Author
M
Keywords
تحلیل روند رشد بخش صنعت از جنبههای مختلف، عاملی کلیدی در تحلیلهای خُرد و کلان اقتصادی و یکی از ارکان تصمیمگیری در حوزه اقتصاد است. شاخص تولید بخش صنعت بهدلیل تأثیر نوسانات سطح فعالیت صنعت بر بخشهای دیگر اقتصاد، بهعنوان یک شاخص مهم اقتصادی کوتاهمدت مورد استفاده قرار میگیرد. مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی بهصورت ماهیانه شاخص تولید، فروش و قیمت شرکتهای صنعتی بورسی را محاسبه میکند. اهمیت این شاخص بهروز، برای اقتصاد ایران که تحولات زیادی دارد؛ بیشتر خواهد بود. زیرا بازخورد شوکهای وارده به اقتصاد ایران و واکنشهای سیاستگذاران باید در تواتر کمتر از فصل مورد رصد قرار گیرد؛ این درحالی است که آمار رسمی بخش حقیقی بهصورت فصلی و با تأخیر ارائه میشود.
نقطهنظرات / یافتههای کلیدی
طی آذرماه سال 1404، شاخص تولید بخش صنعت مبتنی بر شرکتهای صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 6/1 درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش 2/7 درصدی مواجه شده است. در این ماه نسبت به ماه مشابه سال قبل، رشته فعالیتهای «شیمیایی بهجز دارو»، «دارو» و «خودرو و قطعات» بیشترین سهم را در افزایش شاخص تولید و رشتهفعالیتهای «ماشینآلات و تجهیزات»، «غذایی و آشامیدنی» و «لاستیک و پلاستیک» بیشترین سهم را در کاهش شاخص تولید داشتهاند.
همچنین، شاخص تولید شرکتهای معدنی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با کاهش 1/2 درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش 3 درصدی مواجه شده است.
گفتنی است؛ طی آذرماه سال 1404، شاخص فروش بخش صنعت مبتنی بر شرکتهای صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 7/7 درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش 0/2 درصدی مواجه شده است. در این ماه نسبت به ماه مشابه سال قبل، رشته فعالیتهای «سایر کانی غیر فلزی»، «ماشینآلات و تجهیزات» و «شیمیایی بهجز دارو» بیشترین سهم در افزایش شاخص فروش و رشتهفعالیتهای «چوب و کاغذ»، «سیمان» و «فلزات پایه» بیشترین سهم را در کاهش شاخص فروش داشتهاند.
بر این اساس، شاخص فروش شرکتهای معدنی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 16/9 درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش 10/4 درصدی مواجه شده است.
در آذرماه سال 1404 نرخ رشد ماهیانه قیمت شرکتهای صنعتی بورسی افزایش 3/3 درصدی داشته و رشد نقطهبهنقطه با افزایش 7/3 واحد درصدی نسبت به ماه قبل، به 54/8 درصد رسیده است. گفتنی است، میانگین سالیانه شاخص قیمت فعالیتهای صنعتی بورسی در آذرماه سال 1404 نسبت به ماه قبل 7/5 واحد درصد افزایش یافته و میزان 47/5 درصد افزایش را نشان میدهد.
شاخص تولید، فروش و قیمت بخش صنعت و معدن مبتنی بر شرکتهای بورسی با استفاده از دادههای ماهیانه شرکتهای معدنی و صنعتی بورسی پذیرفته شده در بورس محاسبه میشود. در تهیه این شاخصها از اطلاعات ماهیانه 380 شرکت بورسی استفاده میشود و علاوهبر اندازهگیری تغییرات میزان تولید، فروش و قیمت در بخش صنعت و معدن، در محاسبات ملی نیز نقش مهمی ایفا و برآوردی از تغییرات ماهیانه ارزشافزوده ایجاد شده را در صنایع مختلف و بهدنبال آن در کل اقتصاد منعکس میکنند.
بر این اساس، شاخص تولید صنعت بانک مرکزی و مرکز آمار ایران با تواتر فصلی و همچنین شاخص قیمت فصلی مرکز آمار و شاخص قیمت ماهیانه بانک مرکزی منتشر میشود، اما الزامی به انتشار شاخص فروش صنعت ندارند. از طرفی، این آمار چندین ضعف اساسی دارد که مهمترین آن وقفه سهماهه در انتشار دادهها و بعضاً متوقف شدن انتشار آنها و نداشتن تواتر ماهیانه است.
شاخصهای ماهیانه تولید، فروش و قیمت استخراج شده از اطلاعات عملکرد شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران تا حد زیادی میتوانند با دقت مناسب و بهصورت بههنگام تحولات بخش صنعت و معدن کشور را توضیح دهند و با توجه به بررسیهای انجام شده و تطبیق دادن این شاخص با شاخص تولید صنعتی بانک مرکزی و مرکز آمار ایران که بهصورت فصلی منتشر میشود، مشخص شده، این شاخص بهخوبی میتواند در وقفه انتشار این شاخصهای رسمی، شاخص جایگزین مناسبی برای آن باشد. ]1[ در این مطالعه تغییرات شاخصهای تولید، فروش و قیمت شرکتهای صنعتی و معدنی پذیرفته شده در بورس و همچنین مهمترین رشتهفعالیتهای آن در آذرماه سال 1404 مورد بررسی قرار گرفته است.
2. شاخصهای تولید و فروش بخش صنعت
در آذرماه سال 1404، شاخص تولید و فروش نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 6/1 و 7/7 درصدی را تجربه کردهاند، همچنین نسبت به ماه قبل شاخص تولید وفروش کاهش 2/7 و 0/2 درصدی داشتهاند.
مأخذ: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
طی سهماهه منتهی به آذرماه سال 1404، رشد میانگین متحرک سهماهه شاخص تولید افزایش 2/7 درصدی و شاخص فروش آن افزایش 2/8 درصدی را نشان میدهند.
شکل 3. نمودار رشد میانگین متحرک سهماهه شاخصهای تولید و فروش
فعالیتهای صنعتی نسبت به دوره مشابه سال قبل (درصد)
مأخذ: همان.
جدول 1. رشد شاخص تولید و فروش فعالیتهای صنعتی و معدنی بورسی در آذرماه سال 1404
|
شاخص فروش |
شاخص تولید |
رشد شاخص تولید و فروش |
|||||
|
رشد نهماهه نسبت به نهماهه مشابه سال قبل |
رشد نسبت به ماه مشابه سال قبل |
رشد نسبت به ماه قبل |
رشد نهماهه نسبت به نهماهه مشابه سال قبل |
رشد نسبت به ماه مشابه سال قبل |
رشد نسبت به ماه قبل |
||
|
-1.9 |
7.7 |
-0.2 |
-3.5 |
6.1 |
-2.7 |
صنعت |
|
|
3.7 |
23.2 |
5.4 |
-1.0 |
19.4 |
-0.1 |
شیمیایی بهجز دارو |
رشتهفعالیتهای منتخب صنعت |
|
-4.6 |
-3.2 |
-9.8 |
-2.7 |
5.1 |
-6.3 |
فلزات پایه |
|
|
-2.7 |
6.5 |
-1.1 |
-1.3 |
9.5 |
3.4 |
خودرو و قطعات |
|
|
9.1 |
16.9 |
-10.4 |
7.2 |
-1.2 |
-3.0 |
معدن |
|
مأخذ: همان.
3. شاخصهای تولید و فروش به تفکیک رشتهفعالیتهای صنعتی بورسی
طی آذرماه سال 1404 نسبت به ماه مشابه سال قبل، از بین ۱۵ رشتهفعالیت صنعتی بورسی، رشته فعالیتهای «شیمیایی بهجز دارو»، «دارو» و «خودرو و قطعات» افزایش در شاخص تولید و رشتهفعالیتهای «ماشینآلات و تجهیزات»، «غذایی و آشامیدنی» و «لاستیک و پلاستیک» بیشترین کاهش در شاخص تولید را تجربه کردهاند.
همچنین در این ماه نسبت به ماه مشابه سال قبل، از بین ۱۵ رشتهفعالیت صنعتی بورسی، رشته فعالیتهای «سایر کانی غیر فلزی»، «شیمیایی (بجز دارو)» و «ماشینآلات و تجهیزات» بیشترین افزایش در شاخص فروش و رشتهفعالیتهای «چوب و کاغذ»، «سیمان» و «فلزات پایه» بیشترین کاهش را در شاخص فروش تجربه کردهاند.
شکل 4. نمودار رشد شاخصهای تولید و فروش رشتهفعالیتهای صنعتی در آذرماه سال 1404
نسبت به ماه مشابه سال قبل (درصد)
مأخذ: همان.
طی آذرماه سال 1404 نسبت به ماه قبل، رشتهفعالیتهای «چوب و کاغذ»، «دارو» و «کک و پالایش» بیشترین افزایش در شاخص تولید و رشته فعالیتهای «سیمان»، «لاستیک و پلاستیک» و «غذایی و آشامیدنی» بیشترین کاهش در شاخص تولید را ثبت کردهاند. همچنین، رشتهفعالیتهای «سایر کانی غیر فلزی»، «غذایی و آشامیدنی» و «تجهیزات برقی» بیشترین افزایش در شاخص فروش و رشته فعالیتهای «کاشی و سرامیک»، «فلزات پایه» و «سیمان» بیشترین کاهش را در شاخص فروش داشتهاند.
شکل 5. نمودار رشد شاخصهای تولید و فروش رشتهفعالیتهای صنعتی در آذرماه سال 1404 نسبت به ماه قبل (درصد)
مأخذ: همان.
طی آذرماه سال 1404 نسبت به ماه مشابه سال قبل رشته فعالیتهای «شیمیایی بهجز دارو»، «دارو» و «خودرو و قطعات» بیشترین سهم را در افزایش شاخص تولید و رشتهفعالیتهای «ماشینآلات و تجهیزات»، «غذایی و آشامیدنی» و «لاستیک و پلاستیک» بیشترین سهم را در کاهش شاخص تولید داشتهاند. همچنین رشته فعالیتهای «سایر کانی غیر فلزی»، «ماشینآلات و تجهیزات» و «شیمیایی بهجز دارو» بیشترین سهم در افزایش شاخص فروش و رشتهفعالیتهای «چوب و کاغذ»، «سیمان» و «فلزات پایه» بیشترین سهم را در کاهش شاخص فروش داشتهاند.
طی آذرماه سال 1404 نسبت به ماه قبل، رشته فعالیتهای «دارو»، «کک و پالایش» و «سایر کانی غیر فلزی» بیشترین سهم را در افزایش شاخص تولید و رشتهفعالیتهای «سیمان»، «لاستیک و پلاستیک» و «غذایی و آشامیدنی» بیشترین سهم را در کاهش شاخص تولید داشتهاند. همچنین رشته فعالیتهای «سایر کانی غیر فلزی»، «غذایی و آشامیدنی» و «لاستیک و پلاستیک» بیشترین سهم را در افزایش شاخص فروش و رشته فعالیتهای «کاشی و سرامیک»، «فلزات پایه» و «سیمان» بیشترین سهم را در کاهش شاخص فروش داشتهاند.
شکل 6. نمودار سهم رشتهفعالیتها از رشد شاخصهای تولید و فروش بخش صنعت
در آذرماه سال 1404 نسبت به ماه مشابه سال قبل (درصد)
مأخذ: همان.
شکل 7. نمودار سهم رشتهفعالیتها از رشد شاخصهای تولید و فروش بخش صنعت
در آذرماه سال 1404 نسبت به ماه قبل (درصد)
مأخذ: همان.
در ادامه به بررسی رشتهفعالیتهای «خودرو و قطعات»، «شیمیایی (بهجز دارو)» و «فلزات پایه» بهدلیل ضریب اهمیت بالای این رشتهفعالیتها در محاسبه شاخص و همچنین رشتهفعالیتهای «غذایی و آشامیدنی» و «دارو» پرداخته شده است.
3-1. شاخصهای تولید و فروش رشتهفعالیت خودرو و قطعات
در آذرماه سال 1404 شاخص تولید رشتهفعالیت خودرو و قطعات برمبنای شرکتهای بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 9/5 درصدی و نسبت به ماه قبل افزایش 3/4 درصدی داشته و همچنین شاخص فروش آن نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 6/5 درصدی و نسبت به ماه قبل کاهش 1/1 درصدی داشته است. همانطور که در نمودار 10 و 11 نشان داده شده، نسبت به ماه قبل شاخص تولید و فروش زیربخش «قطعات» و شاخص تولید زیربخش «وسایل نقلیه موتوری» افزایش یافته است، همچنین نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش شاخص تولید و فروش زیربخش «قطعات» و شاخص تولید زیربخش «وسایل نقلیه موتوری» منجر به افزایش شاخص تولید و فروش شدهاست.
شکل 8. نمودار شاخصهای تولید و فروش بخش خودرو و قطعات (100=1400)
مأخذ: همان.
مأخذ: همان.
3-2. شاخصهای تولید و فروش رشتهفعالیت شیمیایی بهجز دارو
در آذرماه سال 1404 شاخص تولید رشتهفعالیت شیمیایی بهجز دارو، برمبنای شرکتهای بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 19/4 درصدی و نسبت به ماه قبل کاهش 1/0 درصدی داشته است. همچنین شاخص فروش آن نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 23/2 درصدی و نسبت به ماه قبل افزایش 5/4 درصدی داشته است. مطابق نمودار ۱۴، نسبت به ماه قبل افزایش شاخص فروش زیربخشهای اصلی بهجز زیربخش «شویندهها و مواد آرایشی» منجر به افزایش شاخص فروش شدهاست. همچنین، نسبت به ماه مشابه سال قبل نیز تنها شاخص فروش زیربخش «مواد شیمیایی اساسی» کاهش ناچیزی داشتهاست.
مأخذ: همان.
مأخذ: همان.
۳-3. شاخصهای تولید و فروش رشتهفعالیت فلزات پایه
در آذرماه سال 1404، شاخص تولید رشتهفعالیت فلزات پایه برمبنای شرکتهای بورسی، نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 5/1 درصدی و نسبت به ماه قبل کاهش 6/3 درصدی داشته است. همچنین شاخص فروش آن نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش3/2 درصدی و نسبت به ماه قبل کاهش 9/8 درصدی داشته است. مطابق نمودار ۱۸، نسبت به ماه قبل شاخص تولید و فروش تمام زیربخشها کاهش یافتهاست، همچنین نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش شاخص تولید تمام زیربخش منجر به افزایش شاخص تولید و کاهش شاخص فروش زیربخشهای «فلزات گرانبها» و «ریختهگری آهن و فولاد» منجر به کاهش شاخص فروش شده است.
مأخذ: همان.
مأخذ: همان.
3-4. شاخصهای تولید و فروش رشتهفعالیت غذایی و آشامیدنی
در آذرماه سال 1404، شاخص تولید رشتهفعالیت غذایی و آشامیدنی برمبنای شرکتهای بورسی، نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش 13/6 درصدی و نسبت به ماه قبل کاهش 8 درصدی داشته است. همچنین شاخص فروش آن نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 3/5 درصدی و نسبت به ماه قبل افزایش 13/8 درصدی داشته است.
مطابق نمودار 22 نسبت به ماه قبل افزایش شاخص فروش زیربخش «سایر» منجر به افزایش شاخص فروش شدهاست. از طرفی، نسبت به ماه مشابه سال قبل شاخص تولید تمام زیربخشها بهجز «محصولات نانوایی و شیرینی» کاهش یافتهاست اما افزایش شاخص فروش زیربخشهای «محصولات نانوایی و شیرینی» و «سایر» منجر به افزایش شاخص فروش شده است.
مأخذ: همان.
مأخذ: همان.
3-5. شاخصهای تولید و فروش رشتهفعالیت دارو
در آذرماه سال 1404 شاخص تولید رشتهفعالیت دارو برمبنای شرکتهای بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 12/9 درصدی و نسبت به ماه قبل افزایش 5/1 درصدی داشته است. همچنین شاخص فروش آن نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 18/3 درصدی و نسبت به ماه قبل کاهش 2/6 درصدی داشته است. طبق نمودار ۲۶ نسبت به ماه قبل شاخص تولید تمام زیربخشها بهجز «قرص و کپسول» افزایش و در مقابل شاخص فروش تمام زیربخشها کاهش یافتهاست، از طرفی نسبت به ماه مشابه سال قبل شاخص تولید و فروش تمام زیربخشها افزایش یافته است.
مأخذ: همان.
مأخذ: همان.
4. شاخص قیمت فعالیتهای صنعتی بورسی
در آذرماه سال 1404 نرخ رشد ماهیانه قیمت فعالیتهای صنعتی بورسی افزایش ۳/۳ درصدی داشته، همچنین رشد نقطهبهنقطه با افزایش 7/3 واحد درصدی نسبت به ماه قبل، به 54/8 درصد رسیده است. گفتنی است، میانگین سالیانه شاخص قیمت نیز در آذرماه سال 1404 نسبت به ماه قبل 7/5 واحد درصد افزایش داشته و میزان 47/5 درصد افزایش را نشان میدهد.
شکل 28. نمودار درصد تغییر شاخص قیمت صنعت (100=1400)
مأخذ: همان.
بررسی شاخص قیمت رشتهفعالیتهای بورسی نشان میدهد در آذرماه سال 1404، رشتهفعالیتهای «کاشی و سرامیک» و «چوب و کاغذ» بالاترین نرخ رشد ماهیانه و رشتهفعالیتهای «چوب و کاغذ» و «غذایی و آشامیدنی» بالاترین نرخ رشد نقطهبهنقطه را تجربه کردهاند.
شکل 29. نمودار شاخص قیمت رشتهفعالیتهای بورسی- آذرماه سال 1404
مأخذ: همان.
5. شاخصهای تولید و فروش شرکتهای معدنی بورسی
در آذرماه سال 1404، شاخص تولید شرکتهای معدنی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با کاهش 1/2 درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش 3 درصدی مواجه شده و همچنین، شاخص فروش شرکتهای معدنی بورسی هم نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 16/9 درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش 10/4 درصدی مواجه شده است. مطابق نمودار 32، نسبت به ماه قبل تنها شاخص تولید زیربخش «کنسانتره» افزایش یافته است. همچنین مطابق نمودار 33، نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش شاخص تولید زیربخشهای «گندله» و «سایر» منجر به کاهش شاخص تولید و افزایش شاخص فروش تمام زیربخشها منجر به افزایش شاخص فروش شدهاست.
مأخذ: همان.
مأخذ: همان.
شاخص تولید، فروش و قیمت بخش صنعت و معدن مبتنی بر شرکتهای بورسی از اطلاعات ماهیانه 380 شرکت بورسی استخراج میشود و با توجه به اینکه این شاخص با شاخص تولید صنعتی بانک مرکزی و مرکز آمار هم حرکتی مناسب دارد، با دقت زیادی میتواند تحولات بخش صنعت و معدن کشور را بهصورت ماهیانه رصد کند. در این گزارش تغییرات شاخصهای تولید، فروش و قیمت شرکتهای صنعتی و معدنی پذیرفته شده در بورس و همچنین مهمترین رشتهفعالیتهای آن در آذرماه سال 1404 مورد بررسی قرار گرفته است.
طی آذرماه سال 1404، شاخص تولید بخش صنعت مبتنی بر شرکتهای صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 6/1 درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش 2/7 درصدی مواجه شده و همچنین شاخص فروش بخش صنعت مبتنی بر شرکتهای صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 7/7 درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش 0/2 درصدی مواجه شده است. گفتنی است؛ شاخص قیمت شرکتهای صنعتی بورسی نیز نسبت به ماه مشابه سال قبل 54/8 درصد افزایش و نسبت به ماه قبل 3/3 درصد افزایش یافته است.
جدول 1 پیوست. آمار مربوط به رشد تولید کل رشتهفعالیتها (نسبت به ماه مشابه سال قبل 100=1400)
جدول 2 پیوست. آمار مربوط به رشد فروش کل رشتهفعالیتها (نسبت به ماه مشابه سال قبل (100=1400)
جدول ۳ پیوست. رشد شاخص تولید و فروش فعالیتهای صنعتی و معدنی بورسی در آذرماه سال 1404
|
شاخص فروش |
شاخص تولید |
|
||||
|
رشد نهماهه نسبت به نهماهه مشابه سال قبل |
رشد نسبت به ماه مشابه سال قبل |
رشد نسبت به ماه قبل |
رشد نهماهه نسبت به نهماهه مشابه سال قبل |
رشد نسبت به ماه مشابه سال قبل |
رشد نسبت به ماه قبل |
|
|
9.1 |
16.9 |
-10.4 |
7.2 |
-1.2 |
-3.0 |
معدن |
|
-1.9 |
7.7 |
-0.2 |
-3.5 |
6.1 |
-2.7 |
صنعت |
|
-2.8 |
3.5 |
13.8 |
-10.5 |
-13.6 |
-8.0 |
غذایی و آشامیدنی |
|
15.7 |
23.8 |
6.3 |
0.2 |
4.4 |
2.2 |
منسوجات |
|
-26.2 |
-14.4 |
-2.2 |
-24.3 |
-4.5 |
5.4 |
چوب و کاغذ |
|
-2.1 |
-1.3 |
3.1 |
-1.6 |
-0.1 |
4.9 |
کک و پالایش |
|
3.7 |
23.2 |
5.4 |
-1.0 |
19.4 |
-0.1 |
شیمیایی (بهجز دارو) |
|
12.1 |
18.3 |
-2.6 |
8.4 |
12.9 |
5.1 |
دارو |
|
-0.6 |
5.6 |
11.2 |
-4.4 |
-11.1 |
-8.4 |
لاستیک و پلاستیک |
|
-2.7 |
29.3 |
21.7 |
-3.7 |
-0.3 |
3.6 |
سایر کانی غیرفلزی |
|
2.8 |
3.3 |
-12.1 |
-0.9 |
1.0 |
-0.2 |
کاشی و سرامیک |
|
-6.9 |
-5.1 |
-8.7 |
-4.6 |
-2.6 |
-8.9 |
سیمان |
|
-4.6 |
-3.2 |
-9.8 |
-2.7 |
5.1 |
-6.3 |
فلزات پایه |
|
2.3 |
18.2 |
-0.7 |
-7.5 |
18.4 |
18.2 |
محصولات فلزی بهجز ماشینآلات و تجهیزات |
|
-14.2 |
7.7 |
12.0 |
-19.2 |
-5.2 |
-0.2 |
تجهیزات برقی |
|
-26.6 |
19.7 |
1.6 |
-20.0 |
-15.2 |
2.3 |
ماشینآلات و تجهیزات |
|
-2.7 |
6.5 |
-1.1 |
-1.3 |
9.5 |
3.4 |
خودرو و قطعات |