1. بررسی جداول الزامات منابع و مصارف لایحه بودجه سال 1405 کل کشور
در جداول الزامات منابع و مصارف لایجه بودجه سال 1405 کل کشور، هیچکدام از ردیفها بهطور خاص به حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف تعلق ندارند. بنابراین جای مسائلی همچون «بیمه خادمان مساجد» (موضوع بند «خ» ماده (28) و تبصرههای بند «ت» ماده (75) قانون برنامه هفتم پیشرفت) یا «هزینههای انشعاب و مصرف آب، برق و گاز مراکز فرهنگی، هنری، قرآنی، رسانهای، سینمایی، مطبوعاتی و تبلیغی- دینی دارای مجوز از مراجع ذیصلاح» (موضوع بند «ح» ماده (75) قانون برنامه هفتم پیشرفت) در این جداول خالی بوده و این موارد در پیوستهای لایحه بودجه نیامده است. بنابراین، در این خصوص حکم ماده (182) قانون آییننامه داخلی مجلس رعایت نشده است. طبق این ماده، «دولت مکلف است احکام قوانینی که طی پنج سال منتهی به ارائه لایحه بودجه، به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده و برای آن اعتباری پیشبینی نکرده است را بههمراه لایحه به مجلس منعکس کند».
2. بررسی جدول شماره 7ب (اعتبارات دستگاههای مستقل حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف)
اعتبارات دستگاههای حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف بهشرح زیر است:
جدول 1. مقایسه اعتبارات دستگاههای حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف در جدول شماره (7ب) در لایحه بودجه سال 1405 کشور با قانون بودجه سال 1404 کشور [2] (مبالغ به میلیون ریال)
|
نام دستگاه اصلی/ فرعی |
هزینهای |
تملک داراییهای سرمایهای |
مجموع |
||||||
|
مصوب 1404 |
برآورد 1405 |
درصد رشد |
مصوب 1404 |
برآورد 1405 |
درصد رشد |
مصوب 1404 |
برآورد 1405 |
درصد رشد |
|
|
سازمان تبلیغات اسلامی |
50,339,039 |
52,562,073 |
4.42 |
837,057 |
1,671,640 |
0.99 |
51,176,096 |
54,233,713 |
5.97 |
|
سازمان تبلیغات اسلامی |
35,101,500 |
36,013,000 |
2.60 |
298,000 |
1,081,000 |
262.75 |
35,399,500 |
37,094,000 |
4.79 |
|
مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت |
361,000 |
455,187 |
26.09 |
10,000 |
11,000 |
10 |
371,000 |
466,187 |
25.66 |
|
مؤسسه پژوهشی و فرهنگی انقلاب اسلامی |
2,920,000 |
3,400,000 |
16.44 |
92,000 |
100,000 |
8.70 |
3,012,000 |
3,500,000 |
16.20 |
|
بنیاد دایرهالمعارف اسلامی |
1,205,000 |
1,370,000 |
13.69 |
10,000 |
12,000 |
20 |
1,215,000 |
1,382,000 |
13.74 |
|
پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی |
1,333,539 |
1,422,886 |
6.70 |
16,495 |
26,640 |
61.50 |
1,350,034 |
1,449,526 |
7.37 |
|
شورای سیاستگذاری ائمه جمعه |
4,710,000 |
4,920,000 |
4.46 |
35,000 |
40,000 |
14.29 |
4,745,000 |
4,960,000 |
4.53 |
|
مرکز رسیدگی به امور مساجد |
1,380,000 |
1,370,000 |
0.70- |
133,000 |
135,000 |
1.50 |
1,513,000 |
1,505,000 |
0.53- |
|
ستاد اقامه نماز |
1,370,000 |
1,380,000 |
0.73 |
15,000 |
16,000 |
6.67 |
1,385,000 |
1,396,000 |
0.79 |
|
مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی |
1,410,000 |
1,660,000 |
17.73 |
227,562 |
250,000 |
9.86 |
1,637,562 |
1,910,000 |
16.64 |
|
مؤسسه دایرهالمعارف فقه اسلامی |
290,000 |
320,000 |
10.3 |
0 |
0 |
0 |
290,000 |
320,000 |
10.3 |
|
نمایندگی ولیفقیه در امور حج و زیارت |
258,000 |
251,000 |
-2.71 |
0 |
0 |
0 |
258,000 |
251,000 |
2.71- |
|
سازمان اوقاف و امور خیریه |
13,370,000 |
15,377,000 |
15.01 |
15,000 |
215,000 |
1333.33 |
13,385,000 |
15,592,000 |
16.49 |
|
سازمان اوقاف و امور خیریه |
3,200,000 |
3,540,000 |
10.63 |
15,000 |
215,000 |
1333.33 |
3,215,000 |
3,755,000 |
16.80 |
|
سازمان اوقاف و امور خیریه- حمایت از مدارس علوم دینی اهل سنت کمک به معیشت روحانیون |
10,170,000 |
11,837,000 |
16.39 |
0 |
0 |
- |
10,170,000 |
11,837,000 |
16.39 |
|
شورای عالی حوزههای علمیه |
69,200,000 |
73,100,000 |
5.64 |
18,570,800 |
3,026,000 |
83.71- |
87,770,800 |
76,126,000 |
13.27- |
|
شورای عالی حوزههای علمیه |
56,000,000 |
58,100,000 |
3.75 |
17,790,000 |
1,400,000 |
92.13- |
73,790,000 |
59,500,000 |
19.37- |
|
حوزههای علمیه خواهران |
13,200,000 |
15,000,000 |
13.64 |
780,800 |
1,626,000 |
108.25 |
13,980,800 |
16,626,000 |
18.92 |
|
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی |
23,976,000 |
28,343,998 |
18.22 |
421,000 |
443,000 |
5.23 |
24,397,000 |
28,786,998 |
17.99 |
|
مجمع تقریب مذاهب اسلامی |
1,400,000 |
1,495,000 |
6.79 |
10,000 |
11,000 |
10 |
1,410,000 |
1,506,000 |
6.81 |
|
مجمع جهانی اهل بیت علیهمالسلام |
2,440,000 |
2,578,998 |
5.70 |
11,000 |
12,000 |
9.09 |
2,451,000 |
2,590,998 |
5.71 |
|
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی |
19,650,000 |
21,140,000 |
7.58 |
400,000 |
420,000 |
5 |
20,050,000 |
21,560,000 |
7.53 |
|
سازمان حج و زیارت |
486,000 |
3,130,000 |
544 |
0 |
0 |
- |
486,000 |
3,130,000 |
544 |
|
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری |
14,767,510 |
14,687,689 |
-0.54 |
556,000 |
818,265 |
47.17 |
15,323,510 |
15,505,954 |
1.19 |
|
نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری (مدظلهالعالی) در دانشگاهها |
10,519,000 |
10,625,000 |
1.01 |
10,000 |
11,000 |
10 |
10,529,000 |
10,636,000 |
1.02 |
|
پژوهشگاه حوزه و دانشگاه |
733,510 |
192,400 |
73.77- |
0 |
0 |
0 |
733,510 |
192,400 |
73.77- |
|
پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی |
1,500,000 |
1,600,500 |
6.70 |
300,000 |
484,500 |
61.50 |
1,800,000 |
2,085,000 |
15.83 |
|
دانشگاه معارف اسلامی |
661,000 |
720,000 |
8.93 |
235,000 |
305,000 |
29.79 |
896,000 |
1,025,000 |
14.40 |
|
دانشگاه اهل بیت علیهمالسلام |
1,354,000 |
1,549,789 |
14.46 |
11,000 |
17,765 |
61.50 |
1,365,000 |
1,567,554 |
14.84 |
|
سازمان برنامه و بودجه کشور |
5,150,000 |
5,255,000 |
2.0 |
91,000 |
725,000 |
696.7 |
5,241,000 |
5,980,000 |
14.1 |
|
مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره) |
5,150,000 |
5,255,000 |
2.04 |
91,000 |
725,000 |
696.70 |
5,241,000 |
5,980,000 |
14.10 |
|
مرکز خدمات حوزههای علمیه |
139,673,158 |
162,900,000 |
16.63 |
1,300,000 |
1,300,000 |
0 |
140,973,158 |
164,200,000 |
16.48 |
|
دفتر تبلیغات اسلامی |
9,130,000 |
9,930,000 |
8.76 |
11,000 |
32,000 |
190.91 |
9,141,000 |
9,962,000 |
8.98 |
|
جامعهالمصطفی العالمیه |
17,500,000 |
18,580,000 |
6.17 |
55,000 |
57,000 |
3.64 |
17,555,000 |
18,637,000 |
6.16 |
|
شورای برنامهریزی مدیریت حوزههای علمیه خراسان |
8,800,000 |
9,290,000 |
5.57 |
73,000 |
0 |
100- |
8,872,000 |
9,290,000 |
4.70 |
|
بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس |
3,470,000 |
3,840,000 |
10.66 |
5,655,000 |
3,400,000 |
-39.88 |
9,125,000 |
7,240,000 |
20.66- |
|
مجموع |
355,375,707 |
393,865,760 |
10.8 |
27,584,857 |
11,687,905 |
57.6- |
382,959,564 |
405,553,665 |
5.9 |
مجموع اعتبارات هزینهای دستگاههای حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف در لایحه بودجه سال 1405 کشور نزدیک به 11 درصد رشد داشته و از 355,375,707 میلیون ریال (معادل 35.5 هزار میلیارد تومان) به 393,865,760 میلیون ریال (برابر با 39.3 هزار میلیارد تومان) رسیده، اما اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای دستگاههای این حوزه با کاهش 57.6 درصدی روبهرو است و از 27,584,857 میلیون ریال (حدود 2.7 هزار میلیارد تومان) به 11,687,905 (حدود 1.2 هزار میلیارد تومان) تغییر کرده است. درمجموع، لایحه بودجه سال 1405 کشور مجموع اعتبارات حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف را حدود 405,553,665 میلیون ریال ( برابر با 40.5 هزار میلیارد تومان) برآورد کرده که 5.9 درصد نسبت به سال 1404 رشد داشته است.
در میان دستگاههای حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف، بهترتیب مرکز خدمات حوزههای علمیه (16 همت)، شورای عالی حوزههای علمیه (حدود 6.9 همت) و سازمان تبلیغات اسلامی (3.7 همت) دارای بیشترین اعتبارات مجموع و همچنین بیشترین اعتبارات هزینهای هستند. در سوی دیگر، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، نمایندگی ولیفقیه در امور حج و زیارت و مؤسسه دایرهالمعارف فقه اسلامی قرار دارند که حدوداً با مبالغ بهترتیب 19، 25 و 32 میلیارد تومان از کمترین اعتبارات مجموع و هزینهای برخوردارند. اما بیشترین رشد مجموع اعتبارات دستگاههای این حوزه با اختلاف، به سازمان حج و زیارت (با 544 درصد رشد) تعلق دارد. مرکز الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت (25.66 درصد) و شورای عالی حوزههای علمیه خواهران (18.9 درصد) در رتبههای بعدی رشد مجموع اعتبارات قرار میگیرند.
اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف نیز همچون سایر حوزهها با کاهش چشمگیری (57.6- درصد) پیشبینی شده است. برای مثال، اعتبارات حدوداً 7 میلیاردتومانی شورای برنامهریزی مدیریت حوزههای علمیه در سال 1404، بهطورکلی حذف شده است. نمونه دیگر، شورای عالی حوزههای علمیه است که براساس برآورد لایحه بودجه سال 1405 کشور شاهد افت 92درصدی اعتبارات تملک دارایی سرمایهای (از 1،779 میلیارد تومان به 140 میلیارد تومان) خواهد بود. دو دستگاه یاد شده بههمراه بنیاد حفظ و نشر آثار و ارزشهای دفاع مقدس (با کاهش حدوداً 40 درصدی) تنها دستگاههایی بهشمار میروند که اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای آنها کاهش یافته است. البته براساس شواهد، کاهش اعتبارات تملکی بهویژه در مورد شورای عالی حوزههای علمیه که این قبیل اعتبارات آن در سالهای 1403 و 1403 از حدود 200 میلیارد به میانگین 1500 میلیارد تومان رشد داشته است، میتواند ناشی از اتمام پروژههای عمرانی این دستگاهها باشد [3]. سایر دستگاههای این حوزه، بهره چندانی از این اعتبارات نمیبرند؛ بهگونهای که اعتبار تملک داراییهای سرمایهای 17 دستگاه صفر و یا کمتر از 5 میلیارد تومان در سال است.
مهمترین تغییر سازوکار بودجهریزی دستگاههای حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف نسبت به سالهای گذشته آن است که اعتبارات چندین ردیف از دستگاههای فرعی به ردیف یک دستگاه اصلی منتقل شدهاند که جزئیات آنها در جدول (7ج) و بهشرح زیر است:
جدول 2. مقایسه اعتبارات دستگاههای حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف مندرج در جدول شماره (7ج) در لایحه بودجه سال 1405 کل کشور با قانون بودجه 1404 [2] و [4] (مبالغ به میلیون ریال)
|
دستگاه اصلی |
عنوان دستگاههای انتقالیافته به ردیف دستگاه اصلی |
هزینهای |
تملک داراییهای سرمایهای |
مجموع |
||||||
|
مصوب 1404 |
برآورد 1405 |
درصد رشد |
مصوب 1404 |
برآورد 1405 |
درصد رشد |
مصوب 1404 |
برآورد 1405 |
درصد رشد |
||
|
سازمان اوقاف و امور خیریه |
دانشگاه علوم و معارف قرآنی |
1,920,000 |
2,190,000 |
14.06 |
150,000 |
150,000 |
0 |
2,070,000 |
2,340,000 |
13.04 |
|
بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس |
ستاد مرکزی راهیان نور |
700,000 |
780,000 |
11.43 |
0 |
0 |
- |
700,000 |
780,000 |
11.43 |
|
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری |
دانشگاه شهید مطهری |
3,009,000 |
3,085,000 |
2.53 |
746,000 |
782,000 |
4.83 |
3,755,000 |
3,867,000 |
2.98 |
|
دانشگاه امام صادق (ع) |
||||||||||
|
دانشگاه اصول دین |
||||||||||
|
دانشگاه مذاهب اسلامی |
||||||||||
|
مؤسسه نشر آثار حضرت امام |
پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی |
416,000 |
465,000 |
11.78 |
0 |
0 |
- |
416,000 |
465,000 |
11.78 |
|
آستان مقدس حضرت امام خمینی (ره) |
1,500,000 |
875,500 |
41.63- |
600,000 |
630,000 |
5 |
2,100,000 |
1,505,500 |
28.31- |
|
|
شورای سیاستگذاری ائمه جمعه |
مرکز رسیدگی به امور مساجد خراسان بزرگ (رضوی-شمالی-جنوبی) |
2,030,000 |
2,020,000 |
0.49- |
0 |
0 |
- |
2,030,000 |
2,020,000 |
0.49- |
|
سازمان تبلیغات اسلامی |
ستاد امر به معروف و نهی از منکر |
1,880,000 |
1,823,000 |
3.03- |
712,000 |
700,000 |
1.69- |
2,592,000 |
2,523,000 |
2.66- |
|
شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی |
3,310,000 |
3,210,000 |
3.02- |
10,000 |
11,000 |
10 |
3,320,000 |
3,221,000 |
2.98- |
|
همانگونه که در جدول 2 مشاهده میشود، برخی از دستگاههای این حوزه که در سالهای گذشته ردیف مستقلی از جدول شماره 7ب را به خود اختصاص داده بودند، در لایحه بودجه سال 1405 کشور به ردیف دستگاه اصلی دیگری انتقال یافته است. گمان میرود که این کار در راستای تسهیل و کمتر شدن فرایندهای بودجهریزی دستگاهها در سازمان برنامه و بودجه انجام شده باشد؛ بهگونهای که واریز اعتبارات تخصیصی ماهیانه تنها به دستگاههای اصلی انجام میشود و دستگاههای اصلی عملیات پرداخت اعتبارات واریزی به دستگاههای مندرج در جدول شماره 7ج لایحه بودجه سال 1405 کشور را برعهده خواهند داشت. اینکار میتواند موجبات بیشتر شدن بوروکراسی و همچنین بروز برخی ناهماهنگیها و اختلافات میان دستگاههای اصلی و فرعی را فراهم آورد.
گفتنی است که تلفیق بودجه چند سازمان با یکدیگر باعث میشود که افت اعتبارات برخی موضوعات همانند آستان مقدس حضرت امام خمینی (ره) (رشد 28/3- درصدی) یا دستگاههایی نظیر ستاد امر به معروف و نهی از منکر و شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی در جدول 7ب کمتر به چشم بیاید. بهعلاوه اینکه علت ادغام دستگاهها و چگونگی انتخاب دستگاههای اصلی و فرعی نامشخص است؛ درصورتیکه ملاک این تجمیع، کوچکی و بزرگی سازمانها- از حیث ساختاری و یا ارقام اعتبارات- باشد، سازمانهای کوچکتری (مثل مؤسسه دایرهالمعارف فقه اسلامی یا سازمان حج و زیارت) در جدول 7ب یافت میشود که ادغام نشدهاند. اگر یکپارچهسازی دستگاهها براساس ماهیت و کارکرد آنها معیار این تجمیع بوده، جای بسیاری از دستگاهها (مثل دانشگاه معارف اسلامی و دانشگاه اهلبیت علیهمالسلام) در جدول 7ج خالی است.
3. بررسی جدول شماره (۹) (اعتبارات متفرقه حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف)
بسیاری از اعتبارات جدول شماره (9) قوانین بودجه سنواتی حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف در لایحه بودجه سال 1405 کشور حذف شدهاند که درنتیجه آن، مجموع این اعتبارات نسبت به سال 1404 نزدیک به 40 درصد کمتر شده است. جزئیات این رشد نزولی، در جدول زیر مشاهده میشود:
جدول 3. مقایسه اعتبارات متفرقه حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف مندرج در جدول شماره (9) در لایحه بودجه سال 1405 با قانون بودجه سال 1404 کشور [2]
|
(مبالغ به میلیون ریال) |
||||||||
|
ردیف |
عنوان |
مصوب سال 1404 |
برآورد سال 1405 |
درصد رشد |
||||
|
هزینهای |
تملکی |
مجموع |
هزینهای |
تملکی |
مجموع |
|||
|
1 |
آستان قدس رضوی- استرداد مالیات شرکتها و مؤسسات وابسته |
6,000,000 |
0 |
6,000,000 |
7,089,000 |
0 |
7,089,000 |
18.15 |
|
2 |
کمک به احداث مصلی بزرگ امام خمینی (ره) تهران |
0 |
1,200,000 |
1,200,000 |
5,000,000 |
0 |
5,000,000 |
316.67 |
|
3 |
ستاد بازسازی عتبات -کمک |
50,000 |
14,500,000 |
14,550,000 |
50,000 |
8,000,000 |
8,050,000 |
44.67- |
|
4 |
توسعه فرهنگ و خدمات زیارتی با محوریت شهرهای مشهد، قم، شیراز و شهرری- کارگروه ملی زیارت |
220,000 |
4,700,000 |
4,920,000 |
207,000 |
1,000,000 |
1,207,000 |
75.47- |
|
5 |
کمک به آستانهای مقدس و بقاع متبرکه |
4,000,000 |
7,100,000 |
11,100,000 |
3,000,000 |
0 |
3,000,000 |
72.97- |
|
6 |
سازمان تبلیغات اسلامی- دبیرخانه (صندوق) شورای توسعه قرآنی کشور |
500,000 |
0 |
500,000 |
470,000 |
0 |
470,000 |
-6 |
|
7 |
بازسازی و توسعه بیت حضرت امام (ره) در نجف اشرف |
1,000,000 |
0 |
1,000,000 |
0 |
0 |
0 |
100- |
|
8 |
کمک به احداث و تجهیز مجتمع تربیتی آموزشی حضرت مهدی (عج) |
2,000,000 |
0 |
2,000,000 |
0 |
0 |
0 |
100- |
|
9 |
مجمع عالی حکمت اسلامی |
200,000 |
0 |
200,000 |
150,000 |
0 |
150,000 |
25- |
|
10 |
مؤسسه علم و تمدن و عرفان |
1,500,000 |
0 |
1,500,000 |
1,200,000 |
0 |
1,200,000 |
20- |
|
11 |
دایرهالمعارف فقه |
50,000 |
0 |
50,000 |
0 |
0 |
0 |
100- |
|
12 |
بنیاد علمی و فرهنگی شهید مطهری |
150,000 |
200,000 |
350,000 |
0 |
0 |
0 |
100- |
|
13 |
سازمان تبلیغات اسلامی- هیئت رزمندگان اسلام |
215,000 |
0 |
215,000 |
150,000 |
0 |
150,000 |
30.23- |
|
14 |
کمک به اقلیتهای دینی |
900,000 |
0 |
900,000 |
850,000 |
0 |
850,000 |
5.56- |
|
15 |
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی- طرح بلاغ |
2,000,000 |
0 |
2,000,000 |
2,300,000 |
0 |
2,300,000 |
15 |
|
16 |
ساماندهی و مرمت بقعه شیخ صفیالدین اردبیلی |
1,500,000 |
0 |
1,500,000 |
1,500,000 |
0 |
1,500,000 |
0 |
|
17 |
مؤسسه فرهنگ علوم اسلامی قم |
200,000 |
0 |
200,000 |
190,000 |
0 |
190,000 |
5- |
|
18 |
کمک به فعالیتهای زیارتگاه شهید مدرس |
50,000 |
100,000 |
150,000 |
0 |
0 |
0 |
100- |
|
19 |
کمک به مدرسه خان شیراز |
300,000 |
0 |
300,000 |
0 |
0 |
0 |
100- |
|
20 |
کمک به احداث و مستحدثات حرم حضرت بیبی حکیمه (س) |
500,000 |
0 |
500,000 |
0 |
0 |
0 |
100- |
|
21 |
دفتر تبلیغات اسلامی- دانشگاه باقرالعلوم |
200,000 |
0 |
200,000 |
0 |
0 |
0 |
100- |
|
22 |
کمک به مؤسسه فرهنگی مذهبی حضرت علیاکبر (ع) |
200,000 |
0 |
200,000 |
0 |
0 |
0 |
100- |
|
23 |
کمک به احیای هویت ربع رشیدی |
1,000,000 |
0 |
1,000,000 |
0 |
0 |
0 |
100- |
|
24 |
مصلی نماز جمعه پردیسان قم |
400,000 |
0 |
400,000 |
0 |
0 |
0 |
100- |
|
مجموع |
23,135,000 |
27,800,000 |
50,935,000 |
22,156,000 |
9,000,000 |
31,156,000 |
38.8- |
|
بررسی جدول شماره (9) لایحه بودجه سال 1405 کشور نشان میدهد که 12 ردیف از اعتبارات این جدول حذف شدهاند که درنهایت افت حدوداً 39درصدی این اعتبارات را بهدنبال داشته است. بهعلاوه اینکه تنها اعتبارات موضوعات «طرح بلاغ»، «کمک به احداث مصلی بزرگ امام خمینی (ره) تهران» و «آستان قدس رضوی- استرداد مالیات شرکتها و مؤسسات وابسته» شاهد رشد مثبت بودهاند. دادههای این جدول حاکی از آن است که نزدیک به نیمی از این اعتبارات در سال 1405 معطوف به سه موضوع مذکور است. سایر موضوعات حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف در این جدول، در لایحه بودجه سال 1405 کشور حذف شده و یا درصد رشد کاهشی داشتهاند. درمجموع، اعتبارات حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف در جدول شماره (9) لایحه بودجه سال 1405 کشور حدود 31,156,000 میلیون ریال (حدود 3.1 هزار میلیارد تومان) برآورد شده است.
4. بررسی اعتبارات حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف
جدول شماره 12 لایحه بودجه سال 1405 همچون سالهای گذشته به برنامه همافزایی و ارتقای فعالیتها و تولیدات فرهنگی از محل یک درصد از هزینههای شرکتهای دولتی اختصاص دارد، با این تفاوت که در سال 1404 سهم دستگاههای متولی هر موضوع بهطور جداگانه مشخص شده بود. اما در لایحه بودجه سال 1405 اولاً، تغییرات اندکی در زیرموضوعات صورت گرفته است؛ برای مثال، «اقدامات تبلیغی و روشنگرانه در مورد نقش فعال بانوان در ایران و جوامع اسلامی» از برنامه اجرایی راهبری و ارتقای دیپلماسی فرهنگی حذف شده است. ثانیاً، نهتنها سهم دستگاههای متولی ذکر نشده، بلکه عنوان این دستگاهها نیز حذف شدهاند. با توجه به مشکلاتی که در نظارت و اثربخشی اعتبارات موضوع بند «ب» ماده (75) قانون برنامه هفتم پیشرفت وجود دارد، انتظار میرود که همچون سال گذشته، دستگاههای متولی هر برنامه اجرایی، عنوان و سهم هرکدام از آنها مشخص شود. در غیر این صورت، مسئولیت دستگاه متولی با ابهام مواجه شده و نظارتپذیری مقرر در اصل (55) قانون اساسی توسط دیوان محاسبات مخدوش خواهد شد.
جدول 4. مقایسه اعتبارات حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف در جدول شماره (12) در لایحه بودجه سال 1405 کشور با قانون بودجه سال 1404 کشور [2] (مبالغ به میلیون ریال)
|
برنامه اجرایی |
استناد برنامه هفتم |
مصوب 1404 |
برآورد 1405 |
درصد رشد |
|
صیانت از میراث فرهنگی و توسعه گردشگری و صنایع دستی |
2,000,000 |
1,250,000 |
37.5- |
|
|
توسعه و ترویج فرهنگ زیارت |
مواد (82 و 83) |
2,000,000 |
1,250,000 |
|
|
اعتلای سبک زندگی ایرانی- اسلامی و ارتقای فرهنگ و هنر |
5,022,170 |
7,200,000 |
43.36 |
|
|
ترویج فرهنگ ایثار و شهادت |
ماده (75)- ج |
2,482,170 |
3,000,000 |
20.86 |
|
حمایت و پشتیبانی از مردمیسازی فرهنگ |
ماده (75)- د |
2,540,000 |
4,200,000 |
65.35 |
|
گفتمانسازی, تبیین و تبلیغ معارف دینی |
23,300,000 |
25,414,708 |
9.08 |
|
|
تبیین، تبلیغ، ترویج و نشر آثار و اندیشههای امامین انقلاب |
ماده (74) |
9,000,000 |
8,650,000 |
136.84 |
|
اجرای اسناد راهبردی توسعه فرهنگ قرآنی |
مواد (74 و 76) |
10,000,000 |
10,264,708 |
3.89- |
|
اجرای سند راهبری و پشتیبانی از مساجد کشور |
ماده (76) |
2,400,000 |
2,000,000 |
2.65 |
|
ترویج فرهنگ مهدویت و انتظار |
ماده (74) |
9,000,000 |
8,650,000 |
16.67- |
|
راهبری و ارتقای دیپلماسی فرهنگی |
11,900,000 |
11,850,000 |
0.42- |
|
|
اجراییسازی سند فعالیتهای فرهنگی بینالملل |
ماده (80)- تبصره «2» |
11,900,000 |
11,850,000 |
|
|
مجمع اعتبارات جدول (12) |
۹۷٬۳۹۲٬۱۷۰ |
100,414,708 |
3.1 |
|
|
مجموع اعتبارات حوزه دین |
42,222,170 |
45,714,708 |
8.27 |
|
|
سهم حوزه دین از جدول (12) |
43.3 درصد |
45.5 درصد |
2.2 |
|
براساس جدول شماره (12) لایحه بودجه سال 1405 کشور، برنامه اجرایی «تبیین، تبلیغ، ترویج و نشر آثار و اندیشههای امامین انقلاب» و همچنین «حمایت و پشتیبانی از مردمیسازی فرهنگ» بیشترین سهم از رشد 8/2 درصدی اعتبارات حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف را در جدول شماره (12) لایحه بودجه سال 1405 کشور دارند. بهعلاوه اینکه سهم حوزه مزبور از اعتبارات این جدول با رشد 2درصدی، از 4/2 همت به 4/5 همت افزایش یافته است.
5. سهم حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف از بودجه عمومی کشور
براساس دادههای جدول 5، سهم اعتبارات مرتبط با حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف از مصارف بودجه عمومی دولت در سالهای اخیر، کمتر از 1 درصد بوده که در سال 1405 و با کاهش حدوداً 8درصدی، از 0/88 درصد به 0/81 درصد رسیده است. این کاهش حاکی از آن است که افزایش رقمی اعتبارات دستگاههای حوزه حاضر (جدول 1) نمیتواند گویای تغییرات جایگاه این حوزه در لایحه بودجه سال 1405 کشور باشد.
جدول 5. مقایسه سهم اعتبارات حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف از مصارف بودجه عمومی کشور در سالهای 1404 و 1405 [2] (مبالغ به هزار میلیارد ریال)
|
عنوان اعتبارات |
مصوب 1404 |
برآورد 1405 |
درصد رشد |
|
مصارف بودجه عمومی دولت |
53,840 |
59,540 |
10.59 |
|
دستگاههای حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف |
382.95 |
405.5 |
5.89 |
|
مجموع اعتبارات حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف جداول شماره 7ب، 9 و 12 |
476.09 |
482.37 |
1.32 |
|
سهم اعتبارات مرتبط با حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف از مصارف بودجه عمومی دولت (درصد) |
0.884 |
0.810 |
8.38- |
6. نتیجهگیری
بررسی اعتبارات حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف در لایحه بودجه سال 1405 کشور نشان میدهد که الزامات مربوط به این حوزه (برای نمونه، بیمه خادمان مساجد) در جداول الزامات منابع و مصارف دیده نشدهاند. همچنین سهم بودجه این حوزه از منابع عمومی دولت از 0.88 درصد در سال 1404 به 0.81 درصد کاهش یافته است و اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای این حوزه همچون سایر حوزهها، دچار افت شدیدی شده است. نکته دیگر افت چشمگیر اعتبارات مربوط به مسئله «زیارت» بوده و مشخص نیست که این کاهش در راستای تصمیم دولت بر کم کردن مداخلات دولتی بوده و یا نشان از اهمیت کمتر این عرصه به نسبت سایر حوزهها دارد. ازآنجاییکه قانون یا برنامه راهبردی جدیدی ازسوی دستگاههای متولی این امر به دست نرسیده و بسترسازی متفاوتی نسبت به گذشته درخصوص حمایت از مردمیسازی این حوزه دیده نشده است، گمان تصمیمگیری جدید متولیان درباره چگونگی کنشگری در این حوزه بعیدتر از سایر احتمالات خواهد بود. گفتنی است که اهمیت فرهنگ زیارت و تأثیر آن بر دیگر ابعاد حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف همچون دینداری عمومی، وقف و تأمین مالی غیردولتی موقوفات و اماکن مذهبی بر کسی پوشیده نیست. لذا کم شدن تعداد ردیفهای این حوزه از دیگر نتایج بررسیهاست؛ بهگونهای که بهنظر میرسد در رویکرد لایحه بودجه سال 1405، بهجای پراکندگی توزیع اعتبارات میان چندین دستگاه کوچک بر تمرکز تخصیص اعتبارات به دستگاهها یا موضوعات کلانتر تأکید شده است. این درحالی است که میانگین رشد اعتبارات هزینهای دستگاههای این حوزه 5 درصد برآورد شده و پیشبینی میشود که سهم هزینههای جبران خدمات نیروی انسانی به کل اعتبارات مصوب دستگاه بیشازپیش افزایش یابد. این بدانمعناست که همچون سالهای گذشته بیشترین بخش از اعتبارات هزینهای دستگاههای این حوزه صرف منابع انسانی خواهد شد. لازم است احکام جزئی قانون برنامه هفتم پیشرفت از حیث اجرا یا عدم اجرا به جهت تأمین مالی در لایحه بودجه 1405 تعیین تکلیف شوند.