Authors
Majles
Keywords
حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات یکی از پیشرانهای اصلی توسعه اقتصادی، تحول دیجیتال، ارتقای بهرهوری و تحقق دولت هوشمند محسوب میشود. لایحه بودجه سال ۱۴۰۵، بهعنوان بودجه اجرایی سالیانه در چارچوب برنامه هفتم توسعه، نقش تعیینکنندهای در جهتدهی به سیاستها، منابع و مصارف این بخش دارد. بررسی دقیق منابع درآمدی، اعتبارات دستگاههای اجرایی و شرکتهای دولتی و الزامات بودجهای این حوزه، برای ارزیابی پایداری مالی، کارایی هزینهکرد و میزان تحقق اهداف کلان توسعه فاوا ضروری است.
نقطهنظرات/ یافتههای کلیدی
براساس لایحه بودجه ۱۴۰۵، مجموع درآمدهای وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و مرکز ملی فضای مجازی بیش از ۴۳ هزار میلیارد تومان برآورد شده که نسبت به سال قبل (1404) رشد معنادار 43 درصدی دارد. این درآمدها سهم محدودی از منابع کل بودجه عمومی دولت را تشکیل میدهد، اما از منظر تراز مالی، بخش فاوا از معدود بخشهایی است که درآمدهای آن بهطور قابلتوجهی بیش از اعتبارات آن (30/3 هزار میلیارد تومان اعتبار در سال 1405) است. درمقابل، ساختار درآمدی این بخش بهشدت به حقالسهم دولت از اپراتورها متکی است و تنوع منابع درآمدی محدود است.
در سمت مصارف، مجموع اعتبارات وزارت ارتباطات و دستگاههای تابعه در سال ۱۴۰۵ با رشدی حدود ۲۷ درصدی به بیش از ۳۰ هزار میلیارد تومان رسیده است. بخش عمده این اعتبارات به تملک داراییهای سرمایهای اختصاصیافته که نشاندهنده تمرکز بودجه بر توسعه زیرساختها، بهویژه شبکه ملی اطلاعات، دولت هوشمند و صنعت فضایی است. تمرکز بالای اعتبارات در ستاد مرکزی وزارتخانه و سهم محدود دستگاههای تابعه از هزینهکرد، از ویژگیهای ساختاری بودجه این بخش است.
در بخش الزامات بودجهای، برای نخستینبار احکامی در حوزه هوش مصنوعی ازجمله تعیین حقالسهم دولت از درآمد کاربران ارتباطی و حق امتیاز صدور پروانه بهمنظور تقویت حوزه هوش مصنوعی پیشبینی شده که بیانگر ورود تدریجی دولت به تنظیمگری مالی این حوزه نوظهور است.
در حوزه شرکتهای دولتی، مجموع درآمد و هزینه شرکتهای تابعه وزارت ارتباطات رشد قابلتوجهی داشته است. بااینحال، زیاندهی شرکت ملی پست و هزینههای بالای شرکت ارتباطات زیرساخت، ضرورت اصلاحات ساختاری و تقویت نظارت را برجسته میکند.
نقاط قوت لایحه
· تراز مثبت درآمد و هزینه در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات و عدم وابستگی این بخش به سایر منابع عمومی دولت،
· سهم بالای اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای و تمرکز بر توسعه زیرساختهای راهبردی،
· رشد قابلتوجه منابع درآمدی نسبت به سال قبل، در مقایسه با میزان کمتر رشد مصارف،
· پیشبینی احکام جدید در حوزه هوش مصنوعی.
نقاط ضعف و چالشها
· اتکای بسیار بالا (93 درصدی) درآمدهای وزارت ارتباطات به درآمدهای حاصل از حقالسهم اپراتورها و محدود بودن تنوع منابع درآمدی،
· تمرکز شدید اعتبارات در ستاد وزارتخانه و سهم پایین دستگاههای تابعه،
· زیاندهی شرکت ملی پست و عدم اجرای کامل برخی تکالیف قانونی مرتبط با اصلاح ساختار آن،
· هزینههای سنگین شرکت ارتباطات زیرساخت و ضرورت اجرای احکام اصلاح ساختار مندرج در برنامههای توسعه،
· شفافیت ناکافی در عملکرد برخی صندوقها و سازوکارهای حمایتی مرتبط با توسعه زیرساختها.
پیشنهاد راهکارهای تقنینی، نظارتی یا سیاستی
· تنوعبخشی به منابع درآمدی حوزه فاوا و کاهش وابستگی بودجه به حقالسهم اپراتورها از طریق توسعه درآمدهای مبتنیبر خدمات نوین دیجیتال،
· تقویت نظارت مجلس بر عملکرد مالی و ساختاری شرکتهای دولتی تابعه، بهویژه شرکت ملی پست و شرکت ارتباطات زیرساخت، و تسریع در اجرای احکام اصلاح ساختار آنها،
· بازنگری در توزیع اعتبارات بین ستاد وزارتخانه و دستگاههای اجرایی تابعه بهمنظور افزایش کارایی و پاسخگویی،
· تدوین چارچوب شفاف برای هزینهکرد منابع مرتبط با شبکه ملی اطلاعات و دولت هوشمند با هدف جلوگیری از همپوشانی منابع و افزایش اثربخشی سرمایهگذاریها،
· هدفگذاریهای دقیق مصارف حوزه هوش مصنوعی در سال 1405 بهمنظور ارزیابی آثار مالی، اقتصادی و تنظیمگری احکام جدید بودجهای.
بخش فناوری اطلاعات و ارتباطات (فاوا) بهعنوان یکی از محورهای اصلی و توانمندساز توسعه اقتصاد دیجیتال و توسعه دولت هوشمند شناخته میشود. با توجه به نقش کلیدی فاوا در رشد اقتصادی، افزایش بهرهوری و ارتقای کیفیت خدمات عمومی، بودجهریزی این حوزه حائز اهمیت است. اعتبارات بخش فاوا و نوع تمرکز آن میتواند تأثیر بسزایی در تحقق اهداف برنامه هفتم کشور و سایر سیاستهای کلان مرتبط با بخش فاوای کشور داشته باشد.
بیشتر دستگاههای اجرایی کشور برنامههای توسعه فاوا را در حوزه وظایف خود دنبال و اعتبارات لازم را از بودجه سالیانه کشور تأمین میکنند. این گزارش صرفاً به بررسی منابع و مصارف لایحه بودجه سال ۱۴۰5 برای وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و دستگاههای تابعه آن و همچنین مرکز ملی فضای مجازی میپردازد.
همچنین، بودجه دستگاهها و شرکتهای ذیل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در لایحه بودجه سال ۱۴۰5 بررسی میشود. محورهای اصلی فاوا شامل توسعه شبکه ملی اطلاعات، گسترش خدمات دولت هوشمند، تقویت اقتصاد دیجیتال، سرمایهگذاری در صنعت فضایی، امنیت سایبری و نظایر آن مورد توجه این گزارش هستند.
2. ردیفهای درآمدی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و دستگاههای زیرمجموعه آن
منابع بودجه عمومی دولت در لایحه بودجه سال 1405، شامل 6 حوزه درآمدهای مالیاتی، درآمدهای حاصل از مالکیت دولت، درآمدهای حاصل از فروش کالا و خدمات، درآمدهای حاصل از جرائم و خسارات، درآمدهای ناشی از کمکهای اجتماعی و درآمدهای متفرقه دولت است. این منابع در چهار بخش درآمدها، واگذاری داراییهای سرمایهای، واگذاری داراییهای مالی، درآمدهای اختصاصی دولت، تفکیک میشوند. در جدول 1 میزان هر بخش از منابع بودجه عمومی دولت و سهم وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات از آن بهصورت خلاصه نشان داده شده است.
(مبالغ به یکصد ریال)
|
سرفصل منابع لایحه |
منابع کل بودجه سال 1405 |
مجموع درآمدهای وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و مرکز ملی فضای مجازی در سال 1405 |
سهم از کل به درصد |
|
درآمدها |
34.014.593.336 |
431.300.000 |
1/27 |
|
واگذاری داراییهای سرمایهای |
2.750.955.560 |
0 |
0 |
|
واگذاری داراییهای مالی |
15.434.451.104 |
0 |
0 |
|
درآمدهای اختصاصی دولت |
7.340.000.000 |
0 |
0 |
|
مجموع |
59.540.000.000 |
431.300.000 |
0/72 |
مأخذ: مستخرج از اطلاعات لایحه بودجه سال 1405 [1].
مجموع درآمدهای مربوط به حوزه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و مرکز ملی فضای مجازی در لایحه 1405، بیش از 43 هزار میلیارد تومان است که این مقدار حدود 0/72 درصد از مجموع منابع بودجه عمومی دولت و 1/27 درصد از درآمدهای عملیاتی دولت است. گستره مورد بررسی این گزارش بهطور مشخص منابع مکتسبه دولت از وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، سازمانها و شرکتهای تابعه آن و مرکز ملی فضای مجازی است.
2-1. ردیفهای درآمدی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و دستگاههای زیرمجموعه آن در لایحه بودجه 1405
جزئیات ردیفهای درآمدی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و دستگاههای زیرمجموعه آن در لایحه بودجه 1405 در جدول 2 نشان داده شده است. مطابق ردیفهای درآمدی لایحه بودجه سال 1405، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و دستگاههای تابعه آن در سال 1405، بیش از 43 هزار میلیارد تومان درآمد خواهند داشت. درآمد دولت از این بخش در لایحه بودجه سال 1404، بالغبر 30 هزار میلیارد تومان بود که این موضوع بیانگر رشد 43 درصدی مجموع درآمدهای وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات است.
با وجود این، ازآنجاکه مطابق جزئیات ردیفهای درآمدی حدود 93 درصد منابع درآمدی این بخش از محل حقالسهم دولت از اپراتورها حاصل خواهد شد، میتوان اینگونه جمعبندی کرد که دولت برای تحقق رشد درآمدهای بودجه در بخش فاوا در سال 1405، بیشتر متکی به افزایش درآمد کاروران مخابراتی است.
(مبالغ به یکصد ریال)
|
برآورد 1405 |
عنوان |
شماره طبقهبندی |
||||||
|
جمع کل |
اختصاصی |
عمومی |
||||||
|
جمع کل |
استانی |
ملی |
جمع |
استانی |
ملی |
|||
|
400.000.000 |
0 |
400.000.000 |
0 |
400.000.000 |
0 |
400.000.000 |
درآمد حاصل از مالکیت دولت در بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات- حق امتیاز شبکه و جریمه عدم انجام تعهدات (موضوع مادهواحده قانون اجازه تعیین و وصول حق امتیاز فعالیت بخش غیردولتی در زمینه پست و مخابرات) |
130404 |
|
1.100.000 |
0 |
1.100.000 |
0 |
1.100.000 |
0 |
1.100.000 |
ﺩﺭﺁﻣﺪ ﺣﺎﺻﻞ ﺍﺯ ﻧﺎﻣﺒﺮینگ (ﺷﻤﺎﺭﻩگذاری ﻣﺨﺎﺑﺮﺍﺗﻲ) (ﺍﺯﺟﻤﻠﻪ ﻣﻮﺿﻮﻉ ﺑﻨﺪ «الف» ﻭ ﺑﻨﺪ «ﺏ» ﻣﺎﺩﻩ (11-1-1) پروانه ﺻﺎﺩﺭﻩ اپراتورهای ﻫﻤﺮﺍﻩ ﺍﻭﻝ ﻭ ﺍﻳﺮﺍﻧﺴﻞ ﻭ ﺑﻨﺪﻫﺎﻱ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺁﻥ ﺩﺭ ﺳﺎﻳﺮ اپراتورها) |
130413 |
|
7.600.000 |
0 |
7.600.000 |
0 |
7.600.000 |
0 |
7.600.000 |
ﺩﺭﺁﻣﺪ ﺣﺎﺻﻞ ﺍﺯ ﺣﻖﺍﻟﺴﻬﻢ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ (ﺍﺯﺟﻤﻠﻪ ﻣﻮﺿﻮﻉ ﺩﺭﺁﻣﺪﻫﺎﻱ ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻲ اپرﺍﺗﻮﺭﻫﺎ- ﺑﻨﺪ «ﺝ» ﻣﺎﺩﻩ (11-1-1) پروانه ﺻﺎﺩﺭﻩ ﺍپرﺍﺗﻮﺭﻫﺎی ﻫﻤﺮﺍﻩ ﺍﻭﻝ ﻭ ﺍﻳﺮﺍﻧﺴﻞ ﻭ ﺑﻨﺪﻫﺎﻱ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺩﺭ ﺳﺎﻳﺮ ﺍپرﺍﺗﻮﺭﻫﺎ) |
130414 |
|
10.000.000 |
0 |
10.000.000 |
0 |
10.000.000 |
0 |
10.000.000 |
درآمد حاصل از خدمات مخابراتی- حق استفاده از فرکانس رادیویی |
140106 |
|
1.000.000 |
0 |
1.000.000 |
0 |
1.000.000 |
0 |
1.000.000 |
حقالسهم دولت از محل درآمدهای کارورهای پستی (موضوع مادهواحده قانون اجازه تعیین و وصول حق امتیاز فعالیتهای بخش غیردولتی در زمینه پست و مخابرات) |
1407173 |
|
700.000 |
0 |
700.000 |
0 |
700.000 |
0 |
700.000 |
اعطای مجوزهای فضایی، فروش داده و تصاویر ماهوارهای |
140214 |
|
900.000 |
0 |
900.000 |
0 |
900.000 |
0 |
900.000 |
درآمد حاصل از فروش و عرضه فعالیتهای فضایی |
140207 |
|
10.000.000 |
0 |
10.000.000 |
0 |
10.000.000 |
0 |
10.000.000 |
درآمد حاصل از افزایش 0.4 قران به قیمت هر پیامک (0.1 قران افزایش مزبور موضوع بند «ش» ماده (72) قانون جوانی جمعیت) |
160154 |
|
431.300.000 |
0 |
431.300.000 |
0 |
431.300.000 |
0 |
431.300.000 |
جمع |
|
مأخذ: لایحه بودجه 1405، جدول شماره 5 - درآمدها، واگذاری داراییهای سرمایهای و واگذاری دارایی مالی بر حسب قسمت، بخش، بند «1». [1]
2-2. الزامات منابع لایحه بودجه در سال 1405
«قانون الزامات و احکام مورد نیاز قوانین بودجههای سنواتی» در تاریخ 30 آذر 1404 در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسیده است. در این قانون برخی ار چارچوبهای لوایح بودجه سنواتی مشخص شده است. لایحه بودجه در سال 1405 در راستای رعایت قانون مذکور، شامل ردیفهایی با عنوان الزامات منابع لایحه بودجه است. الزامات منابع لایحه بودجه در سال 1405 در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات در جدول 3 این گزارش استخراج شده است.
|
ردیف |
عنوان |
مصوب ۱۴۰۴ |
الزام ۱۴۰۵ |
استناد قانونی |
||
|
مقدار |
واحد |
مقدار |
واحد |
|||
|
۳-۱-۷ |
حقوق گمرکی گوشیهای تلفن همراه با قیمت بالای ۶۰۰ یورو |
۱۵ |
درصد |
۱۵ |
درصد |
بند «7» ماده (۱) قانون الزامات و احکام مورد نیاز قوانین بودجههای سنواتی |
|
۳-۲ |
نرخ ثبت (رجیستری) تجهیزات هوشمند وارداتی از قبیل گوشی همراه و تجهیزات خودرویی و شبکههای ارتباطی |
– |
– |
۲۰ |
ریال |
بند «۴۴» ماده (۱) قانون الزامات و احکام مورد نیاز قوانین بودجههای سنواتی |
|
۶-۷ |
حقالسهم دولت از درآمد سالیانه کاروران ارتباطی درخصوص برنامههای هوش مصنوعی |
– |
– |
۳ |
درصد |
بند «۴3» ماده (۱) قانون الزامات و احکام مورد نیاز قوانین بودجههای سنواتی |
|
۶-۸ |
حق امتیاز دولت از صدور پروانه کاروران ارتباطی درخصوص برنامههای هوش مصنوعی |
– |
– |
۵۰ |
میلیون ریال |
بند «۴3» ماده (۱) قانون الزامات و احکام مورد نیاز قوانین بودجههای سنواتی |
مأخذ: ماده واحده لایحه بودجه سال 1405 [1, 2].
همانطور که در جدول 4 مشاهده میشود، حقوق گمرکی گوشیهای تلفن همراه با قیمت بالای ۶۰۰ یورو در سال 1405 به میزان 15 درصد تعیین شده است. حقوق گمرکی چنین گوشیهایی در سال 1404 نیز 15 درصد تعیین شده بود. حقالسهم دولت از درآمد سالیانه کاربران ارتباطی درخصوص برنامههای هوش مصنوعی در سال 1405 به میزان 3 درصد تعیین شده که برای اولینبار وارد لایحه بودجه سنواتی شده است. علاوهبراین، حق امتیاز دولت از صدور پروانه کاربران ارتباطی درخصوص برنامههای هوش مصنوعی به میزان 50 میلیارد تومان تعیین شده که این ردیف نیز برای اولینبار وارد لایحه بودجه سنواتی شده است.
3. اعتبارات دستگاههای اجرایی ذیل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و مرکز ملی فضای مجازی در لایحه بودجه 1405
اعتبارات دستگاههای اجرایی ذیل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و همچنین مرکز ملی فضای مجازی در لایحه بودجه 1405، قانون بودجه 1404 [3] و عملکرد قانون بودجه 1403 در جدول 4 نشان داده شده است. مجموع اعتبارات وزارتخانه مذکور و دستگاههای تابعه آن با 27 درصد رشد از اعتبار 23/8 هزار میلیارد تومان سال 1404 به 30/3 هزار میلیارد تومان در سال 1405 میرسد. 93 درصد اعتبارات سال 1405، یعنی بالغبر 28/1 هزار میلیارد تومان، مستقیماً از طریق ستاد مرکزی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات صرف برنامهها خواهد شد و فقط 7 درصد آن از طریق دستگاههای تابعه وزارت ارتباطات هزینه خواهد شد. اعتبارات مرکز ملی فضای مجازی نیز با 3 درصد رشد از 696 میلیارد تومان سال 1404 به 714 میلیارد تومان در سال 1405 میرسد.
همچنین بالغبر 25/4 هزار میلیارد تومان، معادل 84 درصد از اعتبارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و دستگاههای اجرایی تابعه آن، در سال 1405 بهصورت تملک داراییهای سرمایهای خواهد شد. این شاخص در سالهای 1403 و 1404 حدود 86 درصد بوده است.
از نکات قابلتوجه در بخش اعتبارات دستگاههای تابعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات این است که بودجه سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی با 102 درصد رشد به 937 میلیارد تومان رسیده که 916 میلیارد تومان از این مبلغ بهصورت هزینهای و فقط 21 میلیارد تومان از این مبلغ بهصورت تملک دارایی خواهد بود.
همچنین، بودجه ﭘﺎرک ﻋﻠﻢ و ﻓﻨﺎوری ارﺗﺒﺎﻃﺎت و ﻓﻨﺎوری اﻃﻼﻋﺎت در سال 1405، رشد نزدیک به 39 درصدی داشته که بیش از 90 درصد آن بهصورت هزینهای خواهد بود و فقط 10 درصد آن بهصورت تملک دارایی سرمایهای است.
مصارف بودجه مرکز ملی فضای مجازی در سال 1405 حدود 714 میلیارد تومان خواهد بود که صرفاً به میزان 3 درصد رشد خواهد داشت. اعتبارات هزینهای مرکز ملی فضای مجازی با 14 درصد افزایش از اعتبار 126 میلیارد تومان سال 1404، به اعتبار 144 میلیارد تومان در سال 1405 رسیده است؛ اما اعتبارات تملک دارایی مرکز ملی فضای مجازی در سال 1405 با مبلغ 570 میلیارد تومان ثابت مانده است.
تحلیل جدول اعتبارات دستگاههای اجرایی ذیل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و مرکز ملی فضای مجازی بهعنوان دو دستگاه سیاستگذار (جدول 7) نشان میدهد، دستگاههای اجرایی حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات حدود 0/78 درصد از مجموع اعتبارات ملی را به خود اختصاص میدهند. از این مقدار سهم اعتبارات هزینهای، حوزه فاوا حدود 0/14 درصد از کل اعتبارات هزینهای- ملی دستگاههای اجرایی کشور و سهم اعتبارات تملک دارایی سرمایهای حدود 4/77 درصد از کل اعتبارات تملک دارایی سرمایهای- ملی است.
نکته مثبت درخصوص بودجه بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات، تراز مثبت بین درآمدها و اعتبارات دولت در این بخش است که این موضوع نشاندهنده عدم وابستگی حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات کشور به سایر منابع درآمدی دولت بهمنظور پوشش هزینههای خود است. مطابق جدول 2، درآمدهای این حوزه برای سال آینده حدود 43 هزار میلیارد تومان برآورد میشود و مطابق جدول 4، مجموع اعتبارات این بخش (مشتملبر اعتبارات هزینهای، تملک دارایی سرمایهای و اختصاصی) حدود 31 هزار میلیارد تومان است.
جدول 4. اعتبارات دستگاههای اجرایی ذیل دستگاه سیاستگذار شامل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و مرکز ملی فضای مجازی
(مبالغ به یکصد ریال)
|
اعتبارات هزینهای و تملک داراییهای سرمایهای |
دستگاه اجرایی |
||||||||||||||
|
درصد رشد |
جمع کل |
تملک داراییهای سرمایهای |
هزینهای |
عنوان دستگاه اجرایی |
شماره طبقهبندی |
||||||||||
|
برآورد 1405 |
مصوب 1404 |
عملکرد 1403 |
برآورد 1405 |
مصوب منابع عمومی |
عملکرد منابع عمومی |
||||||||||
|
جمع |
اختصاصی |
متفرقه جدول 7 |
عمومی جدول 7 |
جمع |
اختصاصی |
متفرقه جدول 7 |
عمومی جدول 7 |
||||||||
|
27 |
302,853,689 |
254,332,990 |
30,000,000 |
206,362,000 |
17,970,990 |
204,430,220 |
133,994,418 |
48,520,699 |
3,700,000 |
32,844,489 |
11,976,210 |
33,246,500 |
21,902,398 |
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات |
149000 |
|
14 |
3,800,000 |
100,000 |
0 |
0 |
100,000 |
0 |
0 |
3,700,000 |
1,500,000 |
0 |
2,200,000 |
3,320,000 |
1,325,237 |
پژوهشگاه فضایی ایران |
113586 |
|
26 |
280,936,489 |
252,077,000 |
30,000,000 |
205,162,000 |
16,915,000 |
202,346,000 |
132,358,422 |
28,859,489 |
0 |
24,859,489 |
4,000,000 |
20,106,000 |
14,605,162 |
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات |
149000 |
|
25 |
3,000,000 |
200,000 |
0 |
0 |
200,000 |
140,000 |
110,052 |
2,800,000 |
700,000 |
0 |
2,100,000 |
2,266,000 |
1,377,168 |
پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات |
149001 |
|
0 |
38,000 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
38,000 |
0 |
0 |
38,000 |
38,000 |
25,000 |
دبیرخانه شورای اجرایی فناوری اطلاعات |
149008 |
|
102 |
9,372,934 |
215,000 |
0 |
0 |
215,000 |
195,000 |
146,351 |
9,157,934 |
0 |
7,139,000 |
2,018,934 |
4,447,000 |
3,208,918 |
سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی |
149100 |
|
11 |
3,326,000 |
1,500,000 |
0 |
1,200,000 |
300,000 |
1,500,000 |
1,292,520 |
1,826,000 |
0 |
846,000 |
980,000 |
1,507,000 |
954,505 |
سازمان فضایی ایران |
149200 |
|
39 |
2,380,266 |
240,990 |
0 |
0 |
240,990 |
149,220 |
87,073 |
2,139,276 |
1,500,000 |
0 |
639,276 |
1,562,500 |
406,408 |
پارک علم و فناوری ارتباطات و فناوری اطلاعات |
149300 |
|
3 |
7,140,000 |
5,700,000 |
0 |
0 |
5,700,000 |
5,700,000 |
5,379,757 |
1,440,000 |
0 |
0 |
1,440,000 |
1,263,000 |
566,154 |
مرکز ملی فضای مجازی کشور |
101077 |
|
27 |
309,993,689 |
260,032,990 |
30,000,000 |
206,362,000 |
23,670,990 |
210,130,220 |
139,374,175 |
49,960,699 |
3,700,000 |
32,844,489 |
13,416,210 |
34,509,500 |
22,468,552 |
مجموع |
|
مأخذ: لایحه بودجه 1405، جدول شماره 7 ب - اعتبارات دستگاههای مستقل ذیل دستگاه سیاستگذار[1]
4. اعتبارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و مرکز ملی فضای مجازی براساس برنامههای اجرایی
اعتبارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و شرکتهای تابعه آن و همچنین مرکز ملی فضای مجازی براساس برنامههای اجرایی در جدول 5 نشان داده شده است. کل اعتبارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و شرکتهای تابعه آن بالغبر 112 هزار میلیارد تومان است. از این مبلغ حدود 82 هزار میلیارد تومان اعتبارات شرکتهای تابعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و حدود 30 هزار میلیارد تومان اعتبارات وزارتخانه مذکور و سازمانهای تابعه آن خواهد بود.
بیشتر اعتبارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و شرکتهای تابعه آن در برنامه توسعه شبکه ملی اطلاعات متمرکز است. این برنامه اعتباری حدود 76 هزار میلیارد تومان را در سال 1405 خواهد داشت که حدود 55 هزار میلیارد تومان از آن توسط شرکتهای تابعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات هزینه خواهد شد. برنامه توسعه دولت هوشمند نیز در مجموعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و شرکتهای تابعه آن دارای اعتباری بالغبر 11 هزار میلیارد تومان در سال 1405 خواهد بود که حدود 8 هزار میلیارد تومان از آن توسط شرکتهای تابعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات هزینه خواهد شد.
(مبالغ به یکصد ریال)
|
جمع کل برآورد 1405 |
بودجه شرکتی |
تملک داراییهای سرمایهای |
هزینهای |
عنوان |
شماره طبقهبندی |
||||||||
|
برآورد 1405 |
برآورد 1405 |
برآورد 1405 |
|||||||||||
|
جمع |
هزینههای سرمایهای |
هزینه ای |
جمع |
اختصاصی |
متفرقه |
عمومی |
جمع |
اختصاصی |
متفرقه |
عمومی |
|||
|
1,121,994,601 |
819,140,912 |
225,312,889 |
593,828,023 |
254,332,990 |
30,000,000 |
206,362,000 |
17,970,990 |
48,520,699 |
3,700,000 |
32,844,489 |
11,976,210 |
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات |
149000 |
|
2,380,266 |
0 |
0 |
0 |
240,990 |
0 |
0 |
240,990 |
2,139,276 |
1,500,000 |
0 |
639,276 |
حمایت از توسعه فناوری و فنآفرینی |
116 |
|
191,235,000 |
191,235,000 |
17,255,000 |
173,980,000 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
خدمات بانک و بیمه |
118 |
|
113,918,000 |
79,460,000 |
68,460,000 |
11,000,000 |
30,040,000 |
5,000,000 |
25,000,000 |
40,000 |
4,418,000 |
0 |
4,380,000 |
38,000 |
توسعه دولت هوشمند |
136 |
|
755,904,335 |
548,445,912 |
139,597,889 |
408,848,023 |
176,421,000 |
20,500,000 |
152,162,000 |
3,759,000 |
31,037,423 |
700,000 |
22,218,489 |
8,118,934 |
توسعه شبکه ملی اطلاعات |
137 |
|
58,557,000 |
0 |
0 |
0 |
47,631,000 |
4,500,000 |
29,200,000 |
13,931,000 |
10,926,000 |
1,500,000 |
6,246,000 |
3,180,000 |
توسعه صنعت فضایی کشور |
138 |
|
7,140,000 |
0 |
0 |
0 |
5,700,000 |
0 |
0 |
5,700,000 |
1,440,000 |
0 |
0 |
1,440,000 |
مرکز ملی فضای مجازی کشور |
101077 |
|
7,140,000 |
0 |
0 |
0 |
5,700,000 |
0 |
0 |
5,700,000 |
1,440,000 |
|
|
1,440,000 |
سیاستگزاری و راهبری |
148 |
|
1,129,134,601 |
819,140,912 |
225,312,889 |
593,828,023 |
260,032,990 |
30,000,000 |
206,362,000 |
23,670,990 |
49,960,699 |
3,700,000 |
32,844,489 |
13,416,210 |
مجموع |
|
مأخذ: لایحه بودجه 1405، جدول شماره 7 - اعتبارات دستگاههای اصلی براساس برنامههای اجرایی[1]
5. اعتبارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و دستگاههای زیرمجموعه آن در ردیفهای متفرقه
اعتبارات متفرقه در لوایح بودجه شامل دو بخش است. بخشی از اعتبارات متفرقه در جدول ۷ با عنوان «اعتبارات متفرقه انتقالیافته به جداول 7 مادهواحده» مطرح میشوند و بخشی دیگر در جدول 9 مادهواحده مطرح میشوند. در اینجا ابتدا اعتبارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و دستگاههای زیرمجموعه آن در ردیفهای متفرقه منتقل شده به جدول 7 بودجه تبیین میشوند. سپس برآورد اعتبارات ردیفهای متفرقه جدول 9 لایحه بودجه در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات معرفی میشوند.
5-1. اعتبارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و دستگاههای زیرمجموعه آن در ردیفهای متفرقه منتقل شده به جدول 7 بودجه
ساماندهی ردیفهای متفرقه و امکان انتقال آنها به ردیفهای ذیل دستگاههای اصلی یکی از ویژگیهای برجسته ذکر شده ازسوی دولت برای لایحه بودجه بوده است. این موضوع بدان معناست که بخش عمدهای از ردیفهای اعتباری متفرقه در بودجه باید در ذیل دستگاه اصلی سیاستگذار ساماندهی شده باشند. بررسی جداول 1-7 لایحه بودجه سال 1405 نشان میدهد که این موضوع در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات بهخوبی رعایت شده است.
در این راستا، اعتبارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و دستگاههای زیرمجموعه آن در ردیفهای متفرقه منتقل شده به جدول 7 بودجه سال 1405در جدول ذیل نشان داده شده است. از مجموع حدود 30/3 هزار میلیارد تومان اعتبارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و دستگاههای زیرمجموعه آن در سال 1405، بالغبر 24 هزار میلیارد تومان آن بهصورت اعتبارات متفرقه منتقل شده به دستگاه اصلی و در قالب اعتبارات متمرکز درآمد- هزینه (شماره طبقهبندی 730000) توسط وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و دستگاههای زیرمجموعه آن هزینه خواهد شد. از این میزان اعتبار بیش از 86 درصد، یعنی حدود 20/6 هزار میلیارد تومان، بهصورت تملک دارایی به مصرف خواهد رسید.
جدول 6. اعتبارات ردیفهای متفرقه منتقل شده به جدول شماره (7) دستگاههای ذیل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات
|
لایحه 1405 |
موضوع |
عنوان دستگاه |
کد دستگاه |
شماره طبقهبندی |
||
|
جمع کل |
تملک داراییهای سرمایهای |
هزینهای |
||||
|
230,021,489 |
205,162,000 |
24,859,489 |
اعتبارات موضوع حمایت از ایجاد، تأمین، تجهیز و توسعه زیرساختهای ارتباطی، ماهواره اطلاعاتی، امنیتی، صیانت، خدمات و محتوای شبکه ملی اطلاعات، اقتصاد رقومی (دیجیتال)، دولت هوشمند و حمایت از تولیدات بومی |
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات |
149000 |
730000-97 |
|
7,139,000 |
0 |
7,139,000 |
سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی- موضوع حقالسهم سازمان |
سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی |
149100 |
730000-99 |
|
846,000 |
0 |
846,000 |
سازمان فضایی ایران- هزینه فعالیتهای فضایی |
سازمان فضایی ایران |
149200 |
730000-100 |
|
1,200,000 |
1,200,000 |
0 |
اعتبارات موضوع تأمین، توسعه و تجهیز زیرساختها و خدمات فضایی |
سازمان فضایی ایران |
149200 |
730000-101 |
|
239,206,489 |
206,362,000 |
32,844,489 |
مجموع |
|||
مأخذ: لایحه بودجه 1405، جدول شماره(7-1): اعتبارات ردیفهای متفرقه منتقل شده به جدول شماره(7) دستگاههای اجرایی[1]
5-2. اعتبارات ردیفهای متفرقه جدول 9 لایحه بودجه
علاوهبر اعتبارات ردیفهای متفرقه منتقل شده به جدول شماره (7) لایحه بودجه 1405، اعتبارات ردیفهای متفرقه جدول 9 لایحه مذکور نیز قابلتوجه است. در جدول 9 لایحه بودجه لایحه 1405 یک ردیف با عنوان تسویه بدهی سنوات قبل سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی و نیروهای مسلح به شرکت ارتباطات زیرساخت ایجاد شده است. همانطور که در جدول 7 نشان داده شده، مبلغ 257 میلیارد تومان برای این ردیف پیشبینی شده است.
(مبالغ به یکصد ریال)
|
جمع |
تملک داراییهای سرمایهای |
هزینهای |
عنوان |
شماره طبقهبندی |
|
2,570,000 |
0 |
2,570,000 |
تسویه بدهی سنوات قبل سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی و نیروهای مسلح به شرکت ارتباطات زیرساخت |
550000-15 |
مأخذ: لایحه بودجه 1405، جدول شماره 9 - برآورد اعتبارات ردیفهای متفرقه[1].
6. اعتبارات جمعی- خرجی در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات
در این نوع اعتبارات، درآمد تأمین شده و هزینه نیز انجام میشود، اما گردش ریالی انجام نمیشود و صرفاً ثبت حسابداری صورت میگیرد. بهطور مثال، بخشودگیهای مالیاتی از نوع اعتبارات جمعی- خرجی محسوب میشوند، از این منظر که دستگاه دریافتکننده اعتبار و پرداختکننده مالیات یکی است و گردش ریالی صورت نمیگیرد؛ بلکه صرفاً ثبت حسابداری انجام میشود.
یکی از ویژگیهای لایحه بودجه سال 1405، ارائه جدولی با عنوان منابع و مصارف جمعی- خرجی است که نقش شفافسازی عملیات مالی دولت را ایفا میکند. این جدول به دولت امکان میدهد تا بخشی از فعالیتهای مالی را بهصورت ثبت حسابداری بدون جریان واقعی نقدی برنامهریزی و پیگیری کند. در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات یک ردیف بهعنوان مصارف جمعی- خرجی لایحه بودجه سال 1405 وجود دارد که در جدول 8 نشان داده شده است. این ردیف بهصورت طرحهای تملک داراییهای سرمایهای و با اولویت اجرای تکالیف برنامه پنجساله هفتم پیشرفت [4] خواهد بود و 2 هزار میلیارد تومان برای این ردیف هزینه خواهد شد.
جدول 8. مصارف جمعی- خرجی حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات
|
جمع |
عنوان |
شماره طبقهبندی |
|
20,000,000 |
طرحهای تملک داراییهای سرمایهای حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات با اولویت اجرای تکالیف برنامه هفتم توسعه و پیشرفت |
830016 |
مأخذ: لایحه بودجه 1405، جدول شماره (24)- مصارف جمعی – خرجی[1].
7. بودجه شرکتهای دولتی زیرمجموعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در لایحه بودجه سال 1404
بودجه شرکتهای دولتی زیرمجموعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در جدول 9 خلاصه شده است. تعداد پنج شرکت ذیل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات فعالیت میکنند و مجموع درآمدهای شرکتهای دولتی زیرمجموعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در سال 1405 بالغبر 65/4 هزار میلیارد تومان برآورد شده است. درحالیکه در لایحه سال 1404 مجموع درآمدهای شرکتهای مذکور حدود 47/3 هزار میلیارد تومان بود. این امر نشان میدهد، مجموع درآمدهای این شرکتها در سال 1405 نسبت به سال قبل آن با رشد 38/4 درصد همراه است.
همچنین، مجموع هزینههای شرکتهای دولتی زیرمجموعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در سال 1405 حدود 59/4 هزار میلیارد تومان برآورد شده است. درحالیکه در لایحه سال 1404 مجموع هزینههای شرکتهای مذکور حدود 43/5 هزار میلیارد تومان بود. این امر نشان میدهد، مجموع هزینههای این شرکتها در سال 1405 نسبت به سال قبل آن با رشد 36/5 درصد همراه است.
50 درصد سود ویژه این شرکتها در سال 1405، حدود 1/8 هزار میلیارد تومان خواهد بود. شرکت دولتی پستبانک بیشترین سود ویژه را در سال 1405 خواهد داشت که حدود یک هزار میلیارد تومان است. 50 درصد سود ویژه شرکت سهامی ارتباطات زیرساخت در سال 1405، حدود 782 میلیارد تومان خواهد بود که نسبت به سال 1404 با کاهش همراه شده است. 50 درصد سود ویژه شرکت سهامی ارتباطات زیرساخت در سال 1404 حدود 960 میلیارد تومان بود.
شرکت ملی پست جمهوری اسلامی ایران در سال 1405 با درآمد 23/9 هزار میلیارد تومان، بیشترین درآمد را در بین شرکتهای تابعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات خواهد داشت. اما هزینههای این شرکت 24 هزار میلیارد تومان خواهد بود. شرکت ملی پست جمهوری اسلامی ایران در سال 1405 زیانده محسوب میشود.
جدول 9. بودجه شرکتهای دولتی زیرمجموعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در لایحه بودجه سال 1405
(مبالغ به یکصد ریال)
|
شماره طبقهبندی |
نام شرکت |
1404 |
1405 |
درصد رشد هزینه |
||||||
|
درآمد |
هزینه |
50 درصد سود ویژه |
سهم دولت از تقسیم سود |
درآمد |
هزینه |
50 درصد سود ویژه |
سهم دولت از تقسیم سود |
|||
|
283100 |
شرکت ملی پست جمهوری اسلامی ایران |
155,000,000 |
155,000,000 |
0 |
0 |
239,000,000 |
240,000,000 |
0 |
0 |
55 |
|
283110 |
شرکت سهامی خدمات هوایی پست و مخابرات- پیام |
4,350,000 |
3,714,500 |
317,750 |
15,887 |
6,750,000 |
5,997,896 |
376,052 |
0 |
61 |
|
283300 |
شرکت سهامی ارتباطات زیرساخت |
124,994,000 |
105,802,000 |
9,596,000 |
335,860 |
176,000,000 |
160,349,956 |
7,825,022 |
0 |
52 |
|
283400 |
سازمان فناوری اطلاعات ایران |
5,000,000 |
5,000,000 |
0 |
0 |
13,500,000 |
13,500,000 |
0 |
0 |
170 |
|
283900 |
شرکت دولتی پستبانک |
183,496,835 |
165,496,835 |
4,375,800 |
566,460 |
218,980,000 |
173,980,000 |
10,200,000 |
1,482,187 |
5 |
|
جمع |
472,840,835 |
435,013,335 |
14,289,550 |
918,207 |
654,230,000 |
593,827,852 |
18,401,074 |
1,482,187 |
36/5 |
|
مأخذ: لایحه بودجه سال 1405و 1404، پیوست 3 [1].
8. نکات مهم لایحه بودجه سال 1405
1. ردیفهای درآمدی لایحه بودجه سال 1405، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و دستگاههای تابعه آن در سال 1405، بیش از 43 هزار میلیارد تومان درآمد خواهند داشت. درآمد دولت از این بخش در لایحه بودجه سال 1404، بالغبر 30 هزار میلیارد تومان بود که این موضوع بیانگر رشد 43 درصدی مجموع درآمدهای وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات است. این مقدار حدود 0/72 درصد از مجموع منابع بودجه عمومی دولت و 1/27 درصد از درآمدهای عملیاتی دولت است.
2. بالغبر 25/4 هزار میلیارد تومان (از 30/3 هزار میلیارد تومان)، معادل 84 درصد از اعتبارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و دستگاههای اجرایی تابعه آن، در سال 1405 بهصورت تملک داراییهای سرمایهای خواهد شد.
3. مجموع اعتبارات وزارتخانه مذکور و دستگاههای تابعه آن حدود 27 درصد رشد داشته است؛ بر این اساس وزارت ارتباطات توانسته هزینهها را مدیریت کند.
4. تراز مثبت بین درآمدها و اعتبارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات قابلتوجه است. درآمدهای وزارت ارتباطات برای سال آینده حدود 43 هزار میلیارد تومان برآورد شده و مجموع اعتبارات این بخش (مشتملبر اعتبارات هزینهای، تملک دارایی سرمایهای و اختصاصی) حدود 30/3 هزار میلیارد تومان است. این امر نشاندهنده عدم وابستگی حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات کشور به سایر منابع درآمدی دولت بهمنظور پوشش هزینههای خود است.
5. حدود 93 درصد منابع درآمدی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات از محل حقالسهم دولت از اپراتورها حاصل خواهد شد، میتوان اینگونه جمعبندی کرد که دولت برای تحقق رشد درآمدهای بودجه در بخش فاوا در سال 1405، بیشتر متکی به افزایش درآمد کاروران مخابراتی است.
6. کل اعتبارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و شرکتهای تابعه آن (5 شرکت شامل: شرکت زیرساخت، سازمان فناوری اطلاعات، پستبانک، شرکت ملی پست، پیام) بالغبر 112 هزار میلیارد تومان است. از این مبلغ حدود 82 هزار میلیارد تومان اعتبارات شرکتهای تابعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات (73 درصد از جمع کل) و حدود 30 هزار میلیارد تومان اعتبارات وزارتخانه مذکور و سازمانهای تابعه آن (27 درصد از جمع کل) خواهد بود. کنترل هزینههای 5 شرکت تابعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، توسط وزارتخانه مذکور ضروری بهنظر میرسد.
7. شرکت ملی پست، یک شرکت زیانده است. درآمد شرکت مبلغ 23/9 همت، هزینهها ۲۴ همت و استهلاک ۲۹۰ میلیارد تومان برآورد شده است. همچنین، تکلیف مقرر در جزء «۵» بند «د» ماده (۴۸) برنامه هفتم پیشرفت [4] مبنیبر «ایجاد سکوی ملی توزیع کالا با همکاری اپراتورها» تاکنون اجرایی نشده است. علاوهبراین، قابلیت واگذاری بخش عمدهای از شرکت ملی پست وجود دارد.
8. هزینههای شرکت ارتباطات زیرساخت از 10.6 همت در سال 1404 به 16 همت در سال 1405 افزایش یافته، که بیانگر رشد 50 درصدی است. با توجه به افزایش قابلتوجه هزینههای این شرکت نیاز است توجه ویژهای به اجرای احکام مربوط به اصلاح ساختار شرکت زیرساخت مندرج در برنامه هفتم صورت گیرد.
9. عمده هزینههای وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و شرکتهای تابعه آن در برنامه توسعه شبکه ملی اطلاعات متمرکز است. این برنامه اعتباری حدود 76 هزار میلیارد تومان را در سال 1405 خواهد داشت که حدود 55 هزار میلیارد تومان از آن توسط شرکتهای تابعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات هزینه خواهد شد. این مبالغ در کنار سایر بودجه مانند صندوق توسعه فیبر نوری و سرمایهگذاریهای اپراتورهای مخابراتی است با توجه به حجم بالای منابع اختصاصیافته برای این موضوع ضروری است، گزارش عملکرد شامل جزئیات هزینهکرد و پیشرفت پروژهها در فواصل زمانی سهماهه به مجلس شورای اسلامی ارائه شود.
10. عملکرد صندوق فیبر نوری شفاف نیست. مشخص نیست دو هدف پوشش و اتصال مشترکان به ارتباطات فیبر نوری که در قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران تعیین شده است به چه میزان تحقق پیدا خواهد کرد.
بررسی لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات نشان میدهد، مجموع درآمدهای پیشبینی شده وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و مرکز ملی فضای مجازی بیش از ۴۳ هزار میلیارد تومان برآورد شده که بهطور معناداری از مجموع اعتبارات این بخش (حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان) فراتر است. این وضعیت، بیانگر عدم وابستگی حوزه فاوا به سایر منابع عمومی دولت برای پوشش هزینههای خود و برخورداری از ظرفیت خوداتکایی مالی است.
درعینحال، مطالعه ساختار منابع نشان میدهد که حدود ۹۳ درصد درآمدهای این حوزه از محل حقالسهم دولت از اپراتورها و کاروران ارتباطی تأمین میشود. این تمرکز بالا، در میانمدت میتواند پایداری منابع را در معرض ریسک قرار دهد. ازسویدیگر، در سمت مصارف، سهم بالای اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای (۸۴ درصد) حاکی از تمرکز دولت بر توسعه زیرساختهای ارتباطی، بهویژه شبکه ملی اطلاعات، دولت هوشمند و صنعت فضایی است که با اهداف برنامه هفتم توسعه همراستاست.
با وجود این نقاط قوت، بررسی عملکرد دستگاهها و شرکتهای دولتی زیرمجموعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات نشان میدهد که چالشهای ساختاری مهمی همچنان پابرجاست. زیاندهی شرکت ملی پست، هزینههای بالای شرکت ارتباطات زیرساخت و شفافیت ناکافی در برخی صندوقها و برنامههای زیرساختی، ازجمله مسائلی است که میتواند اثربخشی هزینهکرد منابع را کاهش دهد. همچنین، هرچند احکام جدید مرتبط با هوش مصنوعی بهعنوان یک حوزه نوظهور در لایحه بودجه ۱۴۰۵ پیشبینی شدهاند، اما هنوز سازوکارهای قانونی برای هدفگذاری و پایش و ارزیابی دقیق هزینهکرد منابع این حوزه ابلاغ نشده است.
پیشنهادهای عملیاتی، تقنینی و نظارتی
1. میکروالکترونیک
براساس بند «7» ماده (1) قانون الزامات و احکام مورد نیاز قوانین بودجههای سنواتی میزان حقوق گمرکی تلفن همراه در سال 1404 برای گوشیهای بالای 600 یورو 15 درصد تعیین شده است. با توجه به لزوم توسعه صنعت میکرو الکترونیک و ماژولهای الکترونیکی کمک راننده مربوط به خودروهای متصل و خودران، تأمین منابع مالی برای سرمایهگذاری در این حوزهها ضروری است. در این راستا پیشنهاد میشود، میزان حقوق گمرکی واردات تلفن همراه بالاتر از 900 یورو 30 درصد تعیین شود و مازاد منابع حاصل از این تغییر ذیل برنامه ملی میکرو الکترونیک معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری صرف توسعه صنایع میکرو الکترونیک و ماژولهای الکترونیکی کمکراننده مربوط به خودروهای خودران و متصل شود. به این منظور نیاز است، ردیف مجزایی برای درآمد و مصارف مربوطه لحاظ شود. میزان درآمد ناشی از این تغییر حدود 3.6 همت برآورد میشود.
جدول 10. ساختار پیشنهادی حقوق گمرکی تلفن همراه
|
قیمت (یورو) |
قانون بودجه 1404 |
لایحه بودجه 1405 |
پیشنهادی 1405 |
|
600 الی 900 |
15 |
15 |
15 |
|
900 الی 1000 |
30 |
||
|
1000 به بالا |
مازاد بر 1000 یورو 30 |
جدول 11. تخمین درآمد حقوق گمرکی تلفن همراه بیش از 600 یورو
|
|
قانون بودجه 1404 |
لایحه بودجه 1405 |
پیشنهادی 1405 |
|
تخمین درآمد (همت) |
5.2 |
8.6 |
12.2 |
2. امنیت سایبری
با توجه به اهمیت تقویت امنیت سایبری کشور در شرایط کنونی و تأکیدات احکام متعددی از برنامه هفتم پیشرفت (ازجمله ماده (103)) برای این امر، پیشنهاد میشود حداقل یک درصد ردیفهای مصارف تملک داراییهای سرمایهای هر دستگاه اجرایی صرف توسعه و ارتقای امنیت زیرساختها، امکانات رایانهای و خدمات الکترونیکی همان دستگاه اجرایی شود. لذا پیشنهاد میشود سازوکار این موضوع در لایحه بودجه برای دستگاههای اجرایی در نظرگرفته شود.
3. شبکه ملی اطلاعات
در بخش مصارف لایحه بودجه 1405 (جدول شماره 7 لایحه)، حدود 75/6 هزار میلیارد تومان بودجه برای برنامه توسعه شبکه ملی اطلاعات در نظر گرفته شده است. این مبلغ توسط وزارت ارتباطات و شرکتهای تابعه آن به مصرف خواهد رسید. جزئیات پروژهها و فعالیتهای مرتبط با برنامه توسعه شبکه ملی اطلاعات و همچنین تأثیر نهایی اقدامات مربوطه در تکمیل برنامه مذکور همچنان دارای ابهام است. پیشنهاد میشود در لایحه بودجه، جزئیات پروژهها و فعالیتهای مرتبط با برنامه توسعه شبکه ملی اطلاعات و همچنین میزان پیشرفت مورد انتظار دولت در هریک از پروژهها، فعالیتها و اقدامات مربوطه درج شوند.
4. صندوق توسعه فیبر نوری
در سالهای اخیر با وجود اعطای کمکهزینه از طرف دولت به کاروران مخابراتی برای توسعه فیبر نوری، این کمکها در عمل نتوانسته سبب اجرای تعهدات و تحقق هدفگذاریهای مربوط به اتصال اماکن و منازل به شبکه فیبر نوری کشور شود. همچنین، بهرغم تأکیدات برنامه هفتم مبنیبر اتصال 20 میلیون مشترک، تاکنون کمتر از یک میلیون اتصال به شبکه فیبر نوری محقق شده است و همچنان فاصله زیادی تا تحقق اهداف برنامه هفتم در این حوزه وجود دارد. با توجه به تحقق نیافتن اهداف توسعه فیبر نوری و همچنین هزینههایی که از طریق صندوق توسعه فیبر نوری کشور و سایر روشهای مالی برای این منظور انجام شده است، پیشنهاد میشود، مبالغ درآمدی و هزینهای صندوق توسعه فیبر نوری کشور و همچنین هدفگذاری سال 1405 آن در لایحه بودجه درج شود.
5. ایجاد سکوی ملی توزیع کالا و محصولات با همکاری اپراتورها
براساس دادههای لایحه بودجه درخصوص درآمدها و هزینهها شرکت ملی پست این شرکت زیانده محسوب میشود. درآمد شرکت مبلغ 23/9 هزار میلیارد تومان، هزینهها ۲۴ هزار میلیارد تومان و استهلاک ۲۹۰ میلیارد تومان برآورد شده است. با توجه به این موضوع و همچنین لزوم اجرای احکام مقرر در جزء «۵» بند «د» ماده (۴۸) برنامه هفتم توسعه مبنیبر «ایجاد سکوی ملی توزیع کالا و محصولات با همکاری اپراتورها» پیشنهاد میشود در لایحه بودجه منابع لازم برای «ایجاد سکوی ملی توزیع کالا و محصولات با همکاری اپراتورها» توسط وزارت ارتباطات لحاظ شود.
6. تنوعبخشی به منابع درآمدی حوزه فاوا
حدود 93 درصد منابع درآمدی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات از محل حقالسهم دولت از اپراتورها حاصل خواهد شد. این بدانمعناست که درآمدهای بودجه در بخش فاوا، بیشتر متکی به درآمد کاروران مخابراتی است. بهمنظور تنوعبخشی به منابع درآمدی حوزه فاوا پیشنهاد میشود ردیف درآمدی جدیدی در لایحه بودجه برای وزارت ارتباطات در حوزههای درآمدی مبتنیبر خدمات نوین دیجیتال، خدمات داده، خدمات پردازش داده، خدمات سکویی (پلتفرمی) و فضایی ایجاد شود.