. در این راستا، قانون سرباز قهرمان در تاریخ ۱376/۱۲/۱۳ در مجلس شورای اسلامی با هدف سپری کردن خدمت سربازی اعضای تیم‌های ملی پس از طی دوره آموزش نظامی تصویب شده است. قانون مذکور در دو مرحله در تاریخ‌های 1380/6/6 و 1391/10/3 و با هدف سهولت شرکت ورزشکاران ملی در مسابقات برون‌مرزی و همچنین معافیت و استخدام قهرمانان اصلاح شد. با توجه به گذشت بیش از 13 سال از آخرین اصلاحیه این قانون، میزان عملکرد و موفقیت این قانون در حل مسائل مرتبط با خدمت سربازی و همچنین استخدام ورزشکاران و بررسی محدودیت‌های قانون مذکور به‌عنوان مسئله مورد بحث است. در این راستا، گزارش حاضر با هدف بررسی عملکرد قانون مذکور تدوین شده است.

نقطه‌نظرات/ یافته‌های کلیدی

•          در بازه زمانی سال 1396 تا سال 1403 تعداد 278 ورزشکار و تعداد 8 نفر از فرزندان قهرمانان پارالمپیک از خدمت سربازی معاف شده‌اند.
•          از تعداد 410 نفر از ورزشکاران مشمول این قانون که برای استخدام به سازمان اداری و استخدامی معرفی شده است، تعداد 250 نفر استخدام شده‌اند. به‌عبارت‌دیگر، تنها 60 درصد از افراد معرفی شده، موفق به استخدام شده‌اند.
•          هم ورزشکاران و هم کارفرمایان به استخدام ورزشکاران، به‌عنوان فرصتی برای دریافت حقوق و مزایا و پاداشی برای مدال‌آوری نگاه می‌کنند و به موضوع بهره‌وری و بهره‌گیری از تجارب و تخصص و توسعه حرفه‌ای آنان، کمتر توجه می‌شود.
•          در سال 1403 و طی هشت‌ماهه نخست سال 1404، تعداد 17 ورزشکار ازسوی وزارت ورزش و جوانان به‌عنوان اعضای تیم‌های ملی جهت گذراندن دوران خدمت سربازی مورد تأیید قرار گرفته است.
•          تسهیلات استخدامی، موضوع تبصره «5» قانون، مدال‌آوران پارالمپیک، پاراآسیایی و المپیک ناشنوایان را شامل نشده است.
•          تأکید قانون سرباز قهرمان بر معافیت و گذراندن دوران خدمت سربازی در تیم‌های ملی است و سایر تسهیلات ازجمله خدمت جایگزین مورد توجه قرار نگرفته است.
•          قانون «سرباز قهرمان» در آغاز با هدف حمایت از ورزشکاران جهت گذراندن دوران سربازی در قالب تیم‌های ملی و همچنین تسهیل امکان خروج از کشور یا اخذ گذرنامه تدوین شده بود؛ اما در اصلاحیه مورخ 1391/10/3، از رویکرد و عنوان اولیه خود فاصله گرفت و تسهیلات استخدامی نیز به این قانون الحاق شده و در نتیجه، انحراف این قانون از عنوان و جهت‌گیری‌های اولیه آن، به‌وضوح قابل مشاهده است.

پیشنهاد راهکار تقنینی، نظارتی یا سیاستی

در راستای رفع نواقص و چالش‌های موجود در قانون سرباز قهرمان، اعمال اصلاحات زیر ضروری به نظر می‌رسد:

•          اصلاح تبصره «6» با هدف تدوین آیین‌نامه اجرایی موضوع خدمت جایگزین که به پیشنهاد وزارت ورزش و جوانان و با همکاری وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح تهیه می‌شود و به تأیید ستاد کل نیروهای مسلح می‌رسد.
•          اصلاح تبصره «5» با هدف گسترش شمول تسهیلات استخدامی به مدال‌آوران پارالمپیک، پاراآسیایی و المپیک ناشنوایان انجام شده است.
•          اصلاح و تغییر عنوان قانون به «قانون تسهیلات خدمت وظیفه و استخدام ورزشکاران» در راستای رعایت بند «9» سیاست‌های کلی نظام قانونگذاری با موضوع پرهیز از ایجاد ابهام و افزایش شفافیت قانون است.

همچنین اقدام‌های نظارتی و اجرایی زیر، در راستای حمایت از قهرمانان تجویز می‌شود:

•          نظارت بر میزان اجرا و تحقق ماده (33) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور با موضوع به‌کارگیری دارندگان مدرک کارشناسی و بالاتر مشمول خدمت سربازی در بخش ورزش، ازسوی کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی.
•         تهیه و اجرای طرح جامع هدایت تحصیلی، توانمندسازی و کارآفرینی قهرمانان با رویکرد توسعه مهارت‌ها و افزایش تناسب بین مشاغل و شرایط احراز آنها و همچنین افزایش توان کارآفرینی ورزشکاران توسط وزارت ورزش و جوانان و با همکاری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.

پرورش استعدادهای ورزشی مستلزم اکتساب مهارت‌ها و طی کردن مراحل مختلفی است که ورزشکار باید در سنین مختلف به‌دست آورد. یکی از کلیدی‌ترین مراحل رشد ورزشکار، زمانی است که فرد در دامنه سنی بالاتر از 16 سال قرار می‌گیرد و مهیای رقابت و مدال‌آوری می‌شود. گذراندن خدمت سربازی یکی از تکالیفی است که در بخشی از کشورهای دنیا و در ایران برای پسران و در سن هجده‌سالگی در نظر گرفته شده است. نظر به تداخل دوران خدمت سربازی و زمان شکوفایی و مدال‌آوری ورزشکاران در ایران، قانونگذار با تدوین قانون سرباز قهرمان سعی بر رفع موانع پیش‌‌روی ورزشکاران کرده است.

قانون سرباز قهرمان در راستای حمایت از ورزشکاران تیم‌های ملی در رشته‌های مختلف به‌ویژه در نحوه انجام خدمت وظیفه در تاریخ ۱376/۱۲/۱۳ تصویب شده است و در تاریخ‌های 1380/6/6 و 1391/10/3 مورد اصلاح قرار گرفته است [1]. احکام و تأکیدات قانون سرباز قهرمان و اصلاحات و الحاقات بعدی به شرح زیر بوده است:

•      قانون سرباز قهرمان، اولین‌بار در قالب ماده‌واحده و با ۴ تبصره در مجلس شورای اسلامی تصویب شده است. این مصوبه بر سپری کردن خدمت سربازی اعضای تیم‌های ملی پس از طی دوره آموزش نظامی زیر نظر سازمان تربیت‌بدنی در تیم‌های ملی تأکید دارد. در چهار تبصره این قانون بر موارد زیر تأکید شده است:

- ‌در تبصره «1»، تصریح شده است، مشمولان این قانون در صورت اخراج یا حذف از تیم‌های ملی، بقیه خدمت دوره ضرورت خود را باید در نیروهای مسلح سپری کنند.

- در تبصره «2»، افراد موضوع این قانون (اعضای مشمول تیم‌های ملی) از شمول بند «۲» ماده (۱۸) قانون گذرنامه مستثنا شده‌اند. درنتیجه افراد مذکور، تنها برای شرکت در اردوهای آمادگی و مسابقات ورزشی اعلام شده ازسوی سازمان مجاز به خروج از کشور شده‌اند.

‌- در تبصره «3»، بیان شده است در صورت نیاز نیروهای مسلح به سربازان فوق‌الذکر جهت شرکت در مسابقات آسیایی یا جهانی مربوط به نیروهای مسلح، نامبردگان‌ در اختیار ستاد کل نیروهای مسلح قرار می‌گیرند.

‌- تبصره «4»، بر تدوین آیین‌نامه اجرایی این قانون تأکید دارد.

•      این قانون در تاریخ 1380/6/6 با هدف سهولت شرکت ورزشکاران ملی در مسابقات برون‌مرزی، تبصره «2» قانون مورد اصلاح قرار گرفت و مشمولین این قانون از شمول بند «‌هـ» ماده (14) و بند «ط» ماده (16) قانون ‌ارتش جمهوری اسلامی ایران مصوب 1366/7/7 مستثنا شده‌اند و درنتیجه این قانون، در صدور گذرنامه برای مشمولین این قانون، به اجازه کتبی اداره وظیفه عمومی نیازی نیست.
•      افزون‌بر این، در تاریخ 1391/10/3 تبصره «4» اصلاح و دو تبصره دیگر نیز به این قانون الحاق شد.

- مطابق با تبصره «4»، قهرمانان بازی‌های المپیک شامل نفرات اول تا سوم و قهرمانان اول و دوم مسابقات قهرمانی جهان و نفرات اول بازی‌های آسیایی در رشته‌های ورزشی تحت پوشش کمیته بین‌المللی المپیک  و مقام اول تا سوم مسابقات جام جهانی فوتبال، بسکتبال و والیبال و همچنین یکی از فرزندان قهرمانان پارالمپیک جهانی با معرفی وزارت ورزش و جوانان و موافقت ستاد کل نیروهای مسلح پس از طی دوره آموزش نظامی در نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران از انجام خدمت دوره ضرورت معاف می‌شوند.

- در تبصره «5»، مقرر شده است به کلیه دستگا‌ه‌های اجرایی موضوع ماده (5) قانون مدیریت خدمات کشوری اجازه داده شود، علاوه‌بر مشمولین ذکر شده در تبصره «4»، مقام‌های دوم و سوم بازی‌های آسیایی و مسابقات جهانی را با معرفی وزارت ورزش و جوانان و با رعایت سایر قوانین و مقررات مربوطه به‌صورت پیمانی جذب و استخدام کنند.

- تبصره «6» نیز بر تدوین آیین‌نامه اجرایی موضوع معافیت سربازان قهرمان و آیین‌نامه اجرایی موضوع جذب و استخدام قهرمانان مشمول این قانون تأکید دارد.

در این گزارش به بررسی و تحلیل عملکرد قانون سرباز قهرمان و ارائه راهکارهای دستیابی هر چه بیشتر به اهداف این قانون و رفع موانع پیش روی ورزشکاران پرداخته شده است.

2. توصیف عملکرد قانون

قانون سرباز قهرمان بر سه محور استوار است. محور نخست، سپری کردن خدمت سربازی اعضای تیم‌های ملی پس از طی دوره آموزش نظامی در تیم‌های ملی (ماده‌واحده قانون)، محور دوم، معافیت قهرمانان از سربازی (تبصره «4») و محور سوم، استخدام قهرمانان (تبصره «5»). در ادامه، عملکرد قانون در سه محور فوق‌الذکر پرداخته شده است:

1ـ2. عملکرد قانون سرباز قهرمان در سپری کردن خدمت سربازی در تیم‌های ملی

مطابق با گزارش وزارت ورزش و جوانان، از سال 1403 تا هشت‌ ماه اول سال 1404، تعداد 17 ورزشکار ازسوی وزارت ورزش و جوانان به‌عنوان اعضای تیم‌های ملی برای گذراندن دوران خدمت سربازی معرفی شده­ اند [2].

2ـ2. عملکرد قانون سرباز قهرمان در ارائه معافیت از سربازی به قهرمانان

مطابق با تبصره «4» قانون سرباز قهرمان، قهرمانان بازی‌های المپیک شامل نفرات اول تا سوم و قهرمانان اول و دوم مسابقات قهرمانی جهان و نفرات اول بازی‌های آسیایی در رشته‌های ورزشی تحت پوشش کمیته بین‌المللی المپیک (IOC) و مقام اول تا سوم مسابقات جام جهانی فوتبال، بسکتبال و والیبال و همچنین یکی از فرزندان قهرمانان پارالمپیک جهانی از خدمت سربازی معاف هستند. نتایج حاصل از عملکرد این تبصره از سال 1396 تا سال 1403 در جدول 1 نمایش داده شده است.

جدول 1. تعداد نفرات معرفی شده به ستاد کل نیروهای مسلح و معاف شده از خدمت سربازی[3]

مطابق با جدول فوق، در بازه زمانی مذکور تعداد 278 ورزشکار و تعداد 8 نفر از فرزندان قهرمانان پارالمپیک از خدمت سربازی معاف شده‌اند. نظر به‌صراحت قانون، تمامی افراد معرفی شده و قهرمانان مشمول موفق به استفاده از این معافیت شده‌اند.

3ـ2. عملکرد قانون سرباز قهرمان در استخدام قهرمانان

مطابق با تبصره «5»، قهرمانان بازی‌های المپیک شامل نفرات اول تا سوم و قهرمانان اول تا سوم مسابقات قهرمانی جهان و نفرات اول تا سوم بازی‌های آسیایی در رشته‌های ورزشی تحت پوشش کمیته بین‌المللی المپیک (IOC) و مقام اول تا سوم مسابقات جام جهانی فوتبال، بسکتبال و والیبال و همچنین یکی از فرزندان قهرمانان پارالمپیک جهانی با معرفی وزارت ورزش و جوانان و با رعایت سایر قوانین و مقررات مربوطه به‌صورت پیمانی در کلیه دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده (5) قانون مدیریت خدمات کشوری جذب و استخدام می‌شوند. آمار نفرات دریافت‌کننده تسهیلات استخدام در جدول 2 نمایش داده شده است.

جدول 2. آمار نفرات دریافت‌کننده تسهیلات استخدام (موضوع تبصره «5» قانون سرباز قهرمان) [3]

از سال 1396 تا 1403، تعداد 17 نفر از فرزندان قهرمانان پارالمپیک و 393 نفر از قهرمانان و درمجموع 410 نفر برای استخدام به سازمان اداری و استخدامی معرفی شده‌اند و از این تعداد، 250 نفر در دستگاه‌های اجرایی استخدام شده‌اند. به‌عبارت‌دیگر، تنها 60 درصد از افراد معرفی شده، موفق به استخدام شده‌اند.

3. تحلیل عملکرد قانون

•           عدم شمولیت معافیت برای تمامی ورزشکاران مدال‌آور و نبود حمایت از سایر ورزشکاران: قانون سرباز قهرمان، بر ارائه معافیت از سربازی برای گروه خاصی از ورزشکاران (قهرمانان بازی‌های المپیک شامل نفرات اول تا سوم و قهرمانان اول و دوم مسابقات قهرمانی جهان و نفرات اول بازی‌های آسیایی در رشته‌های ورزشی تحت پوشش کمیته بین‌المللی المپیک و مقام اول تا سوم مسابقات جام جهانی فوتبال، بسکتبال و والیبال) تأکید دارد. به‌عبارت‌دیگر برای مقام‌های سوم مسابقات قهرمانی جهان، نفرات دوم و سوم بازی‌های آسیایی تسهیلات خدمت سربازی در نظر گرفته نشده است. گرچه محدودسازی دامنه شمول معافیت‌ها، اقدام مؤثری در راستای عدم آسیب به موضوع کاهش نیروی انسانی سرباز است اما اعمال شرایط و تسهیلات دیگر، ازجمله خدمت جایگزین در جهت اثربخشی بیشتر این ورزشکاران و افزایش عدالت، نقش مؤثری خواهد داشت. ازسوی دیگر، تمرکز این قانون بر ورزشکاران غیر پاراالمپیکی و پاراآسیایی است و برای ورزشکارانی که در رویدادهای پارالمپیک، پاراآسیایی و رویدادهای جهانی و آسیایی رشته‌های مختلف آن، تسهیلات استخدامی در نظر گرفته نشده است.
•           تأکید صرف بر معافیت و عدم توجه به سایر تسهیلات ازجمله خدمت جایگزین: در قانون سرباز قهرمان، موضوع خدمت سربازی بر محور معافیت استوار است و دایره شمولیت این معافیت‌ها نیز محدود است و درنتیجه تسهیلاتی برای سایر قهرمانان و مدال‌آوران و همچنین در زمانی که فرد مدت کوتاهی عضو تیم ملی است، دیده نشده است. یکی از تسهیلاتی که می‌تواند این خلأ را پوشش دهد، خدمت جایگزین است. خدمت جایگزین ازجمله تسهیلاتی است که می‌تواند ازیک‌سو انجام خدمت تخصصی برای تمامی قهرمانان را فراهم کند و ازسوی دیگر، محدودیت‌های فعلی کشور به‌خصوص در تأمین نیروی سرباز را رعایت کند.
•           محدود کردن گذراندن خدمت به زمان عضویت در تیم‌های ملی: در قانون سرباز قهرمان بر گذراندن دوران سربازی حین عضویت در تیم‌های ملی تأکید شده است. با توجه به این‌که برخی از ورزشکاران ممکن است در مقاطع کوتاهی عضو تیم ملی باشند، درنتیجه فرد باید ادامه خدمت سربازی را در اختیار ستاد کل نیروهای مسلح باشد. علاوه‌براین، قانون مذکور افرادی را که در سطوح ملی و حتی استانی فعالیت می‌کنند پوشش نمی‌دهد و ورزشکاران باید دوران خدمت سربازی را عمدتاً در محیط‌های غیرورزشی و غیرتخصصی سپری کنند. این موضوع، درنهایت موجب فاصله گرفتن ورزشکاران از ورزش و هدر رفت استعداد آنها می‌شود.
•           عدم استخدام تمامی ورزشکاران معرفی شده: از تعداد 410 نفر از ورزشکاران مشمول این قانون که برای استخدام به سازمان اداری و استخدامی معرفی شده‌اند، تعداد 250 نفر به استخدام درآمده‌اند. به‌عبارت‌دیگر، تنها 60 درصد از افراد معرفی شده، موفق به استخدام شده‌اند. در متن قانون تصریح شده است «کلیه دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده (5) قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب 1386/7/8 می‌توانند علاوه‌بر مشمولین تبصره «4» این قانون، مقام‌های دوم و سوم بازی‌های آسیایی و مسابقات جهانی را با معرفی وزارت ورزش و جوانان و با رعایت سایر قوانین و مقررات مربوطه به‌صورت پیمانی جذب و استخدام کنند». درنتیجه قید «رعایت سایر قوانین و مقررات مربوطه» موجب رعایت حداقل شرایط استخدامی شده و درنتیجه در آیین‌نامه اجرایی قانون نیز بر سه شرط وجود پست سازمانی بلاتصدی، داشتن شرایط احراز مشاغل دستگاه اجرایی و داشتن شرایط عمومی استخدام و تأیید گزینش تأکید شده است. این شروط به عدم امکان استخدام تمامی قهرمانان فوق منجر شده و تعداد 160 نفر موفق به استخدام نشده‌اند. ازجمله شرایط احراز می‌تواند به مدرک تحصیلی و تناسب شغل مربوطه با رشته تحصیلی اشاره کرد و جهت رفع موانع مدرک تحصیلی و رشته تحصیلی باید به هدایت تحصیلی ورزشکاران پرداخت.
•           بهره‌وری پایین ورزشکاران در مشاغل و سازمان‌های استخدام شده: ازآنجا‌‌که ذهنیت حاکم نسبت به استخدام ورزشکاران، هم ازسوی ورزشکار و هم ازسوی سازمان‌های استخدام‌کننده عمدتاً ایجاد فرصتی برای دریافت حقوق و تقویت معیشت ورزشکار است، درنتیجه ورزشکاران در مشاغل استخدام شده، از بهره‌وری لازم برخوردار نبوده و در پیشبرد شغل مربوطه، بازدهی لازم را نداشته‌اند و انگیزه و اجباری برای فعالیت در موقعیت‌های استخدامی نداشته‌اند. این موضوع، موجب ایجاد حس نا‌عدالتی در بین کارکنان شده و بر عملکرد و انگیزه آنها نیز تأثیر منفی می‌گذارد. در این راستا، ضروری است تا با برنامه‌ریزی و تعیین شرح وظایف مشخص و نظارت دقیق بر عملکرد این ورزشکاران و به‌کارگیری آنها در جایگاه‌های شغلی مناسب، زمینه جهت بهره‌وری هر چه بیشتر آنها فراهم شود.
•           نبود امکان استخدام برخی از قهرمانان به‌دلیل فقدان برخورداری از کارت معافیت سربازی:

یکی از پیش‌شرط‌های استخدام در دستگا‌ه‌های اجرایی موضوع ماده (5) قانون مدیریت خدمات کشوری برخورداری از کارت معافیت خدمت سربازی است. این موضوع در حالی است که مطابق با تبصره «5» قانون سرباز قهرمان، مقام‌های دوم و سوم بازی‌های آسیایی و مسابقات جهانی، مشمول معافیت از سربازی نیستند اما مشمول استخدام می‌باشند. درنتیجه تا زمان تعیین تکلیف خدمت سربازی، این قهرمانان نمی‌توانند در دستگاه‌های دولتی استخدام شوند.

•           عدم شمولیت مدال‌آوران پارالمپیک، پاراآسیایی و المپیک ناشنوایان در تسهیلات استخدامی: براساس تبصره «5» قانون سرباز قهرمان، نفرات اول تا سوم بازی‌های المپیک، مسابقات قهرمانی جهان در رشته‌های ورزشی تحت پوشش کمیته بین‌المللی المپیک (IOC)، بازی‌های آسیایی و مسابقات جام جهانی فوتبال، بسکتبال و والیبال از خدمت سربازی معاف می‌شوند این در حالی است که برای مدال‌آوران پارالمپیک، پاراآسیایی و المپیک ناشنوایان تسهیلات استخدامی در نظر گرفته نشده است. درنتیجه شمولیت مقام‌های اول تا سوم بازی‌های پارالمپیک، پاراآسیایی و المپیک ناشنوایان موجب افزایش عدالت در استخدام ورزشکاران می‌شود.
•           فاصله گرفتن محتوای قانون از عنوان قانون: گرچه قانون سرباز قهرمان در ابتدا با هدف حمایت از ورزشکاران جهت گذراندن دوران سربازی در تیم‌های ملی و همچنین تسهیل امکان خروج از کشور و یا اخذ گذرنامه تدوین شده است؛ اما در اصلاحیه مورخ 1391/10/3 این قانون از عنوان و رویکرد فوق، خارج شده و تبصره «5» با هدف ارائه تسهیلات استخدامی به ورزشکاران به این قانون الحاق شده است. درنتیجه انحراف این قانون از عنوان و جهت‌گیری‌های اولیه آن، مشهود است و این موضوع مغایر با بند «9» سیاست‌‌های کلی نظام قانونگذاری (مصوب 1398/07/2 با اصلاحات و الحاقات بعدی) مبنی‌بر پرهیز از ایجاد ابهام و افزایش شفافیت قانون است[4].
•           کاهش تعداد سربازان و لزوم حرکت از معافیت به سمت تخصصی‌سازی و خدمت جایگزین: با توجه به کاهش جمعیت و درنتیجه کاهش تعداد سربازان در کشور[5]، اعمال معافیت یا گسترش آنها موجب کاهش بیشتر تعداد سربازان می‌شود. درنتیجه، استفاده از مهارت و دانش ورزشکاران در قالب طرح‌های جایگزین خدمت می‌تواند ازیک‌سو خدمات تخصصی مورد نیاز کشور را ارائه دهد و ازسوی دیگر از کاهش تعداد سربازان جلوگیری کند.

5. جمع‌بندی و پیشنهاد سیاستی

ازآنجا‌‌که بخش عمده‌ای از دوران قهرمانی و عضویت ورزشکاران در تیم‌های ملی در سن مشمولیت سربازی است و اعزام ورزشکار به محیط‌های نظامی جهت گذراندن خدمت سربازی موجب تداخل و تضعیف توان رقابتی و استعدادهای این ورزشکاران می‌شد، درنتیجه قانون سرباز قهرمان در تاریخ ۱376/۱۲/۱3 تصویب و متعاقباً با هدف استخدام ورزشکاران مدال‌آور، اصلاحاتی در قانون انجام گرفت. تصویب این قانون و اصلاحات بعدی آن، به رفع موانع حضور در تیم‌های ملی و خروج از کشور، دریافت کارت معافیت و استخدام ورزشکاران منجر شده است، اما تسهیلات مربوطه، تنها گروه خاصی از قهرمانان را در‌برگرفته است و در این گروه نیز، امکان استخدام همه ورزشکاران به‌دلیل عدم برخورداری از شرایط استخدامی فراهم نشده است. لذا تأکید این گزارش بر گسترش تسهیلات و افزایش دامنه شمولیت ازطریق سایر تسهیلاتی است که گروه بیشتری از ورزشکاران را در‌برگیرد تا از یک‌سو زمینه برای گذراندن تخصصی و عادلانه خدمت سربازی فراهم شود و ازسوی دیگر، شرایط برای توسعه و به‌کارگیری مهارت‌ و تخصص‌ و افزایش توان کارآفرینی ورزشکاران، فراهم آید. رویکرد پیشنهادی این پژوهش، عدم افزایش دامنه شمولیت معافیت‌ها و بهره‌گیری از خدمت جایگزین جهت گذراندن تخصصی و فراگیر خدمت سربازی است. در این راستا، این پژوهش، پیشنهادها زیر را ارائه می‌دهد:

الف) اصلاح قانون سرباز قهرمان با محوریت شمولیت مدال‌آوران پارا در تسهیلات استخدامی، خدمت جایگزین و اصلاح عنوان قانون:

•           اصلاح تبصره «5»: در راستای شمولیت مدال‌آوران پارا (پارالمپیک، پاراآسیایی و المپیک ناشنوایان) در تسهیلات استخدامی پیشنهاد می‌شود تبصره «5» قانون به شکل زیر اصلاح شود:

«کلیه دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده (5) قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب 1386/6/8 می‌توانند نفرات اول تا سوم بازی‌های المپیک، مسابقات قهرمانی جهان در رشته‌های ورزشی تحت پوشش کمیته بین‌المللی المپیک (IOC)، بازی‌های آسیایی و مسابقات جام جهانی فوتبال، بسکتبال و والیبال، مقام‌های اول تا سوم بازی‌های پارالمپیک، پاراآسیایی و المپیک ناشنوایان را با معرفی وزارت ورزش و جوانان و با رعایت سایر قوانین و مقررات مربوطه به‌صورت پیمانی جذب و استخدام کنند».

•          الحاق تبصره: جهت ایجاد شرایط برای گذاران تخصصی خدمت سربازی برای طیف گسترده‌تری از ورزشکاران و درنهایت کمک به توسعه ورزش کشور، پیشنهاد می‌شود، یک تبصره به شکل زیر به قانون الحاق شود:

«تمامی اعضای تیم‌های ملی و دارندگان مدال در رویدادهای خارج از کشور (ذکر نشده در تبصره «4») و همچنین دارندگان مدال ملی می‌توانند مدت خدمت سربازی خود را به‌صورت خدمت جایگزین در یکی از ارکان ورزش کشور طی کنند».

•           اصلاح تبصره «6»: نظر به پیشنهاد الحاق تبصره فوق به قانون و تأکید بر اعمال خدمت جایگزین، درنتیجه پیشنهاد می‌شود، تبصره «6» قانون به شکل زیر اصلاح شود:

«آیین‌نامه اجرایی موضوع معافیت سربازان قهرمان مشمول این قانون و همچنین آیین‌نامه اجرایی خدمت جایگزین مشمولین تبصره «7» به پیشنهاد وزارت ورزش و جوانان و با همکاری وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح تهیه می‌شود و به تأیید ستاد کل نیروهای مسلح می‌رسد».

•           اصلاح عنوان قانون: گرچه در ابتدا قانون سرباز قهرمان با هدف حمایت از ورزشکاران با موضوع خدمت سربازی تصویب شد اما در اصلاحیه مورخ 3/10/1391 موضوع استخدام ورزشکاران نیز به این الحاق شده است. درنتیجه مطابق با سیاست‌های کلی نظام قانونگذاری (مصوب 1398/7/2 با اصلاحات و الحاقات بعدی) و در راستای رعایت بند «9» سیاست‌های کلی نظام قانونگذاری با هدف پرهیز از ایجاد ابهام و افزایش شفافیت قانون، پیشنهاد می‌شود عنوان قانون به «قانون تسهیلات خدمت وظیفه و استخدام ورزشکاران» تغییر یابد.

ب) بهره‌گیری از ظرفیت سایر قوانین در جهت پوشش محدودیت‌های قانون سرباز‌ قهرمان

•          به‌کارگیری ورزشکاران در ارکان ورزش کشور با بهره‌گیری از ظرفیت ماده (33) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور: ازآنجا‌‌که قانون سرباز قهرمان، تنها اعضای تیم‌های ملی و گروه خاصی از مدال‌آوران را شامل می‌شود و نظر به این‌که گروه مهمی از ورزشکاران، مربیان، داوران و سایر متخصصان ورزش، افراد دارای تحصیلات عالی هستند، درنتیجه در راستای استفاده مؤثر از ورزشکاران و متخصصان تحصیل‌کرده مشمول در حوزه ورزش، ماده (33) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور مصوب 1395/11/10، این اقدام را هموار کرده است و بهره‌گیری از ورزشکاران مشمول دارای مدرک کارشناسی و بالاتر در ارکان ورزش کشور را مجاز دانسته است. در راستای حسن اجرای قانون فوق، پیشنهاد می‌شود، کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی بر عملکرد و میزان تحقق این ماده در حوزه ورزش، نظارت کند.
•           بهره‌گیری از ظرفیت لایحه نظام جامع باشگاه‌داری: مطابق با ماده (16) این لایحه، امکان به‌کارگیری مشمولان خدمت سربازی که حداقل دو سال متوالی قبل از مشمولیت، در عضویت یک باشگاه ورزشی شرکت‌کننده در بالاترین سطوح تیم‌گان‎‌ها بوده‌اند را فراهم می‌کند. در این راستا، تأیید این ماده ازسوی شورای نگهبان و درنهایت هماهنگی ستاد کل نیروهای مسلح و وزارت ورزش و جوانان در راستای اجرایی‌سازی آن، گامی مؤثر جهت تخصصی‌سازی خدمت سربازی خواهد بود.