Author
M
Keywords
بیان / شرح مسئله
تحلیل روند رشد بخش صنعت از جنبههای مختلف، عاملی کلیدی در تحلیلهای خُرد و کلان اقتصادی و یکی از ارکان تصمیمگیری در حوزه اقتصاد است. شاخص تولید بخش صنعت بهدلیل تأثیر نوسانات سطح فعالیت صنعت بر بخشهای دیگر اقتصاد، بهعنوان یک شاخص مهم اقتصادی کوتاهمدت مورد استفاده قرار میگیرد. مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی بهصورت ماهیانه شاخص تولید، فروش و قیمت شرکتهای صنعتی بورسی را محاسبه میکند. اهمیت این شاخص بهروز، برای اقتصاد ایران که تحولات زیادی دارد؛ بیشتر خواهد بود. زیرا بازخورد شوکهای وارده به اقتصاد ایران و واکنشهای سیاستگذاران باید در تواتر کمتر از فصل مورد رصد قرار گیرد؛ این درحالی است که آمار رسمی بخش حقیقی بهصورت فصلی و با تأخیر ارائه میشود.
نقطهنظرات / یافتههای کلیدی
طی آبانماه سال 1404، شاخص تولید بخش صنعت مبتنی بر شرکتهای صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 2/3 درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش 0/4 درصدی مواجه شده است. در این ماه نسبت به ماه مشابه سال قبل، رشته فعالیتهای «شیمیایی بهجز دارو»، «خودرو و قطعات» و «دارو» بیشترین سهم را در افزایش شاخص تولید و رشتهفعالیتهای «ماشینآلات و تجهیزات»، «چوب و کاغذ» و «غذایی و آشامیدنی» بیشترین سهم را در کاهش شاخص تولید داشتهاند.
همچنین، شاخص تولید شرکتهای معدنی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش8/6 درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش 3/2 درصدی مواجه شده است.
گفتنی است؛ طی آبانماه سال 1404، شاخص فروش بخش صنعت مبتنی بر شرکتهای صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 4/4 درصدی و نسبت به ماه قبل با افزایش 1/2 درصدی مواجه شده است. در این ماه نسبت به ماه مشابه سال قبل، رشته فعالیتهای «دارو»، «غذایی و آشامیدنی» و «شیمیایی بهجز دارو» بیشترین سهم در افزایش شاخص فروش و رشتهفعالیتهای «ماشینآلات و تجهیزات»، «سایر کانی غیرفلزی» و «سیمان» بیشترین سهم را در کاهش شاخص فروش داشتهاند.
بر این اساس، شاخص فروش شرکتهای معدنی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 16/8 درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش 2/6 درصدی مواجه شده است.
در آبانماه سال 1404 نرخ رشد ماهیانه قیمت شرکتهای صنعتی بورسی افزایش 3/3 درصدی داشته و رشد نقطهبهنقطه با افزایش 0/2 واحد درصدی نسبت به ماه قبل، به 47/5 درصد رسیده است. گفتنی است، میانگین سالیانه شاخص قیمت فعالیتهای صنعتی بورسی در آبانماه سال 1404 نسبت به ماه قبل 2 واحد درصد افزایش یافته و میزان 40 درصد افزایش را نشان میدهد.
شاخص تولید، فروش و قیمت بخش صنعت و معدن مبتنی بر شرکتهای بورسی با استفاده از دادههای ماهیانه شرکتهای معدنی و صنعتی بورسی پذیرفته شده در بورس محاسبه میشود. در تهیه این شاخصها از اطلاعات ماهیانه 380 شرکت بورسی استفاده میشود و علاوهبر اندازهگیری تغییرات میزان تولید، فروش و قیمت در بخش صنعت و معدن، در محاسبات ملی نیز نقش مهمی ایفا و برآوردی از تغییرات ماهیانه ارزشافزوده ایجاد شده را در صنایع مختلف و بهدنبال آن در کل اقتصاد منعکس میکنند.
بر این اساس، شاخص تولید صنعت بانک مرکزی و مرکز آمار ایران با تواتر فصلی و همچنین شاخص قیمت فصلی مرکز آمار و شاخص قیمت ماهیانه بانک مرکزی منتشر میشود، اما الزامی به انتشار شاخص فروش صنعت ندارند. از طرفی، این آمار چندین ضعف اساسی دارد که مهمترین آن وقفه سهماهه در انتشار دادهها و بعضاً متوقف شدن انتشار آنها و نداشتن تواتر ماهیانه است.
شاخصهای ماهیانه تولید، فروش و قیمت استخراج شده از اطلاعات عملکرد شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران تا حد زیادی میتوانند با دقت مناسب و بهصورت بههنگام تحولات بخش صنعت و معدن کشور را توضیح دهند و با توجه به بررسیهای انجام شده و تطبیق دادن این شاخص با شاخص تولید صنعتی بانک مرکزی و مرکز آمار ایران که بهصورت فصلی منتشر میشود، مشخص شده، این شاخص بهخوبی میتواند در وقفه انتشار این شاخصهای رسمی، شاخص جایگزین مناسبی برای آن باشد. ]1[ در این مطالعه تغییرات شاخصهای تولید، فروش و قیمت شرکتهای صنعتی و معدنی پذیرفته شده در بورس و همچنین مهمترین رشتهفعالیتهای آن در آبانماه سال 1404 مورد بررسی قرار گرفته است.
2. شاخصهای تولید و فروش بخش صنعت
در آبانماه سال 1404، شاخص تولید و فروش نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 2/3 و 4/4 درصدی را تجربه کردهاند، همچنین نسبت به ماه قبل شاخص تولید کاهش 0/4 درصدی و شاخص فروش افزایش 1/2 درصدی داشتهاند.
مأخذ: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
طی سهماهه منتهی به آبانماه سال 1404، رشد میانگین متحرک سهماهه شاخص تولید افزایش 1/5 درصدی و شاخص فروش آن افزایش 6/4 درصدی را نشان میدهند.
شکل 3. نمودار رشد میانگین متحرک سهماهه شاخصهای تولید و فروش
فعالیتهای صنعتی نسبت به دوره مشابه سال قبل (درصد)
مأخذ: همان.
جدول 1. رشد شاخص تولید و فروش فعالیتهای صنعتی و معدنی بورسی در آبانماه سال 1404
|
شاخص فروش |
شاخص تولید |
رشد شاخص تولید و فروش |
|||||
|
رشد هشتماهه نسبت به هشتماهه مشابه سال قبل |
رشد نسبت به ماه مشابه سال قبل |
رشد نسبت به ماه قبل |
رشد هشتماهه نسبت به هشتماهه مشابه سال قبل |
رشد نسبت به ماه مشابه سال قبل |
رشد نسبت به ماه قبل |
||
|
-1.1 |
4.4 |
1.2 |
-4.7 |
2.3 |
-0.4 |
صنعت |
|
|
1.3 |
8.9 |
6.3 |
-3.1 |
11.9 |
7.9 |
شیمیایی بهجز دارو |
رشتهفعالیتهای منتخب صنعت |
|
-4.8 |
2.7 |
-0.8 |
-3.7 |
3.4 |
-3.1 |
فلزات پایه |
|
|
-3.9 |
5.9 |
5.7 |
-2.7 |
8.7 |
-10.4 |
خودرو و قطعات |
|
|
8.3 |
16.8 |
-2.6 |
8.3 |
8.6 |
-3.2 |
معدن |
|
مأخذ: همان.
3. شاخصهای تولید و فروش به تفکیک رشتهفعالیتهای صنعتی بورسی
طی آبانماه سال 1404 نسبت به ماه مشابه سال قبل، از بین ۱۵ رشتهفعالیت صنعتی بورسی، رشته فعالیتهای «شیمیایی بهجز دارو»، «خودرو و قطعات» و «دارو» افزایش در شاخص تولید و رشتهفعالیتهای «چوب و کاغذ»، «ماشینآلات و تجهیزات» و «غذایی و آشامیدنی» بیشترین کاهش در شاخص تولید را تجربه کردهاند.
همچنین در این ماه نسبت به ماه مشابه سال قبل، از بین ۱۵ رشتهفعالیت صنعتی بورسی، رشته فعالیتهای «دارو»، «غذایی و آشامیدنی» و «شیمیایی بهجز دارو» بیشترین افزایش در شاخص فروش و رشتهفعالیتهای «چوب و کاغذ»، «ماشینآلات و تجهیزات» و «سایر کانی غیرفلزی» بیشترین کاهش را در شاخص فروش تجربه کردهاند.
شکل 4. نمودار رشد شاخصهای تولید و فروش رشتهفعالیتهای صنعتی در آبانماه سال 1404
نسبت به ماه مشابه سال قبل (درصد)
مأخذ: همان.
طی آبانماه سال 1404 نسبت به ماه قبل، رشتهفعالیتهای «سایر کانی غیرفلزی»، «شیمیایی بهجز دارو» و «ماشینآلات و تجهیزات» بیشترین افزایش در شاخص تولید و رشته فعالیتهای «دارو»، «خودرو و قطعات» و «چوب و کاغذ» بیشترین کاهش در شاخص تولید را ثبت کردهاند. همچنین، رشتهفعالیتهای «ماشینآلات و تجهیزات»، «شیمیایی بهجز دارو» و «خودرو و قطعات» بیشترین افزایش در شاخص فروش و رشته فعالیتهای «تجهیزات برقی»، « برقی»، «لاستیک و پلاستیک» و «دارو» بیشترین کاهش را در شاخص فروش داشتهاند.
شکل 5. نمودار رشد شاخصهای تولید و فروش رشتهفعالیتهای صنعتی در آبانماه سال 1404 نسبت به ماه قبل (درصد)
مأخذ: همان.
طی آبانماه سال 1404 نسبت به ماه مشابه سال قبل رشته فعالیتهای «شیمیایی بهجز دارو»، «خودرو و قطعات» و «دارو» بیشترین سهم را در افزایش شاخص تولید و رشتهفعالیتهای «ماشینآلات و تجهیزات»، «چوب و کاغذ» و «غذایی و آشامیدنی» بیشترین سهم را در کاهش شاخص تولید داشتهاند. همچنین رشته فعالیتهای «دارو»، «غذایی و آشامیدنی» و «شیمیایی بهجز دارو» بیشترین سهم در افزایش شاخص فروش و رشتهفعالیتهای «ماشینآلات و تجهیزات»، «سایر کانی غیرفلزی» و «سیمان» بیشترین سهم را در کاهش شاخص فروش داشتهاند.
طی آبانماه سال 1404 نسبت به ماه قبل، رشته فعالیتهای «سایر کانی غیرفلزی»، «ماشینآلات و تجهیزات»، و « شیمیایی بهجز دارو » بیشترین سهم را در افزایش شاخص تولید و رشتهفعالیتهای «دارو»، «خودرو و قطعات» و «چوب و کاغذ» بیشترین سهم را در کاهش شاخص تولید داشتهاند. همچنین رشته فعالیتهای «ماشینآلات و تجهیزات»، « شیمیایی بهجز دارو » و «خودرو و قطعات» بیشترین سهم را در افزایش شاخص فروش و رشته فعالیتهای «لاستیک و پلاستیک»، «تجهیزات برقی» و «دارو» بیشترین سهم را در کاهش شاخص فروش داشتهاند.
شکل 6. نمودار سهم رشتهفعالیتها از رشد شاخصهای تولید و فروش بخش صنعت
در آبانماه سال 1404 نسبت به ماه مشابه سال قبل (درصد)
مأخذ: همان.
شکل 7. نمودار سهم رشتهفعالیتها از رشد شاخصهای تولید و فروش بخش صنعت
در آبانماه سال 1404 نسبت به ماه قبل (درصد)
مأخذ: همان.
در ادامه به بررسی رشتهفعالیتهای «خودرو و قطعات»، «شیمیایی (بهجز دارو)» و «فلزات پایه» بهدلیل ضریب اهمیت بالای این رشتهفعالیتها در محاسبه شاخص و همچنین رشتهفعالیتهای «غذایی و آشامیدنی» و «دارو» پرداخته شده است.
3-1. شاخصهای تولید و فروش رشتهفعالیت خودرو و قطعات
در آبانماه سال 1404 شاخص تولید رشتهفعالیت خودرو و قطعات برمبنای شرکتهای بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 8/7 درصدی و نسبت به ماه قبل کاهش 10/4 درصدی داشته و همچنین شاخص فروش آن نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 5/9 درصدی و نسبت به ماه قبل افزایش 5/7 درصدی داشته است. همانطور که در نمودار 10 و 11 نشان داده شده، نسبت به ماه قبل تنها شاخص فروش زیربخش «وسایل نقلیه موتوری» افزایش یافته است، همچنین نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش شاخص تولید و فروش زیربخش «وسایل نقلیه موتوری» منجر به افزایش شاخص تولید و فروش شدهاست.
شکل 8. نمودار شاخصهای تولید و فروش بخش خودرو و قطعات (100=1400)
مأخذ: همان.
شکل 11. نمودار رشد شاخص تولید و فروش زیربخشهای خودرو و قطعات نسبت به ماه مشابه سال قبل (درصد)
مأخذ: همان.
3-2. شاخصهای تولید و فروش رشتهفعالیت شیمیایی بهجز دارو
در آبانماه سال 1404 شاخص تولید رشتهفعالیت شیمیایی بهجز دارو، برمبنای شرکتهای بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 11/9 درصدی و نسبت به ماه قبل افزایش 7/9 درصدی داشته است. همچنین شاخص فروش آن نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 8/9 درصدی و نسبت به ماه قبل افزایش 6/3 درصدی داشته است. مطابق نمودار ۱۴، نسبت به ماه قبل تنها شاخص تولید و فروش زیربخش «شویندهها و مواد آرایشی» کاهش ناچیزی داشتهاست. همچنین، نسبت به ماه مشابه سال قبل نیز تنها شاخص فروش زیربخش «پلاستیک و لاستیک مصنوعی» کاهش ناچیزی داشتهاست.
شکل 13. نمودار رشد نقطهبهنقطه شاخصهای تولید و فروش بخش شیمیایی (بهجز دارو) (درصد)
مأخذ: همان.
مأخذ: همان.
۳-3. شاخصهای تولید و فروش رشتهفعالیت فلزات پایه
در آبانماه سال 1404، شاخص تولید رشتهفعالیت فلزات پایه برمبنای شرکتهای بورسی، نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 3/4 درصدی و نسبت به ماه قبل کاهش 3/1 درصدی داشته است. همچنین شاخص فروش آن نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 2/7 درصدی و نسبت به ماه قبل کاهش 0/8 درصدی داشته است. مطابق نمودار ۱۸، نسبت به ماه قبل کاهش شاخص تولید زیربخش «آهن و فولاد پایه» منجر به کاهش شاخص تولید شدهاست، همچنین نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش شاخص تولید و فروش زیربخش «آهن و فولاد پایه» و شاخص تولید زیربخش «ریختهگری آهن و فولاد» منجر به افزایش شاخص تولید و فروش شده است.
مأخذ: همان.
مأخذ: همان.
3-4. شاخصهای تولید و فروش رشتهفعالیت غذایی و آشامیدنی
در آبانماه سال 1404، شاخص تولید رشتهفعالیت غذایی و آشامیدنی برمبنای شرکتهای بورسی، نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش 10/9 درصدی و نسبت به ماه قبل کاهش 0/2 درصدی داشته است. همچنین شاخص فروش آن نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 9/7 درصدی و نسبت به ماه قبل کاهش ۱/۱ درصدی داشته است.
مطابق نمودار 22 نسبت به ماه قبل تنها شاخص تولید و فروش زیربخش «سایر» افزایش یافته است. از طرفی، نسبت به ماه مشابه سال قبل شاخص تولید تمام زیربخشها کاهش یافتهاست اما افزایش شاخص فروش زیربخشهای «لبنیات» و «سایر» منجر به افزایش شاخص فروش شده است.
شکل 20. نمودار شاخصهای تولید و فروش بخش غذایی و آشامیدنی (100=1400)
مأخذ: همان.
مأخذ: همان.
3-5. شاخصهای تولید و فروش رشتهفعالیت دارو
در آبانماه سال 1404 شاخص تولید رشتهفعالیت دارو برمبنای شرکتهای بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 5/7 درصدی و نسبت به ماه قبل کاهش 12/5 درصدی داشته است. همچنین شاخص فروش آن نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش 17/2 درصدی و نسبت به ماه قبل کاهش 7/2 درصدی داشته است. طبق نمودار ۲۶ نسبت به ماه قبل شاخص تولید و فروش تمام زیربخشها کاهش یافتهاست، از طرفی نسبت به ماه مشابه سال قبل شاخص تولید و فروش تمام زیربخشها افزایش یافته است.
مأخذ: همان.
مأخذ: همان.
4. شاخص قیمت فعالیتهای صنعتی بورسی
در آبانماه سال 1404 نرخ رشد ماهیانه قیمت فعالیتهای صنعتی بورسی افزایش ۳/۳ درصدی داشته، همچنین رشد نقطهبهنقطه با افزایش 0/2 واحد درصدی نسبت به ماه قبل، به 47/5 درصد رسیده است. گفتنی است، میانگین سالیانه شاخص قیمت نیز در آبانماه سال 1404 نسبت به ماه قبل ۲ واحد درصد افزایش داشته و میزان 40 درصد افزایش را نشان میدهد.
شکل 28. نمودار درصد تغییر شاخص قیمت صنعت (100=1400)
مأخذ: همان.
بررسی شاخص قیمت رشتهفعالیتهای بورسی نشان میدهد در آبانماه سال 1404، رشتهفعالیتهای «فلزات پایه» و «ماشینآلات و تجهیزات» بالاترین نرخ رشد ماهیانه و رشتهفعالیتهای «چوب و کاغذ» و «کاشی و سرامیک» بالاترین نرخ رشد نقطهبهنقطه را تجربه کردهاند.
شکل 29. نمودار شاخص قیمت رشتهفعالیتهای بورسی- آبانماه سال 1404
مأخذ: همان.
5. شاخصهای تولید و فروش شرکتهای معدنی بورسی
در آبانماه سال 1404، شاخص تولید شرکتهای معدنی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 8/6 درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش 3/2 درصدی مواجه شده و همچنین، شاخص فروش شرکتهای معدنی بورسی هم نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 16/8 درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش2/6 درصدی مواجه شده است. مطابق نمودار 32، نسبت به ماه قبل تنها شاخص تولید زیربخش «گندله» و شاخص فروش زیربخش «کنسانتره» افزایش یافته است. همچنین مطابق نمودار 33، نسبت به ماه مشابه سال قبل تنها شاخص تولید و فروش زیربخشهای «گندله» و «کنسانتره» افزایش یافته است.
مأخذ: همان.
مأخذ: همان.
شاخص تولید، فروش و قیمت بخش صنعت و معدن مبتنی بر شرکتهای بورسی از اطلاعات ماهیانه 380 شرکت بورسی استخراج میشود و با توجه به اینکه این شاخص با شاخص تولید صنعتی بانک مرکزی و مرکز آمار هم حرکتی مناسب دارد، با دقت زیادی میتواند تحولات بخش صنعت و معدن کشور را بهصورت ماهیانه رصد کند. در این گزارش تغییرات شاخصهای تولید، فروش و قیمت شرکتهای صنعتی و معدنی پذیرفته شده در بورس و همچنین مهمترین رشتهفعالیتهای آن در آبانماه سال 1404 مورد بررسی قرار گرفته است.
طی آبانماه سال 1404، شاخص تولید بخش صنعت مبتنی بر شرکتهای صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 2/3 درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش 0/4 درصدی مواجه شده و همچنین شاخص فروش بخش صنعت مبتنی بر شرکتهای صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش 4/4 درصدی و نسبت به ماه قبل با افزایش 1/2 درصدی مواجه شده است. گفتنی است؛ شاخص قیمت شرکتهای صنعتی بورسی نیز نسبت به ماه مشابه سال قبل 47/5 درصد افزایش و نسبت به ماه قبل 3/3 درصد افزایش یافته است.
جدول 1 پیوست. آمار مربوط به رشد تولید کل رشتهفعالیتها (نسبت به ماه مشابه سال قبل 100=1400)
جدول 2 پیوست. آمار مربوط به رشد فروش کل رشتهفعالیتها (نسبت به ماه مشابه سال قبل (100=1400)
جدول ۳ پیوست. رشد شاخص تولید و فروش فعالیتهای صنعتی و معدنی بورسی در آبانماه سال 1404
|
شاخص فروش |
شاخص تولید |
|
||||
|
رشد هشتماهه نسبت به هشتماهه مشابه سال قبل |
رشد نسبت به ماه مشابه سال قبل |
رشد نسبت به ماه قبل |
رشد هشتماهه نسبت به هشتماهه مشابه سال قبل |
رشد نسبت به ماه مشابه سال قبل |
رشد نسبت به ماه قبل |
|
|
8.3 |
16.8 |
-2.6 |
8.3 |
8.6 |
-3.2 |
معدن |
|
-1.1 |
4.4 |
1.2 |
-4.7 |
2.3 |
-0.4 |
صنعت |
|
15.2 |
9.7 |
-1.1 |
-10.1 |
-10.9 |
-0.2 |
غذایی و آشامیدنی |
|
12.2 |
11.8 |
-1.5 |
-2.3 |
-8.4 |
-8.7 |
منسوجات |
|
-44.9 |
-25.2 |
-0.4 |
-27.8 |
-25.6 |
-10.1 |
چوب و کاغذ |
|
-2.2 |
-5.8 |
-4.3 |
-1.8 |
-5.5 |
-3.5 |
کک و پالایش |
|
1.3 |
8.9 |
6.3 |
-3.1 |
11.9 |
7.9 |
شیمیایی (بهجز دارو) |
|
11.3 |
17.2 |
-7.2 |
8.3 |
5.7 |
-12.5 |
دارو |
|
-0.8 |
-3.9 |
-8.6 |
-3.5 |
-4.5 |
4.1 |
لاستیک و پلاستیک |
|
-6.7 |
-10.2 |
-5.5 |
-4.8 |
-4.9 |
10.3 |
سایر کانی غیرفلزی |
|
2.7 |
6.1 |
2.0 |
-1.1 |
-3.9 |
-2.1 |
کاشی و سرامیک |
|
-7.1 |
-9.4 |
1.1 |
-4.8 |
-3.9 |
-0.8 |
سیمان |
|
-4.8 |
2.7 |
-0.8 |
-3.7 |
3.4 |
-3.1 |
فلزات پایه |
|
0.2 |
15.7 |
-3.8 |
-10.8 |
-7.5 |
-7.0 |
محصولات فلزی بهجز ماشینآلات و تجهیزات |
|
-20.2 |
-9.2 |
-13.2 |
-19.8 |
-8.8 |
-1.5 |
تجهیزات برقی |
|
-32.0 |
-16.1 |
45.1 |
-21.3 |
-22.3 |
7.2 |
ماشینآلات و تجهیزات |
|
-3.9 |
5.9 |
5.7 |
-2.7 |
8.7 |
-10.4 |
خودرو و قطعات |